Информация о документе

Цена 15900UZS
Размер 52.8KB
Покупки 0
Дата загрузки 25 Ноябрь 2025
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Педагогика

Продавец

Sherzod Sultonov

Дата регистрации 10 Июнь 2025

1 Продаж

Bolalarning ijtimoiy-emotsional rivojlanishiga qaratilgan interaktiv o'yinlar va mashg'ulotlarni tashkil etishning nazariy asoslari

Купить
KURS ISHI Mavzu: Bolalarning ijtimoiy-emotsional rivojlanishiga qaratilgan interaktiv o'yinlar va mashg'ulotlarni tashkil etishning nazariy asoslari MUNDARIJA Mavzu: Bolalarning ijtimoiy-emotsional rivojlanishiga qaratilgan interaktiv o'yinlar va mashg'ulotlarni tashkil etishning nazariy asoslari ................................................................................................................. 1 KIRISH ...................................................................................................................................................... 1 I.BOB. Bolalarning ijtimoiy-emotsional rivojlanishiga qaratilgan interaktiv o'yinlar va mashg'ulotlarni tashkil etishning nazariy asoslari ................................................................................................................. 4 1.1. Bolalarning ijtimoiy-emotsional rivojlanishiga qaratilgan interaktiv o'yinlarni tashkil etishning asosiy jihatlari ........................................................................................................................................................ 4 1.2.Ota-onalar bilan ishlashning samarali usullari ................................................................................... 8 II.BOB. Bolalar bilan ishlashda ota-ona va tarbiyachining o’zaro hamkorligi ............................................. 14 2.1. Bolalar bilan ishlashda ota-onaning va tarbiyachining o’rtasida bo’ladigan kelishmovchiliklar va ularni bartaraf etish yo’llari ....................................................................................................................... 14 2.2. Bolalarning bilim xususiyatlarini inobatga olib ularga zamonaviy texnalogiyalardan foydalanish . . 22 XULOSA .................................................................................................................................................. 25 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR: ........................................................................................................... 27 KIRISH 1 Mavzuning dolzarbligi. Bugungi kunda bolalarning to‘laqonli rivojlanishini ta’minlashda maktabgacha ta lim tashkiloti bilan oilaning o‘zaro hamkorligiʼ muhim ahamiyat kasb etmoqda. Ta’lim jarayonini interaktiv shakllarda tashkil etish, tarbiyaviy ishlarni ota-onalar bilan birgalikda olib borish orqali bolaning har tomonlama rivojlanishi ta’minlanadi. Maktabgacha yoshdagi bolalarda ijtimoiy faollik, mustaqillik, muloqot ko‘nikmalari va emotsional-irodaviy xususiyatlarni shakllantirish uchun oila va bog‘cha o‘rtasidagi interaktiv hamkorlik zaruriy ehtiyojga aylangan. Bolada dastlabki ijtimoiy moslashuvchanlik, dastlabki harakat va tasavvurlar, taassurotlar shakllana boshlaydi. Harakat usullarini egallab borish orqali bolada faollik sekin-asta rivojlanadi. Ammo faollikning qay darajada rivojlanib borishi ham irsiyatga ham taqlidchanlik qobiliyatiga bog’liq. Bola tabiatida taqlidchanlik borligini hammamiz yaxshi bilamiz. Bola hayotining ilk dastlabki yillarida kattalar bilan bo‘ladigan har bir munosabati va narsa-buyumlar ishtirokida bajargan harakatlari asosiy faoliyat turi hisoblanadi. Bola bilan muomala qilish orqali kattalar ularni asta-sekin ijtimoiy faoliyatga olib kiradilar. 1 O‘tgan davr mobaynida mamlakatimizda o‘sib kelayotgan yosh avlodni sog‘lom va har tomonlama yetuk qilib voyaga yetkazish, ta’lim-tarbiya jarayoniga samarali shakl va usullarni joriy etish hamda innovatsion g‘oyalarni targ‘ib etishga qaratilgan maktabgacha ta’limning samarali tizimini tashkil etish muhim vazifalarimizdan biridir. Shu bilan birga, olib borilgan tahlil, bolalarning maktabgacha ta’lim bilan qamrovini ta’minlash, tashkilotlarni o‘quv-metodik materiallar va badiiy adabiyotlar bilan to‘ldirish, sohaga malakali pedagog va boshqaruv kadrlarni jalb qilish, ta’lim jarayonida innovasion texnologiyalarni joriy etish masalalarini hal etish zarurligini ko‘rsatmoqda. Bu vazifalarni samarali amalga oshirilishi maktabgacha ta’lim tashkilotlarida faoliyat yuritayotgan tarbiyachi, uslubchi va psixologlari zimmasiga ulkan mas’uliyat yuklaydi. Bolalarga maktabgacha yoshidan boshlab zamonaviy ta’lim berish, ularni psixik, 1 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 8 maydagi “O‘zbekiston Respublikasi maktabgacha ta’lim tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida” PQ-4312-son Qarori // https://lex.uz/docs/4327235 2 aqliy va ijtimoiy jihatdan faol rivojlantirish – xozirgi kunda maktabgacha ta’lim tashkilotlarida hal qilinishi kerak bo‘lgan dolzarb masalalardan hisoblanadi. Kurs ishining maqsadi va vazifalari. Ushbu kurs ishining maqsadi – Maktabgacha yoshdagi bolalarni tarbiyalash jarayonida maktabgacha ta’lim tashkiloti va oilaning interaktiv shakllarini o‘rganish, ularning samarali o‘zaro hamkorligini yo‘lga qo‘yish orqali bolalarning intellektual, axloqiy va ijtimoiy rivojlanishiga ko‘maklashish. Vazifalari: 1. Maktabgacha ta lim tashkiloti va oilaning tarbiyaviy faoliyatdagi o‘rniniʼ aniqlash. 2. Interaktiv hamkorlik shakllarini (seminar, trening, suhbat, ota-onalar klubi, birgalikdagi o‘yinlar) aniqlash va ularning samaradorligini tahlil qilish. 3. Bolalarni tarbiyalashda oila va bog‘chaning hamkorligini kuchaytirish usullarini ishlab chiqish. 4. Ota-onalarni pedagogik savodxonligini oshirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqish. 5. Bolada ijobiy ijtimoiy fazilatlarni shakllantirishga qaratilgan interaktiv usullarni qo‘llash tajribasini o‘rganish. Kurs ishining predmeti va obyekti. Kurs ishining predmeti Maktabgacha yoshdagi bolalarni tarbiyalash jarayonida qo‘llaniladigan interaktiv shakllar va metodlar. Kurs ishining ob ekti esa Maktabgacha yoshdagi bolalar, ularning ota-onalari ʼ va maktabgacha ta’lim tashkilotlari. Tadqiqot usullari : Nazariy adabiyotlarni tahlil qilish, amaliy mashg ulotlar ʻ o tkazish, kuzatish, taqqoslash va natijalarni tahlil qilish. ʻ Kurs ishining tuzilishi : Kurs ishi kirish, 4 ta reja , xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati va ilovalardan iborat. 3 I.BOB. Bolalarning ijtimoiy-emotsional rivojlanishiga qaratilgan interaktiv o'yinlar va mashg'ulotlarni tashkil etishning nazariy asoslari 1.1. Bolalarning ijtimoiy-emotsional rivojlanishiga qaratilgan interaktiv o'yinlarni tashkil etishning asosiy jihatlari Oila va maktabgacha ta'lim tashkiloti o'rtasidagi hamkorlik mexanizmlarini o'rganish, bolaning uy va maktab muhitlaridagi rivojlanishi uchun muhim ahamiyatga egadir. Ushbu hamkorlikning samaradorligi bolaning ijtimoiy- emotsional, kognitiv va jismoniy rivojlanishiga bevosita ta'sir ko'rsatadi. Oila va maktabgacha ta’lim tashkiloti o'rtasidagi uzviy bog'liqlikni mustahkamlash orqali, bolaning shaxsiy xususiyatlarini to'liqroq anglash va uni tarbiyalashda yagona yondashuvni shakllantirish mumkin. Samarali hamkorlik mexanizmlari bir necha bosqichlarni o'z ichiga oladi. Birinchidan, oila va maktabgacha ta’lim tashkiloti o'rtasida ishonch va o'zaro hurmat muhitini yaratish zarur. Bu o'zaro tushunish va ochiq muloqotga asoslanadi. Muassasa xodimlari ota-onalar bilan muntazam ravishda uchrashuvlar o'tkazib, bolaning rivojlanishi, o'quv jarayoni va turmush tarzi haqida ma'lumot almashib turishlari lozim. 2 Ushbu uchrashuvlarning maqsadi, ota-onalarga bolaning ta'lim jarayoniga faol ishtirok etish imkoniyatini berish, ularning fikr va takliflarini tinglash va ular bilan birgalikda bolaning rivojlanishi uchun strategiya ishlab chiqishdan iborat. Ikkinchidan, ota-onalarning bolaning ta'lim jarayoniga jalb etilishini ta'minlash muhim ahamiyatga ega. Bu nafaqat uchrashuvlarda ishtirok etish, balki bolaning uy vazifalarini bajarishiga yordam berish, uning o'rganishiga qulay muhit yaratish va uni qo'llab-quvvatlashni ham o'z ichiga oladi. Muassasa tomonidan ota-onalar uchun maxsus seminarlar, treninglar va maslahatlar tashkil etilishi ham muhimdir. Bu seminarlar ota- onalarga bolalarni tarbiyalashning zamonaviy usullari, bolalar bilan muloqot qilishning samarali strategiyalari va bolaning o'rganish jarayonini qo'llab- quvvatlash bo'yicha amaliy maslahatlarni berish imkonini beradi. Uchinchi 2 Maktabgacha ta’lim vazirligi. "Maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlanishiga qo‘yiladigan davlat talablari". Toshkent, 2018. 4 bosqichda, oila va maktabgacha ta’lim tashkiloti o'rtasida ma'lumot almashinuvi mexanizmlarini takomillashtirishga alohida e'tibor qaratish lozim. Bu elektron pochta, SMS-xabarlar, maxsus veb-saytlar yoki mobil ilovalar orqali amalga oshirilishi mumkin. Maktabgacha ta’lim tashkiloti bolaning kundalik faoliyati, o'zlashtirish darajasi va yutuqlari haqida ota-onalarni muntazam ravishda xabardor qilib turishi kerak. Bundan tashqari, ota-onalar ham bolaning uy sharoitidagi xulq- atvori, qiziqishlari va muammolari haqida muassasa xodimlariga ma'lumot berishlari lozim. Ushbu ma'lumot almashinuvi bolaning rivojlanishi haqida to'liq tasavvur hosil qilish va unga yagona yondashuvni shakllantirish imkonini beradi. To'rtinchidan, oila va maktabgacha ta’lim tashkiloti o'rtasidagi hamkorlikni mustahkamlash uchun o'zaro ishonch va hurmat muhitini yaratishdan tashqari, o'zaro manfaatli hamkorlikni rivojlantirish ham juda muhimdir. Maktabgacha ta’lim tashkiloti ota-onalarning fikrlarini, takliflarini hisobga olish va ularni ta'lim jarayoniga jalb qilish orqali o'zaro hamkorlikni rivojlantirishi mumkin. Ota-onalar esa bolalarini ta'lim muassasasi faoliyatida faol ishtirok etishi va maktabgacha ta’lim tashkiloti xodimlariga yordam berishi mumkin. Masalan, ota-onalar maktabgacha ta’lim tashkiloti tadbirlarida ishtirok etishlari, bolalar uchun qo'shimcha darslar o'tishlari yoki muassasa hududini obodonlashtirishda yordam berishlari mumkin. Beshinchidan, hamkorlikning samaradorligini baholash va uni takomillashtirish uchun muntazam monitoring o'tkazish zarur. Bu monitoring jarayonida oila va maktabgacha ta’lim tashkiloti o'rtasidagi hamkorlikning kuchli va kuchsiz tomonlari aniqlanadi va tegishli choralar ko'riladi. Monitoring natijalari asosida hamkorlik mexanizmlari takomillashtiriladi va bolaning rivojlanishi uchun yanada samarali sharoitlar yaratiladi. Bu jarayonda, oila va maktabgacha ta’lim tashkilotidan olingan fikr-mulohazalarni inobatga olish juda muhimdir. Umuman olganda, oila va maktabgacha ta'lim tashkioti o'rtasidagi samarali hamkorlik bolaning uy va maktab muhitlaridagi rivojlanishi uchun muhim ahamiyatga ega bo'lib, bolaning ijtimoiy-emotsional, kognitiv va jismoniy rivojlanishiga ijobiy ta'sir ko'rsatadi. Ushbu hamkorlikni mustahkamlash uchun ishonch va o'zaro hurmat muhitini yaratish, ota-onalarning ta'lim jarayoniga faol jalb etilishini 5 ta'minlash, ma'lumot almashinuvi mexanizmlarini takomillashtirish, o'zaro manfaatli hamkorlikni rivojlantirish va muntazam monitoring o'tkazish zarur. Faqatgina bu yo'l bilan bolaning har tomonlama rivojlanishini ta'minlash mumkin. Shuningdek, bu hamkorlik maktabgacha ta’lim tashkilotida bolaning o'ziga xos ehtiyojlarini aniqlashga va individual yondashuvni ta'minlashga yordam beradi. Bolaning muvaffaqiyati uchun ota-onalar va maktabgacha ta’lim tashkiloti xodimlarining birgalikdagi sa'y-harakatlari muhim ahamiyatga egadir. Shunday qilib, bolaning kelajagi uchun mas'uliyatli va samarali hamkorlikni o'rnatish zarur. Bolalarning ijtimoiy-emotsional rivojlanishiga qaratilgan interaktiv o'yinlar va mashg'ulotlarni tashkil etish, ularning tengdoshlari bilan o'zaro munosabatlarini, his-tuyg'ularini boshqarish qobiliyatini, empatiya va hamkorlikni rivojlantirishga qaratilgan muhim jarayondir. Bu jarayon bolaning shaxsiyatining mustahkamlanishi, o'ziga ishonchining oshishi va kelajakdagi muvaffaqiyatlariga zamin yaratadi. Interaktiv o'yinlar va mashg'ulotlar bolalarga o'zlarini ifoda etish, boshqalarni tushunish va ijtimoiy vaziyatlarga moslashish imkoniyatini beradi. Birinchi navbatda, o'yinlarni tanlashda bolaning yosh xususiyatlarini inobatga olish muhimdir. Kichik yoshdagi bolalar uchun oddiy, tushunarli va qiziqarli o'yinlar tanlash kerak. Masalan, "Kim nima yeydi?" o'yini bolalarga hayvonlar va ularning oziq-ovqatlarini bog'lashga, har bir hayvonning xususiyatlarini eslab qolishga va bir-biri bilan suhbatlashishga imkon beradi. Bu o'yin bolalarning lug'at boyligini oshiradi va o'zaro muloqot ko'nikmalarini rivojlantiradi. Shuningdek, "Qo'g'irchoq teatri" orqali bolalar turli xil rollarni o'ynash, his-tuyg'ularni ifoda etish va voqealarni dramatizatsiya qilishni o'rganadilar. Bu ularning tasavvurini, ijodini va o'zaro munosabatlarini rivojlantirishga yordam beradi. Katta yoshdagi bolalar uchun esa murakkabroq o'yinlar va mashg'ulotlarni tashkil etish mumkin. Masalan, "Rolli o'yinlar" bolalarga turli xil ijtimoiy vaziyatlarni modellashtirishga va ularga moslashishga yordam beradi. Masalan, do'kon, shifoxona, maktab rollarini o'ynab, bolalar turli kasb egalarining vazifalarini o'rganadilar, o'zaro muloqot qilishni mashq qiladilar va ijtimoiy normalarni o'zlashtiradilar. "Munozaralar" orqali esa bolalar o'z fikrlarini ifoda etishni, boshqalarning nuqtai nazarini tinglashni va 6 konstruktiv muloqot qilishni o'rganadilar. Bu ularning muammo hal qilish ko'nikmalarini rivojlantiradi va o'z-o'zini boshqarish qobiliyatlarini oshiradi. Interaktiv mashg'ulotlarni tashkil etishda his-tuyg'ularni aniqlash va boshqarishga qaratilgan o'yinlar muhim o'rin tutadi. "His-tuyg'ularni tasvirlash" o'yini bolalarga turli xil his-tuyg'ularni aniqlash va ularni so'zlar bilan ifodalashga yordam beradi. Buning uchun turli xil mimikalar, imo-ishoralar va ovoz intonatsiyalari ishlatilishi mumkin. "His-tuyg'ular doirasi" o'yini bolalarga turli xil his-tuyg'ularni va ularning o'zaro bog'liqligini tushunishga yordam beradi. Bu o'yin bolalarga o'z his- tuyg'ularini boshqarishni va boshqalarning his-tuyg'ulariga hamdard bo'lishni o'rgatishga xizmat qiladi. Empatiya rivojlanishi uchun "Boshqaning o'rnida bo'lish" o'yini juda samarali hisoblanadi. Bu o'yinda bolalar boshqa odamlarning nuqtai nazaridan voqealarni ko'rib chiqishni va ularning his-tuyg'ularini tushunishni o'rganadilar. "Hikoya tugallash" o'yini esa bolalarga boshqalarning his-tuyg'ularini taxmin qilishga va ular bilan hamdard bo'lishga yordam beradi. Bu o'yinlarda bolalarga turli vaziyatlarda qanday harakat qilishni va qanday javob berishni o'rgatish mumkin. Hamkorlik va jamoaviylikni rivojlantirish uchun turli xil jamoaviy o'yinlar va mashg'ulotlarni tashkil etish mumkin. Masalan, "Jamoa rasmi chizish", "Lego konstruktoridan birgalikda qurilish", "Topishmoqlarni birgalikda yechish" kabi o'yinlar bolalarga birgalikda ishlashni, bir-birlariga yordam berishni va jamoada muvaffaqiyatga erishishni o'rgatadi. Bu o'yinlar bolalar o'rtasida o'zaro hamkorlikni mustahkamlaydi va ularning jamoaviy hissiyotini rivojlantiradi. Muhim jihati shundaki, interaktiv o'yinlar va mashg'ulotlarni tashkil etishda o'qituvchi yoki tarbiyachining roli juda muhimdir. U bolalarga o'yin qoidalarini tushuntirish, ularga yordam berish, ularni rag'batlantirish va o'yin jarayonini nazorat qilish vazifasini o'taydi. Shuningdek, o'qituvchi bolalar o'rtasidagi o'zaro munosabatlarni kuzatib borishi va ularning ijtimoiy-emotsional rivojlanishiga yordam beradigan qo'shimcha mashg'ulotlarni tashkil etishi kerak. Xulosa qilib aytganda, bolalarning ijtimoiy-emotsional rivojlanishiga qaratilgan interaktiv o'yinlar va mashg'ulotlarni tashkil etish ularning shaxsiy rivojlanishi uchun juda muhimdir. Turli xil o'yinlar va mashg'ulotlarni 7 tanlashda bolaning yosh xususiyatlari, qiziqishlari va rivojlanish darajasi inobatga olinishi kerak. O'qituvchi yoki tarbiyachining o'rni bu jarayonda muhim ahamiyatga ega bo'lib, ular bolalarga o'yin qoidalarini tushuntirish, ularga yordam berish va ularning o'zaro munosabatlarini kuzatib borish orqali ularning ijtimoiy- emotsional rivojlanishiga hissa qo'shadilar. Bu esa kelajakda muvaffaqiyatli va baxtli shaxslarni tarbiyalashga olib keladi. 1.2.Ota-onalar bilan ishlashning samarali usullari Ota-onalar bilan o'tkaziladigan seminarlar va treninglar orqali samarali muloqotni yo'lga qo'yish, farzand tarbiyasi va oilaviy munosabatlarning mustahkamlanishiga xizmat qiluvchi muhim omil hisoblanadi. Zamonaviy hayotning tez sur'atlari va oila a'zolarining turli mas'uliyatlari ko'pincha o'zaro tushunmovchiliklarga va munosabatlardagi sovuqqonlikka olib kelishi mumkin. Shuning uchun, ota-onalar bilan o'tkaziladigan maxsus seminarlar va treninglar orqali samarali muloqot ko'nikmalarini rivojlantirish juda zarur. Bunday tadbirlar ota-onalarga o'z farzandlari bilan to'g'ri va samarali muloqot qilish usullarini o'rgatish, ularning muammolarini tushunish va yechimlar topishga yordam beradi. Seminarlar va treninglarning mazmuni yoshga moslashtirilgan bo'lishi kerak, chunki kichik bolali ota-onalarning muammolari, o'smirlar ota-onalarining muammolari bilan farq qiladi. 3 Masalan, kichik bolali ota-onalar uchun seminarlar bolaning psixologik xususiyatlari, to'g'ri tarbiya usullari, bolaning ehtiyojlarini qondirish, salbiy xulq-atvorlarni tuzatish va o'zaro tushunishni yaratishga qaratilgan bo'lishi mumkin. O'smirlar ota-onalari uchun seminarlarda esa, o'smirlik davri xususiyatlari, o'smirlar bilan muloqotning o'ziga xos jihatlari, ularning mustaqillikka intilishi, qiyinchiliklarni engishga yordam berish va oiladagi sog'lom muhitni saqlash masalalari muhokama qilinadi. Seminarlar interaktiv uslubda o'tkazilishi lozim. Ota-onalar faol ishtirok etishlari, o'z 3 Hasanboyeva O. "Oilada va maktabgacha ta’lim muassasasida tarbiya". – Toshkent: “Fan va texnologiya”, 2019. 8 tajribalari bilan bo'lishishlari, savollar berishlari va muhokamalarda qatnashishlari kerak. Bu ularning seminar mavzulariga bo'lgan qiziqishini oshiradi va o'rganilgan ma'lumotlarni amalda qo'llashga undaydi. Treninglarda esa, amaliy mashqlar, rollarni o'ynash va guruhlarda ishlash orqali ota-onalarning muloqot ko'nikmalarini rivojlantirishga e'tibor qaratiladi. Masalan, ota-onalar rollarni o'ynash orqali turli vaziyatlarda qanday to'g'ri munosabatda bo'lishni o'rganadilar. Seminar va treninglarda muloqotning asosiy printsiplari, jumladan, faol tinglash, empatiya, og'zaki va og'zaki bo'lmagan aloqa vositalaridan to'g'ri foydalanish, konstruktiv tanqid bildirish va muammolarni birgalikda hal qilish usullari o'rgatiladi. Shuningdek, ota-onalarga o'z his-tuyg'ularini ifoda etishning to'g'ri yo'llarini o'rgatish, o'zaro hurmat va ishonch muhitini yaratishga yo'naltirilgan mashg'ulotlar o'tkaziladi. Samarali muloqotni ta'minlash uchun ota-onalarning o'z farzandlarini yaxshi bilishlari va ularning ehtiyojlarini tushunishlari muhim. Seminarlar davomida ota-onalarga farzandlarining shaxsiy xususiyatlari, qiziqishlari va qiyinchiliklari haqida bilimlar beriladi. Ularga bolalarini kuzatish, ular bilan ochiq muloqot qilish va ularning fikrlarini hurmat qilishning ahamiyati tushuntiriladi. Bundan tashqari, seminar va treninglar davomida ota-onalarning o'zaro munosabatlariga ham e'tibor qaratiladi. Sog'lom oilaviy munosabatlar farzand tarbiyasida muhim rol o'ynaydi. Ota-onalarning o'zaro hurmat va qo'llab- quvvatlashlari, birgalikda muammolarni hal qilishlari farzandlarga ijobiy ta'sir ko'rsatadi. Seminarlarda oilaviy munosabatlarni mustahkamlash, o'zaro tushunishni oshirish va konfliktlarni hal qilish usullari muhokama qilinadi. Seminar va treninglarning samaradorligi ota-onalarning faol ishtirokiga bog'liq. Ularning fikrlarini, savollarini va takliflarini tinglash, ularning ehtiyojlarini hisobga olish muhim. Shuning uchun, seminarlar kichik guruhlarda o'tkazilishi, ota-onalar o'rtasida ochiq muloqot muhiti yaratilishi va individual yondashuv qo'llanilishi maqsadga muvofiq. 4 Seminar va treninglarning natijalarini baholash uchun so'rovnomalar, testlar va kuzatuvlar o'tkaziladi. Olingan natijalarga asoslanib, seminar va treninglarning mazmuni va uslubi takomillashtiriladi. 4 Sharipova D. "Maktabgacha ta’limda pedagogik texnologiyalar". – Toshkent: Ilm ziyo, 2021. 9 Yakunda shuni ta'kidlash joizki, ota-onalar bilan o'tkaziladigan seminarlar va treninglar samarali muloqotni yo'lga qo'yish, oilaviy munosabatlarni mustahkamlash va farzandlar tarbiyasini yaxshilashga xizmat qiladi. Bu tadbirlar orqali ota-onalar o'z farzandlari bilan o'zaro tushunishni oshirib, ularning shaxsiy rivojlanishiga ijobiy hissa qo'shadilar. Bunday seminarlarni muntazam ravishda tashkil etish va ularning sifatini doimiy ravishda oshirib borish oila va jamiyat farovonligi uchun muhim ahamiyatga ega. Maktabgacha ta lim tashkiloti va oila o rtasidagi pedagogik o zaroʼ ʻ ʻ munosabatlarning sifatini boshqarish masalalari doimo maktabgacha pedagogikaning diqqat markazida turadi. Bir tomondan, jamiyatdan tashqari shaxsni shakllantirish mumkin emasligi, yosh avlodni ijtimoiy ta sirning ijobiy va ʼ salbiy tomonlarini baholashga o rgatish kerakligi aksiomadir. Oila har qanday ʻ yoshdagi insonga kuchli ta sir ko rsatgan, shunday bo lib qoladi va shunday bo lib ʼ ʻ ʻ ʻ qoladi. Shu bilan birga, zamonaviy oila juda ko p qiyinchiliklarni boshdan ʻ kechirmoqda. Unda munosabatlar tez-tez o zgarib turadi, bu shubhasiz bolalarga ʻ ta sir qiladi. Bularning barchasi ota-onalarning charchoqlari, jismoniy va ruhiy ʼ zo riqishlari, bolalar oldida aybdorlik tuyg ularining kuchayishi, ularning kelajagi ʻ ʻ uchun tashvish bilan murakkablashadi. Boshqa tomondan, asosiy vazifasi ota- onalarga bolalarni tarbiyalashda yordam berishdan iborat bo lgan pedagogik ʻ hamjamiyat qat iy byurokratik asosga joylashtirilgan va ko p vaqtini barcha ʼ ʻ turdagi hujjatlarga sarflashga majbur bo ladi, bu esa maktabgacha ta lim ʻ ʼ tashkilotlari va oilalar o rtasidagi o zaro munosabatlar sifatining pasayishiga olib ʻ ʻ keladi. Maktabgacha ta lim tashkiloti ma muriyati o zaro munosabatlarni tashkil ʼ ʼ ʻ qilish va uning sifatini boshqarish uchun yetarli vaqtga ega emas. 5 Psixologlar hayotning birinchi yillarida ularga xos bo lgan bolalarning xususiyatlarini ʻ aniqladilar, bu ularning ta lim va tarbiyaga eng yuqori sezgirligini (sezuvchanlik) ʼ belgilaydi. Bunday xususiyatlarga yuqori asabiy va aqliy faoliyatning plastikligi, taqlid va takliflilik, emosionallik kiradi. Uydagi ta limning o ziga xosligi, birinchi ʼ ʻ navbatda, uning ustuvorligi, yaqin kattalarning biologik va psixologik bog liqligi ʻ 5 Xalq ta’limi vazirligi. "Ota-onalar uchun pedagogik tavsiyalar" risolasi. Toshkent, 2020. 10 tufayli bolaning hayotidagi alohida ahamiyati bilan izohlanadi. Tarbiya jarayoni chaqaloqdagi qimmatli ehtiyojlarning rivojlanishi tufayli optimallashtiriladi, ular muloqot qilish, yangi taassurotlar olish (keyinchalik - bilimda), faol vosita faoliyati, tan olish va sevgi va boshqalar. Bolaning har tomonlama rivojlanishini ta minlash uchun maktabgacha ta lim tashkiloti ota-onalar bilan o zaroʼ ʼ ʻ munosabatlarining quyidagi shakllaridan foydalanishlari mumkin: - maktabgacha ta lim tashkiloti ota-onalarning umidlarini hisobga - olish; ʼ - ota-onalarga erta rivojlanish masalalari bo yicha ma lumot berish; ʻ ʼ - ota-onalarni ta limiy-tarbiya jarayonida faol ishtirok etishga jalbqilish; ʼ - ota-onalarning maktabgacha ta lim tashkilotlari faoliyatida ishtirok etish ʼ tashabbusini qo llab-quvvatlash. ʻ Oila va maktabgacha ta lim tashkiloti bilan o zaro munosabatlar jarayonida ʼ ʻ tarbiyachi rolining asosiy jihatlari ko rib chiqamiz: ʻ  Tarbiyachi oila va MTT o rtasidagi vositachi sifatida: tarbiyachi yuzaga ʻ keladigan kelishmovchiliklarni bartaraf eta olishi, ma lumot berishi va o quv ʼ ʻ jarayonida oilani qo llab-quvvatlashi kerak. ʻ  Har bir bola uchun individual rivojlanish rejalarini ishlab chiqish: tarbiyachi bolalarning xususiyatlari va qiziqishlarini hisobga olishi, ularning ehtiyojlari va rivojlanish darajasini aniqlashi, shuningdek, otaonalarni o quv ʻ jarayoni to g risida muhokama qilish va qaror qabul qilishga jalb qilishi kerak. ʻ ʻ  Qo shma tadbirlarni o tkazish va ta lim muhitini tashkil etish: tarbiyachi ʻ ʻ ʼ ota-onalarni turli tadbirlarni tashkil etish va o tkazishda faol ishtirok etishi, ʻ shuningdek, bolalarning rivojlanishi va oilalar bilan hamkorlikka hissa qo shadigan ijobiy ta lim muhitini shakllantirishi kerak. ʻ ʼ  Kasbiy rivojlanish va malaka oshirish: tarbiyachi o z ko nikma va ʻ ʻ malakalarini doimiy ravishda takomillashtirishi, bolalar va oilalar bilan ishlashning yangi yondashuvlari va usullarini o rganishi kerak. ʻ  Maktabgacha ta limda oilalar bilan muvaffaqiyatli hamkorlik qilish uchun ʼ nafaqat tarbiyachilarning kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirish, balki ta lim ʼ 11 jarayonining barcha darajalarida o zaro tushunish va o zaro hamkorlikka intilishʻ ʻ ham muhimdir. So nggi yillar ichida O zbekiston Respublikasi Prezidenti va Vazirlar ʻ ʻ Mahkamasining maktabgacha ta lim tizimini takomillashtirish to g risida qarorlari ʼ ʻ ʻ qabul qilinganidan so ng, oila va maktabgacha ta lim tashkilotlari o rtasidagi ʻ ʼ ʻ o zaro munosabatlarning yangi falsafasi ishlab chiqila boshlandi. Bu ota-onalar ʻ bolalarni tarbiyalash va rivojlantirish uchun javobgardir va boshqa barcha ijtimoiy institutlar ushbu faoliyatni qo llab-quvvatlashga va to ldirishga chaqiriladi degan ʻ ʻ fikrga asoslanadi. Maktabgacha ta lim tashkiloti oilani qo llab-quvvatlovchi ʼ ʻ ijtimoiy institut sifatida bolani tarbiyalash, o qitish va rivojlantirishga yordam ʻ beradi. Mavjud ijtimoiy-madaniy va iqtisodiy sharoitda oila va jamoat tashkilotlari bilan o zaro munosabatlar mahalla fuqarolar yig ini faoliyatining muhim ʻ ʻ yo nalishi hisoblanadi. Ma lum bir bosqichda oila, ilk bolalikni parvarish qilish ʻ ʼ maktabgacha ta lim tashkilotlari va mahalliy jamoatchilik asosiy o quv, tarbiyaviy ʼ ʻ va rivojlanayotgan mikromuhit – ta lim makonini tashkil qiladi. Maktabgacha ʼ ta lim tashkiloti ham, oila ham, mahalla ham ijtimoiy tajribani bolaga o ziga xos ʼ ʻ tarzda yetkazadi. Faqat ular bir-biri bilan uyg un holda kichkina insonning katta ʻ dunyoga qadam tashlashlari uchun eng yaxshi sharoitlarni yaratadilar. Jamiyat va oilaviy ta lim o rtasidagi munosabatlar g oyasi bir qator me yoriy hujjatlarda, shu ʼ ʻ ʻ ʼ jumladan “O zbekiston Respublikasining 2030-yilgacha maktabgacha ta lim ʻ ʼ tizimini rivojlantirish konsepsiyasi” va “Umumiy tipdagi davlat va nodavlat maktabgacha ta lim tashkilotlari to g risidagi Nizom”da o z aksini topgan. ʼ ʻ ʻ ʻ Psixologik-pedagogik tadqiqotlar shuni ko rsatadiki, kichkina bolaga u yoki bu ʻ tarzda ta sir qiladigan atrofdagi dunyoning butun xilma-xilligi, “ijtimoiy doira" ʼ alohida ahamiyatga ega. Shuning uchun ham oila tarbiyasining bola shaxsini shakllantirishdagi alohida ahamiyatini belgilovchi, uni boshqa ta lim ʼ tashkilotlariga (bog cha, maktab, mehribonlik uyi va boshqalar) nisbatan ustuvor ʻ vazifa qilib qo yuvchi birinchi va juda muhim omil sifatida olimlar chuqur hissiy, ʻ samimiy tabiat oilaviy ta lim deb hisoblaydilar. Biroq, bu oilaviy tarbiyaning ʼ samaradorligi, mustahkamligi va mustahkamligini ta minlaydigan yagona omil ʼ 12 emas. T.A.Markovaning tadqiqotida biz yana ikkita omil uchun mantiqiy asos topamiz: Ota-onaning, oilaning boshqa a zolarining turli xil hayotiy vaziyatlardagiʼ tarbiyaviy ta sirining doimiyligi va davomiyligi, ularning kundan-kunga ʼ takrorlanishi; bolalarni oilaning uy-ro zg or, iqtisodiy, ta lim faoliyatiga jalb ʻ ʻ ʼ qilish uchun obyektiv imkoniyatlarning mavjudligi. Shunday qilib, zamonaviy fanda oila inson hayotidagi birinchi va eng muhim ta lim tashkiloti ekanligi haqida ʼ ma lumotlar mavjud. Oila va maktabgacha ta lim tashkiloti o rtasidagi samarali ʼ ʼ ʻ o zaro hamkorlikka pedagogik sharoitlarga bog liq. Bundan tashqari, oila va ʻ ʻ maktabgacha ta lim tashkiloti o rtasida muntazam va tizimli ravishda axborot ʼ ʻ almashish uchun shart-sharoitlar yaratish, shuningdek, ota-onalarning o quv va ʻ tarbiyaviy materiallari, tavsiyalar va manbalardan foydalanishini ta minlash ʼ muhimligini ta kidladi. Bu ota-onalarning ta lim va tarbiya jarayoniga faol jalb ʼ ʼ qilinishiga yordam beradi, bu esa o z navbatida pedagogik o zaro hamkorlik ʻ ʻ samaradorligini oshiradi. 13 II.BOB. Bolalar bilan ishlashda ota-ona va tarbiyachining o’zaro hamkorligi 2.1. Bolalar bilan ishlashda ota-onaning va tarbiyachining o’rtasida bo’ladigan kelishmovchiliklar va ularni bartaraf etish yo’llari Bolalar rivojiga doir ma'lumotlar almashish va birgalikdagi kuzatuvlarni amalga oshirish, har qanday maktabgacha ta’lim tashkiloti samarali faoliyat yuritishida muhim ahamiyatga egadir. Bu jarayon bolaning rivojlanishini to'liq tushunish, uning ehtiyojlarini aniqlash va unga individual yondashuvni ta'minlash uchun zarur shartlardan biri hisoblanadi. Ma'lumotlar almashinuvi va birgalikdagi kuzatuvlar, o'qituvchilar, ota-onalar va boshqa mutaxassislar o'rtasidagi hamkorlikni kuchaytirish orqali bolaning rivojlanishini qo'llab-quvvatlashga qaratilgan. Birinchidan, ma'lumotlar almashishning samarali mexanizmlarini yaratish muhimdir. Bu mexanizmlar, o'qituvchilarning bolalar haqidagi kuzatuvlarini, ularning o'rganishdagi yutuqlarini va qiyinchiliklarini muntazam ravishda yozib borishini, shuningdek, ota-onalar bilan muntazam aloqada bo'lishini nazarda tutadi. Aloqa shakli har xil bo'lishi mumkin: shaxsiy suhbatlar, telefon orqali muloqot, elektron pochta xabarlari yoki maxsus jurnallar orqali. Muhim jihati shundaki, ma'lumotlar aniq, tushunarli va ob'ektiv bo'lishi kerak. O'qituvchi bolaning xulq-atvorini, o'rganish uslubini, qiziqishlarini va ijtimoiy munosabatlarini batafsil tavsiflashi lozim. Bunday ma'lumotlar, ota-onalar bilan bo'ladigan muhokamalarda bolaning rivojlanishini muhokama qilish uchun asos bo'lib xizmat qiladi. Ikkinchidan, birgalikdagi kuzatuvlar bolaning rivojlanishini har tomonlama baholashga yordam beradi. O'qituvchilar va ota-onalar birgalikda bolani kuzatish orqali uning kuchli va zaif tomonlarini aniqlash, o'rganish jarayonidagi muammolarni aniqlash va ularni bartaraf etishga yordam beradigan strategiyani ishlab chiqish imkoniyatiga ega bo'ladilar. Birgalikdagi kuzatuvlar, bolaning turli muhitlarda – maktabgacha ta’lim tashkilotida, uyda va boshqa joylarda – qanday xulq-atvorga ega ekanligini tushunishga imkon beradi. Bu esa, bolaning rivojlanishiga individual yondashishni ta'minlash uchun muhim 14 ahamiyatga ega. Masalan, o'qituvchi bolaning darsda diqqatini jamlashda qiynalayotganini kuzatishi mumkin, ota-onalar esa uyda uning xulq-atvorini kuzatib, bu muammoning sababini aniqlashga yordam bera oladilar. Uchinchidan, ma'lumotlar almashish va birgalikdagi kuzatuvlarning samaradorligini oshirish uchun, aniq va tizimli yondashuv zarur. Bu, ma'lumotlarni yig'ish, saqlash va tahlil qilish uchun aniq tartib-qoidalarni ishlab chiqishni, shuningdek, o'qituvchilar va ota-onalar o'rtasida muntazam aloqalarni o'rnatishni nazarda tutadi. Ma'lumotlarni saqlash va himoya qilishning xavfsiz usullarini tanlash ham muhimdir. Bu, bolaning shaxsiy ma'lumotlarining maxfiyligi va xavfsizligini ta'minlash uchun zarurdir. Bundan tashqari, ma'lumotlarni tahlil qilish natijalari asosida bolaning rivojlanishini qo'llab-quvvatlash bo'yicha aniq rejalarning tuzilishi va amalga oshirilishi kerak. Bu rejalarda, bolaning individual ehtiyojlari, uning kuchli va zaif tomonlari, shuningdek, uning rivojlanishini qo'llab-quvvatlash uchun zarur bo'lgan chora-tadbirlar batafsil aks ettirilishi lozim. To'rtinchidan, ma'lumotlar almashish va birgalikdagi kuzatuvlar jarayoniga psixologlar, defektologlar va boshqa mutaxassislarni jalb qilish, bolaning rivojlanishiga yondashuvni yanada kengaytiradi va chuqurroq tushunishga imkon beradi. Bularning barchasi, bolaning rivojlanishidagi har qanday muammolarni erta aniqlash va ularni bartaraf etishga imkon beradi, bu esa uning kelajakdagi muvaffaqiyatiga ijobiy ta'sir ko'rsatadi. Mutaxassislarning maslahatlari va tavsiyalari o'qituvchilar va ota-onalarga bolani qo'llab-quvvatlashda yordam beradi, individual dasturlarni ishlab chiqishda muhim rol o'ynaydi. Xulosa qilib aytganda, bolalar rivojiga doir ma'lumotlar almashish va birgalikdagi kuzatuvlarni amalga oshirish, bolaning individual ehtiyojlariga mos keladigan, samarali va to'liq rivojlanishi uchun muhim omil hisoblanadi. Bu jarayonning samaradorligini oshirish uchun aniq mexanizmlarni yaratish, muntazam aloqalarni o'rnatish va kerakli mutaxassislar bilan hamkorlik qilish zarurdir. Faqatgina ushbu yondashuv orqali bolaning salomatligini, ta'limini va umuman rivojlanishini to'liq ta'minlash mumkin. Ushbu hamkorlik, bolaning kelajakdagi muvaffaqiyatiga yo'l ochib beradi va uning potensial imkoniyatlarini ro'yobga chiqarishga yordam beradi. 15 Shuning uchun, ma'lumotlar almashinuvi va birgalikdagi kuzatuvlar, har qanday ta'lim muassasasining faoliyatida muhim rol o'ynaydi va doimiy e'tibor talab qiladi. Uy vazifalari va mustaqil faoliyatni birgalikda rejalashtirish va nazorat qilish oilaviy hayotning muhim jihatlaridan biri hisoblanadi. Bolaning o'z vaqtini samarali boshqarishi, o'qishga bo'lgan munosabatini shakllantirish va mustaqil fikrlash qobiliyatini rivojlantirishda bu jarayonning o'rni beqiyosdir Ota-onalar farzandlari bilan birgalikda uy vazifalarini bajarish va mustaqil faoliyatlarni rejalashtirish orqali ularga mas'uliyat tuyg'usini singdirib, o'z-o'zini tarbiyalashga o'rgatadilar Bu jarayon nafaqat o'qish natijalariga ijobiy ta'sir ko'rsatadi, balki bolaning shaxsiy rivojlanishiga ham katta hissa qo'shadi .Birinchi qadam sifatida, oila a'zolari o'rtasida ochiq va samimiy muloqot o'rnatish zarur Ota-onalar bolalarini tinglashlari, ularning qiyinchiliklarini tushunishlari va ularga yordam berishga tayyor ekanliklarini ko'rsatishlari kerak Bu ishonchli muhit yaratib, bolaning o'z muammolarini ochiqchasiga gapirishga va ota-onalarining maslahatlaridan foydalanishga undaydi Bundan tashqari, bolaning qiziqishlari va qobiliyatlarini hisobga olish ham muhimdir Ularning qanday fanlarga qiziqishlari, qanday faoliyatlarda yaxshi natijalarga erishlari va qanday qiyinchiliklarga duch kelishlarini aniqlash kerak Bu ma'lumotlarga asoslanib, uy vazifalari va mustaqil faoliyatlarni rejalashtirish ancha osonlashadi Rejalashtirish jarayonida real va erishiladigan maqsadlarni qo'yish muhimdir Agar bolaning uy vazifalarini bajarishda qiyinchiliklarga duch kelsa, uni haddan tashqari yuklamaslik kerak Maqsadlarni bosqichma-bosqich qo'yish va har bir bosqichda yutuqlarni nishonlash bolaning motivatsiyasini oshiradi va unga o'ziga bo'lgan ishonchini kuchaytiradi Masalan, hafta davomida bajarilishi kerak bo'lgan vazifalarni kunlik jadvalga bo'lish va har bir kun oxirida bajarilgan ishlarni tekshirish samarali bo'lishi mumkin Bunda har bir vazifaning bajarilish muddati aniq belgilanishi va unga rioya qilinishiga e'tibor berish kerak Agar rejalashtirilgan ishlar bajarilmasa, sabablarini aniqlash va kerak bo'lganda rejani tuzatish zarur. Mustaqil faoliyatlarni rejalashtirishda bolaning qiziqishlari va iste'dodlarini hisobga olish juda muhimdir Agar bola musiqa bilan shug'ullanishni yaxshi ko'rsa, unga haftasiga bir necha soat 16 musiqa bilan shug'ullanish uchun vaqt ajratish mumkin Agar u sport bilan shug'ullanishni istasa, unga sport mashg'ulotlari uchun vaqt ajratish kerak Bundan tashqari, mustaqil o'qishga vaqt ajratish ham muhimdir Bola o'zi uchun qiziqarli kitoblarni tanlashi va o'qishga vaqt ajratishi kerak Mustaqil faoliyatlar bolaning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishga, dunyoga bo'lgan qarashlarini kengaytirishga va o'z-o'zini tarbiyalashga yordam beradi Nazorat qilish jarayoni ham muhim ahamiyatga ega. Ota-onalar bolaning uy vazifalarini bajarish jarayonini kuzatib borishlari, ularga kerakli yordamni berishlari va yutuqlarini rag'batlantirishlari kerak Biroq, nazorat haddan tashqari bo'lmasligi kerak Bola mustaqil ravishda ishlashga va o'z qarorlarini qabul qilishga o'rganishi kerak Nazorat qilish jarayonida muhim jihatlardan biri – konstruktiv tanqiddir Ota-onalar bolaning xatolarini ko'rsatib, ularni tuzatishga yordam berishlari va keyingi safar xatolarni takrorlamaslikka undashlari kerak . Tanqid konstruktiv bo'lishi va bolaning o'ziga bo'lgan ishonchini pasaytirmasligi kerak. Uy vazifalari va mustaqil faoliyatlarni birgalikda rejalashtirish va nazorat qilish jarayoni doimiy va izchil bo'lishi kerak Bu jarayon muntazam ravishda takomillashib borishi va bolaning ehtiyojlariga moslashtirilishi kerak Ota-onalar va bolalar o'rtasidagi ochiq muloqot, o'zaro hurmat va qo'llab-quvvatlash ushbu jarayonning muvaffaqiyatli amalga oshirilishi uchun eng muhim omillar hisoblanadi Shuni yodda tutish kerakki, har bir bola individualdir va har bir bola uchun eng samarali uslubni topish muhimdir Ota- onalar bolalarining xususiyatlarini hisobga olib, eng mos keladigan rejalashtirish va nazorat qilish uslublarini tanlashlari kerak Faqatgina bunday yondashuv bolaning to'liq rivojlanishiga va uning potensialining to'liq ro'yobga chiqishiga yordam beradi Ota-onalarning sabr-toqati, tushunishi va qo'llab-quvvatlashi bolaning o'ziga ishonchini oshirishda va muvaffaqiyatga erishishda muhim rol o'ynaydi. G arb mamlakatlarida maktabgacha ta lim tashkilotlari ishini tashkil etish vaʻ ʼ oila bilan hamkorlikni tashkil etishda tarbiyachi faoliyatiga innovatsion yondashuvlar bilan bog liq ko plab ilmiy tadqiqotlar va ishlar mavjud. Ba zi ʻ ʻ ʼ taniqli olimlar va ularning ushbu sohadagi ishlari quyidagilarni o z ichiga oladi: ʻ 17 Redjio-Emilia yondashuvi : Loris Malaguzzi ishiga asoslangan ta limgaʼ Redjio Emiliya italyancha yondashuvi ta lim jarayonida oila va jamiyatning roliga ʼ e tibor qaratadi va ota-onalarni maktabgacha ta lim tashkiloti hayotida faol ishtirok ʼ ʼ etishga jalb qiladi. Montessori Mariya: Mariya Montessori ta limga o z yondashuvini ishlab ʼ ʻ chiqdi, bu bolaning individual rivojlanishi ahamiyatini va tarbiyachining o quv ʻ muhitini tashkil etishdagi faol rolini ta kidlaydi. Ushbu yondashuv, shuningdek, ʼ ta lim ta sirining izchilligini ta minlash uchun oila bilan hamkorlikni o z ichiga ʼ ʼ ʼ ʻ oladi. Vaygotskiy Lev Semenovich: garchi Vaygotskiy Lev G arb olimi ʻ bo lmasada, uning proksimal rivojlanish zonasi va ta limga ijtimoiy-madaniy ʻ ʼ yondashuv haqidagi g oyalari zamonaviy G arb ta lim va oila bilan hamkorlik ʻ ʻ ʼ yondashuvlariga katta ta sir ko rsatdi. ʼ ʻ 6 XX asrning 70-yillari — 80-yillarning boshlarida ta limning ayrim jihatlari o rganildi, masalan, "Oilada o rta ʼ ʻ ʻ maktabgacha yoshdagi bolalarda intizomning boshlanishini tarbiyalash" N.A.Starodubova, "O yin kichik maktabgacha yoshdagi bolani oilada axloqiy ʻ tarbiyalash vositasi sifatida"[8]. Katta maktabgacha yoshdagi bolalarda "Oilada katta maktabgacha yoshdagi bolalarni mehnatga o qitish uchun pedagogik shartlar" ʻ kabilar. Bolalarni tarbiyalash va ota-onalarga yordam berishda maktabgacha ta lim ʼ tashkiloti va oilaning o zaro ta siri nuqtayi nazaridan, V. I. Bezlyudnayaning ʻ ʼ "Maktabgacha yoshdagi bolalar va tengdoshlar o rtasidagi munosabatlarni ʻ pedagogik tuzatishda bolalar bog chasi va oilaning o zaro ta siri" asarida ʻ ʻ ʼ keltirilgan ma lumotlardan ko rinib turibdiki, na oila, na maktabgacha ta lim ʼ ʻ ʼ tashkiloti bolaning oiladagi turmush sharoiti va tarbiyasi bilan bog liq bo lgan ʻ ʻ tengdoshlari bilan munosabatlardagi og ishlarni bartaraf etish muammosini alohida ʻ hal qila olmaydi. Amalga oshirilgan tajriba-sinov ishlari natijasida o qituvchilar va ʻ ota-onalar o rtasidagi munosabatlarning tabiatida, tengdoshlarning bolalariga ʻ bo lgan munosabatida ijobiy o zgarishlar yuz berdi. O.L. Zverevaning tadqiqoti ʻ ʻ shuni ko rsatdiki, ota-onalar pedagogik bilimga muhtoj, mavjud bilimlar ularni ʻ 6 Smirnova E.O. "Deti i vzroslye: vzglyad s tochki zreniya razvitiya". – Moskva: Moskovskiy psixologo-sotsial'nyy universitet, 2017. 18 qoniqtirmaydi. Ular vaqt, sabr-toqat, xushmuomalalik, tajriba yetishmasligi, bolani tarbiyalash va o qitish usullarini, uning yosh xususiyatlarini bilmaslik tufayliʻ qiyinchiliklarga duch kelayotganini ta kidladilar. Turli manbalardan tinglovchilar ʼ tomonidan qabul qilingan bilimlar ularga quyidagi sabablarga ko ra yordam ʻ bermaydi: - bu juda umumiy, ularning bolasiga shaxsan taalluqli emas va murakkab shaklda beriladi. Tarbiyachilarning bir qator ishlari ota-onalarga nisbatan pedagogning pedagogik pozisiyasining o ziga xos xususiyatlari haqida gapiradi, bu ʻ yerda ikkita funksiya birlashtirilgan - rasmiy va norasmiy. Pedagog ikki shaxsda sifatida harakat qiladi - rasmiy shaxs va xushmuomala, diqqatlik suhbatdosh. Uning vazifasi tarbiyaviy pozisiyani yengish, oila a zolari bilan suhbatlashish ʼ va ishonchli ohangni rivojlantirishdir. Tarbiyachilar ko pincha ota-onalarga o zaro ʻ ʻ ta sir subyekti sifatida emas, balki ta lim obyekti sifatida munosabatda bo lishadi. ʼ ʼ ʻ Lekin shuni ta kidlash kerakki, maktabgacha ta lim tashkilotlari ochiq tizim ʼ ʼ bo lgandagina oila ehtiyojlarini to liq qondiradi . Ota-onalar o z xohishiga ko ra, ʻ ʻ ʻ ʻ o zlari uchun qulay vaqtda, bolaning maktabgacha ta lim tashkilotidagi faoliyati, ʻ ʼ tarbiyachi va bolalar o rtasidagi muloqot uslubi bilan tanishish va bolalarning ʻ hayotiga qo shilish uchun haqiqiy imkoniyatga ega bo lishi kerak. Agar ota-onalar ʻ ʻ bolalarni yangi muhitda kuzatsalar, ularni "boshqa ko zlar" bilan qabul qiladilar. ʻ Guruhda ota-onalar ham ko plab amaliy ko nikmalarni, bolalar bilan muloqot ʻ ʻ qilish usullarini, ular bilan mazmunli faoliyatni tashkil qilishlari mumkin. Ushbu maqsadga erishish uchun tarbiyachilarni ota-onalar bilan muloqot qilishda yuzaga keladigan ziddiyatli vaziyatlardan chiqish yo lini topishga qaratilgan otaonalar ʻ bilan muloqot qilishni o rgatishda maxsus tashkil etilagan rivojlantiruvchi ʻ kurslardan foydalanishni tavsiya qiladilar. Pedagogning ijtimoiy-pedagogik madaniyati uning ma lum pedagogik qarashlari va e tiqodlari, muloqot ʼ ʼ qobiliyatlari nafaqat bolaga, balki otaonalarga, hamkasblarga nisbatan hissiy ijobiy munosabatlarini nazarda tutadi. tarbiyachining bunday madaniyatini oshirish zarurati shundan kelib chiqadiki, muloqot ikki yoki undan ortiq odamlarning turli 19 xil ma lumotlar almashinuvidan iborat bo lgan o zaro ta sirini, aloqalarni o rnatishʼ ʻ ʻ ʼ ʻ va umumiy maqsadga erishish uchun ularning sa y-harakatlarini muvofiqlashtirish ʼ va birlashtirishni talab qiladi. Natijada bola tarbiyalanadi. Hozirgi vaqtda amaliyotchilar ota-onalar bilan hamkorlikning yangi, noan anaviy shakllarini ʼ izlamoqda. Pedagogik adabiyotlarda bunday ta rif bo lmasa-da, bu shakllar ʼ ʻ maktabgacha ta lim tashkilotlari hayotiga kiritilgan. Ular ko ngilochar o yinlar ʼ ʻ ʻ yoki teledasturlar turiga qarab qurilgan va otaonalarning e tiborini maktabgacha ʼ ta lim tashkilotiga jalb qilish, norasmiy aloqalarni o rnatishga qaratilgan. Ota- ʼ ʻ onalar farzandini yaxshiroq bilishadi, chunki ular uni o zlari uchun boshqa, yangi ʻ muhitda ko radilar va tarbiyachiga yaqinlashadilar. Ochiq eshiklar kuni o tkaziladi, ʻ ʻ ota-onalar ertangi kunlar, musobaqalar, musobaqalar tayyorlashga jalb qilinadi. Ota-onalarga ta lim berishning maqsadi ularga ilmiy psixologik va pedagogik ʼ bilimlarni berish emas, balki ularning "pedagogik kompetensiyasi" va "pedagogik fikrlash" ni shakllantirish yoki ularning pedagogik pozisiyasini to g rilash, ularga ʻ ʻ o z farzandini tushunish, u bilan to g ri muloqot qilish ko nikmalarini ʻ ʻ ʻ ʻ shakllantirishdir. “Pedagogik kompetensiya” bolalarning ehtiyojlarini tushunish va ularni qondirish imkoniyatlarini yaratish, bolani xursand qilish, ba zi narsalarni ʼ bolaning rivojlanish nuqtayi nazaridan ko rish qobiliyatidir. “Pedagogik ʻ mulohaza” - o z ta lim faoliyatini tahlil qilish, ularni tanqidiy baholash, o zlarining ʻ ʼ ʻ pedagogik xatolarining sabablarini, qo llaniladigan usullarning samarasizligini ʻ aniqlash va bolaga uning xususiyatlariga mos keladigan ta sir qilish usullarini ʼ tanlash qobiliyatidir. “Ota-onalarning pedagogik pozisiyasi” - bu tizimni shakllantiruvchi kategoriya bo lib, u birinchidan, kognitiv va xulq-atvor ʻ komponentlarini, ikkinchidan, ongli va ongsizni o z ichiga oladi. U bolaning ʻ rivojlanishining yosh dinamikasi, maktabgacha yoshdagi bolalik davrining o ziga ʻ xos qiymati va ta limning asosiy vazifalari haqidagi ota-onalarning g oyalarini o z ʼ ʻ ʻ ichiga oladi. Bu o zini bolaga nisbatan, ota-onalarning xatti-harakatlari haqidagi ʻ bayonotlari va baholashlarida, shuningdek, ularning haqiqiy faoliyati va u bilan muloqotida namoyon bo ladi. Shunday qilib, ota-onalarning tarbiyasi ularga oila ʻ va bolalar tarbiyasi haqidagi bilimlarni yetkazish uchun mo ljallangan. Shu bilan ʻ 20 birga, ota-onalarga tarbiyachi, oila a zolari va oila o chog i posbonlari rolida kerakʼ ʻ ʻ bo lgan bilimlar haqida to xtalamiz. Har bir oilada katta yoki kamroq ta lim ʻ ʻ ʼ imkoniyatlari, ilmiy til bilan aytganda, ta lim salohiyati mavjud. Oilaviy ta limning ʼ ʼ natijalari ushbu imkoniyatlarga, ota-onalarning ulardan qanchalik oqilona va maqsadli foydalanishiga bog liq. ʻ Shunday qilib, olimlarning izlanishlari oila va xalq ta limi o rtasida birbirini ʼ ʻ to ldiruvchi ikkita ijtimoiy institut sifatida bog lanish zarurligini tasdiqlaydi. ʻ ʻ "Tarbiyachi - bola - ota-ona" tizimida faol o zaro ta sirsiz bolaning samarali ʻ ʼ rivojlanishi, shu jumladan ijtimoiy va ekologik ta lim nuqtayi nazaridan mumkin ʼ emas. Oila o ziga xos boshlang ich jamiyat bo lib, u bolaga psixologik xavfsizlik ʻ ʻ ʻ hissi, “hissiy qo llab-quvvatlash”, qo llab-quvvatlash, so zsiz, beg araz qabul ʻ ʻ ʻ ʻ qilish qobiliyatida davlat ta lim tashkilotlari tomonidan takrorlanmaydi. Bu ʼ umuman inson uchun, xususan, maktabgacha yoshdagi bola uchun oilaning doimiy ahamiyati. Oila sohasidagi mutaxassislar orasida oila instituti hissiy munosabatlar instituti deb e tirof etilgani bejiz emas. Ilmiy tadqiqotlar shuni ko rsatadiki, ota- ʼ ʻ ona va bola munosabatlaridagi beqarorlik, zaif hissiy aloqalar bolaning o z his- ʻ tuyg ulari va kayfiyatlariga bo lgan huquqlarini rad etib, oiladagi kattalar ʻ ʻ kayfiyatini bo ysundirishni boshlaydi. Bola uchun xavfsizlik, qo llab-quvvatlash ʻ ʻ va qabul qilish manbai otaonalar tomonidan qattiq harakatlarni amalga oshirish zarurligiga ishonish uchun qurbon qilinadi. Bu holda maktabgacha tarbiyachining oilaviy tarbiyasi prinsipi asosida qurila boshlaydi: kattalar tomonidan bolaga qo yiladigan talablar har doim to g ri va bolaning o zi, uning ehtiyojlari, “men ʻ ʻ ʻ ʻ xohlayman”, “men qilmayman”ni hisobga olinmaydi. 21 2.2. Bolalarning bilim xususiyatlarini inobatga olib ularga zamonaviy texnalogiyalardan foydalanish Bolalarning individual xususiyatlarini hisobga olgan holda ta'lim jarayonini shakllantirish zamonaviy pedagogikaning eng muhim tamoyillaridan biri hisoblanadi Har bir bola noyob shaxs bolib, o'ziga xos qobiliyatlari, qiziqishlari, o'rganish uslubi va ehtiyojlari bilan ajralib turadi Shuning uchun ham ta'lim jarayoni bolaning individual xususiyatlariga moslashtirilgan bo'lishi kerak aks holda ta'lim samaradorligi pasayadi va bolaning potensiali to'liq ochilmaydi Bolalarning individual xususiyatlarini hisobga olish uchun avvalo ularning kognitiv qobiliyatlarini aniqlash zarur Kognitiv qobiliyatlarga xotira fikrlash mantiqiy tafakkur muammo yechish qobiliyati va boshqalar kiradi Bolaning kognitiv qobiliyatlari uning o'rganish tezligini o'zlashtirish darajasini va o'zlashtirish uslubini aniqlashda muhim rol o'ynaydi Ba'zi bolalar tez o'rganishga moyil bo'lsa boshqalari ko'proq vaqt talab qiladi Ba'zi bolalar vizual o'rganishni afzal ko'rsa boshqalari eshitish orqali yaxshiroq o'zlashtiradi Shuning uchun o'qituvchi har bir bolaning kognitiv qobiliyatlarini hisobga olgan holda ta'lim materiallarini va uslublarini tanlashi kerak Bundan tashqari bolaning hissiy-iroda xususiyatlarini ham hisobga olish muhim ahamiyatga ega Har bir bola o'ziga xos hissiy dunyosiga ega bo'lib u o'rganish jarayoniga sezilarli ta'sir ko'rsatadi Ba'zi bolalar o'ta hissiy bo'lishlari mumkin va stressga oson tushib qolishlari mumkin Bunday bolalarga ko'proq qo'llab-quvvatlash va tushunish kerak Ba'zi bolalar esa kamroq hissiy bo'lishlari va o'z his-tuyg'ularini yashirishlari mumkin Bunday bolalar bilan o'zaro munosabatda bo'lishda o'qituvchi ularning his-tuyg'ularini tushunishga harakat qilishi kerak Bundan tashqari bolaning iroda kuchini ham hisobga olish kerak Chunki iroda kuchi o'rganish jarayonida muhim rol o'ynaydi Iroda kuchi zaif bo'lgan bolalar o'zlarini o'z-o'zidan boshqarishda qiynalishlari mumkin ularga ko'proq yo'l-yo'riq va qo'llab-quvvatlash kerak Bolalarning ijtimoiy-kommunikativ xususiyatlari ham ta'lim jarayonida hisobga olinishi kerak Ba'zi bolalar jamoada faol ishtirok etishni yaxshi ko'rsa boshqalari yolg'iz ishlashni 22 afzal ko'rishlari mumkin Ba'zi bolalar osonlik bilan boshqalar bilan aloqa o'rnatishsa boshqalari undan qiyinchilik chekishlari mumkin Shuning uchun o'qituvchi har bir bolaning ijtimoiy-kommunikativ xususiyatlarini hisobga olgan holda ta'lim uslublarini tanlashi kerak. Masalan jamoaviy ishlarda faol ishtirok eta olmaydigan bolalar uchun individual ishlarni ko'proq berish mumkin Ta'lim jarayonini shakllantirishda bolaning oilaviy tarbiyasi va atrof-muhitining ta'sirini ham e'tiborga olish kerak Oilaviy tarbiya bolaning shaxsiyatining shakllanishiga katta ta'sir ko'rsatadi .Oilada qo'llab-quvvatlash va tushunish muhiti yaratilgan bolalar o'zlarini ishonchli his qiladilar va o'rganishga ko'proq moyil bo'ladilar Aksincha salbiy oilaviy muhit bolaning o'rganishiga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin Shuning uchun o'qituvchi ota-onalar bilan hamkorlikda ishlashi va bolaning oilaviy muhitini hisobga olgan holda ta'lim jarayonini shakllantirishi kerak Bolalarning individual xususiyatlarini hisobga olgan holda ta'lim jarayonini shakllantirish uchun differentiatsiya va individualizatsiya tamoyillaridan foydalanish kerak. Differentiatsiya ta'lim jarayonini bolalarning o'rganish darajasi va qobiliyatlari bo'yicha farqlashni nazarda tutadi Individualizatsiya esa ta'lim jarayonini har bir bolaning individual ehtiyojlariga moslashtirishni anglatadi Differentiatsiya va individualizatsiya yondashuvlari orqali o'qituvchi har bir bolaning o'ziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda ta'lim jarayonini samarali tashkil etishi mumkin. Xulosa qilib aytganda bolalarning individual xususiyatlarini hisobga olgan holda ta'lim jarayonini shakllantirish ta'lim samaradorligini oshirish va bolalarning potensialini to'liq ochib berish uchun juda muhimdir. O'qituvchi bolaning kognitiv hissiy-iroda ijtimoiy-kommunikativ xususiyatlari shuningdek oilaviy tarbiya va atrof-muhitni hisobga olgan holda ta'lim materiallarini uslublarini va baholash mezonlarini tanlashi kerak Faqatgina shunday yondashuv orqali har bir bola o'zining maksimal imkoniyatlarini namoyon eta oladi va o'z iste'dodini rivojlantirishi mumkin. Bu esa kelajakda muvaffaqiyatli shaxs bo'lib yetishishi uchun mustahkam poydevor yaratadi O'qituvchining vazifasi nafaqat bilim berish balki har bir bolaning noyobligiga hurmat bilan qarash va uning shaxsiy rivojlanishiga yordam berishdan iboratdir. 23 Ta'lim jarayonining samaradorligini baholash va uni takomillashtirish bo'yicha takliflar ishlab chiqish, zamonaviy ta'lim tizimining muhim tarkibiy qismidir. Samaradorlikni aniqlash va uni oshirishga qaratilgan harakatlar, ta'lim sifatini yaxshilashga, o'quvchilarning bilim va ko'nikmalarini rivojlantirishga, shuningdek, ta'lim muassasalarining obro'sini oshirishga xizmat qiladi. Bu jarayonni to'liq va har tomonlama baholash esa bir necha bosqich va usullarni o'z ichiga oladi. Birinchidan, ta'lim jarayonining samaradorligini baholash uchun aniq maqsadlar va ko'rsatkichlarni belgilash zarur. Bu maqsadlar o'quv dasturi talablariga, milliy standartlarga va xalqaro tajribaga asoslanishi kerak. Masalan, o'quvchilarning bilim darajasini baholash uchun testlar, imtihonlar, amaliy ishlar va boshqa baholash usullaridan foydalanish mumkin. Bundan tashqari, o'quv jarayonining samaradorligini baholashda o'quvchilarning fikr-mulohazalari, ota- onalarning munosabati va o'qituvchilarning professional tajribasi ham muhim ahamiyatga ega. Ushbu fikr-mulohazalarning to'planishi va tahlili orqali ta'lim jarayonining kuchli va kuchsiz tomonlarini aniqlash mumkin. Ikkinchidan, olingan ma'lumotlarni tahlil qilish va natijalarni umumlashtirish kerak. Buning uchun statistik usullar, grafiklar va jadvallardan foydalanish mumkin. 7 Tahlil natijalari ta'lim jarayonining samaradorligi darajasini ko'rsatadi va takomillashtirish bo'yicha takliflar ishlab chiqish uchun asos bo'ladi. Masalan, agar o'quvchilarning test natijalari past bo'lsa, bu o'quv dasturi yoki o'qitish usullarining samarasizligini ko'rsatishi mumkin. Agar o'qituvchilarning fikr- mulohazalari ta'lim jarayonining murakkabligini ko'rsatsa, bu o'quv jarayonini soddalashtirish yoki o'qituvchilarga qo'shimcha tayyorgarlik berish zarurligini bildiradi. Uchinchidan, ta'lim jarayonini takomillashtirish bo'yicha takliflar ishlab chiqish kerak. Bu takliflar aniq, o'lchanuvchan, amalga oshiriladigan, dolzarb va vaqt chegarasiga ega bo'lishi kerak. Masalan, o'quv dasturini qayta ko'rib chiqish, yangi o'qitish usullarini joriy etish, o'qituvchilarning malakasini oshirish, zamonaviy texnologiyalardan foydalanish va boshqa takliflarni berish mumkin. Har bir taklifning samaradorligini baholash uchun aniq ko'rsatkichlar belgilash va 7 Мардонова Г . А . Оилада болаларни алла воситасида маънавий - ахлоқий тарбиялашнинг педагогик имкониятлари : Педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) . дисс . – Т ., 2019. –159-6. 24 monitoring tizimini yaratish kerak. To'rtinchidan, takliflarni amalga oshirish va ularning samaradorligini nazorat qilish kerak. Buning uchun aniq reja tuzish, javobgar shaxslarni belgilash va vaqt jadvalini aniqlash zarur. Amalga oshirilgan takliflarning samaradorligi muntazam ravishda baholanib turishi kerak. Agar takliflar kutilgan natijani bermasa, ularni qayta ko'rib chiqish va o'zgartirish kerak. Bu jarayon doimiy ravishda takrorlanib turishi kerak, chunki ta'lim jarayoni doimiy ravishda rivojlanib boradi va yangi talablarga javob berishi kerak. Ta'lim jarayonining samaradorligini oshirishda o'qituvchilarning roli juda muhimdir. O'qituvchilar o'z bilim va ko'nikmalarini doimiy ravishda takomillashtirib borishlari, yangi o'qitish usullarini o'rganishlari va o'quvchilar bilan samarali muloqot qilishni o'rganishlari kerak. Bundan tashqari, o'qituvchilar o'quvchilarning individual xususiyatlarini hisobga olib, ularga shaxsiy yondashuvni qo'llashga harakat qilishlari zarur. Zamonaviy texnologiyalar ta'lim jarayonining samaradorligini oshirishda muhim vosita hisoblanadi. Kompyuterlar, interaktiv doskalar, ta'lim dasturlari va boshqa texnologiyalar o'quv jarayonini qiziqarli va samarali qilishga yordam beradi. Biroq, texnologiyalardan samarali foydalanish uchun o'qituvchilarning malakasini oshirish va zarur infratuzilmani yaratish zarur. Ota-onalar ham ta'lim jarayoniga faol ishtirok etishlari va o'quvchilarning o'qishiga yordam berishlari kerak. Ota-onalar o'qituvchilar bilan doimiy aloqada bo'lib, o'quvchilarning o'qishdagi yutuqlari va muammolari to'g'risida ma'lumot olishlari kerak. Shuningdek, ota-onalar o'quvchilarga uyda qo'shimcha mashg'ulotlar o'tkazishlari va ularning bilim va ko'nikmalarini rivojlantirishga yordam berishlari mumkin. Xulosa qilib aytganda, ta'lim jarayonining samaradorligini baholash va uni takomillashtirish bo'yicha takliflar ishlab chiqish murakkab va ko'p qirrali jarayon bo'lib, u turli tomonlarning hamkorligi va birgalikdagi sa'y-harakatlarini talab qiladi. XULOSA 25 Maktabgacha yoshdagi bolalarni tarbiyalashda maktabgacha ta’lim tashkiloti va oilaning o‘zaro interaktiv hamkorligi muhim pedagogik vosita hisoblanadi. Bola rivojida faqatgina bog‘cha emas, balki oila muhitining ham katta ahamiyati bor. Shu bois tarbiyaviy ishlar samaradorligini oshirish uchun pedagoglar va ota-onalar o‘rtasidagi muntazam, tizimli va mazmunli hamkorlik zarur. Interaktiv shakllarda olib boriladigan ishlar — seminar-treninglar, ota-onalar bilan davra suhbatlari, amaliy mashg‘ulotlar, oilaviy loyihalar, birgalikdagi bayram va tadbirlar — bolalarning jismoniy, axloqiy, estetik hamda ijtimoiy rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Shu tariqa, maktabgacha ta’lim tashkiloti va oilaning samarali hamkorligi kelajak avlodni har tomonlama barkamol inson qilib tarbiyalashning muhim omillaridan biri sanaladi. Maktabgacha yoshdagi bolalar nutqini o‘stirish vositalarini yaratishning lingvistik asoslarini tadqiq etib, mamlakatimizda maktabgacha ta’lim tizimining isloh qilinishi, maktabgacha ta’lim uzluksiz ta’limning asosiy bo‘g‘ini sifatida ajratilishi, qolaversa, maktabgacha ta’lim muassasasining davlat o‘quv dasturida maktabgacha yoshdagi bolaning umumiy muhim kompetensiyalari asosida kommunikativ, ijtimoiy va bilish kompetensiyalarining yotishi, bu tizim uchun mo‘ljallangan nutq o‘stirish vositalari – lug‘atlar, leksik minimumlar, qo‘shimcha axborot manbalariga bo‘lgan talabni oshirayotganligini ta’kidlagan. Shunday qilib, maktabgacha ta’lim tashkilotlarida ta’lim jarayonini takomillashtirish muammosining yechim yo‘llaridan biri, eng avvalo, o‘qitish va tarbiyalashning innovasion metodlarini amaliyotga joriy qilish – ta’lim jarayoniga tarbiyalanuvchi shaxsi va individualligiga yo‘naltirilgan o‘qitishning innovasion texnologiyalarini ta’lim-tarbiya jarayonida qo‘llanilishidir. Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bolalarni interaktiv didaktik o‘yinlar va materiallar asosida o‘qitish – bola shaxsiga yo‘naltirilgan ta’limni tashkil etish imkonini beradi. Bunday o‘quv mashg‘ulotlari bolalarda katta qiziqish uyg‘otib, o‘yin davomida ortiqcha zo‘riqishlarsiz mantiqiy hamda ijodiy fikrlash rivojlanadi, ijtimoiy faollik va axloq me’yorlariga rioya qilish ko‘nikmalari tarbiyalanadi, tabiiy va ijtimoiy muhit to‘g‘risidagi tasavvurlari tartibga solinadi va tushunchalarni to‘g‘ri shakllanishi 26 ta’minlanadi. Buning uchun tarbiyachi maktabgacha yoshdagi bolalarni o‘qitishda ularning o‘zlari mustaqil ravishda emas, balki kattalar yordamida va rahbarligida nima qila olishlariga e’tibor qaratishi kerak bo‘ladi. Maktabgacha ta’lim tashkiloti tarbiyachilarida muayyan darajadagi ijtimoiypsixologik kompetentlikni rivojlantirish dasturini qo‘llash natijasida tarbiyachilardagi shaxslararo munosabat bilan bog‘liq bo‘lgan verbal ma’lumotlar bilan birga noverbal muloqot harakatlarini tushunish va shaxslararo munosabatda ishtirokchilarga ta’sir ko‘rsatish qobiliyatlari o‘sib borishini aniqlagan. Ilmiy tadqiqotlarida maktabgacha yoshdagi bolalar bilan o‘quv ishlarini tashkil etishda har bir mashg‘ulot maqsadini aniq belgilanishi va bilish jarayonini tashkil etishda aniq sifat o‘zgarishlarga erishish ko‘zda tutilishi kerakligi alohida ta’kidlangan. Olimning e’tirof etishicha, maktabgacha yoshdagi bolalar psixikasini yosh davrlari bo‘yicha normal rivojlanishi uchun o‘quv mashg‘ulotlarini tashkil etishda bola bosh miyasi tashkil etilishining yosh davrlari bo‘yicha o‘ziga hosliklari hisobga olinishi kerak. Maktabgacha katta yoshdagi bolalarda tasviriy savodxonlik elementlarini shakllantirishga bag‘ishlangan dissertatsiyasida berilayotgan nazariy bilimlar amaliyot bilan hamohang ravishda bo‘lishi va ular maktabgacha ta’lim muassasalariga amaliyot chog‘ida borilganda mashg‘ulotlarni o‘tish orqali mustahkamlanishiga e’tibor qaratib, bunda bolalar bilan o‘tiladigan mashg‘ulotlar jarayoniga o‘yin vaziyatlarini olib kirish, interfaol usullardan, treninglardan foydalanish va ishlarni o‘zaro musobaqa tarzida tashkil etish orqali ularning qiziqishini, faolligini oshirishga erishish zarur, degan xulosaga keldi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR: 27 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 8 maydagi “O‘zbekiston Respublikasi maktabgacha ta’lim tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida” PQ-4312-son Qarori // https://lex.uz/docs/4327235 2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Maktabgacha ta’lim tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori, 2017-yil 30-sentabr, PQ–3305-son. 3. Karimova V.A., Mahkamova D.M. "Maktabgacha ta’lim metodikasi". – Toshkent: TDPU nashriyoti, 2020. 4. Hasanboyeva O. "Oilada va maktabgacha ta’lim muassasasida tarbiya". – Toshkent: “Fan va texnologiya”, 2019. 5.Maktabgacha ta’lim vazirligi. "Maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlanishiga qo‘yiladigan davlat talablari". Toshkent, 2018 6.Musurmonova O.A. "Oila va maktabgacha ta’lim muassasasi hamkorligi", ilmiy maqola – "Pedagogik mahorat" jurnali, 2022-yil, №4.. 7. Sharipova D. "Maktabgacha ta’limda pedagogik texnologiyalar". – Toshkent: Ilm ziyo, 2021. 8. Smirnova E.O. "Deti i vzroslye: vzglyad s tochki zreniya razvitiya". – Moskva: Moskovskiy psixologo-sotsial'nyy universitet, 2017. 9. Xalq ta’limi vazirligi. "Ota-onalar uchun pedagogik tavsiyalar" risolasi. Toshkent, 2020. 10. Vygotskiy L.S. "Bolalar psixologiyasi". – Moskva: Pedagogika, 1984. 11. Мардонова Г . А . Оилада болаларни алла воситасида маънавий - ахлоқий тарбlлашнинг педагогик имконlтлари : Педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) . дисс . – Т ., 2019. –159-6. 12.Мўминова Л., Кабулова Р., Пўлатова С.. Мактабгача таълим муассасаларининг катта ва мактабга тайёрлов гуруҳ болалари нутқини халқ 28 ўйинлари асосида ривожлантириш технологlси. –T.: «Fan va texnologiya», 15.2014, - 72 б. 13.Муминова Л.Р. Теоретические основы коррекционно-педагогической работы по преодолению речевого недоразвитl у детей дошколького возраста (на материале узбекского языка): Афтореф. дис. д-ра пед. наук.- Т.:1992. – 23 с.; 14. Назирова Г.М. Мактабгача таълим муассасаларида педагогик жарае?нларни такомиллаштириш: Автореф. ... пед. фан..фалс док. (PhD) – Т., 2019. – 45 б 15.Раҳматова З.Ҳ. Мактабгача ёшдаги болалар нутқини ўстириш воситаларини яратишнинг лингвистик асослари: Филологl ... фалсафа доктори (PhD) диссертацlси. –Қарши, 2021. – Б. 123-124. 16.Сабирова Д.Т. Мактабгача катта ёшдаги болаларда тасвирий саводхонлик элементларини шакллантириш: Педагогика фанлари номзоди ... диссетацlси. – 19.Тошкент, 2007. –Б.131-132 Internet saytlari: 1. www.mdo.uz – O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha ta’lim agentligi rasmiysi 2. www.pedagog.uz – Pedagogik materiallar kutubxonasi 3. hnp://wwwdetskiysad. ru/ped. 4. hnp://wwwdetskiysad. ru/ped/dp.064. himl. 29

Bolalarning ijtimoiy-emotsional rivojlanishiga qaratilgan interaktiv o'yinlar va mashg'ulotlarni tashkil etishning nazariy asoslari

Купить