Борлиқ – фалсафа категорияси - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	517.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Борлиқ – фалсафа категорияси

Купить

1Борлиқ –
фалсафа
категорияси

2Borliq – falsafa kategoriyasi. Fаlsаfа da
s ubstаntsiya va materiya muаmmоsi

Reja:
1. Falsafa tаriхidа bоrliq muаmmоsi.
2. Borliq va uning mavjudlik
shakllari.
3. Оlаmning pаydо bo’lishi vа
evоlyutsiyasi.
4. Fаlsаfа tаriхidа substаntsiyagа
mоnistik, duаlistik, plyurаlistik
yondаshuvlаr.

3Онтология – фалсафанинг борли қ муаммосини ўрганувчи асосий
бўлимларидан бири, борлиқ муаммоси эса, фалсафанинг бош
муаммоларидан бири. Фалсафанинг пайдо бўлиши айнан борлиқ
муаммосини ўрганишдан бошланган. Қадимги Ҳинд, Хитой,
антик фалсафа биринчи навбатда онтология билан қизиққан,
борлиқ моҳиятини англашга ҳаракат қилган.
Борлиқ – бу реал мавжуд, ўз ичига барча жисмларни оладиган,
барқарор, мустақил, объектив, доимий, чексиз субстанциядир.
Борлиқ фалсафий категориясининг мазмунини очиб берадиган қоидалар:
Атроф олам, предметилар, ҳодисалар реал мавжуд бўлади, у (олам) бор;
Атроф олам ривожланади, ички сабабга эга бўлади, ҳаракат манбаи ўзида;
Материя ва руҳ – ягона, лекин шу билан бирга қарама-қарши моҳиятлар, реал мавжуд.
Субстанция – ўз мавжудлиги учун ўзидан бошқа ҳеч нарсага
эҳтиёж сезмайдиган мустақил борлиқ.

4Онтология
Борлиқ ва йўқлик
муаммолари ўрганилади А тама фалсафада фақат
XVII асрдан бери ишлатилади ар андай фалсафийҲ қ
дунё арашнинг
қ
негизи исобланади
ҳ

5Оламнинг манзараси (Борлиқ)
Оламнинг

(Борлиқнинг)
умумий
манзарисиДунёнинг мифологик
манзараси
Дунёнинг табиий-илмий
манзараси Дунёинг диний
манзараси
Дунёнинг фалсафий
манзараси

6Онтология
Ўзаро
алоқада
ижтимоий
фалсафа
Жамият
тараққиёти
масалалари Ахлоқ
Инсоннинг
ахлоқий
тарбияси ма-
салалариАксиология
Қадриятлар
фалсафасиГносеология
Билиш муам-
моларини
ўрганади
Фалсафий
антропология
инсон ва унинг
ҳаёти ма-
салалари

7Мифологиянинг
бош ма садиқ
Ф алсафанинг
бош ма қ сади « борли ни ким яратгани»
қ
а ида гапириб бериш
ҳ қ
«борли нинг нималиги,
қ
у аердан пайдо бўлгани
қ
ва аерга йў олиши»ни
қ қ
о илона тушунтириш
қБорлиққа муносабатнинг хилма-хиллиги

8ФАЛСАФА ТАРИХИДА БОРЛИ Қ
МУАММОСИ
«Борли » категорияси фалсафа пайдо бўлиши
қ
билан шаклланган ва изчил назарий изи иш предметига
қ қ
айланган бўлса- да , дунё а ида одамлар анча олдинро
ҳ қ қ
фикр юрита бошлаганлар ва бу тасаввурлар кўп сонли
афсоналар ва мифларда бизгача етиб келган.
Борли муаммосини фалсафий англаб етишга
қ
илк уринишлар милоддан аввалги
биринчи минг йилликда вужудга келган адимги
қ
инд ва адимги хитой фалсафаларидаё кузатилади.
ҳ қ қ
Борлиқ хақидаги қарашлар айниқса
юнон фалсафасида ривожланди.

9Юнон олимларининг
фикрича борлиқЮнон олими
Фалес нингфикрича
борли нинг асосини
қ
сув ташкил илади
қ Пифагор« амма нарса
ҳ
сондир», деган
хулосага келади ва Ернинг
шарсимон эканлигини
биринчи бўлиб таъкидлайди Парменид биринчи
бўлиб борли ни категория
қ
сифатида тавсифлади ва
махсус фалсафий та лил
ҳ
предметига айлантирди
Юнон олими
Анаксименнинг фикрига
к ўра амма нарсани
ҳ
аво бош аради
ҳ қ Демокрит ва Левкипп
атомларни муайян
модда сифатида тавсифлаб,
уларни «бўшли » - йў ликка қ қ
зид ўларо , «тўла»
қ
ёки « атти » борли
қ қ қ
билан тенглаштирган
Ксенофан амма нарса
ҳ
ер ва сувдан вужудга
келади деб
исоблайди
ҳ Гераклит фикрича
айни бир нарса
мавжуд ва номавжудди р Платон нафа ат моддий,
қ
балки идеал нарсалар ам
ҳ
борли а эга эканлигини
ққ
фалсафа тарихида биринчи
бўлиб кўрсатиб берди

10Шар қ
мутафаккирларининг
фикрича , борли
қ
Ибн Сино фикрича борли нинг
қ
асоси “вужуди вожиб”
яъни Олло дир. Вужуди вожиб
ҳ
бу биринчи мо ият
ҳ .
Унинг мавжудлиги сабабини
бош а
қ нарсалардан идириш қ
ноўрин. Чунки биринчи сабаб
унинг натижаси бўлган
хилма-хил жараёнларнинг
мо иятига бо ли бўла олмайди
ҳ ғ қФоробийнинг фикрича,
борли иккига бўлинади
қ
“ В ужуди вожиб” барча
мавжуд ёки пайдо
бўлиши мумкин бўлган
нарсаларнинг биринчи
сабаби “ Вужуди мумкин”
эса доимо
ўзгаришда, зиддиятли
муносабатларда бўлиб,
унда барча нарсалар
оддийдан мураккабга,
тартибсизликдан
тартиблиликка
араб аракат илади
қ ҳ қ

11БОРЛИ ВА ЙЎ ЛИК ДИАЛЕКТИКАСИҚ Қ
Й ў лик борли ни инкор этади ва нарса, жисм, одиса,
қ қ ҳ
онг ўзлигини йў отган ол
қ ҳ ат да «йў лик» атамаси ишлатилади қ .
Б орли фалсафий категория сифатида дунёни унинг бутун
қ
ранг-баранглиги ва турли-туман намоён бўлиш шакллари
билан яхлит акс эттириш имконини беради. Борли ва йў лик ўртасида диалектик ўзаро ало а мавжуд.
қ қ қ
Ў тган замондаги борли йў ликдир
қ қ .
Борли доим озирги замонда мавжуд бўлади,
қ ҳ
у фа ат озирги замонда ўзини намоён этади
қ ҳ .

12Борли шакллариқ
ижтимоий борли
қ инсон борли и
ғ Т абиат борли и
ғ
Нотирик табиат
борли и
ғ
Маънавий
борлиқ

13Борлиқнинг асосий шакллари:
Моддий борлиқ –
табиат ва атроф оламдаги
моддий (масофа, масса, ҳажм,
зичликка эга бўлган) жисмлар,
нарсалар, ҳодисаларнинг
мавжудлиги Идеал борлиқ – идеалнинг мустақил
реаллик сифатида индивидуаллашган
руҳий борлиқ ва объективлашган
(индивиддан ташқаридаги) руҳий борлиқ
кўринишида мавжудлиги
Инсон борлиғи – инсоннинг
моддий ва руҳий (идеал) бирлиги
сифатида мавжудлиги, инсоннинг
ўз-ўзича борлиги ва унинг моддий
дунёда борлигиИжтимоий борлиқ –
инсоннинг жамиятда
борлиги ва жамиятнинг борлиги
(ҳаётнинг мавжудлиги,
ривожланиши)
Ноуменал борлиқ (“ноумен” – сўзи, “ўз-ўзича”) – уни ташқаридан ким
Кузатаётганоиги англашидан қатъий назар реал мавжуд борли;
Феноменал борлиқ (“феномен” – сўзи, “тажриба орқали берилган ҳодиса”) –
Зоҳирий борлиқ, яъни билувчи субъект қандай кўришига боғлиқ.

14Онтология-борлиқ
фалсафасининг муаммолари
Борли ва йў лик
қ қ Мавжудлик ва
номавжудлик
Тирик табиат
борли нинг иккинчи даражаси
ғ
Ру сиз жисмлар
ҳ
борли и
ғ Инсон онги
борли и ғ
1.Барча предметлар
2. айвонлар
Ҳ
3.Ўсимликлар 1.Муайян одамлар
боли и ғ
2.Ижтимоий борли
қ
3. Идеал борли
қТирик табиат борлиғининг
биринчи даражаси
Микро элементар зарралар,
Корпускулалар,
Атомлар, электронлар,
протонлар

15Борлиқнинг XX аср, дунё миқёсидаги тартибсизлик, абсурд
ва интиҳо асри, бунёд этган янги постмодернистик шаклини
эълон қилган постмодерн йўналиш бошбошдоқлик ҳамда
тар тибсизлик томон юз тутган.
Ҳ озирги замон постмодерн фалсафаси мантиқан тугалланган
шаклда борлиқни ҳам, субъектни ҳам инкор этади.

16Борлиқнинг интиҳоси - апокалипсис, исён, номуайянлик ва спонтан -
лик - постмодернизмнинг энг кенг тарқалган мавзуларидан биридир.
«Вазият алоқа қилувчиларнинг чексиз миқдори юкланган, дастлабки
сигнални фарқлаш ва аниқ адресатни аниқлаш мумкин бўлмаган
чексиз компьютерни эслатади

17Хулоса
Борлиқ бизнинг мавжудлигимиз асоси, нотирик, тирик табиатнинг
яшаш усулидир . Макон ва вақт ҳақидаги фалсафий қарашларни
умумлаштириб ва бу категориялар мазмунини дунё ҳақидаги ҳозирги
табиий-илмий билимлар билан бойитиб, юқорида айтилганлар
нуқтаи назаридан макон ва вақтнинг асосий хоссаларини қайд этиб
ўтамиз - макон кўламлилик, бир жинслилик ва кўп ўлчовлилик
билан тавсифланадиган мавжудлик тартиби, вақт эса давомлилик,
орқага қайтмаслик ва изотроплик, яъни мумкин бўлган барча
йўналишларнинг тенг ҳуқуқлилиги хос бўлган воқеаларнинг ҳаракат
тартиби ва кетма-кетлигидир.

Борлиқ – фалсафа категорияси

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish