Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 194.0KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Boshlang‘ch ta’lim jarayonida o‘quv predmetlarni integratsiyalash yo‘llari

Купить
Boshlang‘ch ta’lim jarayonida o‘quv predmetlarni integratsiyalash yo‘llari Reja. 1. Boshlang‘ich sinflarda integratsiyalashtirilgan darslarni rejalashtirish. 2. Fanlar orasidagi o‘zaro bog‘liqlik asosida integratsiyalashgan darslarni tashkil etish yo‘llari 3. Ta’lim jarayonidasi integrasiya turlari Har qanday jamiyatda pedagogik tizimning maqsadi jamiyatning shaxsni shakllantirishga qo‘ygan talablari asosida belgilanadi va jamiyat talablari asosida tizim ham o‘zgarishi mumkin. Juda ko‘p tadqiqotlarga asoslangan holda V.R.Bespalko pedagogik tizimning o‘zaro bog‘liq 6 ta elementini ko‘rsatadi. Bular: o‘quvchi; ta’lim tarbiyaning maqsadi; mazmuni; didaktik jarayoni; o‘qituvchi yoki texnik vositalar; ta’lim – tarbiyaning tashkiliy shakllari. Hozirgi zamon darsining eng muhim xususiyatlari yangi o‘quv materialini va uni amalda qo‘llashni o‘zlashtirish bilan birga, ilgari o‘rganilgan narsalarni o‘zlashtirish, sintez qilish, takrorlash va mustahkamlash, nazorat qilish kabi elementlarning o‘zaro bog‘lanishidir. Bizningcha pedagogik faoliyatni tahlil qilishda uning barcha tarkibiy qismlarini ajratib ko‘rsatish, ularning uzviy bog‘liqligini chuqur tushunish, o‘qituvchi qo‘ygan masalalar, uni echish yo‘llari va ko‘zlangan maqsadlar qanchalik uyg‘unlashib ketishini his etish lozim. Dars o‘qituvchi va o‘quvchining o‘zaro muloqoti, ham munosabati doirasida amalga oshadi. Darslar asosan 3 ta komponentdan iborat bo‘ladi: 1. Tayanch bilimlarni aktuallashtirish, ya’ni avvalgi o‘tilganlarni xotirada tiklash. 2. YAngi tushunchalarni o‘rganish usullarini aniqlash. 3. Olingan bilimlarni amaliyotda qo‘llash, ko‘nikma va malakalarni shakllantirish. An’anaviy darslarni ko‘z oldimizga keltirsak, o‘qituvchi mavzuni chiroyli tushuntiradi, savol javob mavzu doirasida qiziqarli uyushtiriladi. Keyingi darsda o‘quvchilar o‘qituvchi kabi gapirishga harakat qiladi, kitobdan mavzuni qayta qayta o‘qiydi, aytib beradi. Berilgan savollar ham asosan shu o‘tilgan mavzu doirasida bo‘ladi. Oradan bir oz vaqt o‘tib mavzu so‘ralganda o‘quvchi aytishga qiynalib qoladi. YUzaki yodlashning natijasi shunday mavhum holatlarga olib keladi. Bugungi darslar o‘quvchini mustaqil fikrlashga, bahs munozaraga, o‘zini- o‘zi tahlil eta olishga, egallagan bilimlarini amaliyotga qo‘llay olishga, bola tafakkurini rivojlantirishga xizmat qilishi kerak. 2. Fanlar orasidagi o‘zaro bog‘liqlik asosida integratsiyalashgan darslarni tashkil etish yo‘llari Fanlar bir-biri bilan o‘zaro bog‘liqdir. Masalan, biz bu jarayonni 1-4 sinflarning o‘quv rejasi orqali tahlil qilamiz. Masalan, 1. Ona tili 2. O‘qish Bu ikki fan orasidagi integratsiya jarayoni shundan iboratki, ikkala fanning maqsadi o‘quvchilarda yozma va og‘zaki nutq malakalariga ega bo‘lishga qaratilgan. Keyingi misolni inson va jamiyat sohasida ko‘rib chiqsak bo‘ladi. Inson va jamiyat sohasi beshga bo‘linadi: 1. Odobnoma; 2. Musiqa madaniyati; 3. Tasviriy san’at; 4. Mehnat; 5. Jismoniy tarbiya. Bu fanlar bir-biri bilan o‘zaro bog‘liq va bu fanlarning maqsadi axloqiy, estetik tarbiya berishdir. Nutq o‘stirish – harflarni to‘g‘ri talaffuz etish va yozish, so‘zlarni to‘g‘ri o‘qish va yozish; gap ohangiga rioya qilgan holda ravon obrazli o‘qish; gapdagi tinish belgilarini talaffuzda aks etishi va yozilishi; fikr bayon qilish uchun zarur bo‘lgan ayrim grammatik vositalarni o‘z o‘rnida qo‘llay olish, xalq og‘zaki ijodi hamda bolalar adabiyoti namunalaridan olingan parchalarni o‘qib tushuna olish kabi talablarni o‘z ichiga oladi. Deyarli har bir darsning maqsadi nutq o‘stirishga qaratilgandir. Asosan ona tili va o‘qish, sinfdan tashqari o‘qish darslarida o‘quvchilar nutq o‘stirish bilim, ko‘nikma va malakalariga ega bo‘lsalar, rus tili, matematika, tabiat, odobnoma, musiqa madaniyati, tasviriy san’at, mehnat, jismoniy tarbiya darslarida uni mustahkamlab, to‘ldirib boradilar. Masalan: 4-sinf ona tili darsligini olaylik. Unda nutq o‘stirishga oid mashqlar berilgan. Bunda so‘zlarni o‘qing, talaffuzga e’tibor bering va so‘zlarni ko‘chirib yozilishini bilib oling degan shart berilgan. Bayroq, a’lochi, qal’a, e’lon, rasm, qat’iy, o’ladi, Ma’mura, ko’z, vatan, olxo’ri, a’zo, sariq, jahon, san’at, nordon, arqon, poda, qit’a, beda. O‘qish darsida esa nutq o‘stirish jarayonini hikoyalar, ertaklar, she’rlar, matnlar orqali ko‘rishimiz mumkin. 3. Ta’lim jarayonidasi integrasiya turlari 1. Tabiatshunoslik darsida . 2. O‘qish darslarida. 3. Ona tili dars i da 4-sinfning tabiatshunoslik darsligida O‘zbekistonning geografik o‘rni, o‘rmonlari, hayvonot olami, erosti qazilma boyliklari haqida matnlar berilgan bo‘lib, bolalar bu matnlarni o‘qib, gapirib berish davomida nutq o‘stirish jarayoni ro‘y beradi. Shu kabi odobnoma darsida ham bir qancha odob-axloqga oid matnlar , she’rlar, hikoyalar, hikmatli so‘zlar berilgan bo‘lib, bularni ham o‘quvchi o‘qish, gapirish jarayonida nutq o‘stiradi va bularning barchasi integratsiyadir. Masalan, 3-sinfning odobnoma darsida 4-darsning mavzusi «Qarilik donolik» (1 soatlik) berilgan. Bu darsda o‘qituvchi «Qobusnoma» kitobini ko‘rsatib, undan qariyalar haqida, «Qariik va yigitlik sifati zikrida» bobi o‘qib beriladi va muhokama etiladi. Xalq maqollaridan misollar keltirib, axloqiy tarbiya beriladi. O‘qish darsligining deyarli ko‘p mavzulari ahloqiy tarbiyaga qaratilgan. 4-sinfning o‘qish darsligida «Salomlashish odobi» degan mavzu bor. Bunda O‘qish va Odobnoma darslari integratsiyasini ko‘rish mumkin. Salom – salomatlik ma’nosini ifodalaydi. Agar sendan necha mavridda salomlashish kerak, deb so‘rasalar, etti holatda deb javob bergin. Avvalo yoru-do‘stlarni, katta - kichiklarni, aka - ukangni ko‘rganda salom berishing lozim... Ikkinchi jamoat joylariga borganingda salom berishing kerak. Uchinchi biror xonadonga borsang u erga salom berib kirgin. To‘rtinchi bir erda jam bo‘lib o‘tirgan kishilar davrasiga kirsang salomlashgin. Kishilar huzuridan turayotganingda ham salomlashishni unutma, uni xayrlashish salomi deyiladi. Oltinchi maqbaraga, qabristonga borsang , salom ber. Ettinchi o‘z xonadoningga salom berishni kanda qilma... Ona tili darsligida ham ko‘p mashqlar ahloqiy tarbiyaga qaratilgan. 4- sinf ona tili darsligini olsak «Olmosh so‘z turkumidir» mavzusida Olmoshlarni topib, o‘zi bog‘langan so‘z bilan birga ko‘chiring. O‘qituvchi bu she’rni o‘qib berar ekan axloqiy tomonlarini ochib berishi kerak. Axloqiy tarbiya tabiatshunoslik darsida ham olib boriladi. 4- sinf darsligida «Tog‘ o‘rmonlari va o‘tloqlari» mavzusida: Tog‘larda dam olish vaqtida va turistik poxodlarda tabiatni juda avaylab, ehtiyot qilish zarur , daraxtlarga zarar etkazish, shox - novdalarni sindirish, gullarni yulib dastalash, qushlar bilan hayvonlarni bezovta qilish mutlaqo yaramaydi. Bularni diqqat bilan kuzatib borish, fotosuratini olish lozim. Ana shunda shu tog‘larda dam olganingiz to‘g‘risida uzoq yillarga xotira qoldirish imkoniga ega bo‘lasiz. O‘rmonda gulxan yoqish mumkin emas. CHunki, gulxanlardan ko‘pincha o‘rmonga yong‘in chiqib, odam uchun qimmatli bo‘lgan o‘simliklargina emas, balki hayvonlar ham nobud bo‘ladi, degan satrlar berilgan. Mehnat darsida ham bolalarga ovqatlanish odobi, mehmon kutish odobi, kiyinish odobi, dasturxon tuzatish odobi kabi axloqiy tarbiya me’yorlari o‘rgatib boriladi. Ekologik tarbiya – bu insonni tabiatga dastlabki qadam qo‘ygan kunidan boshlab, butun hayoti davomida tabiatdan ongli ravishda foydalanishga, psixologik, ahloq - odob yuzasidan xalqimizning tabiatga hurmat va e’tibor bilan qaraydigan urf odatlarini, udumlarini tarbiyalash, tabiiy boyliklarni ko‘paytirish, bog‘ - rog‘lar, gulzorlar tashkil qilish orqali uning qalbida yaxshi xislatlar uyg‘otishdan iboratdir. Bu ekologik tarbiya ham integratsiyaga yaqqol misol bo‘la oladi. Ekologik tarbiya tabiat fanida asosan olg‘a surilsa ya’ni bilim, ko‘nikma, malaka hosil qilsa, o‘qish, ona tili , matematika, odobnoma , musiqa darslarida uni mustahkamlab, to‘ldirib boriladi. Masalan: tabiat darsida ekologik tarbiya bir necha matnlar orqali ko‘rsatib berilgan 4 - sinfning darsligida «Suv va havoni muhofaza qilish». Suv va havo bo‘lmasa butun jonzot yashay olmasligini hamma biladi. Har qanday tirik organizm tarkibida suv bo‘ladi. Bolalarga ekologik tarbiya o‘qish darsida ham o‘rgatiladi. 4-sinf o‘qish darsligida «Buzilmagan uya» mavzusi bor. Bunda: bir bola bog‘da ishlayotgan bobosiga ovqat ola keta turib yulda o‘rtoqlarini uchratadi. O‘rtoqlari qush ovlagani ketayotganini aytadi va uni ham bu yo‘lga tortishadi. Lekin bola kechikayotgani va bobosining qorni ochib qolishi mumkinligi tufayli u o‘rtoqlari bilan ketmaydi. Bobosiga ovqat etkazib, ularga daraxt payvand qilgani yordamlashadi. Ular birga uyga keta turib yo‘lda o‘rtoqlarini uchratadilar. O‘rtoqlari esa qush uyasini buzaman deb, daraxt butog‘iga o‘ralib, chumchuq bolalarini eyishga payt poylab turganilondan qo‘rqib, daraxtdan yiqilib qochib ketayotgan edilar. Bola bobosi bilan erda yoyilib yotgan chumchuq bolalariga yordam berib, ilonni o‘ldirib, o‘rtoqlarining qilgan ishidan nafratlangan holda uyga qaytadilar. Endi ekologik tarbiyani Ona tili darsida ko‘rib chiqsak. 4-sinf ona tili darsligida «Turg‘un bobom» nomli she’r berilgan. Bu she’rda ekologik tarbiya olg‘a surilgan. Turg‘un bobom Keng bepoyon vodiylarni, Ko‘rkam yoz bezar, Tun qo‘ynida Turg‘un bobom, Dalani kezar. Qo‘lidagi katta ketmon, YArqirab kunda, Egatlarga shildiratib, Suv quyar tunda. O‘zi juda ishga chaqqon, Taniqli suvchi, Uni sevar har dehqon, Har bir o‘quvchi. Zilol suvlar paxtazorda, Shildirab oqar, Gullayotgan ko‘m-ko‘k g‘o‘za, Bobomga boqar. Matematika fanini ham ekologik tarbiyaga misol qilib olsak bo‘ladi. 4- sinf darsligida: «Hajmlarni o‘lchash» mavzusi da O‘quvchilar bo‘yi 40 metr, eni bo‘yidan 10 metr qisqa maydonda bog‘ barpo etishdi . Bog‘ maydonining yuzini toping. Bog‘ atrofini qanday uzunlikdagi devor bilan o‘rash kerak? Shu kabi odobnoma darsida ham ekologik tarbiya yuzasidan matnlar, darslar berilgan. 3 - sinfda «Ona tabiat – go’zallik manbai» nomli uch soatlik bo‘lim berilgan bo‘lib, bular: "Gullar rangni qaydan olar", " Qanotli me’morlar", "Tabiatni asrash odobi" nomli mavzulardir. O‘qituvchi bu mavzularni o‘tayotganda, tabiat haqida, ekologik tarbiya haqida ma’lumot beradi. Estetik tarbiya – bu o‘quvchilarni voqelikdagi, san’atdagi, tabiatdagi, kishilarning ijtimoiy va mehnat munosabatlaridagi, turmushdagi go‘zallikni idrok qilish hamda tushunishga o‘rgatish, ularning badiiy didini o‘stirish, ularda go‘zallikka muhabbat uyg‘otish va hayotiga go‘zallik olib kirish qobiliyatlarini tarbiyalashdir. Estetik tarbiya o‘quvchilarda estetik bilim, ko‘nikma va malakalarni shakllantirish hamda, estetik his - tuyg‘u, qiziqish, ehtiyoj, baho berish kabi xislatlarni tarbiyalash masalasini o‘z ichiga oladi. Estetik tarbiya bo‘yicha asosiy fan musiqa bo‘lib, rasm ya’ni tasviriy san’at bo‘lib , jismoniy tarbiya, mehnat, o‘qish, ona tili uni to‘ldirib mustahkamlab boradi. Masalan: tasviriy san’at darsida did, ya’ni estetik did bilan rasm chizadi va estetik mulohaza bilan yondashadi. Me h nat darsida ham bola estetik tarbiya orqali yondoshadi. Masalan, qizlar kashta tikishni estetik did bilan tikadilar yoki dasturxon tuzatayotganda yoki kiyim tikayotganda. Estetik tarbiyaga misol qilib jismoniy tarbiya darsini olsak, asosiy mashqlardan biri: tik turgan holda yurish va bayroqchalar bilan mashq qilish darsning maqsadi bo‘lsa, bu holatni bajarayotganda estetik mulohaza bilan, oyoq uchida asta - sekin ko‘tarilib, bayroqchalarni yon tomonlarga va keyin yuqori tomonga ko‘tarib estetik qiziqish bilan bajaradilar. Yuqoridagi misollarni ko‘rib shuni aytish mumkinki, demak fanlararo integratsiya mavjud, ya’ni fanlararo uzviylik , bog‘liqlik mavjud. Chunki, biror fanning maqsadi, ya’ni bolalardagi nutq o‘stirish, ahloqiy tarbiya, ekologik tarbiya, estetik tarbiya barcha fanlarda o‘z aksini topgan. Adabiyotlar 1. Lutfillaev M.X. Oliy ta’limda axborot texnologiyalari integratsiyasi. Monografiya. – Samarqand: SamDU, 2005. 2. Mavlonova   R.A. Boshlang‘ich ta’limning integratsiyalashgan pedagogikasi. Metodik qo‘llanma. TDPU, Toshkent-2005 y. 3. Raxima Mavlvanova, Nargiz Raxmankulova Boshlang‘ich ta’lim pedagogikasi, innovatsiya va intergatsiya “Boshlangich ta’lim” mutaxassisligi: Bakaiavriyat yo‘nalishi - 5111700 bo‘yicha pedagogika universitetining talabalari uchun o‘quv qo‘llanma.-T.: « Voris-nashriyoti » 2013y. 4. N.N.Azizxujaeva Pedagogik texnologiya va pedagogik mahorat. T.: Fan, 2003y. 5. Omonov X., Xo‘jaev N., Madyarova S., Eshchonov E., Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat.-T.: IQTISOD MOLIYA, 2009. 6. Musurmonova O. Pedagogik texnologiyalar – ta’lim samaradorligi omili; monografiya / T.: “YOshlar nashriyot uyi”, 2020 y . 7. Mavlonova   R.A. Boshlang‘ich ta’limning integratsiyalashgan pedagogikasi. Metodik qo‘llanma. TDPU, Toshkent-2005 y.

Boshlang‘ch ta’lim jarayonida o‘quv predmetlarni integratsiyalash yo‘llari

Купить