Boshlang’ich sinf o’qituvchisining kasbiy madaniyati
![KIRISH
Mavzuning dolzarbligi. Bugungi kunda jamiyatimizda boshlang’ich sinf
o’qituvchilarini tayyorlashda ularning kasbiy-pedagogik faoliyatini mazmunli va
sifatli tashkil etish, o’quvchilarning bilimini oshirishga yo’naltirilgan zamonaviy
texnologiyalardan samarali foydalanishga o’rgatishning zaruriy e’tiborga
olinmoqda. Davlatimiz rahbari O qituvchi va murabbiylar kuni munosabati bilanʻ
soha vakillariga yo llagan tabrik nutqida ta kidlaganidek, “Taraqqiyotning tamal
ʻ ʼ
toshi ham, mamlakatni qudratli, millatni buyuk qiladigan kuch ham ilm-fan, ta lim
ʼ
va tarbiyadir”-deydi[2.10-12b]. Bo’lajak boshlang’ich sinf o’qituvchilarini
intellektual va ma’naviy salohiyati yuksak yangi avlod kadrlarini tayyorlash, ta’lim
tashkilotlari bitiruvchilari zamonaviy kasb egalari bo’lishlari uchun ularda zarur
ko’nikma va bilimlarni shakllantirishning zaruriy jihatlari ochib berilgan.
Boshlang’ich sinf o’qituvchilariga qo’yiladigan talablar pedagogik, psixologik va
sotsiologik xarakterga egaligi bilan ahamiyatli hisoblanadi.“O’qituvchi o’z bilim
malakasini oshirish usullarini puxta egallamog’i, mustaqil ishlashini o’rganmog’i
lozim” – degan edi A. Jomiy.Mamlakatimizda ilg’or xorijiy tajribalar asosida
uzluksiz ta’lim tizimi uchun pedagog kadrlar tayyorlashni nazarda tutuvchi oliy
ta’lim tizimida zamonaviy yondashuvlarni ishlab chiqishni ta’minlashga qaratilgan
islohotlar natijasida bo’lajak o’qituvchilarni tayyorlashning zamonaviy ta’lim
mazmunini modernizatsiyalash, talabalar ichki imkoniyatlarini ro’yobga
chiqarishga imkon beruvchi zarur shart-sharoitlar yaratishga yo’naltirilgan ta’lim
muhitini yaratish bo’yicha tadqiqotlar olib borilmoqda. O’zbekiston Respublikasi
Prezidentining 2017 yil 7 fevraldagi “O’zbekiston Respublikasini yanada
rivojlantirish bo’yicha Harakatlar strategiyasi to’g’risida”gi PF-4947-sonli
farmoni, 2017 yil 20 apreldagi “Oliy ta’lim tizimini yanada rivojlantirish chora-
tadbirlari to’g’risida”gi PQ2909-sonli, 2017 yil 29 noyabrdagi “O’zbekiston
Respublikasi Innovatsion rivojlanish vazirligini tashkil etish to’g’risida”gi PF-
5264-sonli qarorlari, 2018 yil 25 yanvardagi “Umumiy o’rta, o’rta maxsus va kasb-
hunar ta’limi tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to’g’risida”gi
PF5313-sonli Farmoni va boshqa ushbu sohaga tegishli me’yoriy-huquqiy](https://docx.uz/documents/b62035b3-a5b9-42d2-840a-549788288411/page_3.png?v=1)
![eng yaqin ko makchilarimiz ustoz va murabbiylar, ilmiy va ijodkor ziyolilardir.Harʻ
bir oila, har bir bola hayoti maktab bilan bog langani, bu masala davlatning,
ʻ
jamiyatning eng muhim ishi ekani ta kidlandi.– Hammamiz aziz farzandlarimiz
ʼ
hayoti va taqdirini o qituvchi va murabbiylarga ishonib topshiramiz. Mana
ʻ
shunday beqiyos boylik posbonlari, kelajak bunyodkorlari bo lgan bu mo tabar
ʻ ʻ
zotlarga munosib hurmat-ehtirom ko rsatishimiz kerak”, – dedi Prezident.[4.12-
ʻ
18b].
2.2 Ilmiy muammoning qo’yilishi
Ilmiy tadqiqot (izlanish) uchta tarkibiy qism: insonning maqsadli faoliyati, ilmiy
mehnat predmeti va ilmiy mehnat vositalaridan iboratdir. Insonning maqsadli ilmiy
faoliyati tadqiqot obyekti haqida (bo’yicha) yangi bilimlarga yoki obyekt haqidagi
(bo’yicha) mavjud bilimlarni to’ldirishga erishishda anglab yetishni bilishning aniq
usullaridan va ilmiy uskunalardan (o’lchov, hisoblash texnikalari) mehnat
vositalaridan foydalanishga tayanadi. Ilmiy mehnat predmeti tadqiqotining faoliyati
yo’naltirilgan tadqiqot obyekti va u haqidagi (oldingi) bugungacha bo’lgan bilimlar.
Tadqiqot obyektiga moddiy dunyoning har qanday materiali (elektrotexnik uskunalar,
elektrlashtirilgan qurilmalar, mashina va mexanizmlar), jarayonlar (texnologik,
energetik, agrotexnik, elektromagnit, moddiy materiallar elementlari va h.k.lar)
kiradi. Ilmiy tadqiqotlar, ko’zlangan maqsadi, tabiat yoki ishlab chiqarish bilan
bog’liqlik darajasi, ilmiy ishning xarakteri va chuqurligiga (qamroviga) qarab
fundamental, amaliy va ishlanmalarga bo’linadi. Bilish – ilmiy izlanishlar
(tadqiqotlar) yordamida amalga oshiriladigan bilmaslikdan bilimga, chala yoki
noaniq bilimlardan to’laroq va aniq bilimlarga inson onggi va tafakkuri yo’naltirilgan
murakkab jarayondir.Ilmiy muammoni (masalani) shakllantirishga tadqiqot olib
borilayotgan muammo yoki masalaga o’xshash masalalarning yechimlarini texnik va
nazariy usullari va vositalari, hamda turdosh sohalardagi tadqiqot natijalari haqida
ma’lumotlar yig’ish va tahlil etish kabi muhim ilmlar kiradi. Maktablar nafaqat ta lim
ʼ
maskani, balki mahallaning madaniy, intellektual markazi bo lishi zarur.Ma lumki,
ʻ ʼ
mamlakatimiz ta lim-tarbiya tizimini yana-da takomillashtirish, ilm-fan sohasi
ʼ](https://docx.uz/documents/b62035b3-a5b9-42d2-840a-549788288411/page_16.png?v=1)
![oshirish, farmon qabul qilingach, ijrosini nazoratga olish, o z tajribalari bilan amaliyʻ
yordam berish so raldi.Yig ilishida hokimlar, oliy ta lim muassasalari rektorlari,
ʻ ʻ ʼ
maktab direktorlari, pedagoglar ta lim-tarbiya sifatini oshirishga oid fikr-
ʼ
mulohazalarini bildirdi[8.32b].
2.3 Davlat ta’lim standartlarining optimallashtirilishi.
DTS ta’lim mazmuni shakllari, vositalari, usullari va ularning sifatini baholash
tartibini belgilaydi. Ta’lim mazmunini o’zagi hisoblangan standart vositasida,
mamlakat hududida faoliyat ko’rsatayotgan turli ta lim muassasalarida (davlat va
‟
nodavlat) ta limning barqaror darajasini ta’minlash sharti amalga oshiriladi. DTS o’z
‟
mohiyatiga ko’ra o’quv dasturlari, darsliklar, o’quv qo’llanmalari, nizomlar, o’quv
rejasi va boshqa meyoriy hujjatlarini yaratish uchun asos bo’lib xizmat qiladi. DTSni,
uning talablarini bajarish O’zbekiston Respublikasi hududida faoliyat ko’rsatayotgan
mulkchilik shakli va idoraviy bo’ysinishdan qatiy nazar barcha ta’lim muassasalari
uchun majburiydir. DTS ning tarkibiy qismi sifatida umumiy o’rta (kasb – hunar va
oliy) ta’lim muassasalari uchun tayanch o’quv rejasi ishlab chiqiladi. Tayanch o’quv
reja ta’lim sohalarini meyorlash hamda ta’lim muassasalarini moliyaviy taminotini
ta minlashga asos bo’luvchi davlat muassasalarini moliyaviy taminotini ta minlashga
‟ ‟
asos bo’luvchi davlat hujjati sanaladi. Tayanch o’quv rejasi o’quv predmeti bo’yicha
beriladigan ta lim mazmunini ta lim oluvchiga yetkazish uchun ajratilgan o’quv
‟ ‟
soatlarining minimum hajmidagi miqdorini belgilaydi. Davlat ta lim standartlarining
‟
maqsadi va vazifalari nimalardan iborat? – Davlat ta lim standartlarining joriy etilishi
‟
quyidagi maqsadlar amalga oshirilishini nazarda tutadi: - ta’limning yuksak sifatini
hamda mamlakatda amalga oshirilayotgan chuqur iqtisodiy va ijtimoiy islohotlarni,
rivojlangan demokratik davlat barpo etish talablariga javob beruvchi raqobatbardosh
kadrlar tayyorlanishini ta minlash; - mamlakatning ijtimoiy va iqtisodiy taraqqiyoti
‟
istiqbollaridan, jamiyat ehtiyojlaridan, fan, texnika va texnologiyaning zamonaviy
yutuqlaridan kelib chiqib kadrlar tayyorlash mazmunini tartibga solish; - ta’limning
demokratlashuvi, insonparvarlashuvi va ijtimoiylashuvi, ta’lim oluvchilarning
huquqiy va iqtisodiy bilimlari darajasini, shuningdek ta lim jarayoni samaradorligini
‟
oshirish; - sifatli ta’lim xizmatlari ko’rsatish, ta’lim va kadrlar tayyorlash sohasida](https://docx.uz/documents/b62035b3-a5b9-42d2-840a-549788288411/page_20.png?v=1)
Boshlang’ich sinf o’qituvchisining kasbiy madaniyati