Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining tabiatga doir ilmiy tushunchalarini shakllantirishda pedagogik texnologiyalardan foydalanish - Педагогика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	1.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining tabiatga doir ilmiy tushunchalarini shakllantirishda pedagogik texnologiyalardan foydalanish

Купить

Boshlang`ich sinf o`quvchilarining tabiatga doir ilmiy tushunchalarini shakllantirishda pedagogik texnologiyalardan foydalanish Qarshi-2011

Kirish. I. Bob. Boshlang`ich sinf o`quvchilarini tabiatga doir ilmiy tushunchalar bilan shakllantirishning nazariy asoslari. I.1. O`quvchilarni tabiatga doir ilmiy tushunchalar berishning o`ziga xos xususiyatlari I. 2. Tabiatshunoslik darslarida pedagogik texnologiyalarni qo`llashning ahamiyati. II. Bob. Boshlang`ich sinf o`quvchilarining tabiatga doir ilmiy tushunchalarini shakllantirishda pedagogik texnologiyalardan foydalanish. II.1. O`quvchilarni tabiatga doir ilmiy tushunchalarni shakllantirishda pedagogik texnologiyalar qo`llashning samaradorligi II.2. Pedagogik texnologiyadan foydalangan holda o`quvchilarga tabiatga doir dars ishlanmalari Xulosa. Foydalanilgan adabiyotlar. 2

Kirish Mamlakatimizda ta`lim sohasida joriy qilingan «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi» mustaqillik sharofati bo`lsa, uni amalga oshirishning asosiy ilmiy- metodik omillaridan biri yangi pedagogik texnologiyadir. “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi” ta`lim–tarbiyaning maqsadini yangi yo`nalishda ya`ni “O`tmishdan qolgan mafkuraviy qarashlar sarqitlardan to`la xalos etish, rivojlangan demokratik davlatlar darajasida yuksak ma`naviy va axloqiy talablarga javob beradigan yuqori malakali kadrlar tayyorlash” deb belgilanadi. Demak, ta`lim –tarbiya maqsadi yangilanishi tabiiydir. Ta`lim mazmuni o`quv dasturlari, qo`llanma va darsliklarda o`z ifodasini topdi. Shu munosabat bilan olimlarimizga fan sohalari bo`yicha ta`lim mazmunini ishlab chiqish kabi sharafli ma`suliyat yuklatildi. Bugungi kunda

davrni: tarbiya haqida donolik, pedogogika ( pedogogik g`oyalar) va pedogogika ilmi rivojlanish bosqichlarini ko`rsatadi. Shundan kelib chiqib pedogogik tkxnologiya davrini to`rtinchi bosqich desa bo`ladi. Zamonaviy o`qitish texnologiyalari majmuaviy integral (butun uzviy bog`liq) tizim bo`lib, unda ta`lim maqsadlari asosida belgilangan kasbiy ko`nikma va malakalar o`rganuvchilar tomonidan shaxsiy xislatlarni egallash hamda bilimlarni o`zlashtirishga yo`naltirilgan harakatlarning tartiblashtirilgan to`plami aks etadi. “Pedagogik yexnologiya bilimlarni o`rganish yaxlit jarayonida ta`lim shakllarini opimallashtirish, texnikaviy insoniy imkoniyatlar, ularning o`zaro hamkorligi amalga oshirish metodlar tizimidir” Pedagogik texnologiya ta`lim – tarbiya jarayonini optimal loyihalash, modellashti

Mavzuning dolzarbligi Pedogogik texnologiya o`quvchilarning chuqur bilimlar olishlarining qator imkoniyatlar yaratish bilan birga, ularga o`z fikrini himoya qilish ko`nikmasini shakllantiradi, hamkorlikda ishlarga o`rgatib, ularni hayotda uchrab turadigan qiyinchiliklarni birgalikda hal qilish tajribalarini singdiradi. Pedagogik texnologiyani faol tadbiq etish hisobiga ta`lim jarayonining rag`bati kuchayib boradi. Prezidentimiz I. Karimovning “Asosiy va vazifamiz- vatanimiz taraqqiyoti va xalqimiz farovonligini yanada yuksaltirishdir”. Asarida keltirilganidek “Bugungi kunda davlat va jamiyat qurilishi sohasida mamlakatimiz oldidi o`zining miqyosi va qamroviga ko`ra ulkan vazifalar turibdi. Mintaqamizda va butun dunyoda yuzaga kelayotgan murakkab geosiyosiy sharoitda bizning zimmamizda maml

tkxnologiyalar asosida, ongli, dunyoqarashi keng, ma`naviy yetuk qilib tarbiyalash mamlakatimiz taraqqiyotining asosidir. Bitiruv malakaviy ishining maqsadi 1. O`quvchilarga tabiatga doir ilmiy tushunchalar shakillantirish borasida o`lkamizning tabiat hodisalari va undagi jismlar haqida boshlang`ich bilimlar berish; 2. Inson va tabiat o`rtasidagi o`zaro aloqalarni ko`rsatish; 3. Tabiatdan foydalanish va uni asrash bo`yicha inson faoliyati bilan tanishtirish; 4. Tabiatdan foydalanish va uni asrash uchun zarur bo`lgan amaliy ko`nikmalarni hosil qilish va shu asosda tabiatga nisbatan maqbul dunyoqarashni shakillantirish hamda Vatan va mehnatga muhabbat, ekologik, estetik ruhda tarbiyalash. Bitiruv malakaviy ishining vazifasi O`quvchilarga jonli va jonsiz tabiat va maktab atrofidagi, viloyatda

Bitiruv malakaviy ishini obekti. Bitiruv malakaviy ishning obyekti bo`lib, Karshi shahar 29- umumiy o`rta ta`lim maktabi o`quvchilari ta`lim – tarbiya sohasida olib boriladigan ishlar hisoblanadi. Bitiruv malakaviy ishining manbalari. O`quvchilar tabiatga doir ilmiy bilimlar bilan tanishtirishda ilmiy metodik adabiyotlar. O`quv qo`lanmalari metodik yullanma va tavsiyalardan iborat. Bitiruv malakaviy ishini yangiligi va amaliy ahamiyati Ushbu bitiruv malakaviy ish pedogogik texnologgiya metod va vositalaridan foydalanilgan holda chuqur o`rganildi. Tabiatshunoslik darslarida qo`llanillayotgan ilg`or pedogogik texnologiyaning o`rin va ahamiyati ilmiy nazariy jihatdan asoslanadi. (tahlil qilinadi) 7

I. Bob. Boshlang`ich sinf o`quvchilarini tabiatga doir ilmiy tushunchalar bilan shakllantirishning nazariy asoslari. O`quvchilarga tabiatshunoslikni o`rgatib borish bilan o`qituvchi ularni ta`limni davom ettirish va amaliy faoliyat uchun zarur bo`lgan bilim, o`quv va ko`nikmalar bilan qurollantiribgina qolmay, balki ularning dunyoqarashi, irodasi, xarakterini shakllantiradi, aqliy qobiliyatlarini rivojlantiradi. Shunga ko`ra tabiatshunoslikni o`qitishning shakl va metodlarini ishlab chiqadi. Tabiat bilan to`g`ri tashkil qilingan muloqot kichik yoshdagi maktab o`quvchilarida go`zallikni his etishni boyitadi va chukurlashtiradi, ularda o`z harakati va ishini o`zi baholay olish qobiliyati rivojlanadi, bu xislatlar xulq- atvorning odobiy hamda axloqiy normalarini anglash, atrofdagilarga nisbat

bilan o`zaro bog`liq holda kuzatishlar olib borish qiyin bo`ladi. Shuning uchun ham tabiatshunoslikni dastlab o`rganish uchun ob`ektlar tanlashda quyidagilarni: o`quvchilarning yosh xususiyatlarini, o`rganilayotgan materialning tushunarli bo`lishini, uning ta`limiy va rivojlantiruvchi ta`sirini, o`lkashunoslik materiali bo`lishini, olingan bilimlarni maktab jonli tabiat burchagi va o`quv-tajriba uchastkasidagi ishlar bajarilishida foydalanish imkoniyatini hisobga olish zarur. Barcha ta`lim va tarbiyaviy vazifalarning bajarilishi metodlarning to`g`ri tanlanishiga bog`liq. Tabiatdagi mustaqil kuzatishlarsiz kichik yoshdagi o`quvchilarda kuzatuvchanlikni rivojlantirib bo`lmaydi, tirik organizmlarni bevosita o`rganmasdan turib o`simlik va hayvonlar hayotini tushunib bo`lmaydi, o`simliklarni o`

tabiat bilan tanishtirishni o`z joyi, o`z o`lkasini o`rganish bilan boshlashni taklif qildi, bunda kitobni o`qish yoki o`qituvchi axborotidan olingan taassurotlarni bola kuzatishlari yordamida tekshira olsin. Ushinskiy ta`kidladiki, o`z joyi tabiatini o`rganishning bosh metodlaridan biri kuzatishdir, chunki ular kuzatuvchanlikni vujudga keltirishga yordam beradi. «Bolalar dunyosi» kitobida Ushinskiy bolalarni nutq rivojlanishining asosida yotuvchi oddiy mantiqiy ishlarga o`rgatish uchun tabiatni qanday kuzatish zarurligini ko`rsatib berdi. Kuzatishlar, tajribalar va ekskursiyalar bilan tabiiyot o`qitish sistemasini birinchi bo`lib Aleksandr Yakovlevich Gerd (1841 —1888) taklif qildi. U ta`kidladiki, ko`rgazmali o`qitish bola idrokining aniq holatiga muvofiq bo`lishi kerak. Gerd shunday sis

qishloq xo`jaligida odamning mehnat faoliyatini muntazam ravishda kuzatishlarini tashkil qilishda o`qituvchiga yordam berish vazifasini qo`yadi. Tabiiyot metodikasiga mashhur metodist S.A.Pavlovich (1884—1976) katta hissa qo`shdi, uning ishlari boshlang`ich maktabda tabiiyot darslarini metodik jihatdan to`g`ri tashkil qilishga yordam berdi. Uning «Boshlang`ich maktabda tabiiyot o`qitish amaliyoti» (1939), «Jonsiz tabiat to`g`risidagi tushunchani qanday o`qitish kerak» (1948), «Tabiatshunoslik bo`yicha kitob. Tabiatning asoslari va metodikasi» (1969) nomli ishlari ancha mashhurdir. S.A.Pavlovichning tabiiyot va tabiatshunoslik darslarini o`quv qurollari bilan jihozlash to`g`risidagi kitoblari hozirgi vaqtda ham o`z ahamiyatini yo`qotgani yo`q. 1969 yildagi o`rta umumta`lim maktabi isloxoti-

«Atrof olam bilan tanishtirish» predmeti boshlang`ich maktabning boshqa predmetlari bilan chambarchas bog`liqdir. Tabiat va jamiyat hayotini, kishilar mehnatini kuzatish ona tili va rus tili, mehnat ta`limi, tasviriy faoliyat, matematika kabi predmetlarning o`quv materialini yaxshiroq tushunib olishga yordam beradi. Bu darslarda, atrof olam bilan ta nishtirish bo`yicha mashg`ulotlarda tabiat to`g`risida o`quvchilar oladigan tasavvurlar kengaytiriladi, boyitiladi, katta amaliy yo`nalishga ega bo`ladi. «Atrof olam bilan tanishtirish» kursining davomi hisoblangan «Tabiatshunoslik» o`z ichiga tabiat fanlarining har xil sohalarini oladi. 3—4- sinflarda tabiatshunoslikni o`rganish jonsiz tabiat bilan jonli tabiat bir butunlikni tashkil qilishi, shuning uchun ham ular o`zaro bog`liq ekanligi to`g

kitobda 250 dan ortiq tabib, dorishunos, kimyogar, tabiatshunos, tarixchi, faylasuf, sayyohlar haqida ma`lumotlar keltirilgan. Beruniyning tabiy va sun`iy tanlanish haqidagi fikrlari ham diqqatga sazovordir. Agar Yer yuzini bir xil daraxt yoki bir xil hayvon butunlay qoplab olsa, bu holda hayvon va daraxtlarning ko`payishiga, daraxtning o`sishiga o`rin qolmaydi, deb ta`kidlagan edi. Beruniyning «Tabiatda dorishunoslik» asarida dorivor o`simliklar tasnifi ham berilgan. Beruniy o`z asarlari bilan tabiat fani tarixiga asos solgan. Abu Ali ibn Sino (980-1037) tabiiyot fanining turli sohalarida ijod qilgan. Ibn Sino tabobat ilmidan tashqari, tibbiyot sohasidagi ishlari, jumladan, «Mexanika», «Fizika» nomli kitoblari tabiiyot fanining rivojlanishida muhim o`rin tutgan. Kitoblarida harakat, kuch,

Abu Nasr Forobiy 873 yili Toshkentning shimoli g`arbida joylashgan Forob oilasida xizmatchi oilasida tug`ilgan. Ma`lumotlarga qaraganda Forobiy 70 dan ortiq tilni bilgan. Forobiy o`z zamonasining yirik tibbiyot nazariyotchisi edi. U bu sohada o`nlab ilmiy asarlar yaratdi. Asarlarining umumiy miqdori 160 dan ortiq bo`lib, bizgacha 40 ga yaqinigina yetib kelgan. Ular astronomiya, falsafa, tarix, mantiq, psixologiya, musiqa, tabiatshunoslik, tibbiyot, kimyo sohalarini qamrab oladi. Yulduzlar haqidagi kitobida osmon jismlari bilan Yerdagi hodisalar o`rtasida tabiiy bog`lanishlar borligini bayon qilgan. Jumladan, Quyosh issiqligi ta`siridagi bug`lanishlar bulut va yomg`ir paydo bo`lishiga sabab bo`lishini aytgan. Oy tutilishi Yerning Quyosh bilan Oy o`rtasiga tushib qolishiga bog`liqligini ko`r

faniga asos soldi. Bu asar butun dunyo, qit`alar, okeanlar, qutblar, ekvator, sahrolar, ko`llar, o`rmonu barcha mamlakatlar, o`lkalar, u yerdagi hayvonot va o`simliklar dunyosi, boshqa tabiiy xomashyolar, aholi, ularning tarqalish xususiyatlari, urf-odatlari, hunarlari va zichligi haqidagi ma`lumotlarni o`z ichiga oladi. Xorazmiy dunyodagi birinchi geografik xaritani tuzishga katta hissa qo`shgan. Xorazmiy astronomiya sohasida ham ko`p ishlar qilgan. U kuzatishlar asosida hindlarning astronomiya jadvallarini har tomonlama tahlil qilib, yangi astronomik jadvallar tuzdi. Uning rahbarligida Yer kurrasining kattaligini aniqlash maqsadida Yer meridianining bir gradusi o`lchab chiqilgan. Xorazmiyning astronomiyaga oid asari, Yerning o`lchamii haqidagi fikrlari, O`rta Sharq, Yevropada astronomiya

1927—1929 yillarda birinchi bosqich maktablar uchun o`lkashunoslik darsliklari — «Kichik turkistonlik» va «Bizning o`lka», «Tabiiyot bo`yicha o`qish kitobi» va boshqa mahalliy tabiatshunoslik materiali asosida tuzilgan darsliklar nashr qilindi. 1948 yildan e`tiboran boshlang`ich sinflarda tabiiyotni o`qitish sistemasi o`zgardi. 1—3- sinflarda tabiatshunoslik materiali izohli o`qish darslarida o`rganila boshlandi. 1948 yili Ye.M.Belskaya shu dasturga asoslanib «Rus tilida o`qish olib boriladigan O`zbekiston maktablarining 1—4 sinflari uchun dastur» — metodik yo`l-yo`riqlar yaratdi, unda 1—3-sinf o`quvchilari bilan darslar va darsdan tashqari vaqtlarda (o`qituvchi pahbarligida) kuzatish va tajribalar o`tkazilishiga alohida e`tibor berildi. 1960 yildan barcha sinflarda o`qitish politexnizatsi

mavsumiy o`zgarishlarni hisobga olgan holda olib borilar edi. Topshiriqlar O`zbekistonning jonsiz tabiati ob`ektlari, o`simliklari va hayvonlarini kuzatishlardan maksimal foydalanishni nazarda tutgan. O`qituvchilar uchun metodik qo`llanmalar nashr qilingan bo`lib, ularda tabiatshunoslik kursi metodikasi 2—3 sinflardagi shu predmetni o`rganish xususiyatlari hisobga olingan holda bayon qilingan. 1986 yildan boshlab to`rt yillik boshlang`ich ta`limga o`tish munosabati bilan boshlang`ich maktab uchun, atrof olam bilan tanishtirish va tabiatshunoslik bo`yicha dasturlar hamda «Atrof olam bilan tanishti rish» va «Tabiatshunoslik» kurslari bo`yicha o`quv-metodik komplekslar (darsliklar, metodik qo`llanmalar, kuzatishlar kundaligi) nashr qilindi. Tabiatshunos lik tsikli bo`yicha o`quv kompleksi sis

 jonajon tabiatga muhabbat, uni muhofaza qilishga intilishni tarbiyalash. Umum ta`lim va hunar maktablarini isloh qilishning asosiy yo`nalishlariga muvofiq tabiatshunoslik dasturiga kiritilgan o`zgarishlar ko`rsatilgan vazifa lar bilan bir qatorda tabiatshunoslik kursida o`quvchilarning ekologiya, mehnat va gigiena tarbiyasiga e`tiborni yanada kuchaytirishni, «har bir o`quvchi gi giena va meditsina sohalarida minimum bilimni egallash, yoshligidan o`z organizmini bilishi, uni tartibli saqlay olishi» uchun sharoitlar yaratilishini nazarda tutadi. Tabiatshunoslikni o`qitish jarayonida dunyoni ilmiy tushunish asoslarini shakllantirish uchun tabiatga insonparvarlik munosabatini, vatanparvarlikni va go`zallikni tushunishni tarbiyalash ke rak. Zamonaviy pedagogika ta`lim va tarbiyaga tarbiyalovc

anatomiya, fi ziologiya, gigiena, jo`g`rofiya fanlarining elementar asoslarini berishdir. Tabiatshunoslik darslari — bu mehnat tarbiyasi maktabi hamdir. Aniq misollarda o`quvchilarni odam mehnati — uning jismoniy va ma`naviy sihatligining manbai ekanligiga ishontirib, o`qituvchi mehnatga muhabbatni, astoydil mehnat qilish istagini, mehnat ahliga hurmatini tarbiyalaydi. Bu 1-sinfda «Maktab xodimlari mehnatiga hurmat», «Maktaboldi uchastkasidagi ishlarda qatnashish», «Ishlab chiqarishda band odamlarning kasblari»; 2-sinfda «Kun tartibidagi mehnatning turlari», «Maktab mulkiga ehtiyotlik munosabati», «Xona o`simliklarini parvarish qilish», «Qurilishlarda, zavod va fabrikalarda ishlovchi odamlarning kasblari», «Mavsumlar bo`yicha maktab oldi uchastkasidagi ishlar»; 3- sinfda «Tabiatdan foydala

ilg`orlari to`g`risida hikoya qiluvchi kitoblardan, stendlardan keng ko`lamda foydalanmoq lozim. Tabiatshunoslik vositasida amalga oshiriladigan kompleks tarbiya faqat darslardagina emas, balki o`quvchilarning sinfdan va maktabdan tashqari faoliyatlarida (ekskursiya, sinfdan tashqari mashg`ulot, maktaboldi uchastkasidagi ishlar va boshqalarda) ham muntazamlilik hamda rejalilikni talab qiladi. Jonajon o`lka tabiati — daryolar, tog`lar, o`rmon massivlari to`g`risidagi matnlarni o`rgana turib, mamlakat hamda jumhuriyatning xalq xo`jaligi uchun ularning ahamiyatini ta`kidlab o`tish zarur. Bunday ma`lumotlar vatanparvarlik hissini, Vatan bilan iftixorlanishni tarbiyalaydi va o`quvchilar tarbiyasida muhim omil hisoblanadi. Moddiy dunyoqarash asoslarini shakllantirish Tabiatshunoslik tushunchalar

hayvonot dunyosi to`g`risida moddiy tushunchalarni shakllantirib borish, ama liy ishlarni bajarish, tajribalar, kuzatishlar, ekskursiyalar o`tkazish jarayonida esa olingan tushunchalar ilmiy nuqtai nazaridan tasdig`ini berishi kerak Tabiat hodisalarining o`zaro bog`lanishini (quyosh nuri energiyasi suvni qizdiradi, u bug`lanadi, keyin yog`in tarzida tushadi) ocha turib, o`qituvchi o`quvchilar da tabiatga munosabatni asta-sekin rivojlantirib boradi. Yakka tartibdagi bevosita kuzatishda o`quvchilar dastlab fahmlab olgan o`zaro aloqa barcha tabiat hodisalarini bir-biriga bog`lovchi, aniq namoyon bo`lgan qonuniyat xarakterini oladi. Kichik yoshdagi maktab bolalari «Nima uchun yomg`ir «yog`adi?», «Tog`lar qaerdan paydo bo`lgan?», «Nima uchun ko`katlar yashil, gullar esa har xil rangli?», «Nima

chunki ular uchun bu jiddiy ahamiyatga ega. Shunga ko`ra bolalarni tabiatshunoslik ob`ektlari bilan tanishtirib borishda ularning jozibaliligiga, go`zalligiga alohida e`tibor bermoq zarur. Tabiatga ekskursiyalar, olingan materiallarni to`plash va ishlash, tirik burchakdagi mashg`ulotlar, sinfdan tashqari o`qishlar tabiatshunoslik darslarida boshlangan o`quvchilarning estetik tarbiyasini to`ldirishi hamda chuqurlashtirishi kerak. Estetik tarbiyada ko`rgazmali qurollarni (suratlar, sxemalar, jadvallar, mulyajlar, maketlar, gerbariylar, hayvonlar tuxumlarini) to`g`ri tanlash katta ahamiyatga ega. Ular chiroyli, jozibador, qiziqishni qo`zg`atuvchan bo`lishi kerak. Bunday qurollardan foydalanish badiiy didu farosatni rivojlantiradi, materialni yaxshiroq o`zlashtirish va esda saqlab qolishga yor

- tabiatda go`zallikni ko`rishgina emas, balki uni idrok etishga, ya`ni estetik qabul qilishni idrok etish bilan bog`lashga; - tabiatda go`zallikni bunyodga keltirish va uni muhofaza qilishga, ya`ni estetika bilan mehnat madaniyatini bog`lashga; —tabiatda hamda jamiyatda xulq-atvor hamda muomala madaniyati qoidalariga rioya qilishga, ya`ni estetika bilan etikani bog`lashga o`rgatishdir. Tabiatshunoslikni o`qitish jarayonida estetik tar biya har tomonlama, rejali ravishda, o`quvchilarning tabiat bilan muloqotda bo`lishlarining barcha shakllarini hisobga olgan holda olib borilmog`i lozim. Odobiy tarbiya Tabiatshunoslik mashg`ulotlarida o`quvchilarda ta biatga, atrofdagi odamlar mehnatiga odobiy munosabatda bo`lishni tarbiyalash zarur. Ammo Boshlang`ich sinf o`qituvchisining bir o`zi uchun od

Ekologik tarbiya Insonning tabiatga chuqur va har taraflama ta`siri amalga oshayotgan bir paytdagi ilmiy-texnika inqilobi sharoitlarida inson va jamiyatning tabiatga bog`liqligini, uni saqlab qolish va yaxshilash zarurligini tushunadigan, atrofdagi go`zallikni qadrlay oladigan va tabiat holati uchun o`z zamondoshlari hamda kelgusi avlod oldidagi fuqarolik mas`uliyatiga ega bo`lgan har tomonlama rivojlangan shaxsning shakllanishini mo`ljallovchi umum ekologik tarbiya katta ahamiyat kasb etmokda. Maktabda tabiat muhofazasi ta`limining samaradorligi o`qitishni o`qituvchi tomonidan tabiat muhofazasining har xil tomonlari bo`yicha sinfdan tashqari ishlar bilan mohirona uyg`unlashtirilgandagina behad ortadi. Yashil soqchilar guruhi, tabiatshunoslik to`garaklari, yosh tabiat do`stlarining klublar

Vatanparvarlik va baynalmilalchilikni tarbiyalash Jamiyatimizda vatanparvarlik tarbiyasini baynalmilalchi-lik tarbiyasisiz tasavvur qilib bo`lmaydi. Buning uchun tabiat muhofazasi katta material beradi. Shunga ko`ra vatanparvarlik tarbiyasini atrof tabiatni o`rganish bilan boshlash kerak. Bolalikdan yaqin bo`lgan jonajon o`lka tabiati inson uchun doimiy yo`ldir. Ayni paytda u «Vatan» to`g`risidagi keng tushunchaning tarkibiy elementidir. O`lkashunoslik ishlari, maktab uchastkasidagi mehnat, ekskursiyalarda jonajon o`lkani o`rganish o`quvchilar xotirasida chuqur iz qoldiradi, o`z o`lkasiga muhabbatni mustahkamlaydi, uning boyliklarini qo`riqlash, ulardan oqilona foydalanish zarurligi to`g`risidagi ongni shakllantiradi. O`lka tabiati, uning boyliklari, xo`jalik xususiyatlari bilan tanishtiri

Tabiatga muhabbat va uni saqlash hamda muhofaza qilishga intilishni tarbiyalash. Tabiatga muhabbat — katta va murakkab hissiyotdir. U yuqori ruhiy va aqliy doiralarni o`z ichiga oladi. Bu hissiyotni tarbiyalashni bolalikning erta yoshidan boshlash kerak, chunki bolada «Jonajon tabiatga" muhabbat bilan birga jonajon o`lkaga, jonajon mamlakatga ko`ngil qo`yish o`sib boradi. Bolalikda tug`ilgan bu hissiyot maktab yillarida rivojlanib va boyib boradi, bunga ma`lum darajada tabiatshunoslik yordam beradi, u tabiat go`zalligini qabul qilishgagina emas, balki uni muxofaza qilishga, boyliklarini extiyot qilib, oqilona foydalanishga, ularni faqat himoya qilibgina emas, balki ko`paytirishga o`rgatadi. O`lkamiz fuqarolari tabiatni ehtiyot qilishlari, uning boyligini muxofaza qilishlari kerak, dega

Ikkinchi sinfda shu predmet bo`yicha bilimlar doirasi kengaytirilayotganda nazariy bilimlar, amaliy mashg`ulotlar (qishlovchi qushlarga yordam, yashil ko`chatlarni himoya qilish, erta gullovchi o`simliklarni qo`riqlash, hayvonlarga ehtiyotkorona munosabatda bo`lish) bilan bog`lanadi. Uchinchi sinfda tabiatdan foydalanish va uni mu hofaza qilish bo`yicha odamlar mehnatiga alohida e`tibor beriladi. To`rtinchi sinfda tabiat muhofazasi bo`yicha bilim lar quyidagi tartibda tizimga solinadi (muntazamlashadi): jonajon o`lka tabiati, Vatanimiz tabiati, insonning tabiatdan foydalanishi va uni qo`riqlashi. O`quvchilarni, tabiatni muhofaza qilish to`g`risidagi qonunni bajarish — har bir kishining burchidir, degan xulosaga olib kelinadi. Muhimi shundaki, tabiatshunoslik darslari o`quvchilarni bilim bi

bo`lishini kuzatish ishida qatnashish olingan bilimlarni to`ldiradi va kengaytiradi, o`quvchilarni tabiatga yaqinlashtiradi, tabiatga ongli munosabatni tarbiyalaydi. Amaliy faoliyat o`quvchilarda mehnatga muhabbatni, ongli intizomni, maqsadga erishishda astoydillikni, jamoada ishlash uquvini va boshqa foydali sifatlarni tarbiyalaydi. Ilmiylik tamoyili o`quvchilarga o`rganish uchun ilmiy jihatdan asoslangan, amalda sinab ko`rilgan ma`lumotlar berilishini talab etadi. Ularni tanlab olishda fan va texnikaning eng yangi yutuqlari va kashfiyotlardan foydalanish kerak. Ilmiy bilimlarni egallash jarayonida o`quvchilarda ilmiy dunyoqarash, tafakkur rivojlanadi. Har bir darsda o`tiladigan o`quv materialining ilmiy mazmuni keng va chuqur bo`lishi va o`quvchida nafaqat bilim, balki tafakkur hosil qil

60-yillardan boshlab tabiatshunoslik mustaqil predmet sifatida o`qitilmoqda. Hozirgi vaqtda maktab tabiatshunoslik kursining mazmuni zamonaviy fan taraqqiyoti darajasiga muvofiq keladi. Tabiatshunoslik dasturi o`lkashunoslik xususiyatlarini hisobga olgan holda tuzilgan, boshlang`ich maktabdagi tabiatshunoslik ta`limining mazmuni esa botanika, zoologiya, ekologiya, odam anatomiyasi va fiziologiyasi, jug`rofiya fanlarining hozirgi taraqqiyotiga muvofiq keltirilgan. Tabiatshunoslikni o`qitishda ilmiylik qoidasi: hozirgi zamon fanida qat`iy qaror topgan qoidalarni o`quvchilarga o`zlashtirish uchun taklif qilinishini nazarda tutadi. Tabiatshunoslik bo`yicha ilmiy bilimlarning egallab olinishini ta`minlash uchun kichik yoshdagi maktab o`quvchilarining idrok qila olish imkoniyatlarini hisobga olg

sababli, bu bilimlarni egallash uchun ularning mazmunini o`zlashtirib olishgina emas, balki bilimlarni amalda qo`llay bilish ham zarur. O`quvchilarni amaliy faoliyatga tayyorlash nazariy bilimlar berish jarayonida boshlanadi. Keyinchalik u tajriba va mamaliy mashg`ulotlarda davom ettiriladi. Bu mashg`ulotlarda o`quvchilar o`qituvchi rahbarligida tajriba sharoitida olingan bilimlarning ishonarli ekanligini tekshiradilar, ularni mustahkamlaydilar va chuqurlashtiradilar hamda ularda anna shu bilimlarni amalda qo`llash ko`nikmalari va malakalari hosil bo`ladi. Nazariyani amaliyot bilan bog`lash o`quvchilarni ama liy masalalarni hal qilishda nazariyaning ahamiyatini tushunishga olib keladi, bu uning o`zlashtirish sifatini ko`taradi. Bu qoida mehnat ta`limi va o`quvchilarni amaliy faoliyatga tay

ta`sirini (3-sinf); pomidorning pishishi va hosildorligiga bachkilarning ko`chirib o`tqazilishining ta`sirini aniqlash bo`yicha tajribalar (4-sinf) o`tkazish bilan bog`liq bo`lgan o`quv-tajriba uchastkasidagi mehnat jarayonida nazariya bilan amaliyot bog`lanishi yaxshi amalga oshadi. Tabiatshunoslik darslarida nazariyaning amaliyot bilan bog`lanishini amalga oshirib borishda shuni esda tutish kerakki, o`quvchilarning amaliy faoliyati ularning nazariy bilimlarni o`zlashtirib olishga bo`lgan intilishlarini bo`shashtirmasligi lozim. Amaliy ishlar uchun shunday ob`ekt va tajribalarni tanlash kerakki, ular nazariy qoidalarni tasdiqlash va bilimlarni chuqurlashtirish uchun xizmat qilsin. Tabiatshunoslikni o`qitishda nazariyani amaliyot bilan bog`lanishi uning barcha bosqichlarida amalga oshirilm

g`ulotlarda gruppaning barcha bolalarida dastur talablariga muvofiq oddiy bilimlar shakllanadi, asosiy bilish jarayonlari va bolalarning qobiliyatlari ma`lum sistema hamda izchillikda o`stiriladi. Kundalik hayotda, kuzatish, o`yin, mehnat vaqtida bolalarning shaxsiy bilimlari yig`ilib boradi. Mash-g`ulotlar ularni aniqlash va sistemalashtirish imkonini beradi. Bolalarni mashg`ulotlarda o`qitish turli metodlarda amalga oshiriladi. Metod mashg`ulotning turi, uning asosiy maqsadiga ko`ra tanlanadi. Ayrim mashg`ulotlarda boshlang`ich bilimlar shakllantiriladi. Shu maqsadda tarbiyachi kuzatish, rasmlarni ko`rish, badiiy-; asarlarni o`qish, hikoya, diafilm va kinofilmlarni ko`rsa-tishdan foydalanadi. Boshqa. mashg`ulotlarda esa bilimlar aniqlanadi, kengaytiriladi va chuqurlashtiriladi. Yuqorida»

Bular haqida «Maktabgacha tarbiya yoshidagi bolalarni tabiat bilan tanishtirish» kitobida batafsil yozilgan. Shu sababli ularni takrorlamaslik uchun bu yerda ular haqida to`xtamadik. Bolalarda rddiy izlanuvchanlik qobiliyatini oshirish. Bolalarda oddiy izlanuvchanlik qobiliyatini oshirish ularning tabiat bilan tanishishidagi mustaqilligini, fikr doirasini oshiradi va o`ta aktiv bo`lishni ta`minlaydi. Bunday qobiliyat bolalarda tabiat hodisalarini tushunishga, uning sodir bo`lish sabablarini bilishga imkon beradi. Bolalarda izlanuvchanlik qobiliyatini hoyeil qilish ma`-lum sistema asosida amalga oshiriladi. U bolalarni tabiatda bo`ladigan voqea-hodisalarni ko`rish, tahlil qilish asosida turli faoliyatlari davridan boshlanadi. Shundan keyin bolalarda fikrlash qobiliyati shakllanadi, turli mu

yashnab turganini: sezadilar. Tarbiyachi bu vaziyatdan foydalanib bolalar oldiga muammoli savol qo`yadi? «Nima sababdan shunday bo`ldi? Hamma o`simliklarga ham bir xilda suv kerakmi?» Bu hayotiy munozarali muammoni bolalar bilan birga muhokama qilib, tarbiyachi rahbarligida kuzatilayotgan hodisaning sodir bo`lish sababini tushunib oladilar. Bolalar tomonidan bildirilgan birorta ham fikr e`tibordan chetda qolmasligi, bolalarning hamma farazlari to`liq muhokama qilinishi kerak. Bolalarda muhokama paytida yoki kuzatgan obyektiga baho berishda tug`ilgan qiziqishidan tarbiyachi foydalanib izlanuvchanlik faoliyatining ikkinchi davri — tekshirish yo`llarini tanlash va o`zini tekshirishga o`tadi. Tarbiyachi tekshirishning har xil yo`llaridan, hatto bolalar tavsiya etgan tekshirish yo`llaridan ham

Bolalarning ko`rgazmali-amaliy metodlar asosida tabiat bilan tanishib orttirgan boy tajribalariga tayanib, tarbiyachi bolalar bilimini tekshirish va bilish qobiliyatlarini aniqlash uchun qiziqarli suhbatdan foydalanishi mumkin. Bu suhbat fikrlash asosida tabiatda bo`ladigan voqea-hodisalarning sababini bilishga yordam beradi. Tarbiyachi bolalarning fikr-lashini boshqaradi aa uni aniq maqsadga yo`naltiradi. Buni: sayrlarda amalga oshirish mumkin. Izlanuvchanlik faoliyati kuzatish, tajribalar, modellarni namoyish etishdan olingan xulosalar asosida yakunlanadi. Tarbiyachi` bolalarga o`zlari mustaqil xulosa chiqarishlarini topshiradi. U o`zi xulosa chiqarishga shoshilmasdan bolalar-ning fikrlarini eshitishi, qo`shimcha savollar berishi kerak. Bordi-yu, bola noto`g`ri yoky noaniq xulosa chiqars

I.1. O`quvchilarni tabiatga doir ilmiy tushunchalar berishning o`ziga xos xususiyatlari. Tabiatshunoslik kursi boshlang`ich sinf o`quvchilarini har tomonlama tarbiyalashda keng imkoniyatlarga egadir. Bu kurs dunyoviy bilimlar asosida o`quvchilarning tafakkur darajasini rivojlantirishda dastlabki zamin bo`la oladi. Bu masalalarni hal qilish ya`ni bola shaxsini kamol toptirishda innovatsion metodlardan foydalanish alohida ahamiyat kasb etadi. O`qituvchi ta`lim jarayonida turli mazmundagi innovatsiyalarni qo`llash asosida o`quvchilarni yangi bilimlar bilan qurollantirishga erishadi. Turli faoliyatlar orasida o`quv mashg`ulotlarida bolalarni aqliy kuchlarini rivojlantirishda mantiqiy fikrlash qobiliyatlarini o`stirish markaziy o`rinda turadi. Zero, o`qituvchi tabiiy bilimlarni o`rganishda mash

Bolalarning faolligini oshirishda quyidagi boshqotirmalarni yechish taklif etiladi: «Atirgul», «Majnuntol», «Toshbaqa», «Chigirtka». Bu so`zlar vertikal chiziqlarda yoziladi, so`ngra har bir harfning to`g`risida-gorizontal chiziq buylab o`simlik va hayvonlarning nomlari yoziladi. I. Tabiatga oid masalalar yechish esa bolalarni chuqur fikrlashga odatlantiradi: 1. Gulshunos lolaning 14 ta piyozchasini yerga qadadi. Ularning 11 tasi unib chiqdi va shundan to`qqiztasi gulladi. Keyingi yili esa 7 tupi gulladi. Jami gullamagan lolalar sonini hisoblang. II. Mahalliy materiallarni o`rganish asosida bolalarning tabiatga oid bilimlari chuqurlashtira boriladi. Shu maqsadda o`quv, sinfdan tashqari mashg`ulotlarda hamda uy vazifalarini bajarish jarayonlarida tubandagi mazmundagi topshiriqli kartochkala

D) Hayvonlardan olinadigan mahsulotlar Е ) O`zbekiston cho`llarida o`sadigan o`simliklar III. Bolalar diqqatiga topishmoqlarni havola qilish jiddiy uylashni talab qiladi: Tusi oppoq paxta emas, g`irchillaydi taxta emas /qor/. Usta pustin tikibdi, ignalarin silashni unutibdi /tipratikan/. Xullas, o`quv jarayonida har bir o`quvchi fikr yuritishi asosida aqliy faoliyat takomillasha boradi. Shu bilan bog`liq holda o`quvchilarni tabiatga oid ilmiy tushunchalarini, bilimini chuqurlashishida o`quvchining mahorati alohida o`rin tutadi. Tevarak atrofingizdagi barcha narsalarga diqqat bilan qarang. Kunduzi havo iliq. Moviy osmonda quyosh charaqlab turibdi., oq bulutlar suzib, qushlar charx urib yuribdi. Daraxtlar shox-shabbasi shitirlaydi. Pishgan mevalarining og`irligidan ko`pchilik daraxtlarning s

ko`paytirishga harakat qiladilar. Siz ajoyib o`lkamizning ayrim o`simliklari va hayvonlarining hayoti, odamlarning mehnati haqida ko`p narsalar bilib olasiz. Tabiatdagi hamma narsa o`zaro bog`liq. Masalan, organizmga yorug`lik, havo zarur. Shuning uchun jonli tabiat jonsiz tabiatsiz yashay olmaydi. O`simliklar havoni tozalaydi. Masalan, terak butun yoz davomida juda ko`p changni tutib qoladi. Qayrog`och bilan sirenning barglariga ham juda ko`p chang o`tiradi. Daraxtlar bilan butalar havoni yaxshilaydi, yozgi issiq kunlarda tagi soya va salqin bo`ladi. Shuning uchun O`zbekistonda ko`chalarni ko`kalamzorlashtirishga, istirohat bog`lari va xiyobonlar barpo etishga katta e`tibor beriladi. O`simliklar bilan hayvonlar o`zaro chambarchas bog`langan. Hayvonlar o`simliklar bilan oziqlanadi, ko`pchi

ma`lumotlar O`zbekistonning “Qizil kitob”iga kiritilgan . O`simliklar bilan hayvonlar ham xavf ostida turibdi: ilvirs, ba`zi hasharotlar, qushlar yer yuzidan yo`qolib ketishi mumkin. O`simliklar va hayvonlar O`zbekistonning “Qizil kitob” iga kiritilgan, chunki ular ham dengiz stellerov sigiri, ba`zi hasharotlar, qushlar, yirtqichlar va o`simliklar kabi Yer yuzasidan yo`qolib ketishi mumkin. 40

I. 2. Tabiatshunoslik o`qitishda pedagogik texnologiyalarni qo`llashning ahamiyati. Hozirgi davr ta`lim nazariyasida pedagogik texnologiya tushunchasiga keng urg`u berilmoqda. Pedagogika adabiyotlarda “tenologiya”, “pedagogik texnologiya” terminiga har xil ta`riflar mavjud. Bu ta`riflar har bir muallifning pedagogik texnologiyaga o`ziga xos yondashuvi asosida vujudga kelmoqda. Pedagogika texnologiya fan sifatida ham, shuningdek, ta`lim jarayonida qo`llaniladigan prinsiplar, yo`l va usullar sifatida ham shakillanib kelmoqda. “Texnologiya» so`zi yunoncha so`z olingan bo`lib, ikki so`z birikmasidan iborat, ya`ni «techno» va «logos» so`zlaridan iborat. Uning ma`nosi quyidagicha: «techno» (texno) moxirlik, ustalik, uddaburonlik tushunchalari. «logos» esa bilim, tushuncha, fikr, operatsiyalar, i

M.Rozental va P.Yudin taxriri ostida chiqqan «qisqacha falsafiy lug`at»da bunday deyiladi: «Bixeviorizm (inglizcha xulq-atvor) AQSH zamonaviy burjda psixologiyasida hukmronlik qiluvchi reaksion oqimlardan biri». Aytib o`tamiz, bu lug`atda quyidagi «durdona» ham bor: «Kibernetika» - yunoncha so`z bo`lib, «yo`naltiruvchi», «boshqaruvchi» degan ma`nolarni anglatadi. AQSH da ikkinchi jahon urushdan so`ng paydo bo`lgan, boshqa kapitalistik mamlakatlarda ham keng tarqalgan reaksion, qalbaki fan» . To`g`ri, yillar o`tishi bilan bixeviorizm to`g`risida aytilgan gaplar ohangi jiddiy o`zgardi. Masalan, A.V.Petrovskiy va M.G.Yaroshevskiy taxriri ostida chiqqan (1990) «Psixologiya» lug`atida «Bixeviorizm g`oyalari tilshunoslik, antropologiya, sotsiologiya, semiotikaga ta`sir ko`rsatdi va kibernetika m

ularning nazariyalarida qarama-qarshiliklarni aniqladi. Shunga qaramay kishi xulq-atvorining ahamiyati va rag`batlanishdagi o`rnini aniqlashda bixeviorizmlar to`g`ri fikrda edilar. Bir talay amerikalik pedagog olimlarning o`z imkoniyatlarini bixeviorizm orqali kengaytirganliklari va buyuk natijalarga erishganligi fikrimizning dalili bo`lib xizmat qiladi. Bixevioristik ta`limotning asosini «rag`bat-hatti-harakat» iborasi tashkil etadi. Soddaroq qilib aytganda kishi xulq-atvori rag`batlantiruvchi ta`sirdan kelib chiqadi. Bixeviorizm g`oyalarining keng tashvikotchisi D.Uotson doimo shu narsani ta`kidlagan: «To`g`ri qo`llanilgan rag`batlantirish va uni ijobiy qo`llab-quvvatlash kishi xulq-atvorini o`zgartirishda va xatto shaxsni shakllantirishda beqiyos imkoniyatlarni ochib beradi». Yana uning

- «Gamlet» ni o`qib chiqib, uning qisqa mazmunini yozma ravishda ifoda qiladilar; - o`quvchi xayvonlarning atrof-muxitga qanday moslasha borishini tasvirlab beradi; - kutubxonada mustaqil ishlab o`quvchi o`z guruxida ma`lum mavzu bo`yicha ma`ruza qila oladi; -qurbaqaning ichki a`zolarini jarrohlik yo`li bilan aniqlaydi. Bixeviorizmni inkor etilishi Amerika va sobiq sovet pedagogikasi o`rtasida ta`lim nazariyasiga turlicha yondashuvlarga sabab bo`ldi. Rossiya pedagogika qomusida (1993) aytib o`tilganidek “zamonaviy ingliz Amerika pedagogikasida «didaktika» atamasi ishlatilmaydi, ta`lim nazariyasi esa asosan pedagogik psixologiyaga taaluqli asarlarda ishlab chiqiladi va bayon qilinadi”. Amerika pedagogik psixologiyasi didaktikaning ko`pgina aqliy va onglilik qoidalaridan farq qilib eksperime

Oliy va o`rta maxsus maktab muammolari institutda oliy o`quv yurtlari o`qituvchilariga pedagogik texnologiyani o`zlashtirishlarida yordam berishga mo`ljallangan ta`lim sifati va pedagogik texnologiyalar bo`limi ishlab turibdi. Hozirgi kunda ta`lim jarayonida pedagogik va axborot texnologiyalarini o`quv jarayonida qo`llashga bo`lgan qiziqish, e`tibori kundan-kunga kuchayib bormoqda, bunday bo`lishining sabablaridan biri, shu vaqtgacha an`anaviy ta`limda o`quvchi talabalarni faqat tayyor bilimlarni egallashga o`rgatilgan bo`lsa, zamonaviy texnologiyalar ularni egallayotgan bilimlarni o`zlari qidirib topishlariga, mustaqil o`rganib, taxlil qilishlariga, xatto xulosalarni ham o`zlari keltirib chiqarishlariga o`rgatadi. O`qituvchi bu jarayonda shaxsni rivojlanishi, shakllanishi, bilim olishi va

- pedagog va o`quvchining hamisha hamkorlikdagi faoliyatini tashkillanishi. Pedagogik texnologiyalar masalalari, muammolarini o`rganayotgan o`qituvchilar, ilmiy- tadqiqotchilar, amaliyotchilarning fikricha, pedagogik texnologiya-bu faqat axborot texnologiyasi bilan bog`lik, hamda o`qitish jarayonida qo`llanishi zarur bo`lgan TSO, kompyuter, masofali o`qish yoki turli xil texnikalardan foydalanish deb belgilanadi. Ammo, pedagogik texnologiyaning eng asosiy negizi – bu o`qituvchi va o`quvchi belgilagan maqsaddan kafolatlangan natijaga hamkorlikda erishishlari uchun tanlagan texnologiyalariga bog`lik, ya`ni o`qitish jarayonida, maqsad bo`yicha kafolatlangan natijaga erishishda qo`llaniladigan har bir ta`lim texnologiyasi o`qituvchi va o`quvchi o`rtasida hamkorlik faoliyatini tashkil eta olsa,

sharoitni, TSO ni, eng asosiysi o`quvchining imkoniyati va extiyojini hamda hamkorlikdagi faoliyatni tashkil eta olishni hisobga olishi kerak, shundagina kerakli kafolatlangan natijaga erishishi mumkin. Qisqacha qilib aytganda, o`quvchini ta`limning markaziga olib chiqish kerak. O`qituvchi tomonidan har bir darsni yaxlit xolatda ko`ra bilish va uni tasavvur etish uchun bo`lajak dars jarayonini loyixalashtirib olish kerak. Bunda o`qituvchiga u tomonidan bo`lajak darsni texnologik haritasini tuzib olishi katta ahamiyatga egadir, chunki darsning texnologik haritasi har bir mavzu, har bir dars uchun o`qitilayotgan predmet, fanning xususiyatidan, o`quvchilarning imkoniyati va extiyojidan kelib chiqqan holda tuziladi. Bunday texnologik haritani tuzish oson emas, chunki buning uchun o`qituvchi pe

oshirishga imkon yaratadi. O`qitish jarayonida o`quvchilarga shaxs sifatida qaralishi, turli pedagogik texnologiyalar hamda zamonaviy metodlarni qo`llanilishi ularni mustaqil, erkin fikrlashga, izlanishga, har bir masalaga ijodiy yondoshishi, ma`suliyatni sezish qobiliyatlarini kuchaytiradi. Bunday natijaga erishish amaliyotda o`quv jarayonida texnologiyalarni qo`llashni takozo etadi. Har qanday pedagogik texnologiya ta`limning yangi mazmunni shakllantiruvchi ta`lim tamoyillariga asoslangan bo`lib, u o`quvchi shaxsini tarbiyalashga yo`naltirilmog`i kerak. Ta`lim jarayonining faol subyektlari pedagog va o`quvchilar bo`lib, ularning hamkorlikdagi faoliyatlari muayyan mavzu bo`yicha kam kuch va vaqt sarflangan xolda bilimlarni chuqur o`zlashtirish imkonini beruvchi jarayonning umumiy moxiyati

Aks xolda, zaif, yetarli darajada tushunarli bo`lmagan yoki aniq natijani ko`zlanmagan topshiriqlar mashg`ulotning samarasiz yakunlanishga olib keladi. Bunday xolatlar ko`p xollarda o`qituvchining o`quvchiga nisbatan salbiy munosabatda bo`lishiga olib keladi. Bu xol o`quvchinng ortiqcha hissiyotlarga berilishi, o`quv faoliyatiga undovchi rag`batning pasayishi, o`qishdan bezishi hamda o`quv predmeti va o`qituvchiga nisbatan salbiy munosabatda bo`lishiga sabab bo`ladi. O`qituvchi va o`quvchi orasidagi munosabat insonparvarlik mezoni asosida tashkil etilib, noxush hissiyotlarni bartaraf etishga yo`naltirmog`i lozim. O`qituvchi bilan talaba orasidagi munosabat. Hozirda kompyuterli o`qitish texnologiyasi qatorida masofali o`qitish texnologiyasini yo`lga qo`yish dolzarb masalalardan biri bo`lib

- mutaxassis uyda turib ishning asosiy qismini bajaradi, o`quvchi bilan zamonaviy axborot kommunikatsiya texnologiyalari orqali bog`lanadi. Bu usul telekompyuting deyilib, ayni vaqtda G`arbda o`ta ommalashgan. - ta`lim oluvchilarning turli guruxlari bilan ishlash imkonini beradi; -maqbul ishlash rejimini tanlash imkonini beradi (vaqt, shartlari va texnik vositalarni ishlatish bo`yicha); -ta`lim oluvchilar doirasining kengaytirish imkoniyati yaratiladi.; Boshka o`quv jarayonidagi kabi,masofali ta`limda ham e`tibor markazida o`quvchi turadi. O`quvchilar bu jarayonda ham o`qituvchilar bilan qat`iy muloqatda bo`ladilar. Bugungi kunning o`qituvchisi masofali ta`lim tizimida dars o`tishi uchun quyidagi malaka va bilimlarga ega bo`lishlari lozim; -shaxsiy kompyuterlar va ularning qo`shimcha quril

tabiat obyektlarini o`lkashunoslik yo`nalishida ko`zatishlarga asoslangan «Atrofimizdagi olam» darslari utiladi. 2-sinfda o`quvchilar atrof olam bilan tanishini davom ettiradilar. «Atrofimizdagi olam» darslarining ikkinchi yil ukitishning vazifasi birinchi sinfda belgilangan yo`nalishlarni o`quvchilarning yoshiga bog`liq psixologiyasidan kelib chikib rivojlantirishdir. Har bir mavzuni ochib berishda bolalarning Vatan, jonajon tabiat, ijtimoiy xayot to`g`risidagi tasavvurlari kengayadi. O`quvchilarda uyda, maktabda va boshka jamoat joylarida to`g`ri yurish turish o`quvchilar o`quvchilari hamda ko`nikmalarini shakllantirishda, tabiatdagi muxim o`zaro alokaalokalarni aniklashda tabiatga muxabbat va muruvvatli munosabatda bo`lishni shakllantirishga e`tibor qaratiladi. Tabiat-bitmas-tuganmas xa

va umumlashtirish malakasini rivojlantirib borishga har tomonlama yordam berish kerak. Tabiatshunoslik darslarida o`quvchilar, umumiy ta`lim nuqtai - nazaridan olganda qimmatli bo`lgan bir qancha malaka va ko`nikmalarni egallashlari kerak. Umumiy o`rta ta`lim maktablarida «Tabiatshunoslik» fani 3- sinfdan o`qitiladi. Tabiatshunoslik darslarini o`tish davomida o`quvchilarning 1-2 sinflik davrlarida «Atrofimizdagi olam» kursidan olgan bilimlari umumlashtiriladi, kengaytiriladi va chuqurlashtiriladi. Tabiatshunoslik fani 1-sinfda ham o`tilib, shu sinfda yakunlanadi.Bunda o`quvchilarning 3-sinfda o`zlashtirilgan bilimlarini kengaytirish va chuqurlashtirish bilan birga ularni sistemaga solish, ularda fanda o`tiladigan materiallarga doir tasavvur va tushunchalarni izchillik bilan rivojlantirish,

amaliy mashg`ulotlar orqali tushuntiriladi. O`quvchilar jonli va jonsiz tabiat obyektlarini xossa va xususiyatlarini, shu bilan birga ularning kishilar xayotidagi ahamiyatini o`rganadilar. O`quvchilar tabiatdagi sabab-oqibat bog`lanishlari va qonuniyatlari to`g`risidagi bilimlarni o`zlashtirib olmasalar ularda ilmiy, dunyoqarash to`la shakllanmaydi. O`quvchilar maktab o`quv tajriba maydonchasida o`simliklarni ekishda ishtirok etadilar va bu jarayonda madaniy o`simliklarning xosildorligi ularni yetishtirishda qo`llaniladigan agrotexnika tadbirlariga bog`liq ekanligini bilib oladilar. Ob-havoni va turli fenologik xodisalarni kuzatish orqali ham o`quvchilarga sabab-oqibat bog`lanishlarni singdirish mumkin. Tabiatshunoslik darslari o`quvchilar tafakkurini rivojlantirishda o`z hissasini qo`shad

Bilimlarni egallab borish, mantiqiy fikrlashni muntazam ravishda mashq qilib turish, o`rganilayotgan material yuzasidan xulosa chiqarish, bir fikrga kelish malakasini asta-sekin egallab borish, o`z qarashlarini shakllantirish o`quvchilarning ta`lim olishlari jarayonida bajaradigan og`ir mehnatlari hisoblanadi. Tabiatshunoslik darslari o`quvchilarda mehnat tarbiyasini ayniqsa, aqliy mehnat tarbiyasini shakllantirishda katta o`rin tutadi. Misol uchun doimiy o`tkaziladigan fenologik kuzatishlar aqliy jihatdan ancha zo`r berishi, iroda kuchini talab qiladigan mashaqqatli mehnat hisoblanadi. O`qituvchi ana shu mehnatning bolalar uchun quvonchli va qiziqarli bo`lishiga erishishi kerak. Aks xolda darsdan kuzlangan maqsadga erishish qiyin kechadi. Zerikarli o`tgan bunday darslardan bolalar bezib q

O`qituvchi bilan bolalar munosabatlarini demokratlashtirishda o`qitishning intensiv metodlariga va usullariga (kuzatish, tajriba, amaliy ishlarga), o`quvchilarning xilma-xil ijodiy mashg`ulotlariga katta o`rin beriladi. Tabiatshunoslikni o`qitishda kuzatish metodidan foydalanish o`quvchilarda kankret faktik bilimlar to`planib, ular xotirasining botib borishiga, solishtirib, qiyoslab ko`rish ko`nikmasi ortib borishiga yordam beradi. Kuzatuvchanlikni rivojlantirish maqsadida o`qitishning samarasini oshirishga yordam beruvchi o`yinlardan foydalanish mumkin. Masalan, tabiatga qilinadigan ekskursiya oldidan o`qituvchi «Kim sinchkovrok» o`yinining shartlarini tushuntirib beradi. Bolalar yo`lda gaplashmasdan, tevarak-atrofga diqqat bilan qarab borishlari, qanday bo`lmasin biror xildagi obyektlarn

mustaqil xolda fikrlashi juda ham pasayib ketadi. Bundan tashqari, bolalarning tajriba vaqtida kuzatishlari kerak bo`lgan xodisalarga qiziqishi susayadi. Tajriba faqat o`qituvchining so`zlarini tushuntirib beradigan quruq misolga aylanib qoladi, xolos. Tajriba bolalarning fikrlash faoliyatini safarbar etadigan bo`lishi kerak. Buning uchun uni o`tkazishdan oldin sinfga muammoli savollar berish, chunonchi, qanday qilib isbotlasa bo`ladi? qanday qilib aniqlasa bo`ladi? va boshqa savollar bilan murojaat qilinadi. Bolalar har xil fikrlarni bildirishadi. Ularni eshitib bo`lganidan keyin o`qituvchi tajribaga kirishadi, tajriba davomida U: nimani ko`rayapsiz? Ro`y berayotgan narsani qanday tushuntirib bersa bo`ladi? Nega siz shunday o`ylaysiz? va shu singari savollar yordamida bolalar diqqatini ro

bilimlarni yaxshiroq eslab qolish va o`zlashtirishga yordam beradi, o`quvchilarda o`qishga bo`lgan qiziqishni kuchaytiradi. O`quv jarayonidagi o`rniga qarab, o`yinlarni shartli ravishda ikki guruxga: o`quvchilar yangi bilimlarni olishi jarayonida qo`llaniladigan o`yinlar va o`rganilgan materialni takrorlash uchun oldin olingan bo`limlardan foydalanishni talab qiladigan o`yinlarga bo`lishi mumkin. - «Atrofimizdagi olam» darslarini zamon talablariga javob beradigan xolda o`qitishda «saxnalashtirilgan», «o`yin-musobaqa», «Test-sinov», «Sayoxat» darslaridan foydalanish samarali natija beradi. Zamonaviy dars o`tish usullarining o`ziga xos xususiyatlari: - mavzuni muxokama qilish; - erkin fikrlash; - juft bo`lib guruxlarga ishlash; - davra suxbatlari, baxs-munozaralar; - rollarni ijro etish; -mu

Xozirgi kunda zamonaviy usullardan foydalanib dars berishda o`qituvchi moxirlikdan ijodkorlikka intilishi va bu bilan ta`lim soxasini rivojlantirishga hissa qo`shmog`i talab etiladi. Zamonaviy pedagogik texnologiyalarni qo`llashda noan`anaviy dars usullaridan foydalanish orqali iqtidorli o`quvchilarni aniqlash, bo`sh o`zlatiruvchi o`quvchilarga o`z kuchlariga ishonch xosil qilishlari uchun imkon yaratish, sinfdagi o`quvchilar o`rtasida do`stlik, o`zaro hamkorlik tuyg`ularini shakllantirishga erishish nazarda tutiladi. Pedagogik texnologiya-ma`lumotlarni o`zlashtirish uchun qulay shakl va usullardir. Demak, pedagogik texnologiya insonga oldindan belgilangan maqsad bo`yicha ta`sir o`tkazish faoliyatidan iborat. Muammoli o`qitishning asosi o`quvchilar bilish faolligini rivojlantirishdir. Muam

Dasturlashtirilgan o`qitish bosqichma-bosqich bilim olishni kuzatishga imkon yaratadi, o`quv jarayoniga qanday o`zgartirishlar kiritish kerakligini ham ko`rsatadi. Dasturlashtirilgan o`qitish uchun quyidagilar kerak: - o`quv materialining puxta taxlili, uning qat`iy tanlanishi va mantiqiy ketma-ketlik bo`yicha bo`linishi; - o`quvchilarning bilim olish faoliyatini tekshirishdagi raxbarlik. Dasturlashtirilgan o`qitishda o`quvchilarning o`quv materialini qo`llashda faolligi va mustaqilligi ortadi, o`qitish jarayonini individuallashtirish imkoni paydo bo`ladi, texnik vositali o`qitish keng qo`llaniladi, o`qituvchi va o`quvchi mehnatini okilona tashkil etishga erishiladi. Nazorat ishlarini dasturlashtirishning tamoyili o`quvchilarning og`zaki javoblarini shartli belgilar va chiziqlar bilan yozm

Muzyorar usuli. Bu usulni birinchi dars yoki yangi bo`lim boshlash oldidan o`tkazish maqsadga muvofik. O`qituvchi navbatdagi o`tiladigan bo`lim yuzasidan qisqacha ma`lumot beradi. Masalan: «O`lkamizda kuz» bo`limida o`quvchi yil fasllari, paxta terimi, ijtimoiy foydali mehnat kuzgi o`simliklar, xashoratlar hayoti haqida umumiy tushunchalar bo`lib o`tadi. Bu xaqda o`quvchilar ham o`z fikrlarini bayon etadilar. Mening ismim Shuxrat. Menga kuz fasli yoqadi. Chunki barcha mevalar pishadi. «Xosil bayrami» qilamiz, ota-onamga qovun-tarvuz yig`ishda yordam beraman. Men katta bo`lganimda juda chiroyli bog` yarataman. Bog`imda shirin-shakar mevali daraxtlar bo`ladi. Mening ismim Komila. Men kuz faslini yaxshi ko`raman. Chunki daraxt barglari chiroyli rangda tovlanadi.Dalalarda oppoq paxtalar ochila

g`oyalarni uyg`unlashtirish hamda ular o`rtasidagi aloqalarni topa olish imkoniyatini yaratadi. «Klaster» usuli yangi mavzuni boshlashdan avval o`quvchini darsga qiziqtirib, shu mavzu bo`yicha avval egallagan bilimlarini aniqlash maqsadida hamda o`tilgan mavzuni mustaxkamlash uchun o`tkaziladi. «Mozaika» -ya`ni mayda bo`laklardan yaxlit ko`rinishni hosil qilish. Bunda qushlar, hayvonlar, daraxatlar, mevalar rasmlari bo`laklarga bo`linib, har bir guruxga aloxida tarqatiladi. Gurux qatnashchilari bo`lakchalarni bir butun ko`rinishga keltiradilar. Gurux sardori chiqib, yaxlit xolga kelgan hayvon, meva yoki daraxt xaqida gapirib beradi. «To`xtab o`qish» usuli. O`qituvchi matn bilan tanishtirish jarayonida bir necha marotaba to`xtab o`quvchilarga savollar bilan murojaat qiladi. Savollar aynan m

II. Bob. Boshlang`ich sinf o`quvchilarining tabiatga doir ilmiy tushunchalarini shakllantirishda pedagogik texnologiyalardan foydalanish. II.1. O`quvchilarni tabiatga doir ilmiy tushunchalarni shakillantirishda pedagogik texnologiyalar qo`llashning samaradorligi Pedagogik texnologiyalarning tabiatshunoslik darslarida o`qituvchi faoliyatida roli juda kattadir. O`qituvchi pedagogik texnologiyani o`z darslarida qulay bilishi kerak. Pedagogik mahoratni egallashlari shartdir. Shu o`tadigan darsida qanday bilim berishlarini bilishlari lozimdir. Tabiatshunoslik darslarida pedagogik texnologiyani qo`llashdan oldin o`qituvchi texnologiya nima pedagogika nimaligini bilishlari kerakdir. Har bir o`qituvchi “Ta`lim to`g`risida” gi Qonun va “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi” asosida ta`lim tarbiyaya so

o`qituvchilar ommasining ijodiy faoliyatining mashhurdir. Pedagogik texnologiya ijodning eng muhim sharti shu sohani bilish, tushunish, uni sevish, unga jonkuyarlik, tashabbus bilan yondashishdir. Shu bilan birga o`qituvchining yuksak faoliyatining umumiy madaniyatidir. U yuksak madaniyat keng tushuncha bo`lib, u eng avvalo o`qituvchining chuqur bilim saviyasi, har tomonlama qiziqishlarini, yuksak aqliy rivojlangangigi, ijtimoiy faoligi kamtarin, mehnatsevarligi, pedagogik odobi, jamoa va o`quvchilar bilan muomalasi, kelajakka ishonchi hamda xushchaqchaqlik kabi xislatlarning majmuasini o`z ichiga oladi. O`qituvchilar har kuni turli dars,tarbiyaviy ishlar o`tkazish, sayohat uyushtirish rejasini tuzib, shu tadbirlarini aniq amalga oshirish tartibini belgilab, ularni aniq maqsadga uyunaltiri

qaraganda murakkabroqdir. Ularni amalga oshirish uchun o`qituvchi o`z faoliyatidan kelib chiqib tegishli o`simliklar, maxsus asboblar va boshqa jihozlar va tirik tabiat burchaglarini, o`quv tajriba maydonchalarini va tabiatda bajariladigan ishlarga oid topshiriqlarni tashkil qilishshshlari kerakdir. Buning uchun o`quvchilar ham o`z o`qituvchilariga yordam berishlari kerakdir. Respublikamiz xalq ta`limi o`ziga xos rivojlanish davrini boshdan kechirmoqda. Bu o`ziga xoslik , eng avvalo, ta`lim –tarbiya mazmunini milliylashtirish, ya`ni o`zimizning juda boy o`tmish tariximiz, madaniyattimiz, fanimiz, tilimiz o`z mohiyati bilanjuda chiroyli, yuksak insoniy, axloqiy mazmunga ega bo`lgan milliy urf-odatlarimiz asosida jamiyatimiz kelajagi bo`lgan yosh avlodni o`qitish baxtiga muyassar bo`lganimiz

qobiliyatlari rivojlanib boradi, ayni vaqtda ular xarakterining xususiyatlari shakllanadi, tushuncha va e`tiqodlari tarkib topadi. Shunday qilib o`quvchilarning barcha o`quv fanlari, shu jumladan tabiatshunoslikdan bilim, ko`nikma va malakalarni egallab olish jarayonining o`zida ta`lim va tarbiyaning o`zviy birligi obyektiv ravishda ochib beriladi. Tabiatshunoslikning mazmuni hamda mazkur fandan dars beruvchi o`qituvchi faoliyatining tarbiyaviy yo`nalganligi ta`lim –tarbiya birligining belgilovchi asosdir. O`quvchilar birinchi sinfdan boshlab tabiatni va tabiat bilan bog`liq holda mehnat faoliyatini ekuskursiyalar va predmetli darslarda va o`qish kitobidan tabiatshunoslik mazmunidagi maqolalar hamda “Atrofimizdagi olam” darsligini o`qish jarayonida bevosita kuzatishlar yo`li bilan o`rganad

Tabiatshunoslik darslarida jonli tabiat burchagida o`stirilayotgan o`simliklardan shuningdek gerbariy va ekskursiyadan olib kelingan o`simliklardan foydalaniladi. Tabiatdagi elektr hodisalar bevosita kuzatish imkoni bo`lmagan joylarda sodir bo`ladi. Hech bir ko`rgazma qurol tabiatning ana shu buyuk hodisasi to`g`risida to`liq tasavvur bermaydi. “Momaqaldiroq va chaqmoq”degan o`quv kinofil`mi esa o`quvchilarda ancha to`liq va yorqin tasavvurlar paydo qilishi mumkin. Maktabda o`qituvchilar faoliyatida ko`pincha kino-lavhalardan foydalanishi maqsadga muvofiqdir. Ularni ko`rsatish 5-10 daqqiqa davom etadi, bu esa ularni aralash dars tarkibiga kiritishga imkon beradi. O`qituvchi kinolavhalardan foydalanishdan oldin mavzu haqida hikoya qilib beradi. Bu kabi kinolavhalardan, filmlardan foydalanis

II.2. Pedagogik texnologiyadan foydalangan holda o`quvchilarga tabiatga doir dars ishlanmalari Qashqadaryo viloyati Xalq ta`limi bo`limiga qarashli Qarshi shaharidagi 29 umumiy o`rta ta`lim maktabining Boshlang`ich sinf o`qituvchisi Abdusamatova Muniraning “Tabiatshunoslik” fanidan 3 sinflarda “Tabiat nima”, “Yer -sayyora ” mavzusida o`tgan dars ishlanmalari. 1- dars Tabiat nima Darsning ta`limiy maqsadi: o`quvchilarda tabiat, jonli va jonsiz tabiat, tabiat hodisalari haqida tasavvur hosil qilish. Darsning tarbiyaviy maqsadi : o`quvchilarning tabiat haqidagi dunyoqarashlarini kengaytirish, mustaqil fikrlashga o`rgatish. Darsning rivojlantiruvchi maqsadi: o`quvchilarning tabiat haqidagi dunyoqarashlarini kengaytirish, mustaqil fikrlashga o`rgatish. Darsning jihozlari : jonsiz va jonli tabia

Kunduzi havo ochiq. Moviy osmonda quyosh charaqqlab turibdi, oq bo`litlar suzib qushlar charx urib sirli shivglaydi gullayotgan o`simliklardan yoqimli hid taraladi. Uzoqdan qor qoplagan tog` ko`zga tashlanadi. Kechasi osmon qorong`ilashganda oy bilan yulduzlar yaxshi ko`rinadi. Havo salqinlashadi. Kuz kunlaridan birida dalaga chiqing. Tevarak atrofdagi barcha narsalarga diqqat bilannazar tashlang. Quyosh , oy yulduzlar yer, havo, suv, toshlar, o`simliklar, hayvonlar, odamlar-bularning hammasi bir butun tabiatni tashkil qiladi. Tabiatni o`rganadigan fan tabiatshunoslik deb ataladi. Quyosh, oy, yulduzlar, yer, havo, suv, toshlar- bular jonsiz tabiat jismlari. O`simliklar, hayvonlar, odamlar bular jonli tabiat jismlari. Jonli tabiat oziqlanadi. Ular ana shu jismlarni xususiyatlari bilan jonsi

Qushlar Hayvonlar Insonlar Gullar Daraxtlar O‘simliklar Jonli tabiat Suv Osmon Toshlar Tog‘lar YerHavo Jonsiz tabiat 69

Qiyoslang? Tabiatda bo`ladigan qanday mavsumiy o`zgarishlarni kuzatgansiz? - Bahorda havolar isiy boshlaydi, muzlar erib, ariqlar suvga to`lib oqadi, dalalar yana yashil bo`ladi, daraxtlar gullaydi, qushlar uchib keladi. Dehqonchilik ishlari boshlanadi. -Yozda ob-havo issiq bo`ladi mevalar pishadi. - Kuzda havo bir oz soviydi daraxtlarning barglari sarg`ayib o`kiladi, ayrim qushlar issiq o`lkalarga uchib ketadi. - Qishda suv muzlaydi, qor yog`adi, havo sovuq bo`ladi, daraxtlar uyquga ketadi. Jonli va jonsiz tabiatning o`rtasida qanday boyliklar bor. Jonli tabiat suvsiz yashay olmaydi havo bilan nafas oladi, jonsiz tabiat jonli tabiat yashashi uchun makon hisoblanadi. Demak jonli va jonsiz tabiat bir-biri bilan chambarchas bog`liqdir. Jonli va jonsiz tabiatning o`zaro salbiy ta`sirlari ham

Tabiat nima uchun o`rganilishini tushuntirishda o`quvchilarni bu fanni o`rganishga qiziqtiriladi. Bu fanni o`rganish yuqori sinflarda biologiya, geografiya, kimyo va fizika fanlarini o`rganishga zamin tayyorlashi, eng muhimi, o`quvchilarning ilmiy-tabiiy dunyoqarashlarini kengaytirishga xizmat qilishi asoslab beriladi. O`quvchilarga 3-sinf tabiatshunoslik darslarida nimalar o`rganilishi qisqacha tarzda bayon qilib beriladi. Yangi mavzuni mustahkamlash . O`quvchilarga quyidagi savollar beriladi: 1. Tabiat nima? 2. Jonsiz tabiatga nimalar kiradi? 3. Jonli tabiatga-chi? 4. Jonsiz va jonli tabiat bir-biridan qanday farq qiladi? 4. Darsni yakunlash. 1. Bugungi darsda nimani o`rgandingiz? 2. Nimalarni bilib oldingiz? ( O`quvchilarning javoblari to`ldirib yakunlanadi). 5 . Uyga vazifa berish. O`q

Globus, fasllar tasvirlangan rangli rasmlar, Oy, Quyosh, Yer, yulduzlar maketlari. Atama va tushunchalar: sayyora, yulduz, Yer, Oy, Quyosh. Darsning borishi. Tashkiliy qism. O`quvchilarning darsga tayyorligini nazorat qilish. O`tilganlarni takrorlash maqsadida “Klaster”usulidagi mashq bajariladi. Bu mashqda insonga tabiatdan nimalar kerakligi aniqlanadi. Tabiat sirlarini, tabiatning inson hayotidagi muhim o`rnini bilgan odamgina uni asrashni, muhofaza qilishni biladi. Yangi mavzuni bayon etish .”Yer –sayyorasi” nomli yangi mavzu bo`yicha o`quvchilarga savollar beriladi. 1. Yer Quyosh atrofida aylanadimi? 2. Yulduzlar uchib yurganini ko`rganmisiz? Yer O‘simlik Qor Quyosh Hayvon SuvQishHavo Ona zaminimiz 72

Javoblar to`ldirilib, o`quvchilar rag`batlantiriladi. “Klaster” usulidagi topshiriq bajariladi. O`quvchilar bevosit tabiatga oid jonli va jonsiz jismlarni aniqlaydilar. O`tilgan mavzuni mustahkamlash . 1. Dars yakunida o`quvchilarga quyidagi savollar beriladi. 2. Sayyoralar yulduzlardan nimasi bilan farq qiladi? 3. Yer Quyosh atrofida necha kunda bir marta aylanib chiqadi? 4. Yer o`z o`qi atrofida aylanganda qanday hodisa ro`y beradi? 5. Oyning har xil ko`rinishi necha kunda bir takrorlannadi? O`quvchilar bilimini baholash. Uyga vazifa. “Ish daftari” ngizga oyning ko`rinishini kuzatib, yozib boring. 73Tabiat Tabiat Tupro q Havo Qush Darax t Suv Odam Oy Quyosh Yer Yulduzla r

Xulosa Kelajakning vorislari bo`lgan yosh avlodni har tomonlama tarbiyalash xususan tabiat bilimlari bilan qurollantirish, Vatanimiz qudratini yanada mustahkamlashda alohida ahamiyat kasb etadi. Fan tabiatni bir-biridan ajralib qolgan, bir-biriga bog`lanmagan yakka- yakka jismlar va hodisalarning tasodifiy yig`indisi, deb qaramay, balki bir-biriga uzviy bog`langan, bir-biriga bog`liq bo`lgan, bir-biriga sababchi bo`lgan jism va hodisalardan iborat deb qaraydi. Tabiat hodisalari o`rtasidagi bu bog`lanishlarni tabiat qonunlari tariqasida ifoda etiladi. O`quvchilarga tabiatga doir ilmiy tushunchalar bilan tanishtirishda tabiat jonli va jonsiz tabiat, tabiat hodisalari haqida tasavvurlar hosil qilishni amalga oshirishdan iborat. Bitiruv malakaviy ishning tadqiqot natijalariga asoslanib quyidag

4. Voshlang`ich sinflarda o`quvchilarga o`lkamizning tabiat hodisalari va undagi jismlar, inson va tabiat o`rtasidagi o`zaro aloqalari, tabiatdan foydalanish va uni asrash uchun zarur bo`lgan amaliy ko`nikmalarni hosil qilish va shu asosda tabiatga nisbatan maqbul dunyoqarashni shakillantirishdan iborat. 5. Tabiat qonunlarini o`quvchilar ongiga ilmiy tushuntirish yosh avlodning kelajakda ilmiy bilimlarini takomilashishiga asos bo`lib xizmat qiladi. Har bir yunalishdagi ta`lim va tarbiyaning o`z oldiga qo`ygan yuksak maqsad, vazifasi bo`ladi. Tabiatdagi bo`ladigan har qanday jarayonlarni bilish va u haqida ilmiy xulosalar chiqarish ta`lim- tarbiya asosida izchil amalga oshiriladi. Tabiatga, unda sodir bo`ladigan jarayonlarga qiziqish, o`zi yashayotgan o`lkasi tabiatiga muhabbat va uni izozl

Foydalanilgan adabiyotlar: Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Karimov.I.A O`zbekiston buyuk kelajak sari “O`zbekiston” nashriyoti 1998 yil 2. Karimov.I.A Jahon moliyaviy iqtisodiy inqiroz, O`zbekiston nashriyotida uni bartarf etishning yillari va choralari Toshkent “O`zbekston” 2009 yil. 3 Azizxo`jayeva N.N Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat O`zbekiston Yozuvchilar uyshmasi Adabiyot jamg`armasi nashriyoti Tosh. - 2006 y 4. Bahromov A., Xolxo`jayeva M. Tabiatshunoslik (3- sinf O`qituvchilar uchun metodik qo`llanma). Toshkent- 2008 5. Baratov P. Tabiatni muhofaza qilish (O`qituvchilar uchun metodik qo`llanma). Toshkent- 1991 yil. 6. Grigoryans A.G, Sultonova G.A. (4- sinf O`qituvchilar uchun metodik qo`llanma). Toshkent- “ Cho`lpon” 2003 7. Grigoryans A.G. Tabiatshunoslikni o`qitish. T

18. Xolmatov X., Xarlamov I. va boshqalar. Meva, sabzavot va ziravor œsimliklarning shifobaxsh xususiyatlari. Toshkent, 1995 y. 19. Haydarov S., Nishonov S. Tabiatshunoslik asoslari va bolalarni atrof- tabiat bilan tanishtirish. Toshkent, 1992 y. 20. Haydarov S., Haydarova X. Tabiatshunoslik asoslaridan laboratoriya mashg`ulotlari. Toshkent, 1990 y. 2 1 . G`afforova T.Boshlang`ich ta`limda zamonaviy texnologiyalar . Karshi “Nasaf” nashriyoti -2009 y. 77

Mundarija Kirish… ………………………………………………………………. .......3 I. Bob. Boshlang`ich sinf o`quvchilarini tabiatga doir ilmiy tushunchalar bilan shakllantirishning nazariy asoslari. ……………......…..8 I.1. O`quvchilarni tabiatga doir ilmiy tushunchalar berishning o`ziga xos xususiyatlari ……………………………………………………………...…….36 I .2 . Tabiatshunoslik darslarida pedagogik texnologiyalarni qo`llashning ahamiyati…………………………… .......................... …………………….…..41 II. Bob. Boshlang`ich sinf o`quvchilarining tabiatga doir ilmiy tushunchalarini shakllantirishda pedagogik texnologiyalardan foydalanish. II.1. O`quvchilarni tabiatga doir ilmiy tushunchalarni shakllantirishda pedagogik texnologiyalar qo`llashning samaradorligi ………………………..62 II.2. Pedagogik texnologiyadan foydalangan holda o`quvchilarga tabiatga doir dars

Купить