Boshlang‘ich sinflarda husnixatga o‘rgatishning metodlari va tamoyillari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	27.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Boshlang‘ich sinflarda husnixatga o‘rgatishning metodlari va tamoyillari

Купить

Mavzu: Boshlang‘ich sinflarda husnixatga o‘rgatishning metodlari va
tamoyillari.
Reja:
1. Boshlang‘ich sinflarda husnixatga o‘rgatishda qullaniladigan metodlar.
2. Na’munaga qarab yozish usuli.
3. Na’munaga qarab ko‘chirib yozish usuli.
4. Nusxaga ko‘chirish usuli.
5. Tasavvur orqali yozish usuli
6. Harflarni shaklini tahlil qilish usuli.
7. Yozuv malakasini ongli o‘zlashtirish usuli.
8. Sanoq ohang usuli .

H usni x atga o‘rgatish t a m o yill a ri
U m umdidaktik va grafik malakalar bilan bog‘liq tamoyillar. Onglilik,
soddadan murakkabga tamoyili, takrorlash. ko‘rgazmalilik, bolalarning yosh
va individual xususiyatlarini hisobga olish tamoyillari husnixatga o‘rgatish
tamoyillari.
Onglilik tamoyili. O‘quvchilarning harf shakllarini qanday va qay
tartibda yozishi, qiyaligi bo‘yi, enini mo‘ljallashda, harflarni keyingi
harflarga ulashda, ruchka ushlashda partada o‘tirish qoidalari, grafik
kamchiliklarni aniqlay bilishida namoyon bo‘lishi.
Ko‘rgazmalilik tamoyili. ko‘rgazmali vositalar: karton,jadvallarda
oldindan yozib namoyish qilish: ko‘rgazmali harakat, xattaxta. daftarda
o‘quvchilar qo‘lidan ushlab yozdirishda namoyon bo‘lishi.
Takrorlash tamoyili. Yozish jarayonini avtomatlashtirish asosidir.
Takrorlash. yozuvni tahlil qilish, taqqoslash. Xatolarni tuzatish tarzida olib
borilishi, uning mexanik va samarasiz mashqqa aylanib qolmasligi.
Genetik tamoyil. Harf elementlarini, shakli oson harflardan so‘ng
shakli murakkab harflar guruhini yozish harf birikmasi, bo‘g‘in, so‘z, gap
tartibida yozuvni uyushtirish.
O‘quvchining individual xususiyatlarini hisobga olish tamoyili.
H ar bir o‘quvchining ruchka ushlashi, daftar tutishi, yozuv tezligi,
yutuq va kamchili gi ni hisobga olib borish zarurligi.
Yozuvga o‘rgatishni o‘qishga o‘rgatish bilan bir paytda amalga
oshirish savod o‘rgatish jarayonidagi asosiy prinsiplardan ekanligi.
Chiroyli yozuvning imlo bilan bog‘liqligi.
Bolalarni yozuvga o‘rgatishda unga kompleks yondashuv. Yozuvning
har
: tamonlama talabga javob bcrishi uchun so‘zning grafik va imloviy
tomonining to‘g‘ri shakllantirilishi.

Inson nutqining harflar orqali yozma shakllantirilishi, buni to‘g‘ri
shakllantirish uchun harflarning shaklini to‘g‘ri yozish, ularni to‘g‘ri
ulashning ahamiyati, bunda amalga oshiriladigan bo‘g‘in tovush, tovush-harf
va imloviy tahlil ishlari, ya’ni fonetik - grafik tahlil.
Savodli yozuvning grafik hilimlar bilan bog‘liqligi
Qo‘l uzmay yozishni to‘g‘ri tashkil e tmaslik, harflarning ulanishini
to‘g‘ri o‘rgatmaslik, nutq s i fatiga asoslanmagan holda yozish t e zligini
oshirishning o‘quvchilar yozuviga salbiy ta ’ siri. Imlo xatolar ustida
ishlashning yozuv sifati va husnixatga ta’siri. Husnixat uchun imlosida
xatoga yo‘l
1- Na’munaga qarab yozish usuli —chiroyli yozuvga o‘rgatishning
eng asosiy usullaridan biri bo‘lib bunda harflaning shakli na’muna qilib
ko‘rsatiladi. Xar bir harf na’munasi xattaxtada o‘qituvchi tomonidan na’muna
qilib ko‘rsatilib o‘quvchilarning daftarda qizil rangli ruchkada na’munasi
beriladi. O‘qituvchining vazifasi eng avvalo daftar bilan ishlash jarayoni
o‘quvchilarni na’munaga qarab yozish ko‘nikmalarini shakillashtirishdir
hamda xattaxtada yozilgan harf shakillarini eslab qolib, xotirada saqlashni
shakillantirishdir. Doskada ko‘rsatilgan xar-bir xarf o‘quvchiga aniq ravon
ko‘rinishi shart. Ayniqsa yangi harf va uni bog‘lanishi haqida ko‘proq
tushuncha berilishi kerak. Harflarni yozishda o‘qituvchi qayerda harf
bog‘lanishi qayerda uzilishi harflarning baland pastligi haqida ko‘rsatmalar
beriladi.
2- Na’munaga qarab ko‘chirib yozish usuli – bu usul juda qadimiy
usul bo‘lib yaxshi nateja va samaraga erishish uchun eng yaxshi usullardan
biri bo‘lib hisoblanadi. Bu usulda o‘qituvchi ko‘proq yozuv daftardan
foydalanishi yaxshi nateja beradi. Bunda o‘qituvchi tomonidan o‘quvchilarga
qora qalam bilan berilgan harf shakli nuqtalar orqali yozib beriladi.
O‘quvchilar nuqtalarni birlashtirish orqali yozuv malakasini hosil qiladilar

shuningdek tayyor holda nuqtalar bilan ifodalangan harflar ustida qo‘lni
yurgizib mashq qilish orqali mehanik jarayon hosil bo‘ladi. Bu usulning
afzallik tomoni shundaki umuman yoza olmaydigan o‘quvchi ham yozish
malakasiga ega bo‘ladi.
3- Nusxa ko‘chirish usuli – bu metodni qullayotganda o‘qituvchi
tomondan o‘quvchilar ichida xunik yozayotganlar hisobga olingan holda
o‘rgatilishi kerak. Bunda o‘quvchilarnng chiroyli yoza olmasligi harflarni
shaklini yoza olmasligi hamda chalkash yozishni oldini olish uchun bu
usuldan foydalaniladi. O‘qituvchi tomonidan kalka yupqa qog‘ozdan
foydalanish o‘quvchilarning shu harflarning o‘zlashtirishiga yordam beradi.
Bu qog‘oz yangi harf shakli ustiga quyib shundan foydalangan holda 2 ta
nusxaga tushiriladi. Shuni a’lohida takidlash lozimki 1- sinfda 1-chorakda
foydalanish juda yaxshi nateja beradi.
4- Tasavvur orqali yozish usuli —yuqorida ko‘rsatilgan usullardan
ushbu usul keskin farq qilinadi. Bunda o‘qituvchi tomonidan o‘quvchilarning
tasavvuri va xotirasiga jamlash uchun harf shakli sodda va lo‘nda holda
tushuriladi. Harflarning shaklini xotirasida saqlash uchun ta’luqli bo‘lgan
ko‘rgazmali qurol va shunga oid bo‘lgan misol va na’munalar ko‘rsatiladi.
Shuni alohida ta’kidlash lozimki ko‘rsatilayotgan tasvirlar kengligi harflarni
o‘tilishida takrorlanmaslik kerak.
1.Harflarni shaklini tahlil qilish usuli — Harflarning shaklini tahlil qilish
jarayonida 1- o‘rinda xarflrni bosma va yozma shaklini yozish jarayoni bir
biridan farq qilingan holda o‘qituvchi tomonidan tushuntiriladi. Harflarning
ayrimlari yuqori qismidan ayrimlari o‘rta qismidan va ayrimlari pastki
qismidan ulanishi haqida tushuncha beriladi. Bu jarayonni almashtirmasligi
uchun o‘qituvchi na’munalarini berib boradi va tahlil qiladi. Eng asosiysi

harf elimentlarini bir biridan almashtirmasdan yozish haqida malaka va
ko‘nikma hosil qiladi.
2.Yozuv malakasini anglash usuli — Chiroyli yozuv malakalarini yozuv
qoidalarini yaxshi bilish yozuv malakalarini to‘g‘rishakillantirishga yordam
beradi. Masalan 1- sinfda harflarni yozish jarayonida katta kichikligi,
qiyaligini hamda harflarni to‘g‘ri yoza olmaydigan o‘quvchilarga yozuv
malakasini ongli o‘zlashtirish usuli o‘qituvchi tomonidan to‘g‘ri tashkil etishi
yozuv sifati va samaradorligini oshiradi. 2- 3- sinflarda esa chiroyli yozuv
malakasini o‘rgatishda ta’biy holki yozuv grafikasiga amal qilish tubdan
o‘zgarib ketadi. O‘quvchining yozuvi buziladi bunga sabab 2 chiziqli
daftardan katta chiziqli daftardan foydalanishidir. Yozuv malakalarini ongli
o‘zlashtirishi uchun o‘qituvchi tomonidan 2- sinfdan katta chiziqli daftardan
foydalanishi shart.
3.Sanoq ohang usuli —bu usuldan foydalanishda o‘qituvchi harf va uning
elimentlarini sanash orqali yozib tushuntiriladi. Bu usulni ayniqsa savod
urgatish davrida keng o‘rgatishdir. Sanoq ohang usulida yozish har
tomonlama o‘quvchilarga ijobiy ta’sir qiladi.

Tavsiya etiladigan adabiyotlar:
1.O`zb е kiston R е spublikasining Kadrlar tayyorlash milliy dasturi to`g`ridagi
qonuni. Toshk е nt, O`zb е kiston, 1997 yil.
2.Qosimova K., Matchonov S., G‘ulomova X., Yo ‘ ldosh е va Sh., Sariy е v
Sh., Ona tili o`qitish m е todikasi, T., 2009.
3.Boshlang`ich sinflar “ O`qish kitobi”, 2010
4.Boshlang`ich sinflar “ O`qish kitobi”ga yozilgan m е todik qo`llanmalar.

Boshlang‘ich sinflarda husnixatga o‘rgatishning metodlari va tamoyillari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish