Boshlang‘ich sinflarda ona tili darslarida qo‘llaniladigan metodlar - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	46.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Boshlang‘ich sinflarda ona tili darslarida qo‘llaniladigan metodlar

Купить

Boshlang’ich sinflarda ona tili darslarida qo’llaniladigan metodlar.
Reja:
1. Boshlang`ich sinflarda ona tili darslarining turlari.
2. Ona tili darslariga qo’yilgan talablar.
3. Ona tili darslarida qo’llaniladigan metodlar.

Boshlang’ich sinflarda ona tili darslarining turlari. Ona tili darslari
maqsadga ko’ra to’rt tipga ajratiladi: yangi materialni o’rgatish va mustahkamlash,
o’tilganlarni takrorlash va malaka hosil qilish, bilim va malakalarni
umumlashtiruvchi, bilim va malakalarni tekshirish darslari.
Y angi mat erialni o` rgat ish v a must ahk amlash darslari ta’lim
jarayonining asosiy qismini tashkil etadi. Bu dars tipining asosiy
vazifasi tilning fonetik, leksik, so’z yasalish, grammatik tomonlariga oid
qonuniyatlarini, orfoepiya, orfografiya , punktuatsiya, uslubiyatga doir
qoidalarni o’quvchilarga o’rgatish va ularni datslabki
mustahkamlashdan iborat. Yangi bilimlarni o’zlashtirish jarayonida
quyidagi vazifalar yechiladi:
- o’rgatilayotgan grammatik bilimlarning asosiy maqsadini
anglash, shu bilimlarning nutq faoliyatidagi rolini fahmlash;
- mavzuga oid bilimlarning umumiy qurilishini idrok etish;
- o’rganilgan bilimni qayta xotirlash yo’lini, uni amaliyotda qo’llash
usulini egallash.
Yangi bilimlarni o’rgatishda deduksiya va induksiya usulidan
foydalaniladi. Hozirgi dastur va darsliklarda yangi bilimni asosan
induksiya usuli bilan o’rgatish ko’zda tutilgan. Ma’lumki, deduksiyaOna tili
darslari
turlari
Takrorlash
Umum-
lashti rish
Tekshirish
Bilim hosil
qilish

usulida umumiylikdan xususiylikka qarab boriladi. Induksiya usulida
esa xususiylikdan umumiylikka qarab boriladi. Yangi materialni
tushuntirishda o’quvchilarning oldin o’rgangan bilimlari, malakalariga
tayanish o’quv materialini puxta o’zlashtirishga zamin hozirlaydi.
O’rgatilayotgan mavzuga aloqador bilimlarni takrorlash yangi
bilimlarni ongli idrok etishning asosiy omili hisoblanadi.
Yangi materialni o’rgatish va mustahkamlash darslari o’z ichida ikki
turga bo’linadi:
1. O’ tilganlar takrorlangach, yangi o’quv materialini o’rgatish bosqichi
boshlanadigan dars . Darsning bu turida o`rgatiladigan grammatik
orfografik qoida , ta’riflarning mazmunidan kelib chiqib, mustaqil ish
o`tkaziladi, topshiriqning natijasi jamoada tekshiriladi, tahlil qilinadi va
unga tayanib o`quv materiali bayon qilinadi.
2. Yangi o’quv materialini o’rgatishdan boshlanadigan dars . Bu dars
o`quvchilarning mustaqil faoliyatidan boshlanadi. O`quvchilar bajargan
topshiriq va qoidalar ustida suhbat o`tkaziladi. O`qituvchi
o`quvchilarning xulosalariga, zarur bo`lsa, o`zgarishlar kiritadi va
yakuniy xulosa chiqaradi. Keyin mustahkamlashga o`tiladi.
O’t ilganlarni t ak rorlash v a must ahk amlash darslari . Ona tilidan
o’rgatilgan bilimlarning puxtaligi, ko’p jihatdan, o’qituvchining
takrorlash darslarini tashkil qilishiga bog’liq. Bunday darslarda o’quvchi
oldin o’rgatilgan nazariy bilimlarga, grammatik-orfografik qoidalarga
takroriy qaytadi. Mashqlar ustida ishlashda o’quvchi o’zi o’rgangan
qoida asosida faoliyat ko`rsatadi. Takrorlash darslarida oldin idrok
etilgan bilimlar qayta tasavvur etiladi. Takrorlash darslari, bir

tomondan , turli mashqlar yordamida o`quvchilarda o`rgatilgan
materiallar doirasida malaka hosil qilishiga qaratilsa, ikkinchi
tomondan, o`quvchilarning bilimlarini aniqlashtirish, kengaytirishga
xizmat qiladi.
Takrorlash darslari yangi materialni o`rgatish darslaridan tubdan
farq qiladi. Yangi materialni o`rgatish darslarida o`quvchilar anglab
yetmagan, ular uchun mavhum bo`lgan til hodisalari ustida o`tkazilsa,
takrorlash darslari esa o`quvchilar o`rgatilgan, ammo to`lig`icha
o`zlashtirilmagan qonun-qoidalarga tayanadi, o`rganilgan bilimlarga
rioya qilib faoliyat ko`rsatadi. Takrorlash darslarida ko`proq turli-tuman
mashqlardan foydalaniladi. O`rgatilgan qonun-qoidalarga oid til
dalillari ustida o`quvchilarning faoliyati tashkil etiladi. Bu dars tipining
yana bir muhim belgisi o`quvchilarda malaka hosil qilishdir. Takrorlash
darsining eng muhim xususiyati uning yangi materialni o`rgatish va
mustahkamlash darslarining davomi, unga bog`lab tashkil etilishidir.
Bilim v a malak alarni umumlasht irish darslari . Bunday
darslarda ma’lum mavzu yoki bo`lim bo`yicha o`zlashtirilgan bilimlar
qayta tizimga keltiriladi, mavzu yoki bo`lim yuzasidan yakuniy xulosalar
chiqariladi. Bunday darslar o`rganilgan bilim, hosil qilingan malakalarni
tizimga keltirish , o`quvchilarda ilmiy dunyoqarashni shakllantirishning
asosiy shakli hisobanadi. Ta’lim jarayonida bilimlar emipirik va
tushuncha darajasida umumlashtiriladi. Emipirik umumlashtirishda
o`rgatilayotgan hodisaning his qilingan xususiyatlari o`zaro
taqqoslanadi, ikkilamchi bilimlar hisobga olinmaydi, o`xshash belgilar
umumiy xususiyat sifatida qabul qilinadi.

Tushuncha darajasida umumlashtirishda ma’lum grammatik
hodisaning his qilinayotgan konkret belgilari emas, balki uning
umumiy xususiyatlari nazarda tutiladi. Bunda asos qilib olingan
xususiyat o`rganilgan hodisalarning bir qanchasi uchun mushtarak
hisoblanadi.
Bilim v a malak alarni t ek shirish darslari . Bu dars tipi ona tili
ta’limining ajralmas qismi hisoblanadi. Bunday darslarda
o`quvchilarning bilim va malakalarini qay darajada egallaganliklari
aniqlanadi, o`tilgan mavzular bo`yicha bundan keyin qilinadigan ishlar
belgilab olinadi, o`quvchilarga o`z bilimlaridagi yetishmovchiliklar
ko`rsatiladi. Bunday darslarga diktant, insho va bayon yozdiriladigan
darslar, test sinovi o`tkaziladigan darslar kiradi.
Ona tili darslarining turlari uning didaktik maqsadiga ko'ra
belgilanadi, masalan: yangi materialni o'rganish darsi, bilimni
mustahkamlash darsi, umumlashtiruvchi-takrorlash darsi, bilimlarning
qanchalik о‘zlashtirilganini hisobga olish (tekshiruv) darsi va boshqalar.
Har bir dars turi muayyan qurilishi bilan boshqasidan farqlanadi.
Darsning didaktik maqsadi, turi va qurilishi o'rtasida ma’lum bog'lanish
mavjud. Muayyan bir darsning didaktik maqsadi o'rganiladigan
mavzuga va bu darsning darslar tizimida tutgan o'rniga qarab
belgilanadi.
O'qituvchi dasturda mavzuga ajratilgan soatlar sonini va
o'rganiladigan materialning xususisiyatlarini hisobga olgan holda, dars
turini tanlab, qurilishini belgilaydi. Dars qurilishida qat’iy andaza
bo'lishi mumkin emas. Biroq darsda uy vazifasini tekshirish, takrorlash,

yangi materialni tushuntirish, mustahkamlash, uyga vazifa berish
bosqichlariga rioya qilish tajribada o'zini oqlayapti. Shunga qaramay,
bularga ijodiy yondashish, darsning maqsadi va foydalaniladigan
metodik usullariga asoslangan holda, darsni qaysi bosqich (yangi
materialni tushuntirish, mustaqil ishni bajartirish yoki uy vazifasini
tekshirish) dan boshlashni o'qituvchining o'zi hal qilib, bosqichlar
orasidagi ichki bog'lanish, har bir bosqichdagi ishlarning mazmunini
aniq belgilab olish katta ahamiyatga ega ekanini unutmasligi kerak.
Darsning barcha bosqichlarini bir jarayonga birlashtirish
o'qituvchidan yuksak mahorat talab etadi. Birinchi sinfdan boshlab
o'quvchilar modul usulida mustaqil ishlashga o'rgatib borilsa, keyingi
sinflarda ham shu kabi darslarni tashkil etish osonlashadi, chunki
o'quvchilarda bu haqida ko'nikmalar hosil bo'lib boradi. O'qituvchi dars
davomida dam olish daqiqalarini uyushtirishni ham unutmasligi lozim.
Umumlashtiruvchi dars grammatikadan maxsus dars turi
hisoblanadi. Bu darsda biror mavzu yoki bo'limni o'rganish jarayonida
olingan bilimlar tizimlashtiriladi. Bu dars ilgarigi darslarda o'rganilgan
ayrim nazariy m ateriallarni takrorlab bayon qilish darsiga aylanmasligi
uchun o'rganilganlarni o'zaro taqqoslashni talab qiladigan ish
turlaridan foydalaniladi.
Umumlashtiruvchi darslar qurilishiga ko'ra xilma-xil bo'lib,
tajribalarning natijasiga ko'ra, quyidagi varianti ma’qullangan:
1. O'rganilgan grammatik tushunchaning mavjud belgilari
haqidagi bilimlarni tatbiq qilishga qaratilgan mashqlarni ishlash.
2. Bilimlarni umumlashtirish va tekshirish.

3. Mustaqil ijodiy ishlar.
Boshlang'ich sinf ona t ili darslariga qo’y ilgan t alablar.
Boshlang'ich sinf ona tili darslariga qo’yilgan muhim talablardan
biri o'quvchilar bilimini shakllantirish borasida ularning qobiliyatlarini
o'stirish ustida ishlash bilimlarni ongli bo'lishiga erishish, o'quvchilarga
har bir ishni o'ylab bajarishga odatlantirishdir.
Maktabda amaliy ishlarning ahamiyati o'quvchilar tomonidan
to'g'ri baholansa-da, o'quvchilarning nazariy bilimlaridan amalda
foydalanishga qiynaladilar. Yozma ishlarni bajarishda grammatika
qoidalaridan kam foydalanadilar. Aslida esa imlo savodxonlikni
oshirish uchun ko'chirib yozish va amaliy mashqlar muhim o'rin tutadi.
Psixologik tadqiqodlardan ma'lum bo'lishicha, imlo savodxonlik
asta-sekinlik bilan shakllanadi. Amaliy ishlardan qoidaga o'tishda ham
o'zlashtirish jarayoni sekinlik bilan kechadi. Dastlab o'qituvchi
rahbarligida og'zaki muhokama qilinadi. Asta-sekin o'quvchilar o'ylab,
mulohaza qilib anglay boshlaydilar. Borcha yozuv darslarida
o'quvchilarga to'g'ri yozish qoidalarini ta'kidlab turish va amaliy
ishlarni bajarish orqali ularning imlo savodxonliklarini oshirish
mumkin.
Barcha ona tili darslarida o'quvchilar bilishini va malaka
qobiliyatlarini takomillashtirish maqsadida oldin o'tilgan darslarni
takrorlashga vaqt ajratiladi. Takrorlash bilimlarni aniqlashga, hisobga
olish va shu bilan bir vaqtda mustahkamlashga yordam beradi.
Boshlang'ich sinflarda oldin o'tilganlarni takrorlash bilan bir vaqtda va

takrorlash jarayonida oz-ozdan yangi bilimlar berib boriladi. Takrorlash
orqali o'quvchilar o'z bilimlarini tartibga soladilar, mustahkamlaydilar.
Ilg'or tajribali o'qituvchilar darslarni tashkil etishda oldin
o'tilganlarni mustahkamlash, yangi bilimlarni o'zlashtirish bilan bir
vaqtda keyingi darsda o'rganiladigan mavzu uchun zamin
tayyorlaydilar.
Hozirgi zamon darsi shundan iboratki, o'quvchi, tinglovchi,
o'qituvchi esa ma'ruzachi bo'lib qolmasligi kerak. Balki o'qituvchi darsni
kuzatib tartibga soluvchi rejissyorga aylanmog'i lozim. O'qituvchi
darsni shunday tashkil etishi kerakki hamma o'quvchi shu mavzu
yuzasidan mustaqil fikr yuritsin, o'z fikrini ayta olsin, kamchiligi bo'lsa
o'rtoqlari va o'qituvchi javobidan kelib chiqib to'g'rilay olsin. Darsning
xarakter xususiyatiga qarab dars interfaol usulda bo'lishiga erishishi
lozim. Darslarda testlardan va tarqatmali materiallardan foydalanish
ham yahshi natija beradi.
Maktabda dars o'quv-tarbiya jarayonini tashkil qilishning asosiy
shakli hisoblanadi. Dars ta’lim-tarbiyani amalga oshirishning eng qulay
va eng zarur omilidir. Darsga qo'yiladigan umumiy talablar quyidagilar:
1. Ta’limiy t alab . Har bir dars o'quvchiga qandaydir bilim berishi
lozim. Har bir darsning asosiy maqsadi ham shu.
2. Tarbiy av iy t alab . Bu har jihatdan komil shaxsni tarbiyalash
demakdir.
3. Didak t ik t alablar . Bu o'qituvchiga darsni to'g'ri tashkil qilish:
dars maqsadlarini, turini to'g'ri belgilash, darsdagi u yoki bu materialni

o'quvchilarga yetkazib berish usullarini to'g'ri tanlash, o'quvchilar
bilimini tekshirish va baholash shakllarini aniqlab olish demakdir.
4. Psixologik t alablar . Bu talab shuni nazarda tutadiki, o'qituvchi
o'z o'quvchilarining xarakter-xususiyatini qanchalik darajada yaxshi
bilishi juda katta ahamiyatga ega. O 'z o'quvchilarining psixologik
xususiyatlarini yaxshi bilgan o'qituvchigina to'laqonli dars uyushtirishi
mumkin.
5. Gigiy enik t alablar . Bu o‘quvchilar salomatligi haqida qayg‘urish
demakdir. Sinfda yorug‘lik, toza havo har doim yetarli bo‘lishi lozim.
Boshqa fanlar kabi, ona tili o'qitishning samaraliligi darsning sifatiga
bevosita bog‘liqdir.
Darsga qo‘yilgan umumdidaktik talablarni ona tili o'rgatishga
tatbiq qilib, metodik aniqliklar kiritilsa, ona tili darslariga qo'yilgan
talablar quyidagicha bo'ladi:
I. Y angi bilim berish, ularni nut q amaliy ot iga t at biq et ish v a
o'quv chilarni t arbiy alash. Ona tili darsida o'quvchilarning o'quv
faoliyatini tashkil etishga, foydalaniladigan til materialining g'oyaviy-
ijtimoiy, estetik va badiiy qimmatli bo'lishiga, tilni o'rganish jarayonida
bolalarda dunyoqarash elementlarini shakllantirishga alohida
ahamiyat berish zarur. Insonlarga xos eng zaruriy hamda hayotiy,
axloqiy sifatlar aynan ona tili darslarida shakllantiriladi. Aynan o'zbek
tili – ona tilimizga muhabbat va so'zga ehtiyotlik bilan munosabatni
tarbiyalash ona tili fanining asosiy vazifalaridan biri sanaladi. Tilni
o'rganish jarayonida leksik-uslubiy ishlarga katta o'rin beriladi,
xususan, darsda kichik badiiy asarlar yoki soddalashtirilgan matnlar

bilan birga, yuksak badiiy matnlar ustida ishlash asosida tilning leksik,
frazeologik birliklari alohida tahlilga tortiladi. Bunda o'quvchilarga ilmiy
dunyoqarash asoslarini shakllantirish bilan birga odob-axloqlilik,
mustaqillik, tashabbuskorlik, ijodkorlik kabi sifatlarni ham tarbiyalaydi.
II. Darsning aniqligi v a ichk i mant iqiy ligi, uning aniq
maqsadga y o‘nalt irilganligi. Yangi material o'rgatiladigan darsning
mazmuni va mantiqiy o'rganiladigan til hodisasi hamda lining lingvistik
mohiyatining bir-biriga ta’sir qilishiga ma’lum darajada sabab bo'ladi.
O'qituvchi bu o'zaro bog'lanishni bilishi va uni o'quvchilar bilan birga
topshiriqlarni bajarish davomida ochib borishi muhim. Agar dars
grammatik bilimlarni mustahkamlash, orfografik ko'nikmalarni
shakllantirish maqsadini o'z oldiga qo'ysa, darsning mantiqiy shartlari
asta murakkablashtirib borilgan mashqlar tizimini aks ettiradi.
Bolalar biror imlo qoidasini yaxshilab bilib, o'rganib olishlari uchun
bir-ikki mashq jamoaviy ravishda bajariladi. O'quvchilar mustaqilligi
oshgach, mashqni mustaqil ishlaydilar. Darsda bajarilgan mashqlar
o'rtasidagi bog'lanishni shakllantiradigan ko'nikmaning xususiyati ham
sabab bo'ladi. O'quv materialining mavzuga va darsning maqsadiga
mos bo'lishi uning maqsadga yo'naltirilishini ta’minlaydi. Darsda
foydalaniladigan barcha o'quv materiallari, ko’rgazmali vositalar ham
darsning maqsadiga juda mos bo'lishi shart.
III. Ona t ili darsi o'quv chilar nut qi v a t afak k urini o'st irishga
xizmat qilishi. Ona tili darslari, avvalo, o'quvchilarda o'z fikrini
grammatik to'g'ri, uslubiy aniq, izchil ifodalash va boshqalar fikrini
anglay olish ko'nikmasini shakllantirishga qaratilishi lozim. O’quvchi

nutqi qachon ravon bo’ladi, qachonki so’zlarning leksik ma’nosini
tushinsa, konteksda qo’llanilgan so’zlarning sema va sememalarini
faqrqlay olsagina ularda nutq shakllanadi, rivojlanadi, so’z boyligi
ma’lum darajada o’stirilgan bolalarda tafakkur ham shakllanadi. Nutqi
va tafakkuri shakllangan o’quvchilar:
 ma’lum tushuncha haqida fikrlay oladi;
 o’z fikrini erkin (og’zaki yoki yozma) ifodalaydi;
 so’zlardan ongli ravishda o’rinli foydalanadi;
 o’zgalarning fikrini anglaydi;
 ma’lum matnni tahlil eta oladi.
Ona tili darslarida nutq o'stirish ko'rsatmasi grammatik materialni
o'rgatishda o'quvchilarning tilimizdagi har bir so'z turkumi yoki so'z
qismining rolini bilib olishlariga erishtiradigan metodik usullarni
qo'llashni talab etadi, ya’ni grammatik nazariya grammatik to'g'ri va
aniq nutq malakalarini shakllantirishga, anglab, tushunib yozish
malakalarini o'stirishga amalda tatbiq etish uchun o'rgatiladi. Ona tili
darsi o'quvchilar taffakurini o'stirish ustida ishlash maqsadiga
yo'naltirilganligiga qarab baholanadi. Bunda muayyan grammatik va
imloviy materialni o'rganish jarayonida shu materialni yaxshiroq
o'zlashtirishni taminlaydigan, aqliy faoliyatni talab qiladigan
mashqlarni o'tkazish tushuniladi. Masalan, ,,O'zakdosh so'zlar"
tushunchasini shakllantirish uchun so'zlarning leksik ma’nosi va
morfemik tarkibini taqqoslashni (ularning ma’nolarida umumiylikni va
ularda bir xil o'zakning mavjudligini) bilish lozim.

O 'quvchilar tafakkurini o'stirish uchun o'qituvchi darsga
tayyorlanganda, vazifa turlarini tanlaydi, darsning materialini va uni
o'zlashtirishda o'quvchilar bajaradigan aqliy faoliyat mashqlarini ham
belgilab oladi. O'quvchilarga beriladigan nazariy bilim tildan ongli
foydalanish imkonini beradi.
IV. N azariy bilimni amaliy ot ga bog’liqligiga ahamiy at berish .
Boshlang’ich sinflarda nazariy bilim elementar tarzda bo'lsa ham,
o'quvchilarning til hodisalari o'rtasidagi bog'lanishni bilib olishiga
e’tibor berish demakdir. O'quvchilar bunday bog'lanishni bilsalar, nima
uchun shunday? so'rog'iga javob topa oladilar. Ona tili darslarining
foydali bo'lishiga darsda og'zaki va yozma ishlarni maqsadga muvofiq
o'tkazish, o'quvchilam ing o'quv ishlarini tekshirib, nazorat qilib borish,
o'z vaqtida xatolarning oldini olish va to'g'rilash, texnika vositalaridan
foydalanish kabi omillar katta ta ’sir ko'rsatadi.
Ona t ili darslarida qo’llaniladigan met odlar.
Ona tili darslarida qo`llanadigan o`qitish metodlari nafaqat
bilimlarni bayon qilish yoki uni mustahkamlashga xizmat qilishi , balki
o`quvchilarning mustaqil bilim olishni ham hisobga olish, ta’lim
jarayoniga izlanuvchanlik va tadqiqotchilik unsurlarini qo`shish orqali
ularni ijodiy faoliyatiga tayyorlash lozim. Ana shu nuqtai nazardan
qaraladigan bo`lsa, ta’lim metodlarini ikki katta guruhga ajratsa
bo`ladi:
1. O`quvchi faoliyati bilan bog`liq metodlar.
2. O`qituvchi faoliyati bilan bog`liq metodlar.
O`quvchi faoliyati bilan bog`liq metodlarni:

1) Bilimlarni tayyor holda bayon etish;
2) Bilimlarini muammoli yo`l bilan bayon qilish metodlariga ajratsa
bo`ladi. O`quvchi faoliyati bilan bog`liq metodlar o`z navbatida qayta
xotirlash, qisman izlanuvchanlik va izlashga asoslangan metodlarga
bo`linadi.
Bilimlarni t ay y or holda bay on qilish me t odi . Bu metod ona tili
darslarida eng ko`p tarqalgan metodlardan biridir. Bilimlarni tayyor
holda bayon qilish yordamida murakkabroq, ayniqsa, o`quvchilarga
oldindan ma’lum bo`lmagan ma’lumotlar izohlanadi. Ko`pincha til
hodisalarining mohiyatini tushuntirish, o`quvchilar bilimidagi bo`sh
tomonlarni to`ldirish, qo`shimcha ma’lumot berish, savollarga javob
qaytarish maqsadida bu metodga murojaat qilinadi. Mazkur metod
ham ijobiy, ham salbiy tomonlarga ega. Uning ijobiy tomonlaridan biri
vaqtni tejash imkoniyatini tug`diradi. Bu o`z navbatida bilim, malaka va
ko`nikmalarni mustahkamlash va takrorlashga ajratilgan vaqt
miqdorini ko`paytiradi. Bilimlarni tayyor holda bayon qilishining salbiy
oqibatlaridan biri esa bu jarayonda o`quvchining fikrlash faoliyatni
ma’lum darajada chegaralanishidir. Ko`p hollarda o`quvchi ta’lim
jarayonining faqat tinglovchisiga aylanib qolishi mumkin. Bayon qilish
metodidan foydalanish uchun quyidagilarga amal qilish maqsadga
muvofiqdir:
- o`qituvchining nutq madaniyatiga e’tiborini kuchaytirish.
O`qituvchining nutqi mantiqiy talablarga javob berishi shart: sodda,
mazmunli , ifodali, izchil nutq o`quvchilarda bilimga nisbatan kuchli
qiziqish uyg`otadi;

- o`quv materialini qat’iy bir reja asosida bayon qilish (qat’iy reja
asosida bayon qilingan fikrlarni o`zlashtirish o`quvchi uchun ancha
qulay):
- bilimlarni tayyor holda bayon qilish, ishontirish va asoslash.
Ishontirish va asoslash o`rgatilayotgan materialga qiziqish uyg`otadi.
Yuqorida sanalganlardan tashqari til hodisalarini sharhlash
maqsadida keltiriladigan misollarning ilmiy, badiiy va tarbiyaviy
yo`nalishda bo`lishini ta’minlash, o`qituvchi bayoni bilan namoyish
etiladigan vositalarni bir-biriga muvofiqlashtirish o`quvchining faollik
darajasini oshiradi.
Bilimlarni muammoli yo`l bilan bay on qilish me t odi . Ma’lumki,
izlanishga asoslangan har qanday faoliyat sermahsul faoliyatdir.
O`quvchi til hodisalarini tayyor holda o`zlashtirmay, uni izlasa, aktiv
ijodiy faoliyat ko`rsatsa, o`zlashtirish jarayoni ancha samarali bo`ladi.
Muammoli ta’lim ana shunday izlanish uchun yaxshi imkoniyat
yaratadi. Bu metod shaxs va uning ijtimoiy faolligini har tomonlama
rivojlantirish vositasi sifatida xizmat qiladi. Ona tili darslarida
muammoli vaziyat yaratishning quyidagi usullaridan foydalanish
mumkin:
1. Tilga oid dalillarni tahlil qilish asosida muammoli vaziyat
yaratish.
2. Til hodisalarini qarama-qarshi qo`yish va taqqoslash asosida
muammoli vaziyat yaratish.
3. Til hodisalarini umumlashtirish orqali muammoli vaziyat
yaratish.

4. Berilgan matning mazmunidan kelib chiqib, muammoli vaziyat
yaratish.
Qay t a xot irlashga asoslangan me t odlar . Mazkur metod o`quvchi
oldida muayyan bir qiyinchilik yaratmaydi va u tayyor o`quv materiali
bilan ish ko`radi. O`rganilgan ish hodisalarini xotirada tiklash,
topshiriqni to`laligicha muayyan andaza yoki namunaga qarab bajarish
kabi topshiriqlar shunday topshiriqlar sirasiga kiradi.
Qisman izlanuvchanlik me t odi . Qisman izlanuvchanlik metodi
tarkibida qayta xotirlash asosiy o`rinni egallaydi. Chunki o`quvchi ona
tilidan egallangan bilimlariga tayanmay turib , uni yangi sharoitda
qo`llay olmaydi. Ona tili mashg`ulotlarida bajariladigan qator mustaqil
ish turlari:
Izlanishga asoslangan met odlar . Izlanish til materiallarini ijodiy
faoliyat ko`rsatish yo`li bilan o`rgatish demakdir. Shubhasiz, o`quvchi
ona tili mashg`ulotlarida ma’lum bir yangilik kashf etmaydi, balki
berilgan ma’lumot mazmunini ijodiy yo`l bilan o`rganadi. Bu metod
o`quvchidan oldin o`rgatilganlarni tamoman yangi sharoitda qo`llashni
talab etadi. Ona tili mashg`ulotlarida yoziladigan insholar, o`qilganNuqtalar o`rniga zarur harflar, kelishik
qo`shimchalari, so`zlarni topib qo`yish
Ma’lum bir so`zni uning ma’nodoshi, uyadoshi, qarama-
qarshi ma’noli so`z bilan almashtirish
Berilgan tayanch so`zlar yoki so`z birikmalaridan
foydalanib, gaplar yoki matnlar tuzish o`quvchilardan
qisman izlanishni talab etadi .
Berilgan gaplar yoki matnlarning mazmunini saqlagan
holda shaklini o`zgartirish

badiiy asarga taqriz yozish , maqola yozish, ilmiy ma’ruzalar tayyorlash
o`quvchidan hech qanday andaza yoki tashqi yordam olmasdan
bajariladigan asosiy ishlardir.

Adabiy ot lar ro` y xat i.
1. Uzviylashtirilgan Davlat ta’lim standarti. – T.: Yangiy o` l poligraf service,
201 7 . – 14-79 b.
2. Uzviylashtirilgan o`quv dasturi. – T.: Yangiy o` l poligraf service, 201 7 . – 14-
79 b.
3. Qosimova K., Matjonov S., G`ulomova X., Yo`ldosheva Sh., Sariyev Sh. Ona
tili o`qitish metodikasi. –T.: Noshir, 2009. – 163 b.
4. Matchanov S., G`ulomova X., Yo`ld a sheva Sh., A. Nisanbaeva. Ana tilin
oq ы tu ә d і stemes і . – T .: TDPU, 2013. – 2 7 7 b .
5. Raxmatullaeva L.I. Metodika prepodavaniya rodnogo yazыka rodnogo yazыka.
– T.: Uchebnoe posobie. Moliya Iktisod, 2007.
6. Husanboeva.Q, Shodiyev.F, Hazratqulov.M. Boshlang`ich sinflarda
adabiyot o`qitish metodikasi. SamDU.2019.332 b.

Boshlang‘ich sinflarda ona tili darslarida qo‘llaniladigan metodlar

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish