Boshlang‘ich ta’lim jarayonida innovatsion texnologiyalar orqali o’quvchilar savodxonligini oshirish metodikasi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.8MB
Покупки	0
Дата загрузки	12 Май 2023
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Boshlang‘ich ta’lim jarayonida innovatsion texnologiyalar orqali o’quvchilar savodxonligini oshirish metodikasi

Купить

QАRSHI DАVLАT UNIVЕRSITЕTI 5A11 1 701- «Boshlang‘ich ta’lim» SHAXMURODOVA DILJAXON ALMARDONOVNA Boshlang‘ich ta’lim jarayonida innovatsion texnologiyalar orqali o’quvchilar savodxonligini oshirish metodikasi Ma g itsr akademik darajasini olish uchun yozilgan dissertatsiya TAQDIMOTI

Tadqiqotimiz maqsadi : Boshlang‘ich sinf о‘quvchilar i savodxonligini oshirishda innovatsion texnologiya lar dan foydalanishning mazmuni va mohiyatini asoslash orqali ularni amaliyotga tatbiq etishga doir ilmiy- metodik tavsiyalar ishlab chiqish.

Tadqiqot obyekti : Boshlang‘ich sinf о‘quvchilari savodxonligini оshirishda innovatsion ta’lim texnologiyasidan foydalanis h jarayoni.

Tadqiqot predmeti : Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari savodxonligini oshirishda innovatsion ta’lim texnologiyasidan foydalanishning mazmuni va mohiyati, tamoyillari va o‘ziga xosliklari.

• Tadqiqotning ilmiy farazi. Agar: • 1. O’quvchilar savodxonligini oshirishda innovatsion texnologiyalardan tizimli foydalanishning mazmun va mohiyatini yoritilsa; • 2. Ta’lim muassasasilarida o’quvchilar savodxonligini oshirishda innovatsion jarayonlarni tizimli boshqarishga ta’sir ko‘rsatuvchi omillarni o‘rganish va ularning o‘ziga xosliklarini ochib berilsa; • 3 . Ta’lim muassasasilarida o’quvchilar savodxonligini oshirishda innovatsion texnologiyalardan tizimli foydalanishning tashkiliy modelini ishlab chiqilsa; • 4 . Innovatsion texnologiyalardan tizimli foydalanishning tashkiliy modelini amaliyotga tatbiq etish texnologiyasi yaratilsa hamda ta’lim muassasasilarida innovatsion texnologiyalardan tizimli foydalanishga doir ilmiy-metodik tavsiyalar ishlab chiqilsa; • 5 . Savodxonlik, mod

Tadqiqot ning vazifalari : Mavzuga oid ilmiy-pedagogik, metodik manbalarni o‘rganish asosida innovatsion o‘qitish tushunchasining mohiyatini asoslash. Innovatsion ta’limni tashkil etish tamoyillarini aniqlashtirish. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari savodxonligini o shirish da innovatsion ta’lim texnologiyasidan foydalanishi ning o‘ziga xosliklarini ochib berish Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari savodxonligini o shirish da innovatsion ta’lim texnologiyasining amaliy-texnologik jihatlarini yoritib berish

Tadqiqotimizning ilmiy yangiligi : Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini savodxonligini o shirish da innovatsion o‘qitish texnologiyasining o‘ziga xosliklarini ochib berildi. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini savodxonligini o shirish da innovatsion ta’lim texnologiyasidan foydalanishn ing amaliy-texnologik jihatlari yoritib berildi. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini savodxonligini o shirish da innovatsion ta’lim texnologiyasidan foydalanish haqida metodik tavsiyalar ishlab chiqildi.

Nazariy tahlil, umumlashtirish, s uhbat, anketa so‘rovlari, qiyosiy tahlil, pedagogik eksperiment , pedagogik kuzatish, matematik- statistik tahlil Ilmiy tadqiqot metodlari :

Tadqiqot mezonlari Bizning fikrimizcha birinchi asosiy mezon bu yangilikning qanday muhitda joriy qilishga bog‘liq. Ikkinchi mezon yangilikni qo‘llashning yo‘llari, uchinchisi yangilik joriy qilish tadbirlarining kengligi va chuqurligi, to‘rtinchi mezon – yangilikning vujudga kelishiga sabab bo‘lgan asos. Ta’limning qaysi sohasiga yangiliklarning kiritilishi va qo‘llanilishiga qarab, birinchi mezonga quyidagi yangiliklarni kiritish mumkin: 1) ta’lim mazmunida, 2) texnologiyasida, 3) tashkil qilishda, 4) boshqarish tizimida

Yangiliklarni joriy qilishning yo ‘ llaridan qat ’ iy nazar ularni quyidagilarga ajratish mumkin: a) tizimli, rejali, oldindan o ‘ ylangan; b)kutilmagan, o ‘ z-o ‘ zidan paydo bo ‘ lgan, to ‘ satdan paydo bo ‘ lgan. Yangiliklarni joriy qilish tadbirlarining kengligi va chuqurligidan qat ’ iy nazar ularning quyidagi turlarini sanab o ‘ tish mumkin: a) ommaviy, katta, global, tizimli, keskin, asosli, muhim, jiddiy, chuqur va boshqalar; b) qisman, kichik, mayda. Yangilikning paydo bo ‘ lish xususiyatiga qarab ularni quyidagicha birlashtirish mumkin: a) tashqi va b) ichki. Yuqorida ko ‘ rsatilgan xususiyatlar ta ’ lim oluvchi manfaatdorligining yuksak darajasini belgilaydi, natijada ta ’ lim jarayonining samaradorligi ortadi. Faoliyatni innovatsiyalar asosida tashkil eta oladigan pedagogik kad

Tadqiqotning metodologik asosi: O‘zbekiston Respublikasining «Ta’lim to‘g‘risida»gi Qonuni, «Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi», Davlat ta’lim standartlari, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining nutq va asarlarida bayon etilgan mazkur mavzuga oid qarash hamda yondashuvlar, O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim Vazirligining qarorlari, buyruqlari, ta’lim texnologiyasi nazariyasi, bixeoviorizm hamda shaxsni shakllantirish haqidagi falsafiy, pedagogik va psixologik ta’limotlar, mavzuga oid ilmiy- pedagogik, metodik manbalar.

Tadqiqotning ilmiy-amaliy ahamiyati Tadqiqot natijasida pedagogika fani boshlang‘ich sinf o‘quvchilari savodxonligini oshirishda innovatsion ta’lim texnologiyasiga doir nazariy yondashuvlar, fanlararo innovatsion ta’limni tashkil etishning amaliy- texnologik jihatlari bilan boyitiladi .

Tadqiqot natijalaridan pedagogika sohasida faoliyat yurituvchi mutaxassislar, pedagogika kolleji o‘qituvchilari, uslubchilar, boshlang’ich sinf o’qituvchilari va talabalar foydalanishlari mumkin.

14Tabaqalashtirilgan darajadagi texnologiya Individuаl o‘qitish Axborot texnologiyalari Ta’limning jamoaviy va guruhiy texnologiyasi.O’quv jarayonini tashkil va boshqarish turlari

Tаbаqаlаshtirib o‘qitish texnologiyasi • Tаbаqаlаshtirib o‘qitish o‘quv jаrаyonini tаshkil etishning shаkli sifаtidа umumiy didаktikа printsipаrigа аsoslаngаn bo‘lib, mаxsus tаshkil ettirilgаn tаhsil oluvchilаrning gomogen (yun. « o‘xshash » , « bir xil » ) guruhlаridа, o‘quv jаrаyonini ixtisoslаshtirishni tа’minlаydi • O‘qitishni tаbаqаlаshtirish – uslubiy, psixologik-pedаgogik vа tаshkiliy-boshqаruv tаdbirlаr mаjmuаsi аsosidа t u zilgаn turli xildаgi gomogen guruhlаrdа o‘qitish uchun turli xil shаrt- shаroitlаrni yarаtish demаkdir.

16O‘qitishning eng yuqori oliy pog‘onаsi individuаl o‘qitish hisoblаnаdi . Oliy vа o‘rtа mаxsus kаsb- hunаr tа’lim tizimidа gomogen guruhlаr, tаhsil oluvchilаrning individuаl-psixologik xususiyatlаri, аvvаlo аqliy rivojlаnish dаrаjаsi аsosidа t u zilаdi.

Yakkа tаrtibdа o‘qitish texnologiyasi Tаhsil oluvchining mаvjud shаxsiy imkoniyatlаrni ro‘yobgа chiqаrishini tа’minlаsh, zаmonаviy o‘quv jаrаyonigа qo‘yilаdigаn jаdаllаshgаn ilmiy- texnikаviy tаrаqqiyotining tаlаbidir. Bungа individuаl vа individuаllаshtirilgаn o‘qitish orqаli erishish mumkin. Individuаl o‘qitish – bu o‘quv jаrаyonining tаshkil etishning shаkli bo‘lib, bundа pedаgog tаhsil oluvchilаr bilаn yakkаmа-yakkа shug‘ullаnаdi, tаhsil oluvchi o‘quv vositаlаri (kitoblаr, kompyuter vа h.k.) yordаmidа uzluksiz mustаqil tа’lim olаdi. Individuаl o‘qitishning аfzаlliklаri : pedаgogik jаrаyonning tаhsil oluvchi qobiliyatlаrigа moslаshuvchаnligi imkoniyatidir. Bundа tаhsil oluvchining bilim olish dаrаjаsi doimiy monitoringini аmаlgа oshirish vа zаruriy tuzаtishlаr kiritish nаtijаsidа mаqbul

Individuаllаshtirilgаn o‘qitish bundаy o‘quv jаrаyonini tаshkil etishdа individuаl yondаshish аsosidа o‘qitish yo‘llаri, usullаri, sur’аti tаnlаnаdi vа turli o‘quv- uslubiy psixologik-pedаgogik hаmdа tаshkiliy boshqаruv tаdbirlаri orqаli tа’minlаnаdi.

19Yakkа tаrtibdа o‘qitish texnologiyasi – bundа o‘quv jаrаyonini tаshkil etishdа individuаl yondаshish vа o‘qitishning individuаl shаkli ustuvor hisoblаnаdi. O‘qitishning bаrchа shаxsgа yo‘nаltirilgаn texnologiyalаridа u yoki bu dаrаjаdа individuаl yondаshish qo‘llаnilаdi, аmmo individuаllаshtirilgаn o‘qitishdа, individuаl lаshtirish, o‘quv mаqsаdlаrigа erishishning аsosiy vositаsi hisoblаnаdi. Individuаllаshtirilgаn o‘qitishning аsosi, tаhsil oluvchining individuаl-pedаgogik xususiyatlаrini o‘rnаtish hisoblаnаdi. Olingаn nаtijаlаr аsosidа, o‘qitish usuli tаnlаnаdi. Qаbul qilingаn texnologiyalаr, qoidаlаr vа printsiplаrgа ko‘rа o‘qitish jаrаyoni аmаlgа oshirilаdi. Uzluksiz teskаri аloqа vа o‘quv mаqsаdlаrgа erishilgаnligini bаholаshni tа’minlаsh mаjburiy hisoblаnаdi.

20Аnimаtsi ya . • mа’lum tezlikdа tаsvirlаrni аlmаshtirish mаhsulidir. Bundа mа’lum vаqt orаlig‘idа, mа’lum sondаgi bir xil o‘lchаmgа egа bo‘lgаn tаsvirlаr tezkor аlmаshtirilаdi. Nаtijаdа multiplikаtsiyagа o‘xshаsh hаrаkаtlаnuvchi (аnimаtsion) tаsvir hosil bo‘lаdi. Filmlаr vа video mа’lumotlаrning аsosini аnimаtsiyalаr tаshkil etаdi, chunki filmlаr nаmoyishidа bir soniyadа 25-30 tа tаsvir tezkor аlmаshtirilаdi. Shundаn qilib, videofilm tаrkibidаgi tаsvirlаrni hisoblаb chiqish mumkin, ya’ni bir soаtlik film 3600 soniyani, undаgi tаsvirlаr esа 90 mingtаni tаshkil etаdi.

21 Interaktiv usullar – ( Interaction – inglizcha – aro, o ‘ zaro , ast - harakat ma ‘ nosini anglatadigan so ‘ zlardan iborat) o ‘ zaro harakat, yoki hamkorlik asosida harakatni bildiradi. Interaktiv usullarning bir qancha turi mavjud: Bularga: “ A ql charxi ” , “ B axtli tasodif ” , “ D umaloq stol ” , “ I ntervyu ” , “ Akvarium ” ,”Aqliy hujum” va boshqalar kiradi.

• O‘zbekiston milliy ensiklopediyasida innovatsiya so‘zi quyidagicha izohlanadi: “innovatsiya – inglizcha innovationas – kiritilgan yangilik, ixtiro bo‘lib, ilmiy- texnika yutuqlari va ilg‘or tajribalarga asoslangan texnika, texnologiya, boshqarish va mahoratni tashkil etish kabi sohalardagi yangiliklar, faoliyat doiralarida qo‘llanilishi” deb ko‘rsatilgan. • “ Innovatsion texnologiyalar pedagogik jarayon hamda o‘qituvchi va o’quvchi faoliyatiga yanligilik va o‘zgarishlar kiritish bo‘lib, uni amalga oshirishda asosan interaktiv metodlardan to‘liq foydalaniladi”.

“ Savodxonlik, savodlilik Odamning adabiy til normalariga muvofiq keladigan og’zaki va yozma nutq malakalariga egaligi, muayyan bir soha bo’yicha bilimga egalik .

Maqsad O’zlashtirish Natija O’qituvchi Boshqaruv O’quvchi Innovatsion texnologiyalar Mazmun Metodlar , shakllar Vositalar Innovatsion pedagogikaning zarurati tushunchalari, ob’ekti predmeti, maqsadlari vazifalari qo’llanilishi. Pedagogik tizim modeli

Bilim olish Tushunish Ishlatish ( qo’llash ) Tahlil Sintez Baholash Faktlarni qidirish va topish, xotirada saqlab olish, tavsiflash, izlanish, nomini aytish Qayta so’zlash, mohiyatini tushunish, tushuntirish, ta’riflay olish. Olingan bilimni amalda qo’llash, yechish, kuzatish, tajriba o’tkazish Tushunchalar orasidagi munosabatlarni aniqlash, voqelik, o’zgarish rivojlantirishni tahlil eta bilish Tuzish, kombinatsiyalash, yangi fikr yaratish, yangi gipotezalarni таклиф этиш. Echish, baholash, hal qilish, yechimini topish, natija olish. (baholashda diagnostika va test) Savodxonlikni oshirish bosqichlari

I ndividuallashgan ta’lim O’quvchi faolligini oshirish O’quvchini mustaqil fikrlashga o’rgatish O’quvchining ijodiy fikrlashini tashkil etish O’quvchini mustaqilligi, erkinligini ta’min etish O’quvchini qiziqishlari asosida ish yuritish O’quvchining imkoniyatlarini ishga solish O’z qiziqishlari orqali qo’shimcha ta’lim olishga yo’llash, maktab (sinf)dan tashqari ta’lim olish O’z – o’zini tarbiyalash Mustaqil bilim olish ko’nikma va malakasini hosil qilish O’quvchi shaxsiga qaratilgan ta’lim

Yangi g’oya Кontseptsiya Dastur Tajriba – sinov Amaliyoт Natija Ta’lim tashkilotlariga yangiliklarni kiritish bosqichlari

Dars jarayonida ko’rgazmali qurollardan foydalanish

• Bircha bircha nuqtacha, • og’iz, burun, doiracha, • ikkita vergul quloqcha • ikki yetti qo’l tana • ko’ylak uchi burmacha • ikkita beshchi oyoqcha • Bilsang! do’stim bu-qizcha! • Qoshu ko’zim qo’shsangiz, • hosil bo’lar bir og’iz. • O’zim esa go’zal qiz, • emasdurman yolmog’iz.

O’quvchilarining anketa so’rovi yuzasidan javoblari ko’rsatkichlari (tajriba guruhi) 3.2.2-jadval

O’quvchilarining anketa so’rovi yuzasidan javoblari ko’rsatkichlari (nazorat guruhi) 3.2.3-jadval

O’quvchilar bilimlarining rivojlanganlik darajasi (asoslovchi va ta’kidlovchi) 3.2.4-jadval Guruhlar Tajriba avvalida Tajriba yakunida Yuqori O’rta Past Yuqori O’rta Past Tajriba guruhi n 1 - 53 nafar 1 1 18 24 25 19 9 Nazorat guruhi n 2 - 54 nafar 11 17 26 12 19 23

XULOSA Ma’lumki, bugungi kunda o’rta ta’limi tizimi, shu jumladan, ta’lim muassasalarining raqobatbardosh mutaxassislar tayyorlashdagi rolini oshirish ko’p jihatdan mazkur ta’lim muassasalaridagi innovatsion jarayonlarni tizimli foydalanishga bog’liq bo’lib qolmoqda. C h unki innovatsion jarayonlardan tizimli foydalanish ta’lim muassasalaridagi o’quv jarayoni samaradorligini ta’minlash va o’quvchilar savodxonligini oshirishning muhim omilidir. Amalga oshirilgan tadqiqot ishlari natijasida quyidagi xulosalarga kelindi: “ Innovatsiya” tushunchasining xilma-xil ta’riflari mavjud bo’lib, bizning tadqiqotimiz nuqtai nazaridan uni “yangilik kiritish” sifatida qabul qilish maqsadga muvofiqdir. Pedagogik innovatikaga doir qator tadqiqotlarni tahlil etish asosida quyidagi xulosaga kelindi: Innovats

4. Ta’lim muassasalarida innovatsion texnologiyalardan foydalanish – o’ziga xos yaxlit tizim bo’lib, tahlil etish, qarorlar qabul qilish, rejalashtirish, tashkil etish, korrektsiyalash, motivatsiyalash, rag’batlantirish, nazorat qilish kabi tarkibiy qismlarga ega muayyan boshqaruv tsikliga egadir. 5. Ta’lim muassasalarida innovatsion texnologiyalardan foydalanish eng avvalo, mazkur jarayonning amalga oshishi va natijasiga ta’sir ko’rsatuvchi omillarni hisobga olish bilan bog’liqdir. “Ta’lim muassasasilarida innovatsion texnologiyalardan foydalanishga ta’sir ko’rsatuvchi omillar” deganda, mazkur jarayonga aloqador jihatlarni taqqoslashda umumiy asosga egalikni aks ettiruvchi samarador sabablar tushuniladi. Ta’lim muassasalarida innovatsion texnologiyalardan foydalanishga ta’sir ko’rsatuvchi

• 6. Bizgacha amalga oshirilgan ilmiy-tadqiqot ishlari asosida innovatsion texnologiyalardan foydalanishning ko’plab modellari ishlab chiqilgan bo’lib, mazkur modellarga xos umumiy xususiyat ularning zamonaviy shart-sharoitlar bilan shartlanganligi bo’lib, jamiyat buyurtmasidan tortib, alohida ta’lim muassasasining maqsad va vazifalarini o’zida aks ettirganligi bilan tavsiflanadi. • 7. Bugungi kungacha innovatsion texnologiyalardan foydalanish ning ko’plab modellari ishlab chiqilganiga qaramay, ularda aynan innovatsion texnologiyalardan foydalanish orqali yuqori savodxonlikka ega, raqobatbardosh yoshlarni tarbiyalash maqsad qilib qo’yilmagan. Ikkinchidan, ta’lim muassasalarida innovatsion texnologiyalardan foydalanish ning tuzilishi va funksiyalari belgilab berilmagan. Ana shunday zaruriya

8. Ta’lim muassasalarida innovatsion texnologiyalardan tizimli foydalanishning tashkiliy modeli tizimliligi, amaliy yo’nalganligi, dinamikligi, o’zaro faoliyat tajribalarini boyitishga qaratilganligi bilan tavsiflanadi. 9. Ta’lim muassasalarida innovatsion texnologiyalaridan tizimli foydalanish modelini amaliyotga tatbiq etish shart-sharoitlaridan kelib chiqqan holda, modelni amaliyotga joriy etishning to’rt bosqich (motivatsion, kognitiv, faoliyatli, qadriyatli)i, uch asosiy – individual(yakka), guruhiy, jamoaviy shakllari va yordamchi shakllari – o’quv seminarlari, konferentsiyalar, davra suhbatlari loyihalandi.

10. Tajriba va nazorat maktablari va (QVPKQTMOI)dagi innovatsion jarayonlarning samaradorligini baholash natijalari ta’lim muassasalarida innovatsion texnologiyalardan o’quvchilar savodxonligini oshirishda tizimli foydalanishning tashkiliy modelini o’zlashtirish muvaffaqiyatli yakunlanganligini ko’rsatdi. Mazkur holat biz tomonimizdan taqdim etilgan innovatsion jarayonlar ni o’quvchilar savodxonligini oshirishda tizimli foydalanishning tashkiliy modelini respublikamizdagi barcha ta’lim maktablarida joriy etish haqida xulosa chiqarishga imkon berdi.

1. T a’lim muassasasilarida innovatsion texnologiyadan o’quvchilar savodxonligini oshirishda tizimli foydalanish modelini amaliyotga joriy etishda quyidagi ikkita omilning o’zaro bog’liqligini hisobga olish zarur: a) modelning alohida tarkibiy qismlari va umumiy yaxlitligini; b) uni o’zlashtirish strategiyalari va chora-tadbirlarining amaliyot bilan mustahkam bog’langanligini; 2. T a’lim muassasalarida innovatsion texnologiyadan o’quvchilar savodxonligini oshirishda tizimli foydalanish modelini joriy etishda quyidagi chora-tadbirlar tizmini hisobga olish zarur: a) ta’lim muassasalardagi boshlang’ich sinf o’qituvchilarini innovatsion texnologiyalar bilan qurollantirish; b) ta’lim muassasasilarida innovatsion texnologiyalardan foydalanish tizimini modernizatsiyalash; v) innovatsion texnologi

3. B oshlang’ich sinf o’qituvchilari va jamoa a’zolari innovatsion jarayonlarni muammolarni hal etish uchun bir marotaba o’tkaziladigan aksiya sifatida emas, maktabda ta’lim jarayoni uzluksiz o’zgartirish sifatida ko’rib chiqishlari zarur; 4. B oshlang’ich sinf o’qituvchilari o’quvchining innovatsion faoliyatdagi ishtirokining muvaffaqiyatli amalga oshishi innovatsion texnologiyadan o’quvchilar savodxonligini oshirishda tizimli foydalanishning samaradorligiga bog’liq ekanligini anglab yetishlari zarur; 5. B oshlang’ich sinf o’qituvchilari o’qituvchilarning alohida qiziqishlari va butun jamoa qiziqishlarini uyg’unlashtirish uchun yangilik kiritishni puxta o’ylangan reja asosida amalga oshirishlari lozim.

E’TIBORINGIZ UCHUN RAXMAT! !

Купить