Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 1.4MB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Boshlang‘ich ta’limga oid axborotlarni Excelda qayta ishlash. Formula va funksiyalar. Grafik va diagrammalar yaratish. Diagramma yaratishdagi asosiy amallar

Купить
Boshlang’ich ta’lim ga oid axborotlarni Excelda qayta ishlash. Formula va funksiyalar. Grafik va diagrammalar yaratish . Diagramma yaratishdagi asosiy amallar . Reja: 1. Boshlang’ich ta’lim ga oid axborotlarni Excelda qayta ishlash. 2. Formula va funksiyalar. Grafik va diagrammalar yaratish . 3. Diagramma yaratishdagi asosiy amallar. 1.1. Boshlang’ich ta’lim ga oid axborotlarni Excelda qayta ishlash. MS Excel – bugungi kunda eng ommaviylashgan elektron jadvalli dasturdir. Undan ishbilarmon va olimlar, buxgalterlar va jurnalistlar foydalanadilar. Uning yordamida turli ro‘yxatlar, kataloglar va jadvallar yuritiladi, moliyaviy va statistik hisobotlar tuziladi, jamoat fikrini so‘rash natijalari va savdo korxonasi holati haqida ma’lumotlar hisob-kitob qilinadi, ilmiy tadqiqotlar natijalari qayta ishlanadi. Jumladan boshlang’ich ta’lim sohasining h am barcha ma’lumotlarini qayta ishlash imkoniyati mavjud. Excel jadval ustunlari va satrlari bo‘yicha yig‘indini hisoblaydi, foizlarni, o‘rta arifmetiklarni hisoblaydi, unda turli standart funksiyalar - moliyaviy, matematik, mantiqiy va statistik funksiyalardan foydalanish mumkin. Excel 2016 da fayl yaratish va uni yuklash MS Excel 2016 ni har safar ishga tushurilganda ( Pusk buyruqlar satri  excel ) avtomatik ravishda yangi ishchi hujjat yaratiladi va u Kitob (kniga1) nomga ega bo‘ladi. Kitob varaqlari (Лист1) soni cheklanmagan, yangi varaq joriy varaq kontekst menyusidan (“ Вставить ...”) yoki Shift+F11 yordamida yaratiladi. Excel 2016 ning uch o‘lchovli elektron jadvalining har bir varag‘i harflar va harflar kombinatsiyalari bilan nomlangan, A, B,…, AA, AB,…, AAA, AAB,…., XFD sarlavhali 256 ta ustunga va 1048576 ta qatorga ega. Satr va qator kesishmasi yacheykalar bo’lib, adreslari ( A1, B4, XFD1048576 kabi ) bilan farqlanadi. EXCEL 2016 - ning ishchi ekrani quyidagi rasmda keltirilgan: 2 Joriy yacheyka – ma’lumotlar kiritilayotgan yacheyka. Joriy yacheyka « Имя » (Nom) maydonida aks etadi. Joriy yacheyka Tarkibi formulalar satrida aks etib turadi : Nusxalash Jadval elementlarini nusxalash uchun albatta markirovka (belgilanishi) qilinishi kerak. Jadvallarni markirovka qilish qator bo‘yicha chap yon tomonidan ustunlar bo‘yicha esa bevosita harflar qatoridan o‘rnatiladi. Yacheykalar bloki ( diapazon ) esa sichqoncha ko‘rsatgichini bosgan holda surish bilan amalga oshiriladi. Nusxa olish . Ajratilgan ustun yoki satrdan nusxa olish uchun avvalo lentadagi nusxalash piktogrammasi bosiladi (yoki Ctrl+C ), shunda ajratilgan satr yoki ustun atrofida harakat paydo bo‘ladi. Shundan keyin nusxa joylashishi lozim yacheykaga sichqoncha ko‘rsatgichi olib boriladi va Enter bosiladi (yoki Ctrl+V ). Agar tasodifan kerakli ma’lumot o‘chirilgan bo‘lsa uni Ctrl+z bilan qayta tiklash mumkin. Alohida olingan katakdagi qiymatlarni sichqoncha bilan qirsillatib so‘ngra Del buyrug‘i bilan ham o‘chirish mumkin. 3 Jadvallarni tashkil qilish Kataklarni markirovka qilish. Katak kursorini istalgan katakga sichqoncha ko‘rsatgichi bilan siljitish mumkin. Bir nechta kataklarni markirovka qilish uchun, markirovka qilinmoqchi bo‘lgan sohaning chap yuqorigi qismi sichqoncha bilan bosiladi va ushlab turilib siljitiladi. Katakni markirovka qilish uchun istalgan katakga sichqoncha bilan qirsillatish yetarli. Klaviaturada markirovka qilish uchun katak kursori katakga olib kelinadi va Shift bosilib katak kursori siljitiladi. Qator va ustun o‘lchovlarini o‘rnatish. Avvalo qator yoki ustun ajratiladi, ya’ni markirovka qilinadi. Kengaytirish va toraytirishni (ustun yoki qatorni) sichqoncha bilan o‘rnatish oson. Buning uchun ko‘rsatgichni ustun chegaralariga olib borsak strelka ikki tomonlama ko‘rinishga keladi, biz shu holatda sichqonchani bosib istalgancha enni cho‘zishimiz yoki qisqartirishimiz mumkin. Bundan tashqari yacheyklarni birlashtirish, bo’lish va yashirish ham mumkin. Ma’lumotlarni avto nusxalash. Nusxalanishi lozim bo‘lgan kataklar markirovka qilinadi. So‘ngra yacheyka quyi o ng burchagidan qalin qora plyus ʽ + bilan tortiladi. Nusxalashni instrumentlar qatoridagi piktogramma orqali ham amalga oshirish mumkin. Ma’lumotlarni o‘chirish . Qiymatlari o‘chirilishi lozim bo‘lgan kataklar markirovka qilinadi, so‘ngra yordamchi menyudan “ Ochistit ” tanlanadi. 4 Excel 2016 da ishchi varaqni chop qilish Excel 2016 da ishchi varaqni chop qilishdan oldin ko‘rib chiqish lozim, ko‘rib chiqish Prosmotr piktogrammasi bilan yoki Fayl menyusidagi “ Pechat …” buyrug‘i bilan amalga oshiriladi. Odatda ishchi varag‘i jadvaldagi eng chetki yozuvlar va sonlar chegarasi bilan avtomatik tarzda ramkaga olinadi va u ishchi varag‘ini tashkil qiladi. Uni chop qilishdan oldin ko‘rib chiqish zarur, buning uchun “ Вид ” menyusidan “ Страничный режим ”iga o’tish zarur. Ishchi varag‘iga eng chetki bo‘sh ustun va bo‘sh satr kirmaydi. 1.2. Formula va funksiyalar. Grafik va diagrammalar yaratish . Formulalarni tahrirlash . Formula bu = yoki +belgisi bilan boshlanuvchi ifoda bo lib, qiymatlar ustida avtomatik amallar Bajarish uchun kerak. larniʽ yozishda xatolarga yo‘l qo‘yilishi mumkin. Shu sababli uni tahrirlashga to‘g‘ri keladi. Biron bir yacheykadagi formulani tahrirlash uchun bu yacheyka avvalo markirovka qilinishi lozim. So‘ngra F2 tugmasi bilan yoki sichqoncha bilan ikki marta qirsillatib tahrirlash holatiga o‘tish lozim. Natijada formulalar qatorida (piktogrammmalar tagidagi qator) aktivlashadi. Simvollarni formulaning istalgan qismiga kiritish yoki o‘chirish mumkin. Buning uchun simvol yoki simvollar markirovka qilinadi, so‘ngra DEL tugmachasidan foydalanish ham mumkin. Jadvalning ustunini markirovka qilish uchun uning sarlavhasiga qirsillatiladi, qatorlarni markirovka qilish uchun esa chap chetki yo‘lakchasiga, satr nomerlariga, nomiga qirsillatiladi. Bir nechta ustun yoki qator markirovka qilinishi uchun ularning birinchisi markirovka qilinish holatida sichqoncha bilan bosilgan holda siljitiladi. Jadvalda hisoblashlar. Kataklarga sonlar bevosita katakninig o‘ziga yoki formulalar qatoridan (kiritish qatoridan) kiritilishi mumkin. Buning uchun sonlar klaviaturadan terilib so‘ngra Enter bosilsa kursor turgan yacheykaga bu son yoziladi. Sonlar yacheykaning o‘ng chetidan boshlab joylashadi. Kataklarda 5 formulalar ishlatilishi mumkin. Kiritilayotgan formula = belgisi bilan boshlanadi, bu belgidan keyin arifmetik ifoda yozilishi mumkin. Unda arifmetik amal belgilari + - * / ishlatilishi mumkin. Formulada boshqa varaqlarda joylashgan, hatto boshqa fayllarda joylashgan kataklar adreslari ishlatilishi mumkin. Ko‘rinarli bo‘lishi uchun Excel 2016 ning matn rejimi ishlatiladi. Bu holda ifoda qiymati emas balki formula o‘zi katakga chiqadi. Formulalarni kiritish. A1 katak 100 va B1 katak 20 qiymatga ega bo‘lsin, va C1 da A1/B1 formula kiritamiz. Buning uchun katak kursori C1 ga olib kelinadi va kiritish qatorida = A1/B1 kiritiladi. C1 da esa formula qiymati chiqadi. Yoki = belgisi kiritilgandan keyin A1 - katakga bosib so‘ngra / kiritilib B1 ga bosish kerak. Murakkab formulalar. Foydalanuvchi ko‘p argumentli va ko‘p hisoblanuvchi funksiyaning o‘zining murakkab formulalarini tuzishi mumkin. Funksiyalar . Jadval hisoblarini amalga oshirish uchun formulalarni hisoblash kerak bo‘ladi. Bu hisoblashlarda ba’zi formulalar va ularning kombinatsiyalari juda tez-tez uchraydi. Excel 2016 da bunday hisoblash jarayonlari funksiyalar shaklida bo‘lib, bu funksiyalarni kategoriyalar bo‘yicha izlash oson bo‘ladi. Funksiya argumenti bitta yacheykani yoki diapazonda n iborat bo‘lishi mumkin. Funksiya konstruktorini ishga tushurish uchun natija joylashadigan yacheykani ajratish lozim, va so‘ngra “ Формула ” menyusidan quyidagi muloqotni ochish mumkin: Masalan, o‘rtacha arifmetik qiymatni hisoblash uchun =Срзнач () funksiyasi qiymatlarning o‘rtacha qiymatini hisoblaydi. O‘rtacha arifmetik qiymat joylashgan yacheyka avvalo ajratilishi lozim va funksiyalar konstruktori ( f x ) 6 bosiladi. Shunda konstruktorning muloqot oynasi ochiladi. Masalan = Срзнач (B4:B9) formula qatoriga yozilsa kursor turgan joyda o‘rtacha arifmetik qiymat Enter bosilishi bilan hosil bo‘ladi: Jadvallar orasidagi bog‘lanishlarni o‘rnatish. Excel 2016 da uch o‘lchovli hujjatlarni ishlash imkoniyati yaratilgan. Shu sababli har xil jadvallar orasida istalgan bog‘lanishlar osongina amalga oshiriladi. Excel 2016 da boshqa jadvalga qarashli yacheykalarga ham murojaat qilinadi va u yacheykaga tegishli formulalar o‘zgartirilsa bu yacheyka qiymati ham o‘zgaradi. Diagrammalar qurish . Excel 2016 da diagrammalar qurishdan avval jadvalda hamma ishlarni tugatish lozim, shu jumladan jadvalni formatlash ishlarini ham. Avvalo diagrammalar kerakli satr yoki ustunlar belgilab olinadi ( Ctrl bosilgan holda). So‘ngra “ Вставка ” menyusidan tavsiya qilingan diagramma nusxalari ichidan kerakli diagramma turi tanlanadi, bu diagrammaga nom beriladi va qo shimcha o zgartishlar kiritish mumkin.ʽ ʽ 7 Trend funksiyasi qiymatlarning o’zaro o zgarishlarini aniqlashda ishlatiladi.ʽ 1.3. Diagramma yaratishdagi asosiy amallar. 8 Diagramma - axborotlarni sonlar qatori (jadval) shaklida tasvirlash usulidir. Shu bilan birga, u grafik ob'ekt bo'lib, unga grafik ob'ektlarga xos barcha xususiyatlar mos. Bunday ob'ekt bir yoki bir nechta ma'lumotlar qatoridan foydalanib yaratiladi. Ko'pgina diagrammalarda 255 tagacha ma'lumotlar qatorini aks ettirish mumkin. Standart ko'rinishdagi, doira shaklidagi diagramma esa bundan mustasno bo'lib, unda faqat bitta ma'lumotlar qatorini tasvirlash mumkin. Agar diagrammada birdan ortiq ma'lumotlar qatoridan foydalanilgan bo'lsa, unda ularni farqlash uchun легенда (izoh) dan foydalanadi. Легенда - ma'lumotlar qatorining nomidir. Легенда sifatida mavjud ixtiyoriy nomlardan foydalanish mumkin: yillarjinoyat turlari, tumanlar, viloyatlar, shaharlarning nomlari va h.k. Ma'lumotlar qatoridagi toifalarning (ya'ni nuqtalarning) maksimal soni 32000 ta, uch o'lchamli diagrammalarda esa 4000 tadan iboratdir. Microsoft Excel dasturida diagrammalarni joylashtirishning ikkita varianti mavjud: Tayyorlangan diagrammani ma'lumotlar berilgan yoki aks etgan sahifagajoylashtirish (1-rasm). Diagrammani ishchi kitobning yangi sahifasida yaratish (2-rasm). Diagramma faollashtirilganda, menyular satrida o'zgarish yuz beradi, ya'ni Данные menyusi yo'qolib, uning o'rnida diagramma ustida amallar bajarishga imkon beruvchi Диаграмма menyusi paydo bo'ladi (Excel 2007 da Конструктор , Макет va Формат menylari). Agar jadvalning biror yacheykasi faollashtirilsa, oldingi holatga qaytiladi, ya'ni Диаграмма menyusi o'rniga Данные menyusi paydo bo'ladi. Agar diagramma ishchi sahifaga joylashtirilsa, uni sahifa bo'yicha harakatlantirib, kerakli joyga siljitish mumkin. Buning uchun diagramma belgilanadi, ya'ni uning ustiga sichqoncha ko'rsatgichi keltirilib, chap tugmasi bosiladi. Sichqonchaning chap tugmasi bosilgan holda belgilangan diagramma kerakli joyga siljitiladi. Diagramma belgilanganda, sakkizta qora kvadrat shaklidagi markerlar diagramma- ning chegarasida paydo bo'ladi. Ulardan birortasining ustiga sichqoncha ko'rsatkichi keltirilganda, X yoki ^ belgisi paydo bo'ladi va sichqonchaning chap 9 tugmasini bosgan holda harakatlantirib, diagrammaning o'lchamini kattalashtirish yoki kichraytirish mumkin. Agar diagramma alohida sahifaga joylashtirilsa, bu sahifaga avtomat ravishda Диаграмма № (bunda № belgisi 1, 2, 3, ... ni anglatadi) nomi beriladi. Nomni o'zgartirishni ikki usul bilan amalga oshirish mumkin: Sichqoncha ko'rsatkichini sahifa nomi - Диаграмма № ustiga keltirib, uning chap tugmasini ikki marta tez bosish va kerakli nomni kiritish (masalan, Hisobot 2009). Формат => Лист => Переименовать buyruqlarini bajarish orqali (Excel 2007 da Главная => Формат => Переименовать листь). Bunda joriy Диаграмма № sahifa nomi qora rangga kiradi va uning o'rniga kerakli nom teriladi. Alohida sahifaga joylashgan diagrammani butun ishchi oyna yoki ekranda tasvirlash mumkin. Buning uchun quyidagi ikkita buyruqdan biri bajarilsa kifoya: Вид => По размеру окна . Bunday holatda diagrammaning o'lchamlari qog'ozga chop etishdagi o'lchamlarga to'liq mos keladi. Вид => Во весь экран . Bu holda diagramma ekranni to'liq qoplaydi. Oldingi holatga qaytish uchun ushbu buyruq qaytadan bajariladi. Yuqorida eslatganimizdek, diagrammaning joylashuvi ikki usulda amalga oshiriladi. Agar diagramma alohida sahifadajoylashgan bo'lsa, uni ma'lumotlar 10 berilgan sahifaga o'tkazish uchun Диаграмма => Размещение (Excel 2007 da Конструктор => Переместить диаграмму ) buyrug'idan foydalaniladi. Hosil bo'lgan Размещение диаграммы muloqot oynasidagi Имеющемся nomli tugmacha belgilanib, ma'lumotlar berilgan sahifaning nomi tanlanadi va natijada diagramma ma'lumotlar bilan bir sahifaga yonma-yon joylashadi. Ma'lumotlar bilan birga joylashgan diagrammani alohida sahifaga o'tkazish uchun hosil bo'lgan muloqot oynasining Отдельном nomli tugmachasidan foydalaniladi. Diagrammalar grafik ob'ektlar hisoblangani uchun ularga grafik ob'ektlar ustida bajariladigan barcha amallarni qo'llash mumkin. Jumla-dan, yaratilgan diagrammalardan nusxa olish, uni qirqish yoki kerakli joyga qo'yish mumkin. Diagrammalarning o'zaro farqlanadigan tomonlaridan biri - ularda foydalanilayotgan koordinata o'qlarining sonidir.Oddiy diagrammalar, ya'ni grafiklar, gistogrammalar, sohali diagrammalar toifa o'qi va qiymatlar o'qiga ega. Odatda toifa o'qi gorizontal, qiymatlar o'qi esa vertikal joylashadi. Bunday joylashuv chiziqli diagrammalarga tegishli emas, ularda yo'lakchalar (polosalar) chapdan o'ngga yo'nalgan bo'ladiHalqa va doira shakllaridagi diagrammalarda koordinata o'qi bo'lmaydi. Halqasimon diagrammalarda ma'lumotlar bir necha qatorda aks etsa, doira shaklidagi diagrammalarda ma'lumotlar faqat bitta qatordagi aks etadi. Hajmli diagrammalar uchta o'qqa ega bo'ladi: toifa o'qi, qiymatlar o'qiva ma'lumotlar qatori o'qi. Bargsimon ( Лепестко-вая ) diagrammalarda ma'lumotlar qatoridagi har bir nuqta o'z o'qiga ega bo'ladi. Diagramma jadval bilan uzviy bog'langan, ya'ni jadvaldagi ma'-lumotlarning o'zgarishi diagramma ko'rinishini o'zgartiradi. Excel dasturida bir qancha turdagi diagrammalarni hosil qilish mumkin. Excel dasturida yaratiladigan diagrammalar turining ro'yxati va har bir turga mos keluvchi ko'rinishlar soni 1-jadvalda aks etgan. Diagrammalar asosiy turining har xil ko'rinishlari mavjud. 1-jadval. Excel diagrammalarining turlari Diagrammalarning turlari Ko'rinishlar soni Diagrammaning turlari Ko'rinishlar soni 11 Gistogramma 7 Chiziqli 6 Grafik shaklidagi 7 Doirasimon 6 Nuqtali 5 Sohali 6 Halqasimon 2 Bargsimon 3 Sirtli 4 Pufaksimon 2 Birjali 4 Silindr shaklidagi 7 Konus shaklidagi 7 Piramida shaklidagi 7 Foydalanuvchi oldiga qo'ygan maqsadidan kelib chiqib, biror turdagi diagrammani tanlaydi va undan foydalanib, o'z ma'lumotlarini ko'rgazmali tasvirlaydi. «Diagrammalar ustasi»dan foydalanmasdan diagramma yaratish Excel dasturida diagrammalarning 1-jadvalda keltirilgan turlaridan istalganini «Diagrammalar ustasi ( Мастер диаграмм )» yordamida hosil etish mumkin. Lekin dastur diagrammalar ustasiga murojaat etmasdan ham, kerakli diagrammani yaratishning imkonini beradi. Bunday diagrammani yaratishdan avval unga asos bo'luvchijadvalni shakllantirish kerak. Misol uchun N nomli viloyatning tumanlaridagij inoyatlar soni qayd etilgan ma'lumotlar 2-jadvalda namuna sifatida keltirilgan. 2-jadval. Tumanlarda qayd etilganjinoyatlar Tumanlar nomi Aholi soni (ming) Qayd etilgan jinoyatlar Yangi zamon 90,5 1534 Navro'z 76,3 1405 Kichik qal'a 88,2 1367 Na'matak 57,6 1009 Ilg'or 68,2 1560 Markaziy 66,5 971 Tashabbus 46,9 844 Mirhosil 40,8 652 Kattasaroy 91,3 1629 12 Polvon ota 82,5 1219 5-rasm. Fazoviy ko'rinishdagi diagramma. Alohida sahifaga joylashgan diagrammani ma'lumotlar bilan yonma- yon joylashtirish uchun Диаграмма menyusidagi Размещение buyrug'idan foydalaniladi. Excel dasturining ishchi sahifasi (Лист l)ga 2-jadvaldagi tumanlar nomi va qayd etilganjinoyatlar haqidagi ma'lumotlarni kiritamiz. Klaviatura yordamida ma'lu motlar kiritilgan yacheykalarni (A1:A11) va (S1:S11) ajratishni ko'raylik. Buning uchun A1 yacheyka faollashtiriladi. So'ngra klaviaturaning Shift va pastga yo'nalgan tugmasi yordamida (A1:A11) yacheykalar diapazoni ajratiladi. So'ngra Shift va F8 birgalikda bosiladi. Yo'naltiruvchi tugmalar va Shift orqali (S1:S11) yacheykalar diapazoni ajratiladi. Agar sichqonchadan foydalanilsa, o'zaro qo'shni bo'lmagan (A1:A11) va (S1:S11) yacheykalar diapazonini belgilab olishda Ctrl tugmasidan foydalaniladi. Buning uchun (A1:A11) yacheykalar diapazoni belgilanadi, so'ngra Ctrl tugmasini bosib turilgan holda (S1:S11) yacheykalar diapazoni sichqonchaning chap tugmasini 13 bosgan holda harakatlantirilib belgilab olinadi. Ajratishda ustun va satr sarlavhalari ham hisobga olinadi. Ajratilgan ma'lumotlarga doir diagramma hosil etish uchun Fll funktsional tugmani bosish kifoya. Natijada gistogramma turidagi Diagramma 1 nomli diagramma alohida sahifada paydo bo'ladi (4-rasm). Ko'rib chiqilgan sodda misol namunada berilgan ma'lumotlar asosida oddiy gistogramma yaratildi. Bu gistogrammaning hosil bo'lish sababi shuki, Диаграмма menyusining Тип диаграммы muloqot oynasida oddiy gistogramma Сделать стандартной buyrug'i bilan avtomat ravishda ishga tushuvchi sifatida belgilab qo'yilgan. Agar, avtomat ravishda ishga tushuvchi diagramma sifatida fazoviy ko'rinishdagi qirqilgan doiraviy diagramma tanlangan bo'lsa, Fll funktsional tugmasi bosilishi bilan 5-rasmda keltirilgan diagramma hosil bo'ladi. Diagramma menyusini klaviatura orqali faollashtirish uchun Alt yoki F10 tugmalaridan biri bosilib, bu menyu ajratiladi. Pastga yo'nalgan tugma orqali menyudagi ro'yxatlar ichidan Размещение buyrug'i tanlanadi. Hosil bo'lgan Размещение диаграммы muloqot oynasidagi Имеющемся nomli tugmacha belgilanib (klaviaturaning Tab tugmasi orqali), ma'lumotlar aks etgan sahifaning nomi tanlanadi. Diagrammalar ustasidan foydalanmay diagrammani bevosita ma'lumotlar joylashgan sahifada hosil qilish quyidagicha amalga oshiriladi: 14 ekranda Диаграммы nomli uskunalar paneli joylashgan bo'lishi kerak. Bu panelni ekranga joylashtirish uchun Вид => Панель инструментов => Диаграммы buyruqlari tanlanib, ular ketma-ketlikda bajariladi; diagramma hosil qilish uchun zarur ma'lumotlar ajratiladi; - sichqoncha yordamida Диаграммы nomli uskunalar panelida joylashgan ^T' - Diagramma turlari ( Тип диаграммы ) tugmasi faollashtiriladi va diagrammaning 18 turdagi piktogrammalar ro'yxatidan к eraklisi tanlanadi. Natijada ma'lumotlar joylashgan sahifada tanlangan diagramma hosil bo'ladi. «Diagrammalar ustasi»dan foydalanish Diagrammalar ustasini ishga tushirish uchun Стандартная uskunalar panelida joylashgan Й piktogrammadan foydalanish yoki Вставка => Диаграмма buyrug'ini bajarish kerak (Excel 2007 da Вставка buyrug'i orqali diagrammalarning turi tanlanadi). Diagrammalar ustasi "to'rtta qadam"dan iborat. Unda barcha muloqot oynalariga tegishli tugmalarning majmui ( Справка Э 1, Отмена , < Назад , Далее >, Готово ) joylashgan. Справка tugmasi orqali diagramma yaratishning ixtiyoriy «qadami»dan yordam olish mumkin. Отмена tugmasi «Diagrammalar ustasi»da o'rnatilgan barcha kattaliklarni bekor qiladi va diagramma yaratish jarayonini to'xtatadi, shu bois muloqot oynasi yopiladi. < Назад , Далее > tugmalari bir muloqot oynasidan oldingi yoki keyingi oynaga o'tishga mo'ljallangan. Agar biror qadamda Готово tugmasi bosilsa, o'rnatilgan kattaliklar bo'yicha diagramma yaratiladi. Birinchi qadamda diagramma uchun kerakli yacheyka diapazonlari belgilanmasdan bu tugmasi bosilsa, bo'sh diagramma hosil bo'ladi. Bu muloqot oynasida Стандартные va Нестандартные nomli ilova oynalari mavjud. Diagrammalar standart turlarining nomlari va mos turostilarining soni 1-jadvalda keltirilgan. Kerakli diagramma Тип nomli ro'yxatdan, uning turostisi esa Вид nomli ro'yxatdan tanlanadi. Вид nomli ro'yxat ostida esa tanlangan diagramma bo'yicha qisqa ma'lumot berilgan. 15 Diagrammalar ustasini ishga tushirishdan oldin diagramma yasash uchun kerak bo'luvchi ma'lumotlar joylashgan yacheykalarni ajratib olish zarur. Agar biror sababga ko'ra ma'lumotlar belgilanmagan bo'lsa, foydalanuvchi ikkinchi muloqot oynasi faollashganda belgilash amalini bajarishi kerak. Diagrammalar ustasining birinchi qadamidayoq hosil bo'layotgan diagrammaning shaklini ko'rish mumkin. Buning uchun Просмотр результата tugmasiga sichqonchaning ko'rsatkichi keltiriladi va uning chap tugmasi bosib turiladi. Tugmani bosish to'xtatilishi bilan diagramma shaklini aks ettiruvchi oyna yopiladi. Bu oyna Образец deb nomlanib, Вид nomli oyna o'rnigajoylashadi. Agar yacheykalar ajratilmagan bo'lsa, bo'sh oyna hosil bo'ladi. Birinchi qadamdagi amallar bajarilgandan keyin Далее tugmasini bosib, ikkinchi qadamga o'tiladi. Diagrammalar ustasining ikkinchi qadami. Bu qadamda, odatda Диапазоны данных va Ряд nomli ilova oynalarining birinchisi faollashadi. Diagrammalar ustasi ma'lumotlar diapazonini, ya'ni shakllantirilayotgan diagramma uchun zarur bo'lgan ma'lumotlar joylashgan yacheykalarni ajratishni so'raydi (7-rasm). 7-rasm. Yacheykalar ajratilmagan 16 8-rasm. Yacheykalar holat. ajratilgan holat. Agar ma'lumotlar diapazoni ajratilgan bo'lsa, « Диапазон » nomli maydonda ma'lumotlar joylashgan sahifaning nomi va yacheykalarning absolyut manzili ko'rsatilgan ifodajoylashadi (8-rasm). Agar ma'lumotlar diapazoni berilmagan bo'lsa, uni kiritish kerak. Buning uchun « Диапазон » nomli maydonning o'ng tomonidagi 5] belgiga sichqoncha ko'rsatkichi keltiriladi va chap tugma bosiladi. Natijada Мастер диаграмм ( шаг 2 из 4) muloqot oynasining o'lchami o'zgarib, ensiz maydonga aylanadi va bu maydonga ma'lumotlar diapazonining yacheyka manzillarini yozish yoki sichqoncha orqali belgilab olib kiritish mumkin. Odatda, sichqoncha bilan belgilash usulidan foydalaniladi. Ma'lumotlar diapazoni belgilangach, kiritish maydonining o'ng tomonidagi \ tugma bosilib, muloqot oynasi boshlang'ich o'lchamga keltiriladi. Диапазоны данных nomli ilova oynasida ma'lumotlar qatorining satr yoki ustun bo'ylab joylashganini ko'rsatish kerak. Buning uchun satrlarda ( строках ) yoki ustunlarda ( столбцах ) degan yozuvlardan biri tanlanadi. Agar Ряд nomli ilova oynasi faollashtirilsa, unda hosil qilinayotgan diagrammaning ko'rinishi, qatori ( ряд ) va uning nomi ( имя ) hamda qiymati ( значения ) joylashgan yacheykalarning manzili, x o'qi bo'yicha yozuv ( подписи по оси x) berilgan yacheykaning manzili ko'rsatilgan bo'ladi. Agar foydalanuvchi 3-rasmda keltirilgan jadvalning C1:C11 yacheykalarini belgilab olsa va bu yacheykalar oddiy gistogramma yaratishdagi ma'lumotlar qatori satrlarda joylashgan deb hisoblasa, ekranda quyidagi muloqot oynasi namoyon bo'ladi. 17 Keltirilgan rasmning Ряд nomli oynachasida Ряд 1, Ряд 2, Ряд 3, ... ro'yxat joylashgan. Bu ro'yxat aslida 3-rasmda keltirilgan jadvalning A2:A11 yacheykalardagi kattaliklarni anglatadi. Demak, Ряд 1 degan yozuvni Yangi /anion nomiga almashtirish kerak. Buning uchun Ряд 1 ajratiladi, Имя nomli maydonga kursor keltirilib, unga Yangi zamon so'zlari teriladi yoki maydonning o'ng tomonidagi belgi bosilib, Yangi zamon so'zlari yozilgan yacheyka tanlanadi va muloqot oynasi avvalgi o'lchamga keltiriladi. Natijada Ряд 1 o'rniga Yangi zamon ro'yxatga joylashadi. Xuddi shu tartibda qolgan Ряд 2, Ряд 3, ... tumanlar nomi bilan almashtiriladi. Ro'yxatga yangi qator Добавить tugmasini bosish orqali qo'shiladi, ro'yxatdagi kerakmas qator ajratilib, Удалить tugmasini bosib o'chiriladi. Keyingi qadamga o'tish uchun Далее tugmasi bosiladi. «Diagrammalar ustasi»ning uchinchi qadami. Bu qadamda yarati- layotgan diagrammaning asosiy kattaliklari o'rnatiladi. « Мастер диаграмм ( шаг 3 из 4)» muloqot oynasi oltita ilova oynalaridan tashkil topgan:  Sarlavhalar ( Заголовки ) - diagrammalar va koordinata o'qlarining nomlari kiritiladi;  O'qlar ( Оси ) - koordinata o'qlarini akslantiradi yoki ko'rsatmaydi;  To'r chiziqlari ( Линии сетки ) - diagrammadagi to'r kattaliklarini boshqaradi;  -Izoh ( Легенда ) - izohlarningjoylashishini belgilaydi;  Ma'lumotlar haqidagi yozuvlar ( Подписи данных ) diagrammadagi ma'lumotlar nomlarini akslantiradi; 18  Ma'lumotlarjadvali ( Таблица данных ) - diagramma va jadvalning bog'lanishini boshqaradi. Sarlavhalar nomli ilova oynasining Название диаграммы maydoniga diagrammaning sarlavhasi (nomi) kiritiladi (10-rasm). Agar sarlavha uzun bo'lib, bir satrga sig'masa, avtomat ravishda qolgan qismi keyingi satrlarga ko'chiriladi. Koordinata o'qlarining gorizontal yo'nalishdagi nomi Ось X ( категорий ) maydoniga kiritiladi. Vertikal yo'nalishning nomi Ось Y ( значений ) maydonida beriladi. Bir maydondan ikkinchisiga o'tish klaviaturaning Tab tugmasi yordamida yoki sichqoncha ko'rsatkichini kerakli maydonga keltirib, chap tugmani bosish bilan amalga oshiriladi. Agar Enter tugmasi bosilsa, «Diagrammalar ustasi»ning keyingi qadamiga o'tiladi. Ko'rilgan maydonlarga kiritilgan ma'lumotlar diagramma shaklini ko'rsatuvchi oynada akslanadi. Uch o'lchovli diagrammada Z o'qi mavjud. M астер «Ma'lumotlar haqidagi yozuvlar» nomli ilova oynasida diagrammada akslanuvchi yozuvlar beriladi. Yozuvlarga qo'shish ( Включить в подписи ) panelidagi Qatorlar nomi ( Имена рядов ) ko'rsatkichi belgilansa (11-rasm), har bir ustun ustiga qator nomi qo'yiladi. Agar 9-rasmda keltirilgan holatdagi Ряд 1, Ряд 2, Ряд 3, ... nomlar o'zgartirilmasdan, keyingi qadamga o'tilganda, hosil bo'lgan diagramma ustunlarining ustiga Ряд 1, Ряд 2, Ряд 3, ... nomlari yoziladi. Agar ikkinchi qadamda tumanlar nomlari ko'rsatilgan bo'lsa, uchinchi qadamda shu nomlar diagramma ustunlari ustiga yoziladi. Agar Kategoriyalar nomlari ( Имена категорий ) ko'rsatkichi belgilansa, diagrammaning har bir ustuni ustiga kategoriya (bizning misolimizda, tumanlar) nomlari akslanadi. Qiymatlar ( Значения ) ko'rsatkichi belgilansa, ustunlar ustida qayd etilganjinoyatlar soni ko'rsatiladi. Bo'laklar ( Доли ) va Pufakchalar o'lchami ( Размеры пузырьков ) yuqorida tanlangan gistogrammaga tegishli emas, shuning uchun bu ko'rsatkichlar bilan ishlashning imkoniyati yo'q. Ular tegishli diagrammalarda faollashadi. Yuqorida 19 keltirilgan faol ko'rsatkichlardan birortasi tanlansa, «Izoh kaliti» ( Ключ легенды ) ш elgilashning imkoni mavjud bo'ladi. Izoh kaliti diagrammaning o'ng tomonidajoylashgan rangli kvadratni anglatadi. Har bir ma'lumotlar qatoriga o'ziga xos rangli kvadrat mos keladi. Bunday rangli kvadratlardan keyin ma'lumotlar qatorining nomi joylashadi. Agar Qiymatlar ( Значения ) ko'rsatkichi va «Izoh kaliti» birgalikda belgilansa, u holda har bir ustun ustidagijinoyatlar sonining oldida mos rangli kvadrat ham aks etadi. Yozuvlarga qo'shish ( Включить в подписи ) panelidagi ko'rsat- kichlarning barchasini yoki ba'zilarini bir vaqtning o'zida belgilash mumkin. Bu holda ustunlar ustidagi yozuvlar aralashib ketmasligi uchun foydalanuvchi Ajratuvchi ( Разде - литель ) deb nomlangan ro'yxatdan o'ziga kerakli simvolni tanlaydi. Agar foydalanuvchi Excel 2000 dasturidan foydalanayotgan bo'lsa, «Ma'lumotlar haqidagi yozuvlar» nomli ilova oynasida Yozuvlar qiymati ( Подписи значений ) panelida Yo'q ( Нет ), Qiymat ( Значение ), Bo'lak ( Доля ), Категория , Kategoriya va bo'lak ( Категория и Доля ), Pufakchalar o'lchami ( Размеры пузырьков ) nomli ko'rsatkichlar mavjud (12-rasm) (Excel 2007 da Макет menyusi). Bu dasturda faqat birgina ko'rsatkich bilan ishlash belgilangan. Ma'lumotlar jadvali ( Таблица данных ) nomli ilova oynasida diagramma ostiga shu diagrammani yaratish uchun asos bo'lgan yacheykalar oralig'ini ham keltirish mumkin. Buning uchun Ma'lumotlar jadvali ( Таблица данных ) nomli ko'rsatkich belgilanadi (13-rasm) (Excel 2007 da Макет menyusidagi Таблица данных ). Agar «Izoh kaliti» ham faollashtirilsa, mos rangli kvadrat ma'lumotlar qatori oldida hosil bo'ladi.Odatda Легендаш qo'shish ( Добавить легенду ) ko'rsatkichi faol bo'ladi, ya'ni Легенда joylashgan soha diagramma bilan birga akslanadi (14-rasm). Bunday holda Joylashuv ( Размещение ) nomli paneldagi ko'rsatkichlar ( внизу ; в правом верхнем углу ; вверху ; справа ; слева ) bilan ishlashning imkoni mavjud bo'lib, ular orqali Легенда joylashgan sohaning o'rni belgilanadi (Excel 2007 da Макет menyusi). Agar Легендат qo'shish ko'rsatkichi 20 belgilanmagan bo'lsa, Легенда sohasi diagrammada aks etmaydi va Joylashuv ( Размещение ) nomli paneldagi ko'rsatkichlar bilan ishlashning imkoni yo'q. To'r chiziqlari nomli qo'shimcha ilovali oynada X va Y o'qlari asosiy va yordamchi chiziqlariningjoylashuvi akslanadi (15-rasm).Asosiy va yordamchi chiziqlarning barchasini faollashtirish ba'zi hollarda diagrammaning tahlilini qiyinlashtiradi. O'qlar ( Оси ) nomli qo'shimcha ilovali oynachada (16-rasm) o'qlar bo'yicha joylashgan ma'lumotlar aks ettiriladi. Odatda, Ось X ( категорий ) va Ось Y ( значений ) ko'rsatkichlari faol holatda bo'ladi. Bu ko'rsatkichlarning faolligini bekor etish diagrammada o'qlarning bo'laklarga bo'linishini va ma'lumotlar qiymatlarini ko'rinmas holga keltiradi. X o'qi bo'ylab uchta (автоматическая, категории, ось времени) ko'rsatkichlar bor. Bu ko'rsatkichlardan uchinchisi (ось времени) sana bilan bog'liq. Odatda, Microsoft Excel dasturida sana boshi deb 1900- yilning 1-yanvari belgilanadi. Qo'shimcha ilovali oynachalarning barchasida kerakli kattaliklar o'rnatilgandan so'ng, keyingi qadamga o'tish uchun Далее tugmasi bosiladi. «Diagrammalar ustasi»ning to'rtinchi qadami. To'rtinchi qadam shakllantirilayotgan diagrammaning joylashishini belgilaydi. Sahifaga diagrammani joylashtirish ( Поместить диаграмму на листе ) panelida ikkita ko'rsatkich ( отдельном , имеющемся ) va ikkita maydon mavjud (17-rasm). Ikkita ko'rsatkichdan qaysi biri tanlansa, shu ko'rsatkich yonidagi sahifa nomi joylashgan maydon faollashadi. Agar alohida ( отдельном ) ko'rsatkich tanlansa, hosil qilinayotgan diagramma Diagrammal nomli sahifaga Готово tugmasi bosilganda joylashadi. Bu sahifa nomi foydalanuvchi tomonidan o'zgartirilishi mumkin. 21 17-rasm. To'rtinchi qadamning muloqot oynasi. Agar mavjud ( имеющемся ) ko'rsatkichi tanlangan bo'lsa, bu ko'rsatkichning ro'parasidagi maydondagi sarlavhalar ( Лист 1, Лист 2,...) ro'yxatidan qaysi biri tanlansa, shu sahifaga diagramma joylashadi. Foydalanuvchi tomonidan alohida sahifaga biror diagramma joylashtirilgan bo'lsa, bu sahifaning nomi ham sarlavhalar ro'yxatiga kiritilgan bo'ladi. Bu esa bir necha diagrammani bir sahifaga joylashtirishga imkon beradi. Microsoft excel dasturidagi diagrammalarning turlari Microsoft Excel dasturidagi barcha diagrammalar standart va nostandart turlarga bo'linadi. Standart diagrammalar Standart diagrammalar quyidagi 14ta turdan iborat:  gistogramma;  chiziqli ( Линейчатая );  grafik shaklidagi;  doira shaklidagi ( Круговая );  nuqtali ( Точечная );  sohali (С областями);  halqasimon (Кольцевая);  bargsimon (Лепестковая);  sirtli (Поверхность);  pufaksimon (Пузырьковая);  birja; 22  silindr shaklidagi;  konus shaklidagi;  piramida shaklidagi. Ushbu diagrammalarning har qaysisi bir nechta ko'rinishlardagi diagrammalardan tashkil topadi. 3-jadvalda berilgan ma'lumotlar asosida diagramma turlariga namunalar keltiramiz. 3-jadval. Ikki yilda sodir etilganjinoyatlar A В С D 1 Jinoyat turlari 2007-y 2008-y O'sish/Kamayish 2 O'g'rilik 15 21 6 3 Qotillik 4 2 -2 4 Bosqirichilik 9 11 2 5 Pora 10 8 -2 6 Bezorilik 12 17 5 7 Narkotiklar 5 2 -3 Gistogramma. Gistogramma — vertikaljoylashgan ustunlardan iborat diagrammadir. Gistogramma shaklidagi diagrammalarning 7 turi mavjud. Gistogrammadan bir necha ma'lumotlar qatoridagi qiymatlarni taqqoslashda foydalaniladi (18-rasm). Gistogramma va umuman boshqa barcha turdagi me'yorlarda tasvirlanadigan diagramma turlarida vertikal yoki gorizontal ustun qiymatlari 100 % gacha to'ldiriladi va shu bois diagrammadagi ustunlarning uzunligi bir xilda bo'ladi (19- rasm). 23 19-rasm. Me'yor bilan beriladigan diagramma. Bu turdagi diagrammalarda tahlil qilinayotgan qiymatlarning bir- biriga nisbatini taqqoslash mumkin. Chiziqli diagrammalar. Chiziqli diagrammalarning olti turi mavjud bo'lib, ular gorizontal joylashgan ustunlar shaklida bo'ladi (20-rasm). Bu diagrammalar bir nechta ma'lumotlar qatoridagi qiymatlarni taqqoslashga mo'ljallangan. Gistogramma va chiziqli diagrammalar o'xshash bo'lib, ular faqat ustunlariningjoylashishiga ko'ra o'zaro farq qiladi. Grafik shaklidagi diagrammalar. Grafik shaklidagi diagrammalardan (ularning etti turi mavjud) odatda qatordagi qiymatlarning o'zgarish dinamikasini tasvirlashda foydalaniladi (21-rasm). Ular vaqt bo'yicha o'zgarishlarni aks ettirishda juda qo'l keladi. 21-rasm. Markerli grafik shaklidagi diagramma. Doira shaklidagi diagrammalar. Doira shaklidagi diagrammalar ma'lumotlarni qismlarga ajratib tasvirlashda juda qulay bo'lib, uning olti turi 24 mavjud (22-rasm). Ma'lumotlar doira shaklida, qismlarga ajratilgan yoki ajratilmagan va turli ranglarga bo'yalgan holda aks etadi. 22-rasm. Bo'laklarga ajratilgan doira shaklidagi diagramma. Doira shaklidagi diagrammalar har qanday ma'lumotlar qatoridagi elementlarning ham absolyut qiymatini, ham uning umumiy yig'indiga qo'shgan hissasini ko'rsatadi yoki diagrammada umuman bunday ma'lumotlar ko'rsatilmasligi mumkin. Bunday diagrammada faqat bitta ma'lumotlar qatori taqdim etiladi. Nuqtali diagrammalar. Microsoft Excel dasturidagi aksariyat diagrammalarda qiymatlar biro'q bo'ylab, nomlar esa ikkinchi o'q bo'ylab joylashtiriladi. Nuqtali diagrammalarda esa ikkala o'q bo'ylab ham qiymatlarjoylashtiriladi (23-rasm). 23-rasm. Nuqtali diagrammaning ikki yilda sodir etilgan jinoyatlar taqqoslangan shakli. 25 Nuqtali diagrammalardan ikki qatordagi ma'lumotlarni taqqoslashda (masalan, ikkita yilda sodir etilgan jinoyatlarni) foydalaniladi va ularning besh xil turi mavjud. Sohali diagrammalar. Sohali diagrammalar - ma'lumotlarni grafik bilan koordinata o'qi orasini bo'yagan holda aks ettiruvchi diagrammadir (24-rasm). Excel elektron jadvalida bunday diagrammalarning olti turi mavjud. 24-rasm. Sohali diagrammaning bir ko'rinishi. Sohali diagrammalar grafik shaklidagi diagrammalarga o'xshash, biroq ularda sohalarga rang berilgan bo'ladi. Halqasimon diagrammalar. Halqasimon diagrammalar doira shaklidagi diagrammalarga o'xshash, biroq doira shaklidagi diagrammalarda bitta ustundagi ma'lumotlarni aks ettirish mumkin bo'lsa, halqasimon diagrammalarda bir necha ustundagi ma'lumotlarni aks ettirish mumkin. Bu ma'lumotlar halqalar shaklida bir- biridan ajratiladi (25-rasm). 26 25-rasm. Ajratilgan halqasimon diagramma. Halqasimon diagrammaning ikki turi mavjud bo'lib, ma'lumotlar birida ajratilgan, ikkinchisida esa ajratilmagan holda aks etadi. Doira va halqa shakllaridagi diagrammalarning boshqa diagrammalardan farqi shuki, ularda jadvaldagi sonlarning qiymatlari, qatorlar nomlari yoki qiymatlar umumiy qiymatining necha foizini tashkil etishini aks ettirish mumkin. Bargsimon diagrammalar. Bargsimon diagrammaning uchta turi mavjud. Bunday diagrammada har bir nuqtaning qiymati uning markaziy nuqtagacha bo'lgan masofasiga ko'ra aniqlanadi (26-rasm). Radiusning burchagi nuqtaning ma'lumotlar qatorida joylashishini belgilaydi. Ma'lumotlar bir necha qatorda joylashgan bo'lishi mumkin, diagramma ularning har biri uchun alohida koordinata o'qiga ega bo'ladi. 26-rasmda bir qatorda joylashgan ma'lumotlardan foydalanilgan. Bunday diagrammalardan turli ishorali ma'lumotlarni aks ettirishda yoki ularni taqqoslashda foydalaniladi 26-rasm. Bargsimon diagrammaning oddiy ko'rinishi. Sirtli diagrammalar. Sirtli diagrammalarda bir nechta qatorlardagi ma'lumotlar sirtda tasvirlangan ko'rinishda aks etadi. Sirtli diagramma-ning to'rt xil turi mavjud. 27-rasmda hajmli sirt diagramma tasvirlangan. Bunday diagrammalarni boshqa hajmli diagrammalar kabi ixtiyoriy burchakka og'dirish mumkin. 27 27-rasm. Hajmli sirt diagrammasi. Pufaksimon diagrammalar. Pufaksimon diagrammalar pufaklarni aks ettiruvchi aylanalar to'plamidan iborat bo'ladi. Pufakning o'lchami pufakshaklida aks ettirila-digan kattalikning qiymatiga bog'liq. Excel dasturida ikki turdagi pufaksimon diagramma mavjud Pufaksimon diagrammaning bir ko'rinishi. Birja diagrammasi. Birja diagrammasi birjadagi narx-navo haqidagi ma'lumotlarni aks ettirishga mo'ljallangan. Bunday diagrammalarda uchtadan beshtagacha ma'lumotlar to'plamlaridan foydalanish mumkin. Unda birjadagi mahsulotlarning eng baland yoki past baholari, hajmlari kabi ma'lumotlar berilishi kerak. Silindr shaklidagi diagrammalar. Silindr shaklidagi diagrammalarning yettita turi mavjud bo'lib, ularning shakllari silindr, geometrik kabilardir (29-rasm). 29-rasm. Silindr shaklidagi oddiy diagramma. 28 Konus shaklidagi diagrammalar. Konus shaklidagi diagrammalar silindr shaklidagi diagrammalar kabi bo'lib, ularda konus geometrik shakldan foydalaniladi (30- rasm). 30-rasm. Konus shaklidagi diagrammaning oddiy turi. Piramida shaklidagi diagrammalar. Piramida shaklidagi diagrammalarning ham yettita turi mavjud bo'lib, ularning shakllari Silindr va konus shakllaridagi diagrammalarnikiga o'xshash (31-rasm). 31-rasm. Piramida shaklidagi diagramma. Nostandart diagrammalar Nostandart diagrammalar standart diagrammalardan farqli o'laroq, bittadan turga ega va ular asosan standart diagrammalarning bir ko'rinishi hisoblanadi. Bunday diagrammalar ma'lumotlarni tasvirlash uchun juda qulay va ko'rinishlari chiroylidir. 29 Excel dasturida nostandart diagrammalarning quyidagi turlari mavjud:  sohali bloklar (Блоки с областями);  bo'limlarga ajratilgan (Вырезанные сектора);  gistogramma/soha (Гистограмма/области);  silliq grafiklar (Гладкие графики);  ko'k doira (Голубая круговая);  grafik/gistogramma;  grafik/gistogramma 2;  grafiklar (2o'q) ( Графики (2 оси ));  yog'och shaklli ( Деревянная );  konuslar;  logarifmik;  bug'lanuvchi to'sin ( Парящие бруски );  naychali ( Трубчатая );  rangli grafika ( Цветные графики );  rangli ustunlar ( Цветные столбцы );  oq-qora gistogramma ( ЧБ гистограммы );  oq-qora grafik va vaqt ( ЧБ график и время );  oq-qora doira (ЧБ круговая);  oq-qora sohali (ЧБ с областями);  enli gistogramma (Широкая гистограмма). Sohali bloklar shaklidagi diagramma. Bunday diagrammalardan ma'lumotlarni taqqoslash uchun foydalanish mumkin, masalan, ikki yilda sodir etilganjinoyatlarning soni (32-rasm). 30 32-rasm. Ikki yilda sodir etilgan jinoyatlar taqqoslangan sohali bloklar diagrammasi. Bo'limlarga ajratilgan diagramma. Bo'limlarga ajratilgan diagram-malar standart diagrammalarning doira shaklidagi bir ko'rinishidir (33-rasm). Bunday diagrammalar bitta ustunda keltirilgan ma'lumotlarni tasvirlash uchun qulaydir. 33-rasm. Bo'limlarga ajratilgan diagrammaning ko'rinishi. Gistogramma/soha turidagi diagramma. Gistogramma va soha turidagi diagrammada ma'lumotlar ustunlar shaklida tasvirlanib, ularning o'zgarish sohasi ham ko'rsatiladi (34-rasm). 31 34-rasm . Gistogramma/soha turidagi diagrammaning ko'rinishi. Silliq grafik shaklidagi diagramma. Silliq grafik shaklidagi diagrammalardan jinoyatlar haqidagi statistik ma'lumotlarni tasvirlashda va hisobot tayyorlashda foydalanish mumkin (35-rasm). 35-rasm. Silliq grafik shaklidagi diagramma. Ko'k doira shaklidagi diagramma. Ko'k doira shaklidagi diagramma doira shaklidagi diagrammalarning bir ko'rinishidir. Unga shartli ravishda « Ко ' к rangli» deb nom berilgan (36-rasm), lekin uni xohlagan rangga bo'yash ham mumkin. 36-rasm. Ko'k doira shaklidagi diagramma. 32 37-rasm. Grafik/gistogramma turidagi diagramma. Grafik/gistogramma 2. Bunday turdagi diagrammalar grafik/gis togramma shaklidagi diagrammalar bilan bir xil, faqat unda ma'lumotlar Grafik/gistogramma. Bunday diagrammalarda ikkita ustundagi ma'lumotlardan biri gistogramma, ikkinchisi esa siniq to'g'ri chiziqli grafik shakllarida tasvirlanadi (37-rasm). Agar ma'lumotlar ustuni ikkitadan ko'p bo'lsa, ularning bittasi siniq to'g'ri chiziqli grafik, qolganlari esa gistogramma shaklida tasvirlanadi. Grafiklar (ikki o'qli). Bunday turdagi diagrammalarda ma'lumotlar ikkita koordinata o'qlari asosida joylashtirilib, siniq to'g'ri chiziqlar bilan tutashtiriladi (39-rasm). 39-rasm. Grafiklar turidagi diagramma. 33 Yog'och shaklli diagramma. Diagrammadagi gorizontal joylashgan ustunlarning ko'rinishi oddiy yog'ochga o'xshaganligi sababli «Yog'och shaklli» deb nomlangan (40-rasm). Bunday diagramma ustunlarini turli ranglarga bo'yash ham mumkin. 40-rasm. Yog'och shaklli diagramma. Konuslar shaklidagi diagramma. Konuslar shaklidagi diagramma standart konus diagrammasining bir shakli bo'lib, uning farqi konuslar qirqilgan holda tasvirlanadi (41-rasm). 41-rasm. Konuslar shaklidagi diagramma. Logarifmik diagramma. Bu turdagi diagrammalar logarifmik koordinata o'qlari asosida yaratiladi (42-rasm). 34 42-rasm. Logarifmik diagrammaning ko'rinishi. Bug'lanuvchi to'sin shaklidagi diagramma. Bug'lanuvchi to'sin shaklidagi diagrammalarni yaratishda kamida ikkita ustundagi ma'lumotlardan foydalanish maqsadga muvofiq (43-rasm), chunki bitta ustundagi ma'lumotlar olinsa, to'sinlar qo'yilmay, faqat son va qiymatlar tasvirlanadi. 43-rasm. Bug'lanuvchi to'sin shaklidagi diagrammalar. Naychali diagramma. Naychali diagramma standart diagram malarning chiziqli turidir (44- rasm). 44-rasm. Naychali diagramma. 35 Rangli grafik shaklidagi diagramma 25 —2007- у —2008-y 36 Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati 1. Aripov M. Informatika asoslari. O’quv qo’llanma. –Toshkent: 2002. 2. M.Aripov. Internet va elektron pochta asoslari. T., Universitet, 2000 3. Ayupov R.X. Xususiy komputerda ishlash. MS Word matn muharriri. –T.: TMI, 2002, 124 bet. 4. Ayupov R.X., Ilxomova E. Komputer tarmoqlari va Internet tizimi.–T.: TMI, 2002. 5. Microsoft Assess 2002. Russkaya versiya. Shag za shagom. Prakticheskoe posobie. [Per. s angl. L.V. Sazonova]. – M.: EKOM, 2002. – 352 s. 6. Microsoft Windows XP: Shag za shagom . Russkaya versiya: [Prakt. posob.]. – M.: EKOM, 2002. – 352 s.: il., pril. 7. Microsoft Word. Versiya 2002. Shag za shagom: [Per. s angl. L.V. Sazonova]. – M.:EKOM, 2002. – 336 s.: il. 8. Bondarenko S., Bondarenko M. Word 2003. – SPb.: Piter, 2005. – 380. (4) s.: il. –(Populyarnыy samouchitel). 9. Bott, Ed. Windows XP. B ы stro i effektivno: per s angl. – SPb.: Piter, 2005. – 320 s. 10. Ye vseev, Georgiy Aleksandrovich. Noveyshiy samouchitel rabot ы na kompyutere: Effektivn ы y kurs / G. Yevseev, V. Muraxovskiy, S. Simonovich; Pod red. S. 11. Nasreddinova Sh. Excel 7.0 da jadval hisoblagichlar. – T.: TMI, 2002. 12. Sagman Stiv. MS Power Point 7.0. dlya Windows.- Sankt-Peterburg, Izdatelstvo «Piter», 1997 37

Boshlang‘ich ta’limga oid axborotlarni Excelda qayta ishlash. Formula va funksiyalar. Grafik va diagrammalar yaratish. Diagramma yaratishdagi asosiy amallar

Купить