Boshokli va dukkakli ekinlarni zararli karantin xasharotlari va kasalliklar - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	33.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Boshokli va dukkakli ekinlarni zararli karantin xasharotlari va kasalliklar

Купить

BOShOKLI VA DUKKAKLI EKINLARNI ZARARLI KARANTIN
X A ShAROTLARI VA KASALLIKLAR
Reja:
1. Xitoy ururxurini utish yullari, rivojlanish xususiyatlari va karantin
kurash tadbirlari.
2. Bu g‘ doyning Xind q orakuya kasalligini o‘ tish y o‘ llari, zarari va
ularga karan tin kurash tadbirlari.
3. Bu g‘ doy sarik bakteriozining tashki alomatlari, kasallik
qo‘ z zg‘a tuvchisining morfologiyasi va karantin kurash tadbirlari.
4. Makkajuxorining bakterial sulish kasalligining zarari, tashki
alomatlari va karantin karshi kurash tadbirlari.

MDX Da x.isobga olinmagan. MDX ning Yevropa kismida, Kavkazda na
O‘ rta Osiyoga tarkalib, muxitga moslashib zarar yetka- zishi mumkin.
Zararlanadigan o‘ simliklar: soya, mosh, loviya, oddiy nuxat, xashaki
dukkaklilar, nut va boshkalar.
Daladagi ekinlarda zararlaydi, asosan kuchli zararlanish omborxonalarda
kuzatiladi. Mosh dukkagini deyarli tulik ichini ye b fa kat pusti (kobigi) koladi.
Imago. Tanasi kizgish-jigarrang, q is q a ovalsimon, deyarli t o‘g‘ ri burchakli,
uzunligi 2,5 mm, eni 1,6 mm.
E rkaklarning m o‘ ylovlari taroksimon, uzun buladi. Ur g‘ ochilarini
m o‘ ylovlari esa arrasimon kiz g‘ ish-koramtir ran-gda. Ustki kanoti uzaygan
turtburchakli och-jigarrangda. Pigi- diysi (ket kismi) tik, ok mayda tukchalar
bilan koplangan.
Tuxumi ovalsimon, 0,4 x 0,6 mm; yangi kUyilgan tuxumlar shaffof.
Lichinka chikkandan keyin tuxum kobigi rangi qo‘ n g‘ ir buladi.
Lichinkasi ok, uzunligi 4 mm gacha 1 yoshda uch juft 2 butimli oyogi buladi.
Po‘ st tashlagandan keyin lichinkalar yu g‘ on bukil gan oyoksiz x o lda buladi.
G‘ umbagi uzunligi 2,5 mm, sar g‘ ish-ok rangda, erkin tipda.
Rivojlanishi t o‘ xtovsiz ravishda buladi. Qo‘ng‘izlar xayotining
davomiyligi o‘ rtacha 12 kundan 36 kungacha b o‘ ladi.
Ur g‘ ochi qo‘ng‘izlar quruq uruqqa (donga, dukkakka) yoki pishgan dukkaklarga
o‘rtacha 60 ta tuxum qo‘yadi. Tuxumlarini dukkakka yopishtirib, dona-dona kilib
kuyadi. Bir dukkak yoki donga 30-60 tagacha tuxum qo‘yishi mumkin.
Bitta donda bir necha lichinka rivojlanib, xamda imago be rishi mumkin.
Lichinkalar 3 marta pust tashlaydi va zararlagan urug ichida g‘ umbakka aylanadi.
Rumbakdan qo‘ n g‘ izlar chikkandan keyin kobig sinib, tushib ketadi. Xamma
davrlarini rivojla nishi xaroratga boglik bulib, 45 kundan 196 kungacha ch o‘ zilishi
mumkin.

Kishda rivojlanishi 3-4 oyga chuziladi. Bir yilda Xitoy uru g‘ x o‘ r qo‘ n g‘ izi
(donxuri) AKShda 6-8 ta, Tayvanda 10 ta avlod beradi. Xitoy uru g‘ x o‘ r qo‘ n g‘ izi
xamma rivojlanish fazalarida urug‘ lik va dukkaklari orkali tarkaladi.
Karantin tadbirlar. Karantin ostidagi materiallarni tek- shirish va
ekspertiza k.ilish. Don-dukkaklilarni rengenografiya orkali zararlanganligi
yoki aksinchaligini aniklash.
Zararlangan partiyani eksportyorlarga kaytarish yoki kamera-larda
brommetil bilan zararsizlantirish. Yoki zararlangan maxsulotlarni
zararkunanda moslasha olmaydigan xududlarda Kayta ishlash. Ilmiy-
tekshirish ma q sadlarida oz mikdordagi don-dukkaklarni
rengenoekspertizadan o‘ tkazib, brommetil bi lan zararsizlantirib, keyin
foydalanish.
Vaktincha sak l anayotgan eksport kilingan q ishlok x o‘ jalik
maxsulotlarini omborlarda tekshirish. Agar zararlanish anik l ansa, tezda y o‘q
kilish.(1,2)
Bu g‘ doyning Xind kora kuya kasalligi Tilletia indica Mitra
Xind kora kuya kasalligi Af g‘ oniston, Birma, Xindiston, Irok, Pokiston
va Turkiyada tarkalgan.
MDX davlatlarida bu kasallik r o‘ yxatga olinmagan. Lekin 1969-1972,
1974-1975 yillarda Meksika va AKD1 dan, xamda Shvesiyadan keltirilgan
bu g‘ doylar Xind korakuya kasalligi bi lan kasallanganligi aniklangan. Yana
shu narsani aytish joizki, birorta adabiyotda yukoridagi davlatlarda Xind kora
kuya kasal ligi tarkalganligi keltirilmagan. O‘ rta Osiyoga tarkalish xavfi
kattarok, chunki bu kasallik deyarli Osiyo davlatlarida tarkalgan. Infeksiya
manbai Xind kora kuya kasalligi bilan kasallangan bu g‘ doy va tuprok
xisoblanadi.
Xindistonning shimoliy g‘ arbida 20 % gacha bug‘doy xrsildorligi
yuXotilgan.

Kasallikning tashki alomatlari. Xind bu g‘d oy kora kuya ka salligi boshka
korakuya kasalliklardan fark kiladi: kisman galla zararlanadi.
Zararlangan o‘ simlikda kasallik boshokda paydo buladi. Odatda bittadan
5 tagacha boshok zararlanadi. K o‘ p x o llarda yosh organlar zararlanadi.
Dala sharoitida kasallik fakat burdoy pishayotgan paytda k o‘ rinishi
(bilinishi) mumkin. Boshokdar ochilganda kasallik anik k o‘ rinadi.
K o‘ z g‘ atuvchining xlomidosporalari kobikning ichida b o‘l lganligi tufayli
ularga karshi kurash kiyin.
Xind olimlari M.Mitra va B.Mandxur larning olib borgan tadkikrtlari
shuni k o‘ rsatdiki, kimyoviy preparatlar bilan ishlov berilgan va termik ishlov
berilgan urug‘lar xam t o‘ lik zarar-sizlanmas ekan. Yagona y o‘ l-chidamli
bu g‘ doy navlarni yetishtirish.
K o‘ z g‘ atuvchini morfologiyasi va biologik asoslari.
Yetilgan sporalar t o‘q jigarrangda, deyarli koramtir, not o‘g‘ ri sharsimon
shaklda tursimon krbikda b o‘ ladi. Sporalar 22-42 x 25-40 o‘ lchovda kamdan
kam 55 mkm gacha. Yetilgan sporalar bilan birgalikda k o‘ p mikdorda sargish
yoki deyarli rangsiz sterik xujayralar uchraydi.
Neovassia indica sporalari Tilletia tritici sporalarini eslata di, lekin ular 2
marta katta va tuk rangda buladi. Tilletia tritici sporalarining o‘ lchami 14-22
mkm.
Xind kora kuyasi sporalari shu oilaning boshka turlaridan fark kilib,
uzok tinchlik davridan s o‘ ng o‘ sadi. Infeksiya tu-prokdan o‘ simlikka o‘ tadi.
Keyin boshoklar orkali tarkaladi. Sugoriladigan yerlarda yetishtiriladigan
bug‘doy ni Xind burdoy Korakuyasi kuchli zararlaydi.
Xind burdoy kora kuyasi kasalligiga karshi karantin tad birlar va karshi
kurash choralari xuddi bug‘doy sarik bakterioziga karshi kurashga uxshaydi.
( 1,2,3)

Bug‘doy sarik, bakteriozi
So rynebacterium trifici Burkh .
Burdoy sarik bakteriozi Xindiston, Xitoy, Eron, Misr, Efiopiya va
avstraliyada tarkalgan.
MDX mamlakatlarida r o‘ yxatga olinmagan. Uning rivojla-nishi uchun
Urta Osiyo, Kavkaz va Ukrainaning ikdimi juda Kulay keladi.
Kasallik fakat bug‘doy ni zararlaydi. Dala sharoitida Xindistonda 50 %
o‘ simlikni zararlagan.
Kasallikning tashki alomatlari. Birinchi belgilar, bargda ensiz ok va
sar g‘ ish chizikdar (y o‘ l-y o‘ l) paydo b o‘ ladi. Keyinchalik boshokchalar
not o‘g‘ ri (mayib) rivojlanib sarik bakterial shilimshik chikaradi, bu
shilimshik namlik yukori bulgan vaktda yerga okib tushadi.
Kattik zararlanganda bu g‘d oy boshokdari kiyshik, mayib b o‘ lib koladi.
Kasal O‘ simlik o‘ sishdan koladi.
Bu kasallik kupincha gelmintoz bilan birga paydo buladi. Sarik bakterioz
tarkalishining asosiy manbai zararlangan urug‘lar bilan birga-bug‘doy
nematodasi xamdir.
Bakterioz qo‘ z g‘ atuvchisi 2,5 yilgacha uzini virulentligi va
xayotchanligini sakdaydi.
K o‘ z g‘ atuvchining morfologiyasi va biologik asoslari
Sarik bakterioz kuzratuvchisi tayokchasimon, xarakatchan, bak teriya
b o‘ lib, 0,8x2,4-3,2 mkm o‘ lchamda.
Agar agardagi koloniyasi dumalok sargish yaltirok, yakkol bilinadigan
(d o‘ mbok). Bakteriyalar ta’sirida oksil - jelatin
O‘ zgarmaydi, kraxmal gidrolizlanmaydi. Rivojlanish uchun opti-mal
xarorat 20-30 °S, 50 ° Sda nobud b o‘ ladi.
Karantin tadbirlar va kurash choralari:

Zararlangan urug‘larni ekish takiklanadi. Yukrridagi kasal-liklar
tarkdlgan joylardan bug‘doy keltirish takiklanadi. Kel-tirilgan bug‘doylarni
fakat karantin pitomniklarda ekishga ruxsat beriladi.
Karantin pitomniklarda ekilgan bug‘doy kasallanganligi shubxa qilinsa,
tezda aniklanib, zararlangan «o‘choklar» yokib yuboriladi.
Uzok, muddatli almashlab ekishni joriy etish, bunda bakte-riozni
tarkatuvchi bug‘doy nematodasi kamayadi.
O‘ z vaktida mutaxassislar bilan tekshirish olib borish va karantin
kasallik b o‘ lgan takdirda Davlat karantin qo‘ mitasiga xabar berib ruyxatga
olish.
Karantin qo‘mita xodimlari bu g‘ doyni xamma davrlarida ku-zatish olib
boradilar.
Tekshirishlar natijasida bug‘doyda karantin kasalliklar (Xind
korakuyasi, sarik. bakterioz) borligi ma’lum bo‘lsa, Davlat karantin qo‘mitasi
boshchiligida y o‘q kilish va zararsizlantirish choralari k o‘ riladi. (1,3)
Makkaj o‘ xorining bakterial sulit kasalligi Vas terium stewarti Veg ge u.
Gresiya, Italiya, Yugoslaviya, Xitoy, Tailand, Kanada, Kosta-Rika,
Meksika, AKSh, Braziliya, Peru va boshka davlatlarda tarkalgan. MDX da
k,ayd kilinmagan.
Adabiyotlardan ma’lumki, AK Sh dagi bir necha xujaliklarda
makkaj o‘ xori navlarini zararlanishi 100% ga yetgan. Italiyada esa eng yuk o ri
y o‘qo tish 65 % ni tashkil etgan.
Agar zararlangan makkaj o‘ xori vegetatsiya davomida q alok b o‘ lmasa, u
ustki va ichki tomondan zararlangan infeksiyali uru g‘ beradi. Bu bakterioz
boshka rayonlarga va davlatlarga o‘ tishi juda xavfli xisoblanadi.
Kasallikning tash q i alomatlari. Kasallik yumshok. yosh barg- larni
uzunasiga shtrixli doglar paydo q ilish bilan boshlanadi.

Do g‘ lar avval och yashil rangda b o‘ lib, keyin sargayadi, tez tarkalib
xamma barglarga tarkaladi. Bu y o‘ l-y o‘ l do g‘ lar barglar dan poyaga o‘ tadi.
Poyalararo va barglardagi uzunasiga ketgan do g‘ lardan k o‘ ndalang
kesimiga uzida bakteriya massasini sakdagan kichik tomchi shaklidagi
ekssudat chikaradi. Bu ushbu kasallikni xarakterli belgisidir.
Pastki barglardagi infeksiya tomirlardan poya orkali yukoriga chikadi,
natijada kasallik butun o‘ simlikka tarkaladi. Dala sharoitida bu kasallik
ta’sirida erkak gullar tushib ketadi va o q rang g‘ ubor xosil q iladi. Bu kasallik
bilan katti q zararlanganda o‘ simlik nobud b o‘ ladi yoki pakana bulib meva
bermaydi.
Kasallikni tashki belgisi s o‘ lish xarakterli makkaj o‘ xori navlariga q arab
x a r xil namoyon b o‘ lishi mumkin.
Kasallangan makkaj o‘ xori sovu q urganga o‘ xshab koladi.
Kasallikka chidamlirok navlarda bu kasallik kechrok namoyon b o‘ ladi.
Barglardagi y o‘ l-y o‘ l chizikdar unchalik yaxshi bilinmaydi, keyinchalik
uru g‘ chi t o‘ kilib ketgandan keyin yaxshirok bilinadi.
Bakterial s o‘ lish kasalligi infeksiyasi zararlangan uru g‘ lar, o‘ simlik
koldiklari va xasharotlar yordamida tar q aladi. Kam x o llarda bu vilt
k o‘ z g‘ atuvchisi tuprokda q ishlashi mumkin Xamda infeksiya koldiklari
o‘ simlik k o ldiklarida q ishlaydi.
AKSh da makkajo‘xori viltini tarqalishiga tuprok burgala ri
(Snoetochema pulicaria hers u Ch denticulata) kupro sababchi bo‘lgan.
Kishlovga ketayotgan katta yoshdagi qo‘ng‘izlar ( Ch pulicaria ) o‘zi
bilan vilt ko‘zg‘atuvchisini saklab keyingi vegetatsiyaga olib o‘tadi.
Zararlangan yosh barglardan oziklangan burgalar o‘zi bilan infeksiyani
zararlangan o‘simlikka olib o‘tadi.
Vilt bakteriyasi tanasida qishlab, o‘zining xayotchanligini va
virulentligini saklab koladi.

Birinchi navbatda kasallik o‘ simlik tomir organlarini xamda keyinro q
pareximani buzadi.
Bakteriya tayokchasimon bulib 0,5-0,7 x 1,0-2 mkm bitta yoki juft x o lda
b o‘ ladi. Xarakatsiz, jgutiksiz, aerobdir.
Agar-agarda sekin o‘ sadi, mayda koloniyali. Jelatina qo‘ z g‘ almaydi,
sutni ivitmaydi, ivitsa xam juda sekin ivitadi. Bu bakteriya ta’sirida kraxmal
parchalanmaydi. Rivojlanish va o‘ sishi uchun optimal xarorat 30 ° S,
maksimat xarorat 39 °. 59 °S xaroratda nobud b o‘ ladi. Bakteriya sun’iy
ozikada uzining xayotchanligi va virulentligini uzok saklaydi.
Karantin tadbirlar va k a rshi kurash choralari
Makkajo‘xori bakterial s o‘ lish kasalligi tarkalgan joylar dan
makkajo‘xori uruglarini ekish maksadlarda keltirish takiklanadi.
TMTD preparati bilan uru g‘ larga ishlov berish.
Viltga chidamli makkajo‘xori navlarini yaratish. Almashlab ekish,
x o sildan keyin o‘simlik k o ldik l arini y o‘qo tish.( 1,2,3)

Adabiyotlar :
1. Paspelov SM. i dr. «Osnov ы karantina selskoxozyaystvenn ы x
rpsteniy». M., «Kolos», 1983 g.
2. Voronkova L.V. i dr. «Karantin rasteniy v SSSR». M.,
«Agropromizdat», 1986g.
3. Xasanov B.O. va boshkatar. «Ralla, sholi zararkunandalari,
kas sa liklari va begona o‘ tlardan ximoya kilish». T., 1999 y.

Boshokli va dukkakli ekinlarni zararli karantin xasharotlari va kasalliklar

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish