Bozor munosabatlari sharoitida ijodiy faoliyatning ahamiyati. ijodkorlik tushunchasining mohiyati

BOZOR  MUNOSABATLARI  SHAROITIDA  IJODIY
FAOLIYATNING AHAMIYATI. IJODKORLIK  TUSHUNCHASINING
MOHIYATI
R Е J А :
1. Bozor munosabatlari sharoitida ijodiy faoliyatning ahamiyati
2. Texnik ijodkorlikni umumiy nazariy masalalari.  Texnik ijodkorlik va dizayn   fani  qishloq xo’jaligi, sanoat, mashinasozlik,
ishlab   chiqarish   korxonalari,   uy-ro’zg’or   madaniyatini   shakllantiruvchi
fanlardan   biri   bo’lib,   O‘quvchilar   ushbu   fan   doirasida   texnik   ijodkorligini
rivojlantirish va dizayn faoliyatini shakllantirishlariga qaratilgan. Ushbu fanda
O‘quvchilar   zamonaviy   texnika   vaositalari   bilan   ishlash,   ularning   model   va
maketlarini   tayyorlash   ishlarini   olib   borishadi   hamda   O’zbekistonda   qishloq
xo’jaligi   mashinasozligi   sohasida   olib   borilayotgan   ishlar   haqida   nazariy   va
amaliy bilim berishni ko’zda tutadi.
Mamlakatimizda   jadal   suratlar   bilan   rivojlanayotgan   fan   texnika
taraqqiyoti   aqliy   va   jismoniy   mehnatni   bir-biriga   yaqinlashtirishni,   ya’ni   ular
o’rtasidagi   farqni   bartaraf   qilishni   taqozo   etadi.   Ishchilar   mehnati   tobora
injenerlik-texnik   xarakter   kasb   etayotgani,   rasionalizator   va   ixtirochilarning
saflari o’sib, ular kiritayotgan takliflarning samaradorligi ortayotganligi buning
yaqqol ifodasidir.
Rasionalizatorlar   va   ixtirochilar-ishchilar   sinfining   ilg’or   qismi   bo’lib,
ular   ijodiy   fikrlaydigan,   tinimsiz   izlanadigan,   mashina   va   mexanizmlarning
yangi,   eng   tejamli   konstruksiyalarni,   yangi   texnologik   jarayonlarni   yaratish
eskilarini takomillashtirish bo’yicha qimmatli takliflar kiritadigan kishilardir. 
Texnik tafakkurni va mehnatga ijodiy munosabatni  rivojlantirish yangi
kishini   -   yangi   jamiyat   quruvchisini   tarbiyalashning   eng   muhim   vazifalaridan
biridir.   Ana   shunday   kishining   yetishib   chiqishida   o’quvchilarga   umumiy
ta’lim   bilimlarini   berishdan   tashqari,   ularning   keng   politexnik   asosda   unumli
mehnatga ham jalb etadigan isloh qilingan maktab yetakchi rol o’ynashi lozim. 
Hozirgi   sharoitda   o’quvchilarga   politexnik   ta’lim   berish   tabiatning
maktab   predmetlarida,   avvalo   tabiiy-ilmiy     sikldagi   predmetlarda
o’rganiladigan   umumiy   qonunlari,   hozirgi   ishlab   chiqarishning   asosiy
tarmoqlari   xaqida,   eng   tipik   mashinalar,   mexanizmlar,   apparatlar   va
asboblarning   tuzilishi   hamda   ishlash   prinsiplari,   shuningdek   ulardan   amalda
foydalanish   haqida,   asosiy   materiallar   va   ularni   qo’llash,   eng   tipik   texnologik
jarayonlar   haqida   umumiy,   ilmiy   bilimlar   va   mehnatni   ilmiy   asosda   tashkil qilish   haqida   umumiy   ma’lumotlar   berishdan   iboratdir.   Ana   shu   vazifalar
texnik   konstruksiyalash   va   zamonaviy   texnika   namunalarini   modellashtirish
jarayonida muvaffaqiyatli amalga oshirilishi mumkin. 
Texnik ijodkorlik va dizayn fanini boshqa umumtexnika fanlari bilan bog’liqligi 
O’quvchilar   yuqori   darajada   rivojlangan   texnika   namunasi   sifatidagi   u
yoki   bu   texnik   modelni   yasashda   hozirgi   sanoat   ishlab   chiqarishiga   xos
konstruktorlik,   texnologik   va   ishlab   chiqarish   faoliyatining   asoslarini
o’rganadilar.  Texnik ijodkorlik va dizayn
Qishloq xo’jalik mashinalari Umumkasbiy fanlar
Elektrotexnika va radiotexnika
MMN
Mashina detallari
Materialshunoslikva ТТ P
Chizmachilik
Pedagogika
Psixologiya            Texnik modellashtirish jarayonida:
- turli texnologik operasiyalar o’zlashtiriladi; 
-  metall  va   metallmas  materiallarning  har  xil  turlari  va  markalarini   bilib
oladi; 
-   zamonaviy   texnikaning   haqiqiy   namunalari,   tuzilishi   va   ishlashining
asosiy prinsiplari tushuniladi;
- amaliy faoliyat jarayonida esa umumta’lim predmetlari bo’yicha olingan
bilimlar mustahkamlanadi. 
Ma’lumki,   amaliy   mashg’ulotlarda   texnik   konstruksiyalash   va
modellashtirish   xaqiqiy   mashina,   mexanizm,   asboblarning   faqatgina
kichraytirilgan   nusxasini   yasash   emas,   balki   ijodiy   faoliyat   asosida   texnik
modellarning   konstruksiyasini   ham,   ishlash   prinsipini   ham   ancha   soddalashgan,
lekin ularga o’xshashlikni saqlagan namunalarini yaratishdir. 
Texnik   modellashtirishga   kirishishdan   oldin   «model»   va   «maket»
tushunchalarining farqini aniq bilib olish zarur. Model - haqiqiy obyektning yoki
undagi   asosiy   uzellarning   nusxasidir.   Shuningdek,   u   harakatlanadigan   va   o’z
namunasi   (xaqiqiy   obyekt)   ning   funksiyalarini   ixcham   holda   bajariladigan
bo’lishi ham kerak. Masalan: avtomobilning, traktorning modeli ana shundaydir. 
Maket   -   obyektning   konstruksiyasini   yaqqolroq   tasavvur   etish   imkonini
beradigan   umumiy   hajmli   tasvirdir.   Masalan:   binolar,   inshootlar   va
hokazolarning maketlari shular jumlasiga kiradi. 
Texnik   konstruksiyalash   va   modellashtirish   mashinalar   hamda
mexanizmlarni   yaratish   jarayoni   bilan,   shuningdek   yuksak   darajada   rivojlangan
zamonaviy   ishlab   chiqarishning   eng   ilg’or   yo’nalishlari:   ishlab   chiqarishdagi
standartlashtirish   va   unifikasiyalash,   mehnatni   kooperativlash   hamda   ilmiy
asosda   tashkil   etish   bilan;   detallarni   tayyorlash   va   buyumlarni   yig’ishning
tipovoy   hamda   gruppavoy   texnologiyasi   bilan;   materiallardan   rasional
foydalanish bilan mufassalroq tanishish imkoniyatini yaratadi. 
Zamonaviy   texnika   obyektlarini,   apparatlar   hamda   mexanizmlarni
konstruksiyalash   va   modellashtirish   amaliy   ta’lim   dasturini   hamda   politexnik tayyorgarlik   talablarni   mehnatning   boshqa   qandaydir   obyektlariga   nisbtan
ko’proq   qanoatlantiradi.   O’quv   ustaxonalaridagi   texnik   konstruksiyalash   va
modellashtirishni   malakali   konstruktorlar,   texnologlar,   stanokchi-ishchilar,
yig’uvchilar va rostlovchilar faoliyatida  o’tadigan jarayonning (ixcham) holatiga
qiyoslash   mumkin.   Chunki   ishlab   chiqarish   sharoitlarida   yangi   mashinalarni
yaratish   jarayonini   ham,   o’quv   ustaxonalarida   texnik   modellarni   yasash
jarayonini  ham  qo’yidagi  jihatlar  tashkil  qiladi:  texnik maqsadning  (mashinalar,
mexanizmlar   konstruksiyasini,   modellarni   yasash   fikrining)   vujudga   kelishi:
o’ylangan   texnik   maqsadga   texnik   talablar     qo’yish;   konstruksiya   eskizlarini
tuzish   va   uni   muhokama   qilish;   texnologik   jarayonni   ishlab   chiqish   hamda
kerakli   materiallar   va   asboblarni   tanlash;   mo’ljallangan   buyum   detallarini
tayyorlash   va   ularni   uzellarga,   uzellarni   buyumlarga   yig’ish,   buyumni   ishlatib
sinash va uni rostlash. Mana shular  ta’lim mobaynida mashinalar, mexanizmlar,
apparatlar   va   hokazolarni   yaratishning   asosiy   prinsiplari   bilan   nazariy   jihatdan
ham, amalda ham mufassalroq tanishish imkonini beradi.
Zamonaviy   texnikaning   namunalarini   aks   ettiradigan   texnik   modellarini
ko’pi   birorta   maqsadga   mo’ljallangan   mashinalar   va   mexanizmlarda   (masalan:
turli   ko’rinishdagi   avtomobillar   va   priseplarda)   foydalanadigan   normallar,
tipovoy   detallar,   unifikasiyalangan   va   standart   uzellarga   ega   bo’lganligi   uchun
birorta   ana   shunday   modelni   tayyorlagan   O‘quvchilarga   texnik   model
konstruksiyasini   biroz   o’zgartirish   va   boshqa   maqsadlarga   moslashtirish   orqali
mazkur modelni takomillashtirishdan iborat ijodiy topshiriq berish kerak. Bunday
mashg’ulot   albatta   jonli   qiziqish   o’yg’otadi.   O‘quvchilar   odatda   juda   ko’p
konstruktiv   va   texnologik   yechimlarni   taklif   qiladilar.   Bunda   ular   taklif   etgan
barcha   konstruksiyalarni   kollektiv   ravishda   muxokama   qilingandan   keyingina
qat’iy   variantini   tanlash   kerak.   O‘quvchilar   texnik   modellarini   yangi
konstruksiyalarini   ishlab  chiqishda  qatnashib,   turli  mexanizmlarni,  mashinalarni
va  ularning   ishlash   prinsiplarini   chuqurroq   o’rganishlari   mumkin.   Bu   esa   ularni
fan   va   texnika   yutuqlarini   muntazam   kuzatishga,   fizika   qonunlarini   va   boshqa predmetlarga   oid   o’quv   materiallarini   kengroq   o’rganishga   rag’batlantirib,
ularning o’zlashtirishiga va texnik tafakkuri rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko’rsatadi.
Amaliy   mashg’ulotlardagi   harakatli   modellarni   yasash   va   sinash
jarayonida   ko’pincha   O‘quvchilar   uchun   ana   shu   modellarning   konstruksiyasini
o’zgartirishga   texnik   xarakteristikasini   yaxshilashga,   ishchanligini   oshirish
masalalariga   va   boshqa   vazifalarini   bajarishga   to’g’ri   keladi.   Bu   ishlar
O‘quvchilarga yangi vazifalarni  qo’yadi, ularni  yangi «kashfiyotlarga» undaydi.
Ma’lumki   haqiqiy   mashinalar   singari   texnik   detallar   konstruksiyalari
umumiylikka   ega   bo’lib,   bu   umumiylik   detallar,   uzellar   va   mexanizmlarni
tayyorlash   va   yig’ishdagina   emas,   balki   ularning   konstruksiyalarida   ham
mavjuddir.   Har   xil   modellarda   bir   tipdagi   detallar   va   hatto   uzellarning   ana   shu
har   bir   gruppalarga   ajratish   imkonini   beradi.   Detallar   yoki   uzellarning   ana   shu
har   bir   gruppasi   uchun   ishlov   berish   va   yig’ishning   tipovoy   texnologiyasini
tuzish   mumkin.   Bu   esa   har   bir   detal   uchun   texnologik   jarayonlarni   tuzishdan
qutilishga   va   shu   bilan   texnologiyaning   grafik   hamda   tavsiflash   qismini   keskin
qisqartirish imkoniyatini yaratadi. 
Texnik   modellashtirish   jarayonida   konstruksiyalash   elementlarini   o’rgatish
tajribasi   qator   murakkab   vazifalarni   qo’yidagi   tartibda   bajarish   ayni   maqsadga
muvofiqligini ko’rsatadi:
1. Chizmalar   eskizlarini   o’qish   va   tayyorlanadigan   detalllar   konstruksiyasini
tushuntirish.
2. Hisoblash asosida ayrim detallarning konstruksiyalariga o’zgartirish, ana shu
o’zgarishlarni chizmaga kiritish va kinematik (prinsipial) sxema tuzish.
3. Detallarni biriktirish va mustahkamlash yo’llarini belgilash.
4. Detallarni   yig’ish   jarayonida   ularni   o’rnatish   joylariga   ko’ra
konstruksiyalash.
5. Konstruksiyada yetishmaydigan detallar va uzellarni loyihalash.
6. Kinematik va prinsipial sxemalar bo’yicha detallarni konstruksiyalash.
7. Texnik   talablar,   shuningdek,   topshiriq   bo’yicha   yoki   ixtiyoriy   ravishda
detallar tayyorlash. 8. Detallarni   uzellarga,   uzellarni   modelga   yig’ish   va   modelni   ishda   sinab
ko’rish.
9. Aniqlangan kamchiliklarni tuzatish, modellarni takroran ishda sinab ko’rish
va pardozlash.
Har bir bosqichni bir muncha batafsil tushuntiramiz.
Agar   O‘quvchilar   bilish-ixtrochilik   faoliyati   doirasida   tayyor   texnik-
texnologik   hujjatlar   bo’yicha   model   yasasalar,   ular   birinchi   galda   modelning
konstruksiyasini,   detallar   va   uzellarning   eskiz   hamda   chizmalarini,   ularga
ishlatilgan materiallarni o’rganadilar, har bir detalni, uzelni va umuman modelni
sinchiklab   konstruktiv   analiz   qilib,   mana   shu   modelga   xos   konstruktiv   va
texnologik nuqsonlarini aniqlaydilar.
O‘quvchilar   olingan   ma’lumotlar   asosida   detalga,   uzelga   tegishli
konstruktiv   o’zgartishlar   kiritadilar,   ularning   pishiqligi   va   ishonchliligi   uchun
kerakli hisoblashlarni amalga oshiradilar, chizmalardagi o’lchamlar va geometrik
shakllarni   to’g’irlaydilar,   modelning   o’zgargan   konstruksiyasining   kinematik
(prinsipial)   sxemasini   tuzadilar.   Detallar,   uzellar   va   mexanizmlarning
konstruksiyalarini tanlashda standartlash va unifikasiyalash talablariga asoslanish
lozim,   ya’ni   yangi   nomukammal   detallarni   o’ylab   topmaslik,   balki   ko’p   marta
amalda   sinalgan,   tayyorlash   va   yig’ish   qo’lay   standart   detallardan
unifikasiyalangan uzellar va mexanizmlardan foydalanish kerak.
Modelda   detallarni   o’zaro   biriktirishning,   uzellarni   mustahkamlashning
eng rasional usularini aniqlash amalga oshiriladi.
Model konstruksiyasini, uning ishlov berish (tayyorlash va yig’ish) uchun
qo’layligini tanqidiy analiz qilish ba’zan talalabalardan ilgarigi yechimlarni qayta
ko’rib   chiqishni,   yangi   detallarni   loyihalashni,   so’ng   ularni   takomillashgan
konstruksiyani   hisobga   olib   joylariga   moslashtirishni,   yig’ish   operasiyalarning
xarakterini   o’zgartirish   va   bunda   zarur   texnologik   jihozlashni   nazarda   tutishni
taqazo etadi.
Model   konstruksiyasida   qo’yilgan   talablar   o’zgarsa   yoki   ortsa,   unga
boshqacha   vazifa   yuklansa,   bu   konstruksiyani   modelning   kinematik   sxemasida ko’rinadigan   qilib   tubdan   takomillashtirish,   yangi   uzellar   va   mexanizmlarni
konstruksiyalash   yoki   tanlash,   ulardagi   ayrim   detallarni   almashtirish   zaruriyati
tug’iladi.   Bu   ish   O‘quvchilardan   texnik   konstruksiyalash   va   modellashtirish
jarayonida jiddiy ijodiy kuch-g’ayrat sarflashni talab qiladi. 
O‘quvchilar  modellashtirishni   o’rganishning  birinchi   bosqichida,  asosan,
vazifalarni   bajarish   uchun   kerakli   barcha   muhim   ma’lumotlarni   oladilar.   Lekin
bundan   ana   shu   bosqichda     O‘quvchilar   o’z   ijodkorligini   ko’rsatishlari   uchun
sharoit yo’q, degan ma’no kelib chiqmaydi. Chunki hatto, obyektning chizmasi,
texnik   shartlari   va   texnologik   kartalar   mavjud   bo’lsa-da,   O‘quvchilar   muayyan
darajada mustaqillik ko’rsatishlariga to’g’ri keladi. Ular avvalo, texnik hujjatlarni
yaxshi   tushunishlari:   chizmalarni   o’qiy  olishlari,   buyumni   tayyorlash   va  yig’ish
texnologiyasini   o’rganib   chiqishlari   kerak.   Xususan,   chizmaga   muvofiq
materialni   to’g’ri   tanlash,   kerakli   asboblarni,   detallarning   birikish   usullarini
aniqlash   masalalarini   mustaqil   hal   qilish   lozim   bo’ladi.   Bu   bosqichda
O‘quvchilar   muayyan   bilimlarni,   ko’nikma   va   amaliy   malakalarni
o’zlashtiradilar,   ammo   konstruksiya   yechimlarini   topish   uchun   asosiy   izlanish
amalga oshmaydi. 
Modellashtirishni  o’rgatishning ikkinchi  bosqichi  o‘quvchilar  topshiriqni
bajarish uchun kerakli barcha ma’lumotlarni olmasligi bilan xarakterlanadi. Ular
ma’lumotlarni bir qismini  adabiyotlardan foydalanib va buyum  konstruksiyasini
ishlashga   ijodiy   yondashib,   mustaqil   holda   topishlari   kerak.   Qisqartirilgan
texnologiya   hujjatlarida   ham   chizmalarni   o’qish   va   ishlashga   doir,   ham
konstruksiyalash   va   texnologik   jarayonni   tuzishga   doir   topshiriqlar   nazarda
tutilishi   tavsiya   etiladi.   Shu  tariqa   O‘quvchilar   yetishmaydigan   detallarni   topish
uchun   chizmachilikka   shuningdek,   konstruksiyalash   va   texnologiyaga   doir
muayyan bilimlarni ijodiy qo’llashlari kerak. 
Qisqartirilgan   texnik   xujjatlarni   bajarishda   o‘quvchilar   tobora
murakkabroq vazifalarni hal qilishlari kerakligi hisobga olinadi.
Modellashtirishni o’rgatishning uchinchi bosqichi o‘quvchilarning model
uchun   texnik   topshiriqni   bajarish   bo’yicha   mustaqil   holda   ishlashidir.   Bunda o‘quvchilar   uchun   texnik   adabiyotlar   bilan   ishlashga,   konstruktorlik,   texnologik
va   tashkiliy   masalalarni   hal   qilishga,   eskizlar,   chizmalar,   sxemalarni   turli
hisoblashlarni bajarishga, detallarni tayyorlash va ulardan modelni yig’ishga, uni
ishda sinab ko’rishga hamda tegishli tuzatishlar qilishga to’g’ri keladi. 
Texnik modellar uchun ishlab chiqariladigan texnologik xujjatlarni ikki variantda
bajarish mumkin: 
1. Umumiy   ko’rinishning   rasmi,   tavsiloti,   yig’ish   va   detallashtirish   chizmalari
shaklida;
2. Umumiy   ko’rinishning   fotosi,   tavsiloti,   uzellarning   tuzilishi   va
detallashtirilgan chizmalarning, kinematik sxemalarning fotolari hamda modelga
qo’yiladigan talablar shaklida.
Texnik   modellashtirish   jarayonida   asosan   qo’yidagi   texnik   xujjatlar   bo’lishi
shart:
1. Texnik   topshiriqlar   (modellarning   tuzilishi   va   ishlash   prinsipining   tavsiloti:
unga qo’yiladigan texnik talablar; umumta’lim fanlar bilan fanlararo aloqaga ega
bo’lgan bo’limlarni mustahkamlash  uchun savollar, tayyorlangan konstruksiyani
takomillashtirishga doir vazifalar);
2. Modelning, priborning umumiy ko’rinishi va uzellari ko’rinishining fotolari;
3. Kinematik va prinsipial sxemalar;
4. Modeldagi   uzellar   va   detallarning   shifrlari;   ularning   nomlari,   material,
chizmalarning,   tipovoy   texnologiyalari   va   tipovoy   asbob-uskunalarining
raqamlari ifodalanadigan spesifikasiya;
5. Tipovoy texnologik kartalar;
6. Tipovoy texnologik asbob-uskunalar.
O’rganuvchilar   tayyorlagan   har   bir   texnik   model   tekshirilishi   va   ishda   sinab
ko’rilishi   kerak.   Ana   shu   tekshirish   va   sinab   ko’rish   qo’yidagi   tartibda
o’tkazilishi lozim:
1. Modelning   umumiy   ko’rinishi   va   uzellarning   tuzilishi,   fotosiga   muvofiq
undagi barcha elementlarni tekshirish; 2. Umuman   buyumning   xususan,   detallarning   gabarit   o’lchamlarini   nazorat
qilish va ularni chizmalardagi o’lchamlar bilan solishtirish;
3. Pardozlangan   buyumning   va   undagi   uzellarning   tashqi   ko’rinishini   ko’zdan
kechirish;
4. Buyumning  geometrik  formalari  to’g’riligini   baholash  (buralgan,  qiyshaygan
va nuqsonli joylarini aniqlash);
5. Texnik   talablar   bajarilganligini   (umuman   buyumning   uzellar   va   detallarning
yengil harakatlanishini, aylanishini, surilishini, detallar orasidagi ishqalanishning
kamligini, tezkorlikni, boshqarish osonligi va hokazolarni tekshirish).
Texnik ijodkorlikni umumiy nazariy masalalari. Fan va ilmiy kashfiyotlar
taraqqiyotining   o’ziga   xos   xususiyatlari,   shuningdek,   asosiy   jarayonning
psixologik   tomonlarini   aniqlash   o’qitish   jarayonida   o’quvchilarning   texnik
ijodkorligi   kabi   xislatlarini   rivojlantirish   uslubiyatlarini   ishlab   chiqarishdagi
asosiy yo’nalishlarni aniqlash imkoniyatini beradi. 
Ijodiy   muammolarning   qo’yilishi. Agar   texnik   ijodiy   jarayonda   fikriy
faoliyat xarakteri xaqida ta’minlanadigan bo’lmasa, u holda yuqorida aniqlangani
kabi,   muammoni   hal   qilish   prinsipini   induktiv   aniqlanish   hal   qiluvchi   bo’lib
hisoblanadi.Shunga qaramasdan ushbu qobiliyat yo’q holda yetishmaydi.Shuning
uchun   o’qituvchilarda   induktiv   fikrlash   qobiliyatini   rivojlantirish   bo’yicha
maqsadga   muofiq   ishlarni   bajarish   juda   foydalidir.   Texnik   ijodiy   qobiliyatni
rivojlantirishning   induktiv   va   sermulohaza   fikrlashga   bog’liqligi   o’tgan   asr
boshlarida   fransuz   psixologi   T.   Ribo   tomonidan   tekshirilgan   edi.   T.Ribo
tomonidan topilgan bog’lanish xarakteridagi sxema. Insonning bolalik chog’i davrining boshlarida ijodiy o’ylash qobiliyatidan
(har   tomonlama   fikrlash   qobiliyatidan)   uzgan   holda   rivojlanib   boradi:   so’ngra
yoki   yoshlik   chog’ida,   yoki   balog’atga   yetganda   kritik   moment   (M.X)   yuzaga
ishladi   va   ijodiy   fikrlash   qobiliyati   yoki   (progress)   orqaga   qaytadi(),   yoki   ()
o’zgarmas saqlanadi. 
Qilingan xulosa hozirgi zamon umumta’lim maktablarida o’quv vaqtining
taxminan   chorak   qisminidan   yarmigacha   bo’lgan   qismi   yo’l-yo’riq   ko’rsatishga
ketadi,   qolgan   chorak   qismi   esa   tashkiliy   xarakterga   oid   bo’lgan   axborotlarni
berish uchun ketadi.
O’quv   vaqtining   faqatgina   5%   o’quvchilarning   mustaqillik   qobiliyatini
rivojlantirishga sarf bo’ladi. Nihoyat o’quv vaqtining 1 dan 0,5% qismi mustaqil
natija   chiqarish   uchun   sarf   bo’ladi.   Gapirish   bilan   eshitish,   birovlarning   o’z-
o’zini   ifodalash   bilan   boshqalarning   diqqat   e’tibori   orasida   farq   mavjud.Ilm
berish ijodkorlik uchun dastlabki shart sharoitlarni yaratadi.
Shunday   ijodkorlik   masalalarni   yechish   faqat   kashfiyotga   undamasdan,
balki yoshlarni texnikaga o’rgatish bilan ham tafakkuri rivojlanadi.
Maxsus masalalarni tanlashi texnika bo’yicha ta’limni takomillashtirishga
yoshlarga bilim berishda asosiy vosita xisoblanadi.U yoki bu tipdagi masalalarni
yechish   bilan   texnik   tushunchalarni   yetkazish   rivojlanib   bordi.Texnikaviy
masalalarning birinchi yechish bilan, ikkinchisi o’quvchini qiziqishini oshiradi.
Masalan: 1828 yilda fransuz ofiseri Delviya tomonidan «Miltiqning 
yaratilishi tarixidan» yaratilgan qurol qo’ndog’ining poroxni joylashtirib keyin 
miltiq og’zidan o’t kuyub otilar edi. Ko’p izlanish natijasida, qo’ndog’ 
tomonidan miltiqni otish mumkinligi masalasini yechishdi.
Texnika   ijodkorligi   tahlili   shuni   ko’rsatdiki,   ijodiy   foliyatni   turli   etapga
bo’lishi   mumkin.Shunga   asosan   texnik   ijodkorlikning   vujudga   kelishi   bilan
uslubiyatdan foydalanish lozim.
Texnika   ijodkorlikni   tashkil   qilgan   etaplarni   har   biri   o’ziga   xos
xususiyatlarga   ega,   bularning   hammasi   maktab   o’quvchilarning   shaxsida   ijodiy
qobiliyatlarini rivojlantirishga qaratilgan. Pedagogik-psixologik   adabiyotlarda   turli   etaklar   mavjud.   Har   qanday
texnika ijodkorligi faoliyatida uchta asosiy vazifa bajariladi. Asoslangan g’oya va
uni tan olish, texnikaviy ishlab chiqilgan vazifa va amaliyotda bajarilishi, ishlab
chiqilgan obyekt texnik ijodkorlik asosida baholanishi. 
Bu   har   bir   etapdagi   natija   fikran   aniq   va   g’oya   qabul   qilishi:   ikkinchi
o’rinda   -   konstruktorlik-texnologik   jihatdan   ishlab   chiqilgan   g’oya,   uni   amalda
qo’llash va ishlab chiqish mumkinligi; uchinchi o’rinda - tahlil qilinishi, natijani
oxirgacha   yetkazish   va   vazifsini   baholash.   Buning   hammasi   maktab
o’quvchilarning   texnik   ijodkorligini   bajarishga,   ularning   ko’nikma   va
malakalarini oshirishga undaydi. 
Eslatib   o’tilgan   barcha   sxemalarda   detallariga   ko’ra   farq   qilsalarda
ko’pgina umumiylikka egadirlar. 
Ko’pgina ijodiy masalalar yechishning qo’yidagi etaplari qayd qilib o’tiladi. 
1. Ehtiyoj yoki qiyinchilikka qarab. 
2. Ushbu ehtiyoj qiyinchiliklarining tahlili. 
3. Muvofiq keluvchi axborotlarning ko’zdan kechirilishi. 
4. Yangi g’oya yoki prinsipning yuzaga kelishi. 
5. Prinsiplarni sxemaga yoyish. 
6. To’g’ri yechilganlikni baholash.  Аdа biyotlаr.
1.   N.Muslimov,   Sh.Sharipov,   M.Qodirov.   “Texnik
ijodkorlik va dizayn” - T.:2010 y
2.   L.E.Bobomurodova.   « Texnik   ijodkorlik   va   dizayn
»
fanidan amaliy mashg‘ulotlarni bajarish. – Samarqand.:
2019 y
3.   L.E.Bobomurodova.   « Texnik   ijodkorlik   va   dizayn
»
fanidan   laboratoriya   mashg‘ulotlarini   bajarish.   –
Samarqand.: 2019 y