Бронхообструктив синдром. Этиопатогенези, клиника, лабораторно-инструментал текширув усуллари

Бронхо обструктив синдром . Этиопатогенези, клиника, лабораторно-инструментал текширув усуллари  Мазмуни: Этиопатогенези, клиника, лабораторно- инструментал текширув усуллари Мавзуни мақсади ва вазифалари:  1. Бронхо обструктив синдром га олиб келувчи факторларни ўрганиш. 2. Бронхо обструктив синдром нинг клиник кечувини ўрганиш. 3.Бронхообструктив синдромнинг ташхислаш методларини ўрганиш. 4.Бронхообструктив синдромнинг даволаш стандартларини талабаларда етарли билимини ва даволашни ва қиёсий ташхислашни ўрганиш. Мавзу охирида хар бир талаба билиш керак:  1.Касаллик анамнезини т ўғри йиға олишни.  2. Бронхо обструктив синдром га олиб келувчи факторларни .  3. Бронхо обструктив синдром нинг клиник кечувини .  4. Бронхо обструктив синдром нинг ташхислаш методларини  5. Бронхо обструктив синдром нинг даволаш стандартларини ва қиёсий ташхислашни ўрганиш. Амалий кўникмаларга ўргатиш  Бемор ва қариндошларидан анамнез йиғиш.  Кўрув, нафас аъзолари пальпация,перкуссия,аускультацияси,нафас сонини санаш  Клиник ва биохимик тахлиллар интерпретацияси  Рентгенолог маслахати билан кўкрак кафаси R – граммасини бахолаш БРОНХИТ ТАЪРИФИ Бронхларнинг турли этиологияли яллигланиш касаллиги (инфекцион,аллергик,физик-химик ва бошк.) клиник куриниши йутал , балгам пайдо булиши ва майда бронхлар зарарланганда-нафас кисиши. БРОНХИТЛАРНИ ЭТИОЛОГИЯСИ Кузгатувчилар Klebsiela pneumoniae  Pseudomonas aeruginosa  Candida albicans  Aspergillus  Вируслар  Хужайра ичидаги кузгатувчилар  Бактериялар  Замбуруглар  Парагрипп 1 и 3 типа РС-вирус Аденовирус Риновирус  Коронавирус Вирус гриппа  Цитомегаловирус Энтеровирус Вирус герпеса Вирус кори и др.  Mycoplasma pneumoniae – до 20-25% случаев  Mycoplasma hominis  Clamydia trachomatis  Clamydophyila pneumoniae – до 7% случаев  Strept. р neumoniae  Haemoph. Influenzae  Moraxella catarralis  Staph. а ureus Мойиллик қилувчи омиллар  ноқулай об-ҳаво шароитлари  ўчоқли инфекция  суистеъмол қилиш  бурун орқали нафас олишнинг бузилиши  ўпкадаги димланиш  инфекция (вируслар, бактериялар, микоплазм ва бошқа-ларнинг қўшилиши)  кимёвий воситалар таъсири  физик омиллар таъсири (чанг, қуруқ, иссиқ, совуқ ҳаво)  аллергик таъсирлар (органик чанг, ўсим-лик чанги ва бошқ.) Бронхитлар патогенези  Респиратор вируслар нафас йўлларининг шиллиқ қавати эпителийсини зарарлайди. Эпителий дегенерацияга учрайди, трахея ва бронх киприкча хужайралари йўқолиб, мукоцилиар экскалаторни тўхташига, мукостазга ва бронх девори дренажини бузилишига олиб келади. Нафас йўллари эпителий қатламига ва бронх шиллиқ ости томир деворларига вирусларни бирламчи токсик таъсири натижасида бронх деворлари шишади ва шиллиқ безлар секрецияси ошади, хамда шу ўзгаришлар натижасида бронх ичида балғам пайдо бўлади. Бронхларнинг шиллиқ остида жойлашган “семиз” хужайралари вируслар таъсирида яллиғланиш медиаторларини бўшаб чиқиши натижасида иккиламчи бронх шиллиқ қаватини шишиши ва секрецияси кучаяди. Р е спиратор вируслар таъсири остида кинин- каллекреин ва комплемент тизими фаоллашади, ўз навбатида шунинг натижасида бронх шиллиқ қаватини шишиши ва яллиғланиши уни хужайра элементли инфильтрациясини кучайишига олиб келади . Обструкция Бронхларнинг шиллик каватининг гиперплазияси Бронхоспазм Гиперсекреция Шиш БОС ривожланиш механизми Бронхитнинг таснифи ( педиатр - пулмонологларнинг симпозиуми - XI.1995 Уткир оддий бронхит  Уткир обструктив бронхит  Уткир бронхиолит  Кайтаналувчи бронхит  Кайтаналувчи обструктив бронхит  Сурункали бронхит- бирламчи ва иккаламчи  Сурункали бронхиолит облитерация билан бирга Болаларда бронхитни статистик кодлаш учун МКБ-10 сарлавҳалари Уткир обструктив бронхит Бронхиал обструкция синдроми билан кечадиган ўткир бронхит Одатда 2-3 ёшли болаларда ривожланади. Кайталанувчи обструктив бронхит Бу ўткир респираторли инфекция билан бевосита боғлиқ бўлган ва юқумли бўлмаган аллергенларга дуч келмаган бронхиал обструкция эпизодлари. Шу билан бирга, обструктив синдром бронхиал астма учун хос бўлган пароксисмал хусусиятга эга эмас. Обструктив такрорий бронхит йилига камида 3 марта такрорланади. Ташхисот мезонлариТашхисот мезонлари  A намнез маълумотлари  Клиник белгилар: Респиратор синдром Бронх упка синдроми Нафас етишмовчилик синдроми Параклиник белгилари:Ўпка рентгенограммаси ўпка шиши қовурғалар горизонтал жойлашган, ўпка тўқимасини қовурғалар оралиғидан бўртиши, диафрагмани паст жойлашуви, бронхқон-томир сурати кучайган, тез ўтувчи интерстициал тўқима шиши; облитерланувчи бронхиолитда хаволи бронхограмма кўриниши билан битта ўпка майдонини тотал қорайиши (≪пахтали≫ соялар) хавфли бўлиб, бу ателектаз устунтуришидан далолат беради.  Умумий қон тахлиликучсиз лейкоцитоз ва ЭЧТ ортиши мумкин, кўпинча лейкопения, эозинофилия.  Aускультацuяда узайган нафас чикариш еки хуштаксимон нафас чикариш,нафас олишда ва нафас чикаришда куп майда хириллашлар эшитилади Бронхиолит – бу майда бронхларнинг ўткир яллиғланиши бўлиб, ўткир нафас етишмовчилик ривожланиши билан ифодаланади. Кўпинча бронхиолит ерта ёшдаги болаларда учрайди. Бронхиолит сабаблари худди ўткир бронхитни чақирган омиллар кабидир. Парагрипоз ва респиратор синцитиал вируслар сабабли бронхиолит аденовирус хусусиятли бронхиолитдан фарқ қилади. Парагрипозли ва РС бронхиолит билан хаётининг биринчи ойлигида, аденовирусли бронхиолит билан аётинин 2 ва 3 ёшлигидаги болалар касалланадилар. Клиник куринишиКлиник куриниши Бронхиолитда кичик болаларда нафасни бузилиш белгилари кузатилади. Бунда тезликда хуружсимон йўтал, тана хароратини кўтарилиши, нафас сони дақиқада 70-90 та бўлган хансираш ривожланади, нафас чиқариш қийинлашуви, кўкрак ёрдамчи мушакларни тортилиши, бурун катакларини керилиши кузатилади. Касалликни 2-4 кунида оғиз атрофида кўкариш пайдо бўлади. Нафас етишмовчилигини кучайиб бориши болани бирдан безовталаниши билан кечиб, баъзан қусиш кузатилади. Бунда тезликда хуружсимон йўтал, тана хароратини кўтарилиши, нафас сони дақиқада 70-90 та бўлган хансираш ривожланиб, нафас чиқариш қийинлашуви, кўкрак ёрдамчи мушакларини тортилиши, бурун катакларини керилиши кузатилади. Болани кўришда оғир бемор деган фикрга келинади, холатни бундай огирлиги нафас етишмовчиликни бор A ускултацияда дағал нафас фонида нафас чиқариш хуштаксимон ва чўзилган, икки томонда нафас олиш ва нафас чиқариш чуққисида кўплаб майда ва жарангдор ғичирлаган нам хириллашлар ешитилади. Ўпканинг бундай ≪нам≫ кўриниши ғарғарани эслатувчи дағал нам хириллашлар билан тўлдирилади. Бу хириллашлар йўталганда бирдан алмашади, бундай холда нам хириллашлар миқдори ўзгармайди. Тахипноеда нафас чиқаришни чўзилиши булмаслиги мумкин. Нафас етишмовчилиги кучайиб борганда нафас олганда нафас шовқинини сустлиги аниқланади, 40% кислород билан нафас олганда кўкариш сақланади. Бронхиолитда ПаО2 55-60 мм.сим.уст. гача камаяди, РаСО2 кўпинча паст кўрсаткичда бўлиб вентиляцияни ошганлигини кўрсатади. Бронхиолитда ацидоз кўп бўлмайди, унга РаСО2 ни пасайиши халақит беради. A гар РаСО2 65 мм.сим.уст дан юқори о Бронхитлар клиникаси  Ўткир бронхитни асосий белгиси йўтал бўлиб,касаллик бошланишида қуруқ бўлади. Трахеобронхитда йўтал кўкрак қафасида босим ёки оғриқ ҳисси билан кечади. Касалланишнинг иккинчи хафтасида йўтал юмшоқ балғам ажралувчан бўлади.  Ўткир бронхитнинг дастлабки белгилари: йутал, тем пература (субфебрил, баъзан 38 - 39° С), катта ёшдаги болаларга бош огриги, томок кичшиши, туш оркасининг ачишига шикоят киладилар. Касалликнинг бошида йутал, курук, хуружсимон, огрик билан, давомли, купрок кечаси ва эрталаб кузатилади, кейинчалик йўтал хул, балгам ажралиши билан. Аввал балгам суюк, чузилувчан, сўнг йирингли, қон аралашган булиши мумкин. Хансираш, цианоз булмайди, перкутор товуш узгармайди Бронхитлар диагностикаси  Бронхитда гематологик силжишлар хос эмас, вирусли ва микоплазмали инфекцияларда лейкоцитлар сони меъёрда, ёки пасаяди, ЭЧТ ошади, баъзан қисман нейтрофиллёз ва унча катта бўлмаган чапга силжишлик кузатилади.  Бронхитда рентген ўзгаришлар – юмшоқ сояли суратни кучайганлиги, кўпинча илдиз олди ва пастки медиал майдонларда кузатилади.  Ўткир бронхит давомийлиги асосан 2 хафтадан ошмайди, бироқ баъзи ҳолларда умумий ҳолатни ўзгаришисиз катарал белгилар ва қуруқ йўтал узоқ туради.  . Бронхитларни диагностик мезонлари  I. Анамнез маълумотлари.  Касаллик кўпинча ўткир респиратор вирусли инфекциядан кейин ривожланганлиги аниқланади.  II. Клиник белгилар:  Респиратор синдром: томоқ шиллиқ қавати гиперемияси, ринит, касалликни бошланғич босқичларида йўтал қуруқ, секин-асталик билан йўтал нам бўлади. Балғам енгил кўчувчи, характери шиллиқ, баъзан шиллиқ-йирингли бўлиши мумкин.  Нафас етишмовчилик синдроми кузатилмайди ёки потологик жараён чўққисида кучсиз яққолликда намоён бўлади.  Бронх ўпка синдроми : перкутор товуш ўзгармаган ёки қутичасимон тусда бўлиши мумкин; дағал нафас, қуруқ, йирик ва ўрта пуффакчали нам хириллашлар, нафас олганда 2 томонда эшитилади, йўталганда хириллашлар Бронхитларни диагностик мезонлари  Интоксикация белгилари: эмоционал тонус пасайиши ( тажанглик, негатив реакциялар), тери енгил рангпарлик кўринишида намоён бўлади. Тана харорати меъёрий ёки субф е брил бўлиши мумкин. Тана хароратини кўтарилиши 2-3 кундан ошмайди, бироқ микоплазмали ва аденовирусли инфекцияларда 8-10 кўнгача сақланиши мумкин.  III. Параклиник белгилари:  А) Ўпка рентгенограммаси (текширув хамма болаларга ҳам қилинмайди: пневмония ва ёт жисм ва бошкаларга шубҳа қилинганда ўпка рентгенограммаси қўлланилади): инфильтратив ўчоқли сояли ўзгаришсиз, ўпка суратини кучайиши, ўпка илдизи кам структурали.  Б ) Умумий қон тахлили: Лейкоцитлар меъёрий, лейкопения, лимфоцитоз, моноцитоз бўлиши мумкин, кўпчилик беморларда ўзгармайди. Бронхитларни диагностикаси укт:  Вирусли – нормада,лейкопения,уртача лейкоцитоз,лимфоцитоз, СОЭ  Микоплазмали- СОЭ  Хламидияли-лейкоцитоз,эозинофилия,  Облитерацияли ва бактериал-нейтрофил лейкоцитоз, СОЭ Кукрак кафаси R- граммасига курсатма  3 кундан ортик фебрил истма  Асимметрик хириллашлар  Нафас сонини ошиши  Лейккоцитоз  Бирдан обструкция симптомлари юколиши(зотилжамни кушилиши) Бронхитларни диагностикаси Кукрак кафасини R -граммаси  Уткир бронхиолитда рентгенда упка шиши кузатилади, Упка илдизи кенгайган,илдиз олди упка сурати кучайган,ателектазлар,дисателектазлар аникланади ,ундан ташкари ковургалар горизонтал жойлашган,диафрагма паст жойлашган булади. ДИФФЕРЕНЦИАЛ ТАШХИС бронхопневмония  сурункали бронхит  бронхиал астма  туберкулез  ўпка ўсмаси Тахминий ташхис намуналари .  Уткир оддий бронхит  Уткир обструктивный бронхит  Уткир бронхиолит  Кайталанувчи бронхит Рентгенологик кўринишлар  Нафас тезлашиши – тахипноэболаларда куп учрайди, диагностик ахамиятга эга куйидаги курсаткичлар : 0-2 ойлик болаларда ≥ 1 мин 60 дан ортик 2-12 ойликда – ≥ 1 мин 50 дан ортик 1-5 ёш – ≥ 1 мин 40 дан ортик ДАВОЛАШ  вирусга қарши препаратлар  антибактериал даво  балғам кўчирувчи дорилар  йўталга қарши дорилар  яллиғланишга қарши ва иситма туширувчи  бронхларни кенгайтирувчи дори препаратлари  преднизолон  десенсибилизацияловчи  Иситма тушириш воситалари : • Температура 38,5 дан юкори булганда • Парацетамол • Ибуфен Д • фебрил талвасаларда  Упка ва юрак тизими касалликларда: • Парацетамол • Ибуфен Д Даво кўпинча уй шароитида, оғир вирус инфекцияли бронхитда даво касалхонада ўтказилади. Бронхит чақирувчи омилни хусусиятини ҳисобга олган ҳолда этиотроп даво танлаб режалаштирилади ва уларга қуйидагилар киради: касалликни дастлабки босқичларида вирусга қарши дорилар тавсия етиш керак; бактерияга қарши дорилар (бронх шиллиғини бактерияли ёки микоплазмахламидияли яллиғланишида) Ўткир респиратор вирус касалликлар муҳитида ривожланган бронхит кўринишли беморларга вирусга қарши дорилар тавсия етилади. Енгил ва ўрта оғирликдаги ҳолатларда арбидол (1 ёшдан ката болаларга) – кунда 10мг/кг миқдорда 4 махал 5 кун давомида ёки афлубин – 10 томчидан кунда 3 маҳал, даво курси давомийлиги 7-10 кун. Бронхитни огир шаклларида касалликни дастлабки босқичларида ацикловир (зовиракс) билан даволашга кўрсатма Ўпка обструкциясини ечилишига эришилмаган холатларда захирадаги дори моддаларни ишлатиш мумкин. Уларга симпатомиметик қаторидаги дорилар кириб, танлаб таъсир этувчи бронх деворлари β2 – адренорецепторларига бронх ёриғини кенгайтиради ва шу билан бирга бронх обструкциясини камайтиради. Бу дорилар тент остида миқдорини пуркаш усулида тавсия этиш мумкин, масалан 0,5% ли салбутамол еритмасини 1 та пуркаш учун 0,2-0,4 дан физиологик эритмада буюрилади. Яна хам яхши самара бериш учун бола нафас олиш бошида қопқоқни бир вақтда босиб миқдорни аэрозол йўл билан ишлатиш керак. Бироқ кичик болаларда дорининг асосий қисми бронх шиллиқ қаватларига етиб бормайди. Махсус мослама (спейсер) ишлатиш майда дисперсс аэрозолни бронх деворларининг пастки қисмларига боришига ёрдам беради. Пуркаш кунда 2-4 махал Асосий дарсликлар ва ўқ ув қў лланмалар  1.Gospital Pediatriya Рахимов С.,Исроилов А.Р., Тошкент, 2010  2Детские болезни. Том 1. Шабалов Н.П. Москва, 200 2 .  3.Детские болезни. Том 2. Шабалов Н.П. Москва, 200 2 .  4.Детские болезни. Баранов А.А. Москва, 200 2 .  Қўшимча адабиётлар  1.АлимовА.В,РахматуллаевА.К.«Болала кардиоревматологияси»УзРОУМТВ, 2004  2.Алимов А.В. та ҳ ририяти остида «Талабаларнинг клиник фикрлашини ба ҳ олаш вара қ алари.» УзРОУМТВ, 2006.  3.Рачинский С.В., Таточенко В.К. Болезни органов дыхания у детей. Москва «Медицина», 1988.  4.Фармако-рецептурный справочник педиатра. Под редакцией Усова И.Н.. Минск, 1990.   Вазиятли масалалар Бола 5 ойлик. Ҳомиладорликнинг дастлабки нормал давридаги қиз, шошилинч етказиб бериш. Туғилганда тана оғирлиги 3200г, узунлиги 50 см, туғиш ва неонатал давр нормал еди. 1,5 ойдан бошлаб шиша билан озиқланган. Ўша вақтдан бери у одатдагидан кўпроқ вазн олмоқда. Онада озиқ-овқат ва дори аллергиялари мавжуд. 3 ой ичида. Бола Ў РВИ билан касалланган ва симптоматик даволанган. Ушбу касаллик ўткир ҳароратнинг кўтарилиши билан бошланди, пароксисмал йўтал, нафас қисилиши билан нафас қисилиши пайдо бўлди. Текширув натижасида аҳволи оғир еди. Кўкракнинг мос жойларини тортиб олиш, бурун қанотларининг инфляцияси, периорал цианоз мавжуд. НС 60 дақиқада. Перкуссия: ўпканинг устидан, ўпка овози қутичали соя билан. A узкультацияда нафас олиш ва чиқариш пайтида майда пуфакчали ва крепит Вазиятли масалалар Бола 3 ёшда, охирги 3-4 хафта йўталади, бошида қуруқ, кейин ҳўл бўлиб қолди (бошида шиллиқ қават билан, кейин шиллиқ йирингли балғам билан). Объектив равишда, интоксикациянинг беқарор белгилари мавжуд, умумий аҳволи бироз бузилган. Перкуссия - ўпка товуши, баъзида қутичасимон бор, нафас олиш қийин, ҳар хил ўлчамдаги товушли (нам шовқин) аниқланади, ўзгарувчан табиатда ва локализацияда. Сиз тахмин қилган ташхис нима? Вазиятли масалалар Бола 1 ёшда. Лаборатория натижалари: ўртача лейкоцитоз, эозинофилия, ЭЧТнинг кўпайиши, гипоксемия, гиперкапния, ацидоз. Вирусологик ва серологик диагностика ижобий натижалари. Кўкрак қафаси рентгенограммаси фокал ателектазни, ўпка майдонларининг шаффофлигини, диафрагманинг текисланишини, перибронхиал инфилтрацияни кўрсатади. Қайси бронхит натижаларига хос? Тестлар Болаликда учрайдиган йўтал кўп ҳолларда бу : Инфекци я аломати Нафас йўл ларида бегона жи нс лар борлигинин г белгиси Трахеяни сиқилиши туфайли лимфа тугунларин инг кенгайиши Асаб тизимини нг намойиш бўлиши Юқори нафас йўлларида инфекцион яллиғланиш жараёнларида йўтал қуйидагиларни ўз ичига олмайди: Бронхиолит лар Фарингит ла р Синусит лар Ангин а Болалардаги йўтал сабаблари орасида иккинчи ўринни эгаллайди: Бронхоспаз м Окклюзия Юрак касаллиги Бош мия касаллиги Этиологиясига кўра зўраймайдиган йўтал, барча ҳолларда ривожланади, қуйидагидан ташқари: Ҳал қилувчи босқисда зардоб йиғувчи пневмония Юқори нафас йўлларида г и инфекция ла рда Бронхит нинг бошланғич босқичида Қўзғатувч и моддалар ни хидлаш Тестлар Этиологиясига кўра зўраймайдиган йўтал барча ҳолларга хос, қуйидагидан ташқари: Касалликни нг биринчи ҳафтаси охирида сегментар бронхопнев мония Ўпка саратони Ўпка сил касаллиги Ёпишқоқ йўтал барча ҳолларга хос, қуйидагидан ташқари: Ўнг қоринчадаги етишмов чиликда Кўкйўтал ( коклюш ) Чап қоринчадаги етишмовчили кда Зўраймайдиган йўтал қуйидагиларга хос эмас: Бронхиолит АПФ ингибитор лар ининг ножўя таъсири С понтан пневмоторакс Пароксисмал йўтал учун, бу х ос эмас: Кундузги йўтал кучлироқ ва тез-тез учрайди, тунгига қараганда Кутилмаганд а йўтал юзага келади Йўтал репризлар билан бирга кузатилади Тестлар Йўтал юрак етишмовчилиги нинг фонида, одатдаги аломатлар билан бирга келади, қуйидагиларда н ташқари: Аускульт ация вақтида қуруқ хирилла шларнин г мавжудл иги 12 ойгача бўлган ёш болалард а тахикард и я (ЧСС >160 у р ./ дақ, 12 ойдан 5 ёшгача бўлган ёш болалард а ЧСС >120 у р ./ дақ Кенгайиб кетган ва оғриган жигарни палпация қилишда Г алоп ритмини нг мавжуд лигида Кислород одатда тўйинганлик даражасида буюрилади (хона ҳароратида ўлчанади). <90 фоиз <93 фоиз <98 фоиз <100 фоиз Оғзаки саволлар:  1.Уткир бронхитларни таснифи.  2.Уткир бронхитларни этиологияси.  3.Уткир обструктив бронхитни патогенези.  4.Уткир бронхиолитни ташхис мезонлари.  5.Уткир обструктив бронхитда гемограммадаги узгаришлар.  6.Уткир бронхиолитда ренгенологик узгаришлар.  7.Бола ёшига қараб хансирашда нафас сони.  8.Уткир бронхитларда даволаш тактикаси.