Broyler tovuqlarini oziqlantirishda probiokorm ozuqa qo‘shimchasidan foydalanishning samaradorligi

 
      
Mav zu: « BROY LER TOVUQLA RI N I OZI QLA N TIRISHDA 
PROBIOKORM OZUQA  QO‘SHIMCHA SI DA N  
FOY DALA N I SHN I N G SA MA RA DORLI GI»  
                              Mavzuning dolzarbligi .
Bugungi kunda dunyo aholisini progress asosda o‘sishi ularni oziq -
ovqatga bo‘lgan talabini qondrish dunyo bo‘yicha global 
muammolarni   ko‘ndalang   qilib   qo‘ymoqda.O‘zbekiston 
Respublikasida kundan-kunga jadal suratlar bilan o‘sib kelayotgan 
aholini oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash, aholini turmush 
darajasini oshirish, yangi ish o‘rinlarini yaratish va xo‘jalik 
yuritishni yanada yaxshilashda parranda maxsulotlarini ishlab 
chiqarish hajmini oshirish va parrandachilikni respublikamizda 
rivojlantirish dolzarb muammo bo‘lib hisoblanadi. Hozirgi kunda 
parrandachilik sohasi respublikamiz bo‘ylab minglab insonlarni ish 
bilan ta’minlab, jamiyatning iqtisodiy rivojlanishi d a muhim 
manbalardan biriga aylangan. Oziq-ovqat xavfsizligini barqaror 
ta’minlashda parrandachilikni rivojlantirish alohida ahamiyatga 
ega.      Hududlarning tabiiy, iqtisodiy sharoitlarini hamda bozor talablarini 
e’tiborga  olgan  holda  parrandachilik  sohalarini  joylashtirish  va 
rivojlantirish  zarur.  Chunki  bu  tarmoqlarda  oziq-ovqat  va  qayta 
ishlash sanoati korxonalari uchun tuxum, parranda go‘shti, pat, par 
va  qo‘shimcha  mahsulotlari,  kabi  mahsulotlar  yetishtiriladi. 
Natijada  sanoat  tarmoqlarining  rivojlantirilishi  ham  ta’minlanadi, 
parrandachilik  tarmoqlarida  inson  salomatligi  uchun  zarur,  oqsil 
moddalarga  boy  bo‘lgan  turli  xildagi  mahsulotlar  ham 
yetishtiriladi.  Shuning  uchun  mamlakatimizda  parrandachilikni 
barcha  sohalarini  rivojlantirishga  qaratilgan  yirik  dasturlar  ishlab 
chiqilib,  ularni  amaliyotga  tadbiq  etish  bo‘yicha  qator  chora-
tadbirlar  amalga  oshirilmoqda.  Parrandachilik  mamlakatni 
iqtisodiy  yuksaltirishda  muhim  ahamiyatga  ega  bo‘lgan  qishloq 
xo‘jaligi  tarmog‘i  hisoblanadi.  Xalqimiz  bu  sohani  “yetti 
xazinaning biri” deb hisoblaydi.           
Tadqiqotning obekti. 
Tadqiqot  obekti  sifatida,  ya’ni  o xshashlik  belgilari  bo yicha ʻ ʻ
bir  hildagi  20  bosh  ROSS-308  krossli  jo jalar  tanlab  olindi. 	
ʻ
Ulardan  10  boshdan  ikki  guruh,  ya’ni  1-nazorat  va  2-tajriba 
guruhlari tashkil etildi . 
Tadqiqot  predmeti   bo‘lib,  ozuqalar  tarkibidagi 
to‘yimli  moddalar  protein,  yog ‘ ,  uglevodlar  va  mineral   
moddalar  va  tovuqlar  qonining  gematologik  ko‘rsatkichlari 
kabilar xizmat qildi.     Ushbu magistrlik dissertatsiyasning asosiy maqsadi 
mamlakatimizda parrandachilikda qo‘llaniladigan, 
mahalliy sharoitda mavjud bo‘lgan broyler tovuqlarini 
mahsuldorligini oshirish, ozuqalarning biologik 
qiymatini, to‘yimliligini o‘rganish va ozuqa ratsionini 
qo‘shimcha proteinga boy bo‘lgan probiokorm ozuqa 
qo‘ shimchasi  bilan boyitish orqali tovuqlar 
organizmidagi ayrim fiziologik ko‘rsatkichlarni va 
mahsuldorlikni oshishini o‘rganishdan iborat.               
       TADQIQOT MAQSADI       TADQIQOT VAZIFALARI  
Maqsadga erishish uchun quyidagi asosiy vazifalar bajarildi. 

M avzuga ta a l l uqli adabiyotlarni o rganish va tahlil qilishʻ ;

parrandachilik  xo jaliklarida  boqilayotgan  broyler  (Ross-308) 	
ʻ
tovuqlari  ozuqa  ratsionining  asosini    probikormdan  iborat  oziqa 
ratsioni bilan boyitishni shakllantirish;

Sh akllantirilgan  ozuqa  ratsionini  broyler  tovuqlaridan  iborat 
nazorat  va  tajriba    guruhlari  kesimida  tashkillashtirish  hamda 
ozuqalarning tovuqlar tomonidan iste’mol qilinishini aniqlash;

To la	
ʻ   qimmatli   ratsion(probiokorm) bilan oziqlantirilgan  
tovuqlarqonining  gematologik  ko rsatkichlarini	
ʻ   aniqlash;  olingan 
ma’lumotlarni muhokama qilish  va statistik qayta ishlashdan 
iborat.      
  Tadqiqot sharoitlari
Tadqiqotlarni bajarishda olib boriladigan tadqiqot ishiga mos va 
tegishli bo lgan sharoitlar, olib boriladigan tadqiqot ishining ʻ
rejalaridan va bajariladigan laboratoriya usullarining talablaridan 
kelib chiqib mos holda yaratildi, Yuzaga keltirilgan muayyan 
shariotda tajribalar uchun tanlab olingan tovuqlar dastlab 
fiziologik jihatdan sog‘lomligi aniqlanib, keyin guruhlarga 
ajratildi, tashkil qilingan har bir guruhda 10 boshdan barcha 
ko rsatgichlari bo yicha analog bo lgan tovuqlar parvarishlandi.	
ʻ ʻ ʻ
Tadqiqot ishlari Tayloq Agro kompleks parandandachilik fermer 
xo jaligida va Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat 
ʻ
universiteti, Biokimyo instituti qoshidagi biofiziologik 
tadqiqotlar laboratoriyasi (vivariy) sharoitlarida olib borildi.      
Tadqiqotlarni o`tkazish jarayonida: fiziologik, 
gematologik, biokimyoviy va statistik sarhisob 
usullaridan foydalanildi.

Jami jo jlarni boqish muddati 37 kun davom etdi.  ʻ
Nazorat va tajriba guruhdagi jo jalar bir xil 	
ʻ
zoogigienik sharoitlarida boqilib kelindi. Tajriba 
davomida jo jalarning tirik vazining o zgarish 	
ʻ ʻ
dinamikasini va o rganish uchun, tajriba boshida va 	
ʻ
yakunida ularning tirik vazni ertalabki vaqtida 
elektron tarozida tor t ilib aniqlandi. TADQIQOT USULLARI               ProBioKorm
Probiokorom tarkibi:Lactobacillus 
plantarum, Lactobacillus paraplantarum,
Lactobacillusacidophius,Pediococcuspent
osaceus,Weissel   
viridescens,Propionibacterium 
freudenreichii, Bifidobacterium animalis, 
Saccharomyces cerevisiae,bug’doy 
kepagi,yog’sizlantirilgan sigir 
suti,kartoshka kraxmali,shakar,achitqi 
avtolizati.
Tavsiya etilgan dozalar:5kg universal 
probiotik ozuqabob qo’shimchasi 200kg 
yem xom ashyosi bilan aralashtirilib 
qo’llaniladi.  
Tajriba variant
   
Bosh
soni
   
Nazorat
guruh
   
Tajriba
guruh
 
Dastlabki
kunda
   
n=10
   
42.3±0,5
   
42.3±0,5
 
13 kundan
keyin
   
n=10
   
773.5±22.0
   
824.2±20.0
 
26 kundan
keyin
   
n=10
   
1547±24.0
   
1648±24,0
 
37 kundan
keyin
   
n=10
   
2243±26.0
   
2351±28.0
 Broyler jo jalarini parvarishʼ lash  bosqichlarida ularning tana 
vaznini o zgarish ko rsatkichlari	
ʼ ʼ   (g r  hisobida)     Dast l abk i  	
k unda	13 k undan 	
k ey i n	26 k undan 	
k ey i n	37 k undan 
k ey i n k ey i n	
0	
500
1000
1500
2000
2500	
N a zora t  gu ru h	
Ta jriba  gu ru h	
42.3	
773	
1547	
2243	
42.3	
824.2	
1648	
2351	
Nazor at  gur uh	Taj r i ba gur uhBroyler jo jalarini parvarish	
ʼ lash  bosqichlarida ularning tana vaznini o zgarish 	ʼ
ko rsatkichlari	
ʼ   (g r  hisobida)                     
Ko’rsatkich
lar 10 20 30
Nazorat Tajriba Nazorat Tajriba Nazorat Tajriba
Eritrotsit
( 10  12
l ) 2.27±0.5 3.47±0.5 2.85±0.3 3.62±0.5 2.91±0.5 3,70±0.1
Leykotsit
( 10  9
l ) 22.1±0.2 24.5±0.3 28.4±0.9 30.5±1.02 30.4±1.04 36.8±2.9
Gemoglabin
(g/l) 95±1.5 100±1,5 101±1,54 112±3.62 110±2,84 117±5,65Broyler jo`jalarini parvarishlash jarayonini turli davrlarida qon tarkibidagi 
eritrotsitlar, leykotsitlar va gemoglobinlarning miqdor ko’rsatkichi   (n=10)      Broyler jo`jalarini parvarishlashning har xil bosqichlarida ularning qoni 
tarkibidagi eritrotsit va leykotsit ko`rsatkichlarini o`zgarishi
10 20 300510152025303540
0 0 0 0 0 02.27 3.47
2.85 3.62
2.91 3.722.1 24.5 28.4 30.5
30.4 36.8
K o’r sat k i c hl ar Er i t r ot si t (10 12l ) L ey k ot si t (10 9l )Nazorat Tajriba Tajriba
Tajriba           Broyler jo`jalarini parvarishlashning har xil bosqichlarida 
ularning qoni tarkibidagi gemoglabin miqdorini o`zgarishi10	20	30	
0	
20
40
60
80	
100
120	
0	0	0	0	0	0	
95	100	101	
112	110	
117	
Ko’rsat k ich lar	Gem oglabin	(g/l)	
N	
N	
N	
T	
T	T                    1.  Probiokorm ozuqa qo ‘shimchasi proteinga, zaruriy aminokislotalarga (lizin va 
metionin), vitaminlarga, to‘yimli moddalarga boy bo‘lib, uni tovuqlarning ozuqa 
ratsioniga qo‘shish orqali ratsionning to‘yimliligini, hazmlanishini oshirishga erishish 
mumkin. 
2. Probiokorm berilgan jo‘jalarda o‘sish sur'ati va vazn olish tezlashadi. Oziq-ovqatni 
yaxshiroq o‘zlashtirgani sababli ular qisqa vaqt ichida ko‘proq vazn olishi shaxsiy 
tadqiqotlar natijasida aniqlandi.
3. Tajriba boshida har ikkala (nazorat va tajriba) guruhda tana vazni 42,3±0,5 gr ni 
tashkil etgan bo‘lsa, tajriba oxirida nazorat guruhida 2243±26,0 kg ni, tajriba 
guruhida esa, 2351±28,0 kg ni tashkil etdi.  
4.  Ozuqa ratsioni probiokorm ozuqaviy qo’shimchalar bilan boyitilganda, rentabellik 
darajasi nazorat va tajriba guruhlarda tegishli ravishda 8,6 va 22,6 % ni tashkil etdi X U L O S A L A R
                         
   ISHLAB CHIQARISHGA TAVSIYALAR
Parrandachilikda tovuqlarlar organizmi oqsil, uglevod va boshqa 
to‘yimli moddalarga jiddiy taqchillik sezganida, hazm 
jarayonlarini, moddalar almashinuvini mutadillashtirish bilan bir 
qatorda organizmning to‘yimli moddalarga bo‘lgan ehtiyojini 
qoplash, broylerlarni kunlik o‘sishini yaxshilash hisobiga go‘sht, 
tuxum, par kabi mahsulotlar bo‘yicha  mahsuldorligini oshirish 
hamda parrandachilik tarmog‘ining mos ravishdagi rentabellik 
darajasini oshirish uchun, parrandachilik bilan shug‘ullanuvchi 
fermer ho‘jaliklariga, kombikormli ozuqalardan iborat ozuqa 
ratsionlaridan ozuqa sifatida foydalanganlarida, ularning 
tarkibidagi oson hazmlanuvchi proteinlarining optimal nisbatlarini 
ta’minlagan holda tovuqlarni oqsilli va vitaminli ozuqa 
qo`shimchalari bilan boyitilgan probiokormli ozuqalar bilan 
oziqlantirishni tashkil etishni tavsiya qilamiz.