Buxgalteriya xisobi aio‘ ni yaratish - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	22.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Buxgalteriya xisobi aio‘ ni yaratish

Купить

MAVZU : BUXGALTERIYA XISOBI AIO’ ni YARATISH
REJA:
1. Buxgalteriya balansi va uning tarkibiy tuzilishi
2. Xo'jalik jarayonlari natijasida balansdagi o’zgarishlar
3. Baholash va uning ahamiyati

MAVZU : BUXGALTERIYA XISOBI AIO’ ni YARATISH
Masalaning quy ilishi- Buxgalterlik kasbi mehnat
faoliyatining har bir sohasiga kirib borgan. Buxgalteriya
ixtiyoriy tashkilotda mavjud va hamma joyda
buxgalterning o‘z xususiyatlari bor. Biroq, buxgalteriya
hisob-kitobi formalari va ish tamoyillari, mohiyatiga ko‘ra,
ixtiyoriy soha uchun bir xil. Bir so‘z bilan aytganda,
buxgalter kasbidan ko‘ra universalroq kasb yo‘q.
Muvaffaqiyatli buxgalter, kerakli jihatdan, aniqlik va
ishchanlikdir. Bugungi kunda butun firmaning
muvaffaqiyati buxgalterning operativligiga bog‘liqdir.
Buxgalter vazifalariga nimalar kiradi?
U pul bilan bog‘liq bo‘lgan barcha hujjatlar bilan ishlaydi. Firma,
misol uchun, kompyuter sotib oldi – buxgalter shu erning o‘zida
uning ma’lumotlar bazasini tayyorlaydi va unga sarflangan
mablag‘ni maxsus hisobga yozib qo‘yadi. Bundan tashqari, u
firma tomonidan u yoki bu narsani sotib olingani uchun
sarflangan moliyaviy vositalarni, xizmat safarlari sarf-xarajatlari
to‘langanligi, ish haqi berilganligi va hokazolar haqidagi
faktlarni tasdiqlaydigan barcha kirim va to‘lov hujjatlarini
saqlashi va tartibga solishi kerak.
Buxgaltersiz hech qaysi bitim, hech qanday moliyaviy
operatsiya amalga oshmaydi. Buxgalter bu operatsiyalarni
faqatgina rasmiylashtirmaydi, ba’zida uning o‘zi bu
operatsiyalarni amalga oshiradi. Aytaylik, savdo-sotiq agenti
tovar partiyasini iste’molchiga etkazdi – buxgalter agent

tomonidan belgilangan hisobni va tovar qoplamasini qayd
etadi, ushbu hisob bo‘yicha pul kelib tushishinini nazorat
qiladi yoki bo‘lmasa, agarda firma ma’lum miqdorda pul
to‘lashi kerak bo‘lsa, hisob topshirig‘ini yozadi va imzolaydi.
Buxgalteriya balansi va uning tarkibiy tuzilishi
Korxonalaming ma’lum bir davrga moliyaviy holati qay darajada
ekanligini, ular mablag‘larining joylashishi, islilatilishi qanday
olib borilayotganligini va umuman korxona xo'jalik faoliyatiga
baho berish, nazorat etish, tekshirib borish zarur. Bu zaruriyat
korxonaning boshqaruv xodimlariga hamda ichki xodimlariga,
yuqori tashkilotlariga, bank, soliq inspeksiyasiga, kreditorlarga,
investorlarga kerakdir. Ularning bu masala yuzasidan talabini
korxonaning balansi qondiradi. Balans moliyaviy
hisobotning birinchi shakli bo'lib, oylik, choraklik, yarim yillik va
yil oxirida bo'lishi mumkin.
Buxgalteriya balansi korxonalaming ko'zgusi bo‘lib, unda korxo
naning mablag'lari va ularning kelar manbasi haqiqiy holati aks
ettiriladi.Balans ikki qismdan iborat bo'lib, bir tomoni aktiv,
ikkinchi tomonipassiv deb yurtiladi.
Aktiv
Passiv
Xo'jalik mablag'lari Xo'jalik mablag'larining kelar manbalari
Bafans Balans
Balans ikkala qismining jami summalari teng bo'lishi shart. Bu
tenglik aktivda xo'jalik mablag'lari, passivda esa shu
mablag'laming manbalari aks ettirilishi bilan izohlanadi. Balans
so'zi «tenglik»,«tarozining ikki pallasi» degan ma’nolarni
bildiradi. Dastlabki balans, hisobot balansi, tugatish balansi kabi
turlari esa uning korxona faoliyatining qay holatida
tuzilayotganligini bildiradi.
Dastlabki balans korxonaning tashkil topayotgan vaqtida
tuziladi.Hisobot balansi esa korxona faoliyati davomida tuziladi.
Va nihoyat tugatish balansi esa korxona, tashkilot,

muassasaning tugatilayotgan muddatdagi xo'jalik mablag'lari va
ularning manbalari qay holatda ekanligi haqida ma’lumot
beradi. Balansdagi ma’lumot quyidagicha
yig'ilgan bo'ladi. Har bir jarayon ro 'y berishi natijasida xo'jalik
mablag'lari va ularning manbalari miqdoriy va tarkibiy jihatdan
o'zgarib boradi.
Bu holat dastlabki hujjatlarda aks ettirilib, so‘ngra
buxgalteriyada sintetik hisob yuritiladi va schyotlarda ikki
yoqlama yozuv orqali aks ettiriladi. Oy oxirida esa har bir
schyotlar bo‘yicha qoldiq summalar
aniqlanadi. Ba’zi schyotlar esa bekitiladi. Bu haqda kelgusi
mavzularda kengroq to ‘xtalib o 'tam iz. Schyotlardagi oxirgi
qoldiqlardagi ma’lumotlar bosh kitobga ko'chiriladi va balansga
o'rnatilgan tartibda aks ettirib chiqiladi.
Balansning aktiv va passiv tomonlari o‘z moddalariga ega
hamda ularda ho‘jalik mablag'lari va xo‘jalik mablag'larining
kelar manba-larining oxirgi qoldig'i ko‘rsatiladi.
Aktiv tomoni ikki bo'limdan iborat bo‘lib, I bo'lim «Uzoq muddatli
aktivlar» deb nomlanib, quyidagilar kiradi: asosiy vositalar,
lizingga olingan asosiy vositalar , nomoddiy aktivlar, moliyaviy
qo'yilmalar,o‘rnatiladigan asbob-uskunalar, kapital qo'yilmalar,
uzoq muddatli debitorlik summalari.
Ko'rib o'tganimizdek, «Uzoq muddatli aktivlar»ga korxonada bir
yildan ortiq xizmat qiladigan mablag1 lar kiradi. Qolgan
mablag‘lar joriy aktivlar hisoblanadi.
II bo'lim «Joriy aktivlar» deb nomlanib, quyidagilar kiradi: ishlab
chiqarish zaxiralari, tugallanmagan ishlab chiqarish, tayyor
mahsulot, pul mablag‘lari, debitorlik summalari va boshqalar.
Balansning passiv tomoni ham ikki bo‘limdan iborat bo‘lib, I
bo‘lim «0 ‘z mablag‘larining manbalari» deb nomlanib,
quyidagilar kiradi:
ustav kapitali, zaxira kapitali, taqsimlanmagan foyda, kelgusi
davrdaromadlari va hokazolar.
II bo‘lim «Majburiyatlar» deb nomlanib, quyidagilar kiradi:
bankdan olingan kreditlar, bankdan tashqari korxonalardan
olingan qarzlar, olingan bo‘naklar va kreditorlik majburiyatlari.

Balansda aks ettiriladigan xo‘jalik mablag1 lari va ularning kelar
manbalari alohida turlari bo‘yicha pul o‘lchov birligida
ifodalanadi.
Balans moddalarini baholash prinsipi barcha korxonalr uchun
bir xil
bo'ladi. Baholash asosida ishlab chiqarish vositalarini sotib
olish yoki mahsulot tayyorlash haqiqiy tannarxi yotadi.
Buxgalteriya balansi moddalarining bahosi real bo‘lishi, ya’ni
mablag‘lar va ularning vujudga kelish manbalari turlarining
haqiqiy kattaligini aks ettirish kerak.Aktiv
va passiv moddalarini baholashning haqiqiyligi buxgalteriya
hisobi ma’lumotlari ishonchliligi bilan ta’minlanadi.
Balansdagi moddalar bo‘yicha ko'rsatkichlar hisobot yili boshiga
va hisobot davri oxiriga ko‘rsatiladi. Bunday tartib o‘rnatilishiga
sabab, ikkala muddatdagi ma’lumotlarni o‘rganish, taqqoslash
orqali xo'jalik mablag'lari va xo'jalik mablag'larining tashkil
topish manbalarini o'zgarib borishi haqida xulosaga, ma’lum bir
zarur fikrlarga kelish mumkin.
Ularning natijasida oqilona qarorlar qabul qilish imkoniyati
yaratiladi. Korxonalar balansi hisobotning bir shakli sifatida
o'rnatilgan tartib bo'yicha O'zbekiston Respublikasi Moliya
vazirligi va Davlat Soliq inspeksiyasining korxonalar choraklik
va yillik buxgalteriya hisoboti shakllarini tuzish yuzasidan
ko'rsatmasiga asosan andozadagi blankalarga
tuziladi. Undagi ko'rsatkichlar umumiy bir o'lchov birligida, ya’ni
pul ko'rsatkichida aks ettiriladi.
Bu andozadagi balans blankasidagi satrlar bir nechta bo'lib,
mod-dalari ham turlichadir. Ammo undagi moddalarning
nechtasida ko'rsat kichlar aks ettirilishi, korxonaning xo'jalikni
qaysi tarmog'iga qarash-lUigiga, korxona qaysi mulkchilik
shakliga asoslanganligiga, uning faoliyat
miqyosi qay darajadaligi kabi omillarga bog'liq bo'ladi.
Balansning ahamiyati shundaki, undagi ma’lumotlar asosida
korxona faoliyati o'rganiladi, tahlil etiladi, ichki imkoniyatlar
topiladi va umuman korxona boshqaruvi uchun xizmat qiladi.
Bundan tashqari, iqtisodiyot-dagi tub o'zgarishlar natijasida

vujudga kelgan turli mulkchilik sharoiti-dagi tashqi
foydalanuvchilar (aksiyadorlar, investorlar) uchun ham kor
xona haqida ma’lumotga ega bo'lishida katta ahamiyat kasb
etadi.Balansning asosiy ma’lumot manbayi bo'lib, buxgalteriya
hisobining
boshlang'ich va yig'ma hujjatlari hisoblanadi. Shuningdek,
buxgalteriya hisobining asosiy tamoyili yoki o'ziga xos usuli
hisoblangan «Ikkiyoqlama yozuv» balans
tomonlariningtengligini ta’minlovchi usuldir. Balansdagi
xo'jalik mablag'lari va ularning kelar manbalari bo'yicha oxirgi
qoldiq asosan bosh kitobdan olinadi.
Buxgalt6riya balansi nazorat quroli bo'lib ham hisoblanadi. Agar
buxgalteriya balansining aktiv va passiv tomonlarining tengligi
ta’mi- lanmasa, buxgalteriya yozuvlarida xatolikka yo'l qo'yilgan
bo'ladi yoki mablag'lar va ularning kelar manbalarining to 'g 'ri
joylashmaganini bildiradi.

XULOSA
Buxgalteriya balansi korxonalarning ko'zgusi bo‘lib, balans so‘zi
«tenglik», «tarozining ikki pallasi» degan m a’nolarni anglatadi.
Buxgalteriya balansining ikki tomoni bo‘lib, ular Aktiv va
Passivdan
iborat.
Balans ikkala qismining jami summalari teng bo‘lishi shart. Bu
tenglik aktivda xo‘jalik mablag‘lari, passivda esa shu
mablag‘laming
manbalari aks ettirUishi bilan izohlanadi
Balansdagi ma’lumotlar asosida korxona faoliyati o‘rganiladi,
tahlil
etiladi, ichki imkoniyatlar topiladi va umuman korxona
boshqaruvi
uchun xizmat qiladi. Bundan tashqari, iqtisodiyotdagi tub
o'zgarishlaif
natijasida vujudga kelgan turli mulkchilik sharoitidagi tashqi
foydala-i
nuvchilar (aksiyadorlar, investorlar) uchun ham korxona haqida'
ma’lumotga ega bolishida katta ahamiyat kasb etadi.

FOYDLANILGAN ADABIYOTLAR
1. Karimov I.A. Barkamol avlod — 0 ‘zbekiston taraqqiyotining
poydevori.- Т.: ,,Sharq“, 1997. - 63 b.
2. Yusupbekov N.R., Muhamedov B.I., G ‘ulomov Sh.M. Texno
logik jarayonlarni boshqarish sistemalari. Texnika oliy o ‘quv
yurtlari uchun darslik.
- Т.: ,,Olqituvchi“, 1997. — 704 b.
3. Yusupbekov N.R., Igamberdiyev X.Z., Malikov A. Texno
logik jarayonlarni avtomatlashtirish asoslari. — Т.: ToshDTY,
2007. — 237 b.
4. Artikov A. A., Musayev A.K., Yunusov 1.1. Texnologik jara
yonlarni boshqarish tizimi: 0 ‘quv qo‘llanma. — Т.: TKTI , 2002.
5. Лапшенков Г.И., Полоский Л.М. Автоматизация производст -
венных процессов в химической промышленности. — М.:
„Химия“, 1991. — 180 с.
6. Автоматическое управление в химической
промышленности: - Учебник
для вузов, под ред. Е .Г .Д у д н и ко ва — М.: „Химия“ , 1987.
— 358 с.

Buxgalteriya xisobi aio‘ ni yaratish

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish