Buxoro vohasida joylashgan Poykent yodgorligining qo‘shma ekspeditsiyalarda o‘rganilishi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Buxoro vohasida joylashgan Poykent yodgorligining qo‘shma ekspeditsiyalarda o‘rganilishi

Купить

Mavzu:Buxoro vohasida joylashgan
Poykent yodgorligining qo’shma
ekspeditsiyalarda o’rganilishi

Buxoroda bo`lib o`tgan
info-tour doirasida qadim
Poykent zaminiga tashrif
buyurildi
Viloyatda tashkil etilgan
“Info-Tour” doirasida
ishtirokchilar Qorako`l
tumani, “Poykent”
arxeologik yodgorligi
qadimiy shahar
xarobalarida bo`lib, uning
boy tarixi bilan tanishishdi.

Poykend , Poykand – qad. karvon yo li ustida qad ko targan ʻ ʻ shahar harobasi ( miloddan avvalgi
4 – 3 – milodiy 11-asrlar ).
Buxorodan 44 km janubi-g arbda, ʻ Jondor va Qorako l ʻ tumanlari

tutashgan xududda joylashgan. O rta ʻ asr yozma manbalarida shahar Boykand, Xitoy
solnomalarida
esa Bi nomlari bilan tilga olinadi. Uning nomlari "Quyi shahar" ma nosini ʼ
anglatadi. P. tashqi
devorlarining nihoyatda mustahkamligidan shahar ilk o rta asrlarda ʻ
"Shahristoni Ro in", ya ni "Jezdan qurilgan shahriston" (Jez shahar) nomi bilan shuh-rat
ʻ ʼ
topgan.P. o tmishda 4 qismdan: 1)
ʻ darvozali ark ( maydoni 1 ga ); 2) darvozali ichki shahriston

(maydoni 11 ga); 3) darvozali tashqi shahriston (maydoni 6 ga); 4) sharq , g arb ʻ hamda janub .

tomonlarida qad ko targan (maydoni 100 ga dan oshiqroq) ulkan ra-bodlardan iborat bo lgan. ʻ ʻ
Arkda qad.
ibodatxona , podshoh saroyi , 9 – 10-asrlarda qad ko targan koshinkor mehrobli jome ʻ
masjidi, ichki va tashki shahristonlarda
savdogar va hunarmandlarning turar joy, mahalla -
ko ylari, ichki
ʻ bozor , us- taxona , nonvoyxona va dorixonalar kabi bino va inshootu korxonalar
joylashgan. Shaharning
rabod qismida esa 50 dan ortiq naus ( ostodonlar xilxonasi)lardan
iborat
otashparastlarning qabristoni (nekropol), tashki bozor va bir necha ( Narshaxiyning

ko rsatishicha, mingdan ortiq) ʻ rabotlar , ya ni ʼ karvonsaroylar qad ko targan. Manbalarda qayd ʻ
etilishicha,
islomiyat davrida ham P. nauslari ochiq bo lgan. Otashparastlar o z marhumlari ʻ ʻ
ustuxonlarini hatto, Buxoro shahridan P. nauslariga eltib dafn etganlar .

Ayrim ma lumotlarning guvohlik berishicha, P. qad. Buxoroʼ hukmdorlarining qarorgohi

bo lgan. Har bir podsho o zi uchun bu shaharda o rdagoh barpo etgan. ʻ ʻ ʻ Eftaliylar davlati

hukmronligi davrida ( 5-asrning 2yarmi va 6-asr boshlari) u poytaxtga aylantirilgan.
Narshaxiyning yozishicha, shahar
aholisining aksariyati savdogar bo lib, ular Xitoy va ʻ
dengiz bo yi mamlakatlari bilan savdo qilganlar va juda davlatmand bo lgan. Shu boisdan
ʻ ʻ
arab geograflari
Ibn Hurdodbeh va Ibn al- Faqihlar P.ni "Madina at-tujjor", ya ni ʼ
"Savdogarlar shahri" nomi bilan ta rif etadilar. P. o z
ʼ ʻ tarixi jarayonida Buxoro vohasining

nafaqat yirik savdo markazlaridan biri sifatida, balki tutgan geografik o rni jihatidan ʻ
G arbiy
ʻ Sug dning ʻ siyosiy hayotida strategik tomondan muhim ahamiyatga ega bo lgan. ʻ
Vohaning
janubi-g arbiy chegarasida harbiy istehkom sifatida bino qilingan P. ilk o rta ʻ ʻ
asrlarda Buxoro viloyatining atrofi yagona
mudofaa inshooti – Kan pir devor bilan o rab ʻ
olingunga qadar u jan.g arb,
ʻ dasht hududlaridan muttasil sodir bo ladigan ʻ ko chmanchi ʻ
qabilalarning
hujumlarini qaytarish va tashqi dushman hujumlarining yo lini to sib, ularga ʻ ʻ
dastlabki zarbalarni berishda mustahkam harbiy
qaror-goh vazifasini o tagan. Uning ʻ
mudofaa inshootlari nihoyatda mustahkam qurilgan bo lib, zamonasining har qanday
ʻ
qamaliga bardosh bera olgan .

P. arki, ichki va tashqi shahristonlarining har biri alohida qalin (3,5– 5 m) va baland devorlar halqasi bilan
o ralgan. Devor bo ylab har 60 m masofada va ʻ ʻ tashqi burchaklarda baland (11,5–12,5 m ) 2 qavatli burjlar

o rnatilib, darvoza atrofi mudofaa inshootlari (labirint) bilan mustahkamlangan. Shahar devorlari va burjlari ʻ
har 1,6 m oralig i bo ylab shaxmat uslubida 3 qator nishon
ʻ ʻ tuynuklari (tirkash) o rnatilgan. 674 yilda P. ʻ Arab
xalifaligi lashkar -boshisi
Ubaydulloh ibn Ziyod tomonidan fath etiladi. 707 yilda esa P. xalifalikning Xuroson

voliysi Q utayba ibn Muslim tomonidan qamal qilinadi. P.liklar qattiq turib arablarga qarshilik ko rsatadilar. ʻ
Qamal 50 kun davom etadi. Kuch bilan P.ni qo lga kirita olmagan arablar shahar devori ostidan lahim (
ʻ tunnel )
qazib ichkariga bostirib kiradilar. P. arablar quliga o tadi. P.liklar kattagina boj to lab Qutayba bilan sulh
ʻ ʻ
tuzadilar. Biroq shaharliklarning qo zg oloni oqibatida P. qayta egallanib, vayron etiladi. Juda katta miqdorda
ʻ ʻ
oltin
va kumushdan yasalgan but va jomlar bilan bir qatorda ko plab ʻ qurol-yarog ʻ hamda harbiy an jomlar o lja ʻ
tarzida
olinadi. Qutayba askarlari bu qurol-aslahalarning bir qismi bilan qurollanib
oladilar.
Tabariyning yozishicha, shaharning boyligidan arablar hayratga tushganlar. Xatto, eritilgan oltin
kumush anjomlar va butlarning tosh qolipidan 150 ming misqol
miqdorda yombi ajratib olingan. 9-asrning
oxirgi choragi va 10-asr mobaynida P. va uning
dehqonchilik vohasi ravnaq topadi. Ichki va tashqi savdo
munosabatlari kengayib kulollik, shishasozlik,
koshinkorlik , misgarlik va binokorlik taraqqiy etadi. Ilm -fan ,
ayniqsa, fiqhshunoslik rivojlanib, bir guruh P.lik fiqhshunos
olimlar yetishib chiqadi. Ammo somoniylar

hukmronligi barham topgach, 11-asrda P.ning sug orish tarmoqlari suvsizlikdan qurib qoladi. Oqibatda shahar ʻ
bo shab, harobaga aylanadi. 12-asrning 1-choragida
ʻ Arslonxon Muhammad ibn Sulaymon hukmronligi davrida
P. qayta tiklanib va uning atrofi qayta obodonlashtiriladi. Shahar aholisi yana gavjumlashib, kurkam turar
joylar, podshoh uchun esa muhtasham saroy quriladi. P.ning suv ta minotini yaxshilash maqsadida Qorako l
ʼ ʻ
daryosidan uzunligi 1 farsaxli kanal qazib chiqarish uchun harakat qilinadi. Biroq, kanal qazilib tugatilmay
qoladi. P. suvsizlikdan 12-asrning 2yarmida butunlay qurib yana vayronaga aylanadi.

P. shahri harobalari arxeologik jihatdan dastlab 1903-yilda R.Pampelli, 1913–14 yillarda L.A.Ziminlar
tomonidan o rganilgan. Buxoro vohasi ʻ shaharsozlik madaniyatining yuzaga kelishi va rivojlanish tarixini
o rganish munosabati bilan o tgan asrning 80–90 yillarida P. harobalarida keng ko lamda mut-tasil
ʻ ʻ ʻ
arxeologik qazish
ishlari amalga oshirildi. Arxeologik tadqiqotlarni tashkil etish maqsadida 1980-yilda
O zbekiston
ʻ Fanlar akademiyasi Arxeologiya instituti va Rossiya Davlat Ermitajining maxsus qo shma ʻ
arxeologik ekspeditsiyasi ( A.Muhammadjonov
rahbarligida) tashkil etildi. Bu ekspeditsiya a zolari ʼ
(G.L.Semenov, J.Mirzaahmedov, Sh.Odilov va boshqalar) ko p yillarga
ʻ rejalashtirgan arxeologik qazishlarni
to hozirgi kunga qadar davom ettirmoqdalar. I.tlar va arxeologik qazishlar natijasida P.
yodgorligining

umumiy tarixiy topografiyasi o rganilib, rejalari chizmalarga tushirildi. Unda qad. ko targan ilk chegara ʻ ʻ
istehkomi, so ngra shahar qiyofasini shakllantirgan baland va qalin mustahkam mudofaa devorlar bilan
ʻ
o ralgan ark, 4 tomonida bir nechta darvozalar (eni 3,5 m) o rnatilgan va qator burjli devorlar qad ko targan
ʻ ʻ ʻ
ichki va tashqi Shahriston hamda saxn bo ylab ko plab karvonsaroy va nausli nekropol joylashgan ulkan
ʻ ʻ
rabodlarning yuzaga kelishini tarixiy bosqichlari va madaniy qatlamlarining qalinligi belgilandi. P.ning qad.
qismi – arkning os-tida madaniy qatlam qariyb 18 m ga borsa, ichki va tashqi shahristonlari ostida esa uning
qalinligi 4–4,5 m dan oshmaydi. Arkning quyi qatlamida qavd etilgan topilmalar miloddan avvalgi 4–3-
asrlar, ichki shahristonning ostki qatlami topilmalari milodiy 3–4-asrlar va tashqi shah-ristonning quyi
qatlami va topilmalari esa 4–5-asrlar bilan sanaladi. Arxeologik topilmalarning guvohlik berishicha, P.da
hayot miloddan avvalgi 4-asrdan to milodiy 11-asrgacha, ya ni 1500-yil davomida kechgani ma lum bo ldi.
ʼ ʼ ʻ

E’tiboringiz uchun
rahmat!

Buxoro vohasida joylashgan Poykent yodgorligining qo‘shma ekspeditsiyalarda o‘rganilishi

Купить