Buyuk geografik kashfiyotlar va uning fanga ta’siri - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	29.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Buyuk geografik kashfiyotlar va uning fanga ta’siri

Купить

Mavzu :Buyuk geografik kashfiyotlar va uning fanga ta’siri
Reja:
1.Buyuk geografik kashfiyotlarga turtki bulgan omillar
2.Yevropa dengizchilar faoliyati
3.Buyuk geografik kashfiyotlar oqibatlari

Kirish:
Buyuk geografik kashfiyotlar bu atama XV -XVII asrlar oralig'ida evropalik
sayohatchilar tomonidan qilingan eng muhim geografik kashfiyotlarga nisbatan
ishlatiladi. Geografik kashfiyotlar - bu ilgari odamlarga noma'lum bo'lgan yangi
erlarni qidirish va ochish.Buyuk geografik kashfiyotlar ko'plab fanlarning
rivojlanishida muhim rol o'ynadi. Geografiya, tarix, etnografiya, okeanologiya
yangi ma'lumotlar va xulosalar bilan to'ldirildi. Bu kashfiyotlar tufayli yangi savdo
dengiz yo'llari ochildi. O'rta er dengizi orqali o'tadigan asosiy dengiz savdo yo'llari
endi Atlantika okeaniga ko'chib o'tdi. Bu omillar keyingi jahon savdosining
shakllanishiga yordam berdi. Bu davrda Ispan-portugal davri (15-asr oxiri-16-asr
o'rtalari). Bu davrda eng muhim kashfiyotlar: Amerikaning kashf qilinishi (1492 y.
Kolumbning birinchi ekspeditsiyasi); Hindistonga dengiz yo'lining ochilishi - Vasko
da Gamma (1497-1498); F. Magellanning dunyo bo'ylab birinchi aylanishi (1519-
1522). Rossiya va Gollandiya kashfiyotlari davri (16-asr o'rtalari-17-asr o'rtalari).
Bunga quyidagilar kiradi: Butun Shimoliy Osiyoning ruslari tomonidan kashfiyot
(Ermak kampaniyasidan 1648 y. Popov-Deznev safarigacha), Gollandiya Tinch
okeani ekspeditsiyalari va Avstraliyaning ochilishi.

1 .Buyuk geografik kashfiyotlarga turtki bulgan omillar .
1.Ishlab chiqarishning rivojlanishi
2.Savdo sotiqning o‘sishi
3.Oltin va kumushga bulgan talabning oshishi
4.Usmoniy Turklarning yurishlari
5.Zirovorlarga bulgan talabning oshishi
6.Sharqqa yangi dengiz yullarini izlash.

Geografik kashfiyotlar - bu ilgari odamlarga noma'lum bo'lgan yangi erlarni
qidirish va ochish. Mana, odamlarni buyuk ishlarga undagan sabablar XV asr
oxiridan boshlab 1
.
Birinchidan, XV oxirida – XVI asrlar davomida Evropada tovar ishlab chiqarish tez
sur'atlar bilan o'sa boshladi, bu esa xom ashyoga bo'lgan talabning oshishiga olib
keldi. Ammo Evropada xom ashyo etarli bo'lmagani uchun uni boshqa
davlatlardan import qilish zarur bo'ldi. Ikkinchidan, O'rta er dengizi orqali mavjud
savdo yo'llari, shuningdek, Osiyoni Evropa bilan bog'laydigan Buyuk Ipak yo'li o'ta
xavfli bo'lib qoldi. Bu yo'llar ustidan nazorat Usmonli imperiyasiga (Turkiya) o'tdi.
Yangi dengiz savdo yo'llarini ochish evropaliklar oldida turgan muammo tarixiy
zaruratga aylandi. Bu vaqtgacha mavjud bo'lgan zamonaviy kemalar va qurol -
yarog 'rejani amalga oshirishga to'liq imkon berdi. Kompas bilan birga
navigatsiyada qo'llanila boshlangan astrolabe ixtirosi ham katta ahamiyatga ega
edi. Bu davrda italiyalik olim P. Toskanelli yumaloq bo'lishidan kelib chiqib, dunyo
xaritasini tuzdi. Unda Osiyo qit'asining qirg'oqlari Atlantika okeanining g'arbiy
qismiga yetib keldi. P.Toskanelli Evropadan g'arbga suzib, Hindistonga etib olish
mumkinligiga ishongan. O'sha davr dengizchilari nafaqat buyuk maqsad, balki uni
amalga oshirish vositalari ham bor edi. Navigatsiyadagi taraqqiyot XV asrda paydo
bo'lishiga olib keldi. uzoq okean sayohatlariga qodir kemaning yangi turi. Bu
karavel - yuqori tezlikda harakatlanuvchi kema bo'lib, uning yelkanli jihozlari hatto
shamolda ham harakatlanishga imkon berdi. Shu bilan birga, uzoq masofali dengiz
sayohatlarida navigatsiya qilish imkonini beradigan asboblar paydo bo'ldi, birinchi
navbatda astrolaba - aniqlash uchun vosita geografik koordinatalar, kenglik va
uzunlik. Evropa kartograflari okean bo'ylab kurslarni rejalashtirishni
osonlashtirgan maxsus navigatsiya jadvallarini qanday qilishni o'rgandilar.
Ovrupoliklarning maqsadi Hindiston edi, bu ularning tasavvuriga behisob
boyliklarga ega mamlakat sifatida ko'rindi. Hindiston Evropada qadim
zamonlardan beri ma'lum va u erdan olib kelingan tovarlar doimo katta talabga
ega. Biroq, u bilan bevosita aloqasi yo'q edi. Savdo ko'plab vositachilar orqali
amalga oshirildi va Hindistonga yo'l bo'ylab joylashgan davlatlar uning Evropa
bilan aloqalarini rivojlantirishga to'sqinlik qildi. Oxirgi oʻrta asrlardagi turk istilolari
savdoning keskin qisqarishiga olib keldi, bu Yevropa savdogarlari uchun juda
foydali edi. Sharq mamlakatlari boyligi va iqtisodiy rivojlanish darajasi bo'yicha
o'sha davrda G'arbdan o'zib ketgan, shuning uchun ular bilan savdo qilish
Evropada tadbirkorlik faoliyatining eng foydali turi edi. Salib yurishlaridan so'ng,
1
.Shuxrat Ergashev ..JAHON TARIXI.Toshkent 2013
2.T.Salimov ..O‘RTA ASRLAR TARIXI. Toshkent 2014

Yevropa aholisining kundalik Sharq madaniyati qadriyatlariga qo'shilishi natijasida
uning hashamatli buyumlar, boshqa uy-ro'zg'or buyumlari va ziravorlarga bo'lgan
ehtiyoji ortdi. Masalan, qalampir o'sha paytda o'zining og'irligi oltinga teng edi.
Oltinga bo'lgan ehtiyojning o'zi ham keskin ortdi, chunki savdoning rivojlanishi pul
muomalasining tez kengayishi bilan birga bo'ldi. Bularning barchasi turk va arab
mulklari atrofida qurilgan Sharqqa yangi savdo yo'llarini izlashga undadi.
Hindiston jasur dengizchilarni ilhomlantirgan sehrli ramzga aylandi.
2. Yevropa dengizchilari faoliyati
Buyuk kashfiyotlar yo‘liga birinchi bo‘lib portugallar kirishdi. Portugaliya, Pireney
yarim orolining boshqa davlatlari oldidan, Rekonkistani tugatdi va Mavrlarga
qarshi kurashni Shimoliy Afrika hududiga o'tkazdi. XV asr davomida. Oltin, fil
suyagi va boshqa ekzotik mahsulotlarni izlab portugaliyalik dengizchilar Afrika
qirg'oqlari bo'ylab uzoq janubga ko'chib o'tishdi. Ushbu sayohatlarning
ilhomlantiruvchisi shahzoda Enrike edi, u buning uchun Navigator faxriy laqabini
oldi. 1488 yilda Bartolomeu Dias Afrikaning Keyp deb nomlangan janubiy uchini
topdi Yaxshi umid. Ushbu tarixiy kashfiyotdan so'ng portugallar to'g'ridan-to'g'ri
yo'lni bosib o'tishdi Hind okeani ularni chaqirgan mo''jizalar mamlakatiga. 1497-
1499 yillarda. Vasko da Gama (1469-1524) qo'mondonligi ostidagi eskadron
Hindistonga va orqaga birinchi sayohatni amalga oshirdi va shu tariqa Yevropa
dengizchilarining azaliy orzusi bo'lgan Sharqqa eng muhim savdo yo'lini ochdi.
Hindistonning Kalikut portida portugaliyaliklar shunchalik ko'p ziravorlar sotib
oldilarki, ularni sotishdan tushgan daromad ekspeditsiyani tashkil qilish
xarajatlaridan 60 baravar ko'p edi. Ayni paytda Ispaniya kashfiyot jarayoniga
qo'shildi. 1492 yilda uning qo'shinlari Evropadagi so'nggi Mavritaniya davlati
bo'lgan Granada amirligini tor-mor etdilar. Rekonkistaning g'alaba bilan
yakunlanishi Ispaniya davlatining tashqi siyosati va kuchini yangi ulkan yutuqlarga
yo'naltirish imkonini berdi. Muammo shundaki, Portugaliya o'z dengizchilari
tomonidan kashf etilgan quruqlik va dengiz yo'llariga bo'lgan eksklyuziv
huquqlarini tan oldi. Chiqish yo‘lini o‘sha davrning ilg‘or ilm-fani taklif qilgan.
Italiyalik olim Paolo Toskanelli Yerning sharsimonligiga ishonch hosil qilib,
Yevropadan sharqqa emas, aksincha, g‘arbga qarab suzib borsangiz, Hindistonga
yetib borish mumkinligini isbotladi. Yana bir italyan, Genuyalik dengizchi Kristobal
Kolon, tarixga ispan nomi bilan Kristofer Kolumb (1451-1506) bilan kirgan, shu
asosda Hindistonga g'arbiy yo'l izlash uchun ekspeditsiya loyihasini ishlab chiqdi.
U ispan qirollik juftligi - qirol Ferdinand va qirolicha Izabellaning roziligiga erisha
oldi 1492 yil 12 oktyabrda ko'p kunlik sayohatdan so'ng uning kemalari taxminan
yetib keldi. San-Salvador, Amerika qirg'oqlarida joylashgan. Bu kun Amerikaning
kashf etilgan sanasi hisoblanadi, garchi Kolumbning o'zi Hindiston qirg'oqlariga

etib 2
kelganiga ishonch hosil qilgan. Shuning uchun u kashf etgan yerlarning
aholisi hindular deb atala boshlagan. 1504 yilgacha Kolumb yana uchta sayohatni
amalga oshirdi va shu vaqt ichida hovuzda yangi kashfiyotlar qildi. karib dengizi.
Portugallar va ispanlar tomonidan kashf etilgan ikkita "Hindiston" ning tavsiflari
keskin farq qilganligi sababli, ularga Sharq (Sharq) va G'arbiy (G'arbiy) Hindiston
nomlari berilgan. Asta-sekin evropaliklar bu shunchaki emasligini tushunishdi turli
mamlakatlar lekin hatto turli qit'alar. Amerigo Vespuchchining taklifiga ko'ra,
G'arbiy yarimsharda kashf etilgan erlar Yangi Dunyo deb atala boshlandi va tez
orada dunyoning yangi qismi zukko italyan sharafiga nomlandi. G'arbiy Hindiston
nomi faqat Shimoliy va Janubiy Amerika qirg'oqlari o'rtasida joylashgan orollar
uchun belgilangan. Sharqiy Hindiston nafaqat Hindistonning o'zi, balki boshqa
mamlakatlar ham deb atala boshlandi Janubi-Sharqiy Osiyo Yaponiyagacha.
Dastlab Ispaniya tojiga unchalik katta daromad keltirmagan Amerika, boy
Hindistonga boradigan yo'lda baxtsiz to'siq sifatida ko'rindi va bu keyingi
izlanishlarni rag'batlantirdi. Amerikaning narigi tomonida yangi okeanning
ochilishi eng katta ahamiyatga ega edi. 1513 yilda ispan bosqinchisi Vasko Nunes
de Balboa Panama Istmusini kesib o'tdi va birinchi marta Janubiy dengiz deb
atalgan (Panama Istmusining shimolida joylashgan Karib dengizidan farqli o'laroq)
evropaliklar uchun noma'lum dengiz qirg'og'iga keldi. . Keyinchalik ma'lum
bo'lishicha, bu butun okean, biz hozir Tinch okeani deb bilamiz. Shunday qilib, uni
birinchi marta dunyoni aylanib o'tish tashkilotchisi Fernand Magellan (1480-1521)
deb atashgan Ispan xizmatiga kirgan portugaliyalik navigator, agar u janubdan
Amerikani aylanib chiqsa, g'arbiy dengiz yo'li orqali Hindistonga etib borish
mumkinligiga amin edi. 1519 yilda uning kemalari suzib ketdi va keyingi yili
ekspeditsiya rahbari nomini olgan bo'g'ozdan o'tib, Ti5nch okeanining
kengliklariga kirishdi. Magellanning o'zi keyinchalik Filippin deb nomlangan
orollardan birining aholisi bilan to'qnashuvda vafot etdi. Sayohat paytida uning
ekipajining ko'pchiligi ham halok bo'ldi, ammo kapitan H.-S boshchiligidagi 265
ekipaj a'zosidan 18 tasi. 1522 yilda omon qolgan yagona kemada El Kano dunyo
bo'ylab birinchi sayohatini yakunladi va shu bilan Yerning barcha qit'alarini
bog'laydigan yagona Jahon okeani mavjudligini isbotladi. Portugaliya va Ispaniya
navigatorlarining kashfiyotlari ushbu vakolatlarning egaliklarini chegaralash
muammosini keltirib chiqardi. 1494-yilda ikki davlat Ispaniyaning Tordesilyas
shahrida shartnoma imzoladilar, unga koʻra Atlantika okeani boʻylab Shimoliy
qutbdan janubga boʻlinish chizigʻi oʻtkazildi. Hammasi yana ochiq yerlar sharqda
Portugaliya, g'arbda Ispaniya egaligi e'lon qilindi. 35 yildan so'ng Tinch okeanidagi
ikki davlatning egaliklarini chegaralovchi yangi shartnoma tuzildi. Shunday qilib,
2
Dunyo buylab ensiklopediya 2008-yil

dunyoning birinchi bo'linishi sodir bo'ldi. G'arb navigatorlarining buyuk
kashfiyotlar davri. 15-16-asrlar oxirida, o'ttiz yil ichida ajoyib geografik hodisalar:
genuyaliklarning H.ning Bagama orollariga, orinoko ogʻziga va qirgʻoq boʻylab
sayohatlari Markaziy Amerika(1492-1504); atrofida janubda - Kallikut shahri
(1497-1498), F. va uning hamrohlari (Xuan Sebastyan Elkano, Antonio Pigafetta va
boshqalar) atrofida va atrofida Janubiy Afrika(1519-1521) - birinchi aylanib o'tish.
Uchta asosiy qidiruv yo'llari - va Magellan - oxir-oqibatda bitta maqsad bor edi:
dengiz orqali dunyodagi eng boy kosmosga - bu keng kosmosning boshqa
mintaqalaridan va boshqa hududlarga erishish. Uch xil yo'l bilan: to'g'ridan-to'g'ri
g'arbga, Janubiy Amerika va Janubiy Afrika atrofida dengizchilar Yevropaliklar
uchun Janubiy Osiyoga quruqlikdagi yo'llarni to'sib qo'ygan Usmonli turklari
davlatini chetlab o'tishdi. Ushbu jahon marshrutlarining variantlari keyinchalik rus
navigatorlari tomonidan ko'p marta qo'llanilganligi xarakterlidir. Buyuk rus
kashfiyotlar davri. Rossiya geografik kashfiyotlarining gullagan davri XVI-XVII
asrlarga to'g'ri keladi. Biroq, ruslar geografik ma'lumotlarni o'zlari va g'arbiy
qo'shnilari orqali ancha oldin to'plashgan. Geografik ma'lumotlar (852 yildan beri)
birinchi rus yilnomasi - Nestorning "O'tgan yillar haqidagi ertaki" ni o'z ichiga
oladi. Rivojlanayotgan rus shahar-davlatlari yangilarini izlashdi tabiiy buloqlar
boylik va tovar bozorlari. Xususan, Novgorod boyib ketdi. XII asrda.
Novgorodiyaliklar dengizga etib kelishdi. G'arbga Skandinaviyaga, shimolga -
Grumantga (Svalbard) va ayniqsa shimoli-sharqga - ruslar Mangazeya savdo
shahriga (1601-1652) asos solgan Tazga yelkanlar boshlandi. Biroz oldinroq,
quruqlik orqali, Sibir orqali sharqqa harakat boshlandi (Ermak, 1581-1584). Sibir
va Tinch okeanining tubiga tez harakat qilish qahramonlikdir. Kosmosni
bo'g'ozgacha kesib o'tish uchun ularga yarim asrdan sal ko'proq vaqt kerak bo'ldi.
1632 yilda Yoqut qamoqxonasiga asos solingan. 1639 yilda Ivan Moskvitin Oxotsk
yaqinidagi Tinch okeaniga etib boradi. Vasiliy Poyarkov 1643-1646 yillarda dan
Yana va Indigirkaga o'tdi, rus kazak tadqiqotchilaridan birinchisi Amur estuariysi
va Saxalin ko'rfazi bo'ylab sayohat qildi. 1647-48 yillarda. Erofey Xabarov
Songhuaga boradi. Va nihoyat, 1648 yilda Semyon Dejnev dengizdan aylanib o'tib,
hozir uning nomi bilan atalgan burunni ochadi va Shimoliy Amerikadan bo'g'oz
bilan ajratilganligini isbotlaydi. Rus geografiyasida asta-sekin umumlashtirish
elementlari katta ahamiyatga ega bo'ladi. 1675 yilda rus elchisi, o'qimishli yunon
Spafarius (1675-1678) "barcha erlarni, shaharlarni va chizilgan yo'llarni tasvirlash"
buyrug'i bilan shaharga yuborildi. Chizmalar, ya'ni. xaritalar Rossiyada milliy
ahamiyatga ega hujjatlar edi.Shunday qilib, Rossiyada ham umumlashtirish usuli
birinchi navbatda kartografiyaga aylandi. XVIII asrning birinchi yarmida.keng
qamrovli geografik tavsiflar davom ettirildi, lekin geografik umumlashmalarning
ahamiyati ortdi. Bu davrning rus geografiyasining rivojlanishidagi rolini tushunish

uchun asosiy geografik hodisalarni sanab o'tish kifoya. Birinchidan, 1733-1743
yillardagi Buyuk Shimoliy ekspeditsiya otryadlari tomonidan Shimoliy Muz
okeanining Rossiya qirg'oqlarini keng qamrovli uzoq muddatli o'rganish. va
birinchi va ikkinchi Kamchatka ekspeditsiyalarida dengiz yo'lini (1741) kashf etgan
va shimolning bir qismini tasvirlagan Vitus va Aleksey Chirikovlarning
ekspeditsiyalari. G'arbiy Sohil bu materik va Aleut orollarining bir qismi.
Ikkinchidan, 1724 yilda Rossiya Fanlar akademiyasi uning tarkibida geografiya
bo'limi bilan tashkil etilgan (1739 yildan). Bu muassasaga Pyotr I ishlarining
vorislari, birinchi rus geograflari V.N. Tatishchev (1686-1750) va M.V. Lomonosov
(1711-1765). Ular Rossiya hududini batafsil geografik o'rganish tashkilotchilariga
aylandilar va o'zlari nazariy geografiyaning rivojlanishiga katta hissa qo'shdilar,
ajoyib geograf-tadqiqotchilar galaktikasini tarbiyaladilar. 1742 yilda
M.V.Lomonosov nazariy geografik mazmundagi birinchi ruscha asarni - "Yer
qatlamlarida" ni yozdi. 1755 yilda rus klassik o'lkashunosligi bo'yicha ikkita
monografiya nashr etildi: "Kamchatka erining tavsifi" S.P. Krashennikov va
"Orenburg topografiyasi" P.I. Richkov. Lomonosov davri rus geografiyasida
boshlandi - mulohaza va umumlashtirish davri. Insoniyat tarixidagi asosiy
geografik kashfiyotlar XV-XVII asrlarda amalga oshirilgan. Bu davrda evropaliklar
tomonidan yangi savdo yo'llari, erlar ochilishiga, shuningdek, hududlarni egallab
olishga olib kelgan bir qator muhim sayohatlar sodir bo'ldi. Tarixchilar bu
voqealarni ataganlaridek, ular asosan fan va texnika yutuqlari tufayli mumkin
bo'ldi. Aynan shu tarixiy davrda ishonchli yelkanli kemalarni yaratish, navigatsiya
va qirg'oq xaritalari va kompasni takomillashtirish, Yerning sharsimonligi g'oyasini
asoslash va boshqalar. Usmonli imperiyasi Afrikada, Kichik Osiyoda va O'rta er
dengizida, bu esa Sharq dunyosi bilan savdo qilishni qiyinlashtirdi. Amerikaning
kashf etilishi va zabt etilishi Antil orollarini kashf etgan va X. Kolumb nomi bilan
bog'liq. Bagama orollari, va 1492 yilda Amerikaning o'zi. Amerigo Vespuchchi
1499-1501 yillardagi ekspeditsiyalar natijasida Braziliya qirg'oqlariga suzib ketdi.
1497-1499 - Vasko da Gama Hindistonga to'xtovsiz dengiz yo'lini topa olgan vaqt.
G'arbiy Yevropa Janubiy Afrika qirg'oqlari bo'ylab. 1488 yilga kelib portugal
navigatori, shuningdek, bir qator boshqa sayohatchilar Afrikaning janubiy va
g'arbiy sohillarida geografik kashfiyotlar qildilar. Portugaliyaliklar Malay yarim
oroliga ham, Yaponiyaga ham tashrif buyurishdi. 1498—1502 yillarda A.Ojeda,
A.Vespuchchi va boshqa portugal va ispan dengizchilari Janubiy Amerikaning
shimoliy qirgʻoqlarini, shu jumladan uning sharqiy qirgʻoqlarini (hozirgi Braziliya
hududi) va Markaziy Amerikaning Karib dengizi sohillarining bir qismini
oʻrgandilar. 1513—1525-yillarda ispanlar (V.Nunes de Balboa) Panama
3
Istmusidan oʻtib, Tinch okeaniga yetib borishga muvaffaq boʻldilar. 1519-1522
3
hattp.ziyonet.uz kashfiyotlar .

yillarda Ferdinand Magellan Yer atrofida birinchi sayohatini amalga oshirdi: u erga
bordi. Tinch okeani, Janubiy Amerikani aylanib chiqdi va shu tariqa Yer sharsimon
shaklga ega ekanligini isbotladi. Ikkinchidan, 1577-1580 yillarda Frensis Dreyk buni
amalga oshirdi. Azteklarning mulklarini 1519-1521 yillarda Hernan Kortes, 1532-
1535 yillarda inklar, Fransisko Pizarro, 1517-1697 yillarda mayyalar va boshqalar
egallab olishgan. Inglizlar geografik kashfiyotlari Osiyoga shim.-gʻarbiy yoʻl izlash
bilan bogʻliq boʻlib, buning natijasida Nyufaundlend oroli va Shimoliy Amerika
qirgʻoqlari (1497-1498, J. Kabot), Grenlandiya oroli, va boshqalar (1576 yildan
1616 yilgacha G. Gudson, V. Buffin va boshqalar). Fransuz sayohatchilari Kanada
qirgʻoqlarini (J. Kartye, 1534—1543), Buyuk koʻllar va Appalachi togʻlarini (1609—
1648, S. Shamplen va boshqalar) oʻzlashtirganlar.
Dunyoning buyuk sayohatchilari sayohatlarini nafaqat Yevropa portlaridan
boshladilar. Tadqiqotchilar orasida ruslar ko'p edi. Bular V. Poyarkov, E. Xabarov,
S. Dejnev va boshqalar Sibirni va uzoq Sharq. Arktikaning kashfiyotchilaridan V.
Barents, G. Gudson, J. Devis, V. Baffin va boshqalarni nomlash mumkin.
Gollandiyalik A. Tasman va V. Yanszon Avstraliya, Tasmaniya va Yangi Zelandiya.
18-asrda (1768) mintaqa Jeyms Kuk tomonidan qayta oʻrganilgan. 15-17-
asrlardagi geografik kashfiyotlar, buning natijasida er yuzasining muhim qismi
o'rganildi, Amerika va Avstraliya qirg'oqlarining bir qismi bundan mustasno,
qit'alarning zamonaviy konturlarini o'rnatishga yordam berdi. Yerni geografik
oʻrganishda yangi davr ochildi, bu jiddiy geosiyosiy va ijtimoiy-iqtisodiy
oqibatlarga olib keldi va bir qator tabiiy fanlarning yanada rivojlanishi uchun
muhim ahamiyatga ega boʻldi. Yangi yerlar, mamlakatlar, savdo yoʻllarining
ochilishi savdo, sanoat va davlatlar oʻrtasidagi munosabatlarning yanada
rivojlanishiga xizmat qildi. Bu jahon bozorining shakllanishi va mustamlakachilik
davrining boshlanishiga olib keldi. Yangi dunyoning hind tsivilizatsiyalarining
rivojlanishi sun'iy ravishda to'xtatildi.
3.
BUYUK GEOGRAFIK KASHFIYOTLAR OQIBATLARI
D avrning boshlanishi buyuk geografik kashfiyotlar 1492 ko'rib, Xristofor Kolumb
Amerikani kashf. Deyarli barcha yangi dunyo Ispaniya mollarini deb e'lon qilindi.
Yevropa transport vositalari uchun xorijdagi erlar daromad va qimmatbaho
metallar, jumladan, noyob resurslardan, bir manbai edi. Amerika bu
ekspluatatsiya munosabatlar Buyuk geografik kashfiyotlar birinchi ta'siri iborat.
Ispaniya mustamlakachilar shafqatsiz mahalliy aholini qirib yoki mahalliy aholisi
qul qildim. butun qit'aning rivojlanishi uchun zararli Bunday siyosat. 150 yil

Amerikada begona paydo beri, mahalliy aholi taxminan 15 barobar qisqardi.
4
sog'lom erkak aholi, ular g'ayriinsoniy sharoitlarda ishlashga majbur bo'ldi
minalar, uchun boquvchi. Binobarin, unumdorligini kamaydi va an'anaviy qishloq
xo'jaligi shakllarini barham. geografik kashfiyotlar boshqa salbiy ta'siri -
hindlarning uchun halokatli Evropa kasalliklar muntazam epidemiyalar. XVI
asrning o'rtalarida Ispanlar minalar yaqinida joylashgan maxsus posyolkalarda
aholi sselyat boshladi. Bu odamlar jamoat ishlarini amalga oshirish uchun, bir
tomondan, kerak edi, va boshqa tomondan - o'z oilalari uchun oziq-ovqat uchun
qo'ng'iroq qilish. koloniyasida Ispanlar oqimi kichik edi. Asta-sekin aholining
maxsus arqonlar tashkil - Yevropaliklar allaqachon Yangi dunyo yilda tug'ilgan, va
deyarli ona mamlakat bilan aloqalarni yo'q edi. Bu odamlar Creoles deb
nomlangan edi. O'zligini, ular hind dan mustaqil umr ko`rganidan tufayli saqlanadi
Mahalliy aholi vaqt davomida nurashi. butun etnik guruhlar va qabilalar g'oyib
bo'ldi. Mahalliy tillar ispan tomonidan almashtirildi. Yevropaliklar va hindlarning
o'rtasidagi aralash nikohlar avlodlari - kreol, mestizos bir guruh tashqari. XVII asr
chunki qul savdosining Amerikada paydo begona qora aholi bilan o'xshash
jarayonini boshladi. Bu Xachirlar olib keldi. Ayniqsa, katta, ularning jamiyat
plantatsiya iqtisodiyoti gullab Kuba va Gaiti, shu jumladan, Karib paydo bo'ldi.
Geografik kashfiyotlar Evropa iqtisodiyotida chuqur o'zgarishlarga olib keldi.
1. Jahon savdo sohasining sezilarli kengayishi kuzatildi (masalan: agar 1400 yilga
kelib evropaliklar 510 milliondan 50 tasini bilsalar.
er yuzasi, keyin 1500 yilga kelib o'rganilgan maydon 110 millionga, 1600 yilga kelib
esa 310 millionga etdi)
2. Yangi erlarning tijorat rivojlanishi evropaliklarga ilgari noma'lum bo'lgan
mahsulotlarni jahon savdo aylanmasiga kiritilishiga olib keldi: tamaki, kakao,
qahva, choy, guruch va ayniqsa shakar. Savdo hajmi sezilarli darajada oshdi.
(masalan: agar venesiyaliklar har yili Evropaga 200 tonnadan ortiq qalampir
etkazib berishgan bo'lsa, dengiz yo'li ochilgandan so'ng Hindistonga 7000
tonnagacha ziravorlar olib kelina boshlagan.) 5

Xulosa
Buyuk geografik kashfiyotlar davrida 3 ta davlat dengizda yetakchilik qildi bular
4
http://dic.academic.ru
5
Shuxrat Ergashev ..JAHON TARIXI.Toshkent 2013

1.Ispaniya
2.Portugaliya
3.Angilya
Bu davlatlar katta Karavellalar va Uzun ingichka kemalar bosh rolni o‘ynadillar
Ispaniyadan
1.Xristofor Kolumb
2.Anonse de Orech
3.Ameriko Vespuchchi
4.Fernan Magellan
5.Sebastian Elkano
Portugaliyadan
1.Bortolomu Diash
2.Vaskoda Gamma
Angilyada
1.Frensis Drayk
2.Genri Gudzon
Kabilar asosiy rolni o‘ynaydilar

Foydalanilgan adabiyotlar
1.Shuxrat Ergashev ..JAHON TARIXI.Toshkent 2013

2.T.Salimov ..O‘RTA ASRLAR TARIXI. Toshkent 2014
3.Dunyo buylab ensiklopediya 2008-yil
http://dic.academic.ru
4.hattp.ziyonet.uz kashfiyotlar.

Buyuk geografik kashfiyotlar va uning fanga ta’siri

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish