Buyuk ipak yo‘li bo‘ylab sayyohlar - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Buyuk ipak yo‘li bo‘ylab sayyohlar

Купить

Buyuk ipak yo’li
bo’ylab sayyohlar

Buyuk ipak yo’li- qadimda sharq bilan
gʻarbni boʻgʻlab turgan savdo yoʻli.
Dengiz, okean yoʻllari ochilmasdan oldin bu yoʻllar muhim ahamiyat
kast etgan. Buyuk Ipak yoʻli — insoniyat rivojlanishi tarixining, uning
birlashuvga hamda madaniy qadriyatlari bilan almashishga, hayotiy
fazo-yu mahsulotlarni sotish uchun bozorlarga erishishga
intilishining oʻziga xos boʻlgan hodisasidir. Sharqda aytiladigan
naqlga qaraganda: „Oʻtirgan — boʻyra, yurgan — daryo“.
Harakatlanish — bu hayotdir, sayohat qilish, jahongashtalik doimo
taraqqiyotning harakatlantiruvchi kuchi boʻlgan edi. Insoniyat
tarixida eng ulkan boʻlgan ushbu qitʼalararo savdo yoʻli Yevropa va
Osiyoni bir-biriga bogʻlab, oʻtmishda antik Rim davlatidan to
Yaponiyaning qadimgi poytaxti Nara shahrigacha choʻzilgan edi.

Insoniyat tarixida eng ulkan bo’lgan ushbu qit’alararo savdo yo’li Yevropa
va Osiyoni bir-biriga bog’lab, o’tmishda antik Rim davlatidan to
Yaponiyaning qadimgi poytaxti Nara shahrigacha cho’zilgan edi. Albatta,
sharq va G’arb o’rtasidagi savdo o’tmish qa’riga cho’kkan qadim-qadim
zamonlardan beri olib borilar edi, lekin bu kelgusida bunyod etilgan
Buyuk yo’lning aloxidagi qismlari edi. Savdo aloqalari hosil bo’lishiga
Markaziy Osiyo tog’larida yarim qimmatbaho toshlar – Sharqda
nihoyatda qadrlangan lazurit, nefrit, aqiq, feruzalar qazib chiqariladigan
konlarni topib, qazib olish ko’p jihatdan ko’maklashgan

Masalan, Markaziy Osiyodan Eronga, Mesopotamiyaga va hatto
Misrga lazurit toshi yetkazib beriladigan «lazurit yo’li» mavjud edi. U
bilan bir paytda «nefrit yo’li» ham tarkib topgan, bu yo’l Xotan va
Yorkent tumanlarini Shimoliy Xitoy mintaqalari bilan bog’lar edi.
Bundan tashqari, Old Osiyo mamlakatlariga So’g’diyona va Baqtriya
davlatlaridan aqiq toshlari olib ketilar edi, Xorazmdan esa feruza
keltirilgan. Bu yo’nalishlarning barchasi oxir-oqibat Buyuk Ipak
yo’liga kirib mujassamlashgan.

Markaziy Osiyodan G’arbga va Janubga o’tkazilgan karvon yo’llarini
hamda Xitoydan Sharqiy Turkistonga olib boradigan yo’llarni o’zaro
bog’lab bergan buyuk yo’lning haqiqiy boshlanishini tarixchilar
eramizdan avvalgi ikkinchi asrning o’rtalarida, deb hisoblaydilar,
o’sha davrda xitoyliklar uchun ilk bora G’arb o’lkalari – Markaziy
Osiyo davlatlari kashf etilgan edi.
SHUNI AYTIB O’TISH LOZIMKI, BU YO’L HECH QACHON YAGONA BIR YO’L
BO’LMASDAN, BALKI AZIM BIR DARAXTNING SADASIGA O’XSHASH TARZDA
SHOXLANIB KETGAN TURLI-TUMAN YO’NALISHLARNI O’Z ICHIGA OLGAN EDI.
MASALAN, OSIYONI SHARQDAN G’ARBGA QARAB KESIB O’TUVCHI ASOSIY
YO’LLARDAN BIRI QADIMIY XITOYNING POYTAXTI CHANAN SHAHRIDA
BOSHLANIB, UNING SHIMOLI-G’ARBIY CHEGARALARIGACHA GOBI SAHROSINING
CHETI BO’YLAB KETGAN, KEYIN SHARQIY TURKISTON ORQALI O’TGAN.

Tyan-Shan tizmasi dovonidan oshib o’tgan karvonlarinng bir qismi Farg’ona
vodiysi va Toshkent vohasi orqali So’g’diyonaning poytaxti Samarqandga,
Buxoroga, Xorazmga olib borgan, keyin esa Kaspiy dengizi qirg’oqlariga yetib
kelar edi. Karvonlarni gbir qismi Samarqanddan chiqib, Baqtriyaga borar va
Qashqadaryo vodiysi dan o’tib Termiz shahriga kelar edi, u yerdan
Amudaryodan kechib o’tib, Janubga, Baqtralar va Hindistonga qarab ketar edi.
Yo’lning yana bir yo’nalishi Tarim shahridan chiqib, Takla-Makon sahrosini
janub tarafidan aylanib o’tib, Xotan va Yorkent shaharlari orqali Baqtraga
(shimoliy Afg’oniston) va Marvga kelar edi, bu yerdan karvonlar Eron, Suriya
davlatlari orqali o’tib, O’rta Yer dengizi bo’yiga yetib kelar edi,
mahsulotlarning bir qismi dengiz yo’li bilan Rim va Yunonistonga kelib tushar
edi.

Nomidan ham ma’lum bo’lishicha, karvon yo’llaridagi savdoning
asosiy buyumi butun jahonda juda qimmatbaho bo’lgan ipak
mahsulotlari edi. Masalan, o’rta asrlarning dastlabki davrida ipak eng
qadrli hisob-kitob birligi bo’lib, hatto tillani muomaladan siqib
chiqaradigan darajagacha chiqar edi. Masalan, So’g’diyonada bir
otning narxi o’nta ipak kiyimliklariga tenglashtirilgan. Ipak bilan
bajarilgan ishlar evaziga, navkarlarni yollash uchun to’lov qilinar,
ipak bilan hatto sodir etilgan jinoyat evaziga xun to’lash mumkin edi.

Buyuk ipak yo’li orqali nafaqat savdo karvonlari, balki xalqlarning erishgan
madaniy yutuqlari, ma’naviy qadriyatlari, diniy g’oyalari ham jahonga tarqalib
borar edi. Buddizm Kushan davlatidagi boshqa dinlar bilan birga hukm surgan
bo’lib, bu yerdan to Xitoygacha tarqalgan. Eramizning birinchi asrlarida Kichik
Osiyodan bu yerga xristianlik dini kelib yetgan. Arab xalifaligining qattiqqo’l
harbiy navkarlari VII asrda islom ta’limotini olib kelganlar. Savdogarlar va
targ’ibotchilarning o’tkazgan yo’llari bo’ylab mo’g’ula sahrolaridan Yevropa
tekisliklarigacha Chingisxon sahroyi bosqinchilari quyundek o’tgan. Buyuk Ipak
yo’lining qoq yuragi bo’lgan Samarqand shahridan o’rta asrlardagi Sharqning
buyuk sarkardasi Temur o’z yurishlarini boshlab, zafar quchar edi.

ETIBOR ING IZ
UC HUN
R AHMAT

Buyuk ipak yo‘li bo‘ylab sayyohlar

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish