Buyuk Ipak yo‘li va samarqand - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	7.9MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Buyuk Ipak yo‘li va samarqand

Купить

Buy uk Ipak
y o‘li v a
samarqand

O'zbekistonning Samarqand, Buxoro, Xiva, Toshkent, Termiz, Urganch, Farg'ona
kabi mashhur shaharlari Buyuk Ipak yo'lida quruqlik mayoqlari bo'lib xizmat qilgan.
Ipak yo li bo ylab o sgan gullab-yashnagan voha shaharlari tovarlarni xalqaro ʻ ʻ ʻ
tashish punktlariga aylandi va savdo, hunarmandchilik va turli madaniyatlar
tarqalishining muhim markazlari bo ldi. Samarqandda tuya karvonlari Xitoydan
ʻ
Yevropaga yo‘lda to‘xtagan.
Samarqand ulkan Amir Temur saltanatining bosh shahriga aylangan, uning
mustahkamlanishi va go‘zalligi haqida g‘amxo‘rlik qilgan holda, o‘zining eng yuksak
gullab-yashnashi temuriylar davrida (milodiy 14-asr oxiri — 16-asr boshlari) davom
etgan o‘sha kunlarda sodir bo‘ldi .

Uzunligi 10 ming kilometr bo'lgan ushbu yo'llar tarmog'ida Samarqand ideal
o'rinni egallagan. 2 ming yildan ortiq millionlab savdogarlar, diplomatlar,
ziyoratchilar va jangchilar shahardan o'tib, bu erda o'z izlarini qoldirgan.
Turli vaqtlarda bu yerga dunyoning turli burchaklaridan kelgan savdogarlarning
asosiy vazifasi o‘zlarining eng yaxshi tovarlarini yetkazib berish bilan birga
doimiy ravishda bilim olishga intilish, yangi inqilobiy g‘oyalar almashish,
madaniyatlar, urf-odatlar, dinlar almashish edi. va tillar.
“Buyuk Ipak yo‘lining yuragi” unvoni Samarqandga haqli ravishda berilgan. U
YuNESKOning "Jahon merosi" maxsus ro'yxatiga kiritilgan - bu erda to'plangan
moddiy va ma'naviy qadriyatlarning ahamiyati shu. Qadimiy shahardan topilgan
qadimiy me’morchilikning noyob yodgorliklari, ilmiy-badiiy maktablar merosi,
milliy hunarmandchilik markazlari bugun butun dunyoga mashhur.Amir Temur
davlatchilik qurilishiga, ilm-fan taraqqiyotiga ulkan hissa qo‘shgan. madaniyat.
Uning davrida, asosan, davlat poytaxti Samarqandda keng qamrovli shaharsozlik
dasturi amalga oshirila boshlandi.

Monumental binolarni qurish uchun juda katta mablag' ajratildi, chunki ulug'vor
me'moriy inshootlar imperiya va uning hukmdori buyukligining ko'rsatkichi bo'lib xizmat
qilishi kerak edi. Temur Samarqandda mohir me morlar, quruvchilar, me moriy bezak ʼ ʼ
ustalarini to pladi. Ularning go‘zal ijodiga bugun ham qoyil qolishimiz mumkin. Shahar
ʻ
xuddi Shehrazadaning ertaklari jonlantirilgandek maftunkor.1 2Afsonaviy

Registon maydoni , haqli ravishda butun Markaziy Osiyoning asosiy meʼmoriy
yodgorligi hisoblanadi. Bu maydon azaldan Samarqandning savdo va ijtimoiy markazi
bo‘lib kelgan. Bu erda uchta madrasa - Ulug'bek, Sher-Dor, Tilla -Korining mag'rur
ommasi ko'tariladi . Ulug‘bek ham bobosi singari monumental qurilishga katta e’tibor
bergan, Registonning go‘zal binolari ansambli uning davrida qurib bitkazilgan.
“ Registon” Yaqin Sharq shaharlaridagi asosiy (old) maydonlarga berilgan nom edi.
Samarqand maydoni 15—17-asrlarga oid mashhur meʼmoriy ansambli bo lib, uning ʻ
markazi Ulug bek madrasasi (1417-1420), Sherdor madrasasi (1619-1636) va Tillaqori
ʻ
joylashganligi tufayli eng mashhur registon hisoblanadi. Madrasa (1646-1660). Uchta
madrasadan iborat ansambli shaharsozlik sanʼatining noyob namunasi va shahar
bosh maydoni meʼmoriy dizaynining ajoyib namunasidir. Bu fors me'morchiligining
eng yorqin namunalaridan biridir. 2001 yilda ushbu ansambl Samarqandning boshqa
qadimiy tarixiy inshootlari qatori YuNESKOning Butunjahon merosi ro‘yxatiga
kiritilgan.

Ulug bek madrasasi ʻ Registon maydonidagi eng qadimgi madrasa bo lib, 1417- ʻ
1420 yillarda qurilgan. temuriylar davlati hukmdori va astronom olim Ulug‘bek. Bu
inshootning, biroz keyinroq rasadxonaning qurilishi Samarqandga o‘rta asr
Sharqidagi asosiy ilm-fan markazlaridan birining shuhratini keltirdi.
Madrasa Registon maydonining g arbiy qismida qurilgan bo lib, uning ro parasida
ʻ ʻ ʻ
bir necha yildan so ng Ulug bek xonaqohi qad ko targan, shimoliy tomonini
ʻ ʻ ʻ
karvonsaroy egallagan . Oxirgi ikki bino ikki asrga yaqin turgan, so ngra ularning
ʻ
o rnida XVII asr boshlarida Sherdor va Tillaqori madrasalari paydo bo lib, bugungi
ʻ ʻ
kungacha saqlanib qolgan . Hovlining orqa tomonini masjid egallagan,
madrasaning burchak sinfxonalari ustida to rtta gumbaz ko tarilgan, binoning
ʻ ʻ
burchaklarida to rtta minora joylashgan. Bino maydonga qaragan mahobatli
ʻ
sharqiy portali baland qirrali, uning tepasida geometrik naqshli, rangli
g‘ishtlardan, sirlangan va o‘ymakor kulollardan yasalgan mozaik panno
o‘rnatilgan.Ulug‘bek madrasasi musulmon Sharqidagi eng yaxshi ma’naviyat
oliygohlaridan biri bo‘lgan. 15-asrga oid. Rivoyatlarga ko‘ra, u yerda mashhur shoir,
olim va faylasuf Abdurahmon Jomiy tahsil olgan. Ta’lim dargohida matematika,
geometriya, mantiq, tabiiy fanlar, inson va dunyo ruhi va ilohiyot haqidagi
ta’limotlar to‘plamlari bo‘yicha ma’ruzalar o‘qilgan va ularni o‘sha davrning
mashhur olimlari, shuningdek, Ulug‘bekning o‘zi ham o‘qigan.

Sherdor madrasasi Samarqand hukmdori Yalangtush Bahodir buyrug i bilan ʻ
Ulug bek madrasasi qarshisidagi maydonning sharqiy qismida qurilgan. Sherdor
ʻ
madrasasi (“yo lbarsli madrasa”, “Arslonlar maskani”) Abdul-Jabbor ismli
ʻ
meʼmor, bezak ustasi Muhammad Abbos tomonidan qurilgan.
Sherdor madrasasi buzib ko‘rsatilgan bo‘lsa-da, qarama-qarshi turgan Ulug‘bek
madrasasining deyarli oyna tasviridir. U haddan tashqari katta gumbaz bilan
ajralib turadi, bu binoning qurilishidan bir necha o'n yil o'tgach, asta-sekin
vayron bo'lishiga olib kelishi mumkin edi. Madrasa devorlari Qur’ondan
iqtiboslar bilan qoplangan, kirish portalida Samarqand gerbi – orqa tomonida
quyosh tasvirlangan qoplonlar, archaning o‘rtasida svastika o‘rnatilgan, “Qodir
Parvardigor!” yuqori qismida maxsus arab shriftida yozilgan. Tashqi va ichki
jabhalarning bezaklari sirlangan g'ishtlardan, mozaik to'plamlardan va mo'l-
ko'l zargarlik bilan bezatilgan rasmlardan qilingan. Sherdor madrasasining
bezagi nafisligi bo yicha Samarqand meʼmorchiligining “oltin davri”ni
ʻ
belgilagan XV asrda qurilgan Ulug bek madrasasidan sezilarli darajada past.
ʻ
Biroq, katta va kichik shakllarning uyg'unligi, nafis mozaik dizayni,
monumentalligi, simmetriyaning ravshanligi - bularning barchasi madrasani
shaharning eng yaxshi me'moriy yodgorliklari bilan bir qatorga qo'yadi.

Tillaqori madrasasi maydonning shimoliy qismida Sherdor
madrasasidan o n yil o tib , 1420-yillardan karvonsaroy ʻ ʻ
o rnida qurilgan. Binoning asosiy jabhasi, rejadagi kvadrat,
ʻ
nosimmetrik bo'lib, markaziy portal va ikki qavatli old
qanotlardan iborat bo'lib, kamarli bo'shliqlar va burchak
minoralari mavjud. Keng hovli perimetri bo'ylab kichik turar-
joy binolari bilan qoplangan. Hovlining g arbiy tomonida
ʻ
gumbazli masjid binosi joylashgan.
Madrasa binosi geometrik va gulli naqshli mozaika va
mayolika bilan ko'p bezatilgan. Ichki bezakda zardo'zlik keng
qo'llanilgan, bu madrasaga "oltin bilan bezatilgan" degan
ma'noni bergan. Masjidning devorlari va qabrlari
zarhallangan va oltindan ko'p foydalanilgan rasmlar bilan
qoplangan.
Tillaqori madrasasi o‘z tarixi davomida nafaqat talabalar
tahsil oladigan maskan, balki sobor masjidi sifatida ham
xizmat qilgan.

Amir Temur (Tamerlan) haykali
Samarqandning asosiy Universitet xiyobonida
joylashgan. Temurning to liq ismi Temur ibn ʻ
Tarag ay edi Barlas . Temur juda dovyurak va
ʻ
o‘zini tuta bilgan odam edi. Mulohaza yuritish
qobiliyatiga ega bo'lgan u qiyin vaziyatlarda
qanday qilib to'g'ri qaror qabul qilishni bilardi.
Bu xarakter xususiyatlari odamlarni o'ziga
tortdi. Uzoqni ko'ra oladigan hukmdor va
iste'dodli tashkilotchi.
Temur ortda o nlab monumental meʼmoriy
ʻ
inshootlar qoldirdi, ularning bir qismi jahon
madaniyati xazinasiga kirib keldi. Temurning
yaratilishida faol ishtirok etgan binolari uning
g'ayrioddiy badiiy didini ochib beradi.O'zidan
oldingilarning boy tajribasiga tayangan Temur
qudratli va jangovar qo'shin yaratishga
muvaffaq bo'ldi, bu esa unga porloq g'alabalarni
qo'lga kiritish imkonini berdi. raqiblari ustidan
jang maydoni. Temur ixtiyorida 200 minggacha
askardan iborat ulkan qo shin bor edi. Bu
ʻ
qo shin ko p millatli va ko p dinli birlashma
ʻ ʻ ʻ
bo lib, uning o zagini ko chmanchi turk-mo g ul
ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ
jangchilari tashkil etgan.

Etiboringiz uchun rahmat

Buyuk Ipak yo‘li va samarqand

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish