C++ dasturlash tilida strukturalar. Strukturalardan foydalanish asosida dastur yaratish
![{
char [20] fam; //familyani saqlovchi maydon
char [20] ism; //ismni saqlovchi maydon
char [20] tel; //telefonni saqlovchi maydon
int reyting; //reyting balini saqlovchi maydon
int tugy; //tug`ilgan vaqtini saqlovchi maydon
};
int main()
{
return 0;
}
Yuqoridagi masalada talaba haqida ma`lumotlar strukturasini hosil qilishda
struktura nomiga talaba deb nomlandi va uning maydonlari familyasi(fam),
ismi(ism), telefoni(tel), reytingi(reyting), tug`ilgan yili(tugy) ko`rinishlarida tasvir-
landi. Maydonlarni e`lon qilishda dastur tarkibida qanday maqsadlarda
foydalanishi e`tiborga olinishi kerak. Agar dastur tarkibida maydonlar ustida hisob
ishlari olib borilmasa, uning turini char yoki string turi ko`rinishida e`lon qilinsa,
dastur bir muncha yengil ishlaydi.
Strukturalarga murojat qilish va ulardan foydalanish.
C++ dasturlash tili tarkibida yaratilgan strukturalardan foydalanish mumkin,
faqat qayta ishlanadigan ma`lumotlar bazasi uchun olingan struktura o`zgaruvchi-
sini yaratilgan struktura nomi bilan e`lon qilish kerak. Talaba haqida
ma`lumotlarni qayta ishlash davrida bitta talabaning bir nechta parametrlariga
murojat qilish mumkin. Dasturlashda struktura o`zgaruvchisini e`lon qilishda tur
sifatida struktura nomi beriladi. Talaba haqida ma`lumotlar bazasini hosil qilishda
talaba deb nom-langan struktura yaratiladi, talabalar ma`lumotlar bazasini esa A
o`zgaruvchiga saqlanadi, A o`zgaruvchini turini talaba deb nomlanadi. Struktura
o`zgaruvchisini e‘lon qilishning umumiy ko`rinishi quyidagicha bo`ladi:
<struktura nomi> <struktura o`zgaruvchisi>
Talaba ma`lumotlar bazasini qayta ishlash uchun talaba nomi bilan struk-
tura yaratib, ma`lumotlarni esa A o`zgaruvchiga saqlanish holatini e`lon qilish jara-
yonini quydagi dastur yordamida ko`rib chiqamiz:
#include <bits/stdc++.h>
using namespace std;
4](https://docx.uz/documents/8fc0b66a-d3b6-49eb-b101-49125eae1ccf/page_4.png?v=1)
![struct talaba
{
char [20] fam; //familyani saqlovchi maydon
char [20] ism; //ismni saqlovchi maydon
char [20] tel; //telefonni saqlovchi maydon
int reyting; //reyting balini saqlovchi maydon
int tugy; //tug`ilgan vaqtini saqlovchi maydon
};
int main ()
{talaba A; // A o`zgaruvchini talaba turi bilan e`lon qilish
return 0;
}
Demak ma`lumotlar bazasini yaratishda uning uchun ajratilgan o`zgaruvchi-
ni struktura nomi bilan e`lon qilish kerak.
C++ dasturlash tilida struktura maydoniga murojat qilish uchun struktura
nomi va maydon nomi nuqta bilan birlashtirilgan holda amalga oshiriladi. Struktu-
ra ma`lumotlarini dastur tarkibiga kiritish vaqtida har bir maydon elementlarini
kiritish ke-rak bo`ladi. C++ dasturlash tilida strukturalarga murojat qilishning
umumiy ko`ri-nishi quyidagicha bo`ladi:
<operator funksiya> <struktura o`zgaruvchisi>.<maydon nomi>
Strukturalarga murojatni amalga oshirish uchun quyidagi masalaga e`tibor
qarating:
Misol:
Supermarketdagi ichimlik narxi, saqlash yili haqida ma`lumot berilgan
2015- yildan hozirgacha chiqarilgan ichimliklarni narxini chiqaring aks holda
muddati o`t-ganligini aniqlang.
Bu masalani hal etish uchun ichimlik nomli struktura yaratiladi, strukturani
ikkita narxi va saqlash muddati uchun maydonlari mavjud bo`ladi. Ichimlik
haqida-gi ma`lumotni A o`zgaruvchiga saqlaymiz. A o`zgaruvchini saqlash
muddati may-donini 2015 bilan solishtiriladi, agar kichik bo`lsa, muddati o`tgan
aks holda narxi chiqariladi.
#include <bits/stdc++.h>
5](https://docx.uz/documents/8fc0b66a-d3b6-49eb-b101-49125eae1ccf/page_5.png?v=1)
![qiymat-lar uchun ishlatilsa, struktura o`zgaruvchisini struktura massivi sifatida
qarash kerak.
Ta‘rif: struktura o`zgaruvchisi bir nechta qiymatlar uchun ishlatilsa,
struktura o`zgaruvchisi struktura massivi deb ataladi.
Struktura massivini e‘lon qilish, xuddi oddiy massiv kabi e’lon qilinadi, fa-
qatgina massiv turiga struktura nomi ko`rsatiladi. C++ dasturlash tilida struktura
massivlarini e‘lon qilishning umimiy ko`rinishi quyidagicha bo`ladi:
<struktura nomi> <struktura massivi>[<qiymatlar soni>]
Struktura massiviga murojaat qilish uchun massiv elementlariga murojaat
qilishdek bajariladi faqatgina massiv elementlariga maydon nomi bilan birga mu-
rojaat qilinadi. Talabalar haqida ma`lumotlar yaratish va ularni qayta ishlash uchun
struktura massividan foydalanish kerak, chunki bitta talaba uchun bir nech-ta
parametr ishlatiladi va ma`lumotlar bazasida n ta talaba haqida ma`lumot saq-
lanadi.
Misol:
N ta talaba haqida ismi, familyasi, tug`ilgan yili haqida ma’lumot berilgan.
20 yoshdan katta bo`lgan talabalarning ismi va familyasini ekranga chiqaruvchi
dastur tuzing.
#include <bits/stdc++.h>
using namespace std;
struct talaba
{
string fam;
string ism;
int tyili;
};
int main (int argc, char* argv[])
{talaba A[50]; int n=3;
for(int i=0;i<n;i++)
{
7](https://docx.uz/documents/8fc0b66a-d3b6-49eb-b101-49125eae1ccf/page_7.png?v=1)
![cin >> A[i].fam;
cin >> A[i].ism;
cin >> A[i].tyili;
}
for(int i=0;i<n;i++)
if((2017-A[i].tyili)>20)
{cout<<A[i].fam<<" "; cout<<A[i].ism << "\n"; }
return 0;
}
Kiritilgan ma`lumot Dastur natijasi
Alloyorov Jasur 1995 Alloyorov Jasur
Abduvaliv Umar 1998 Saydiyev Sardor
Saydiyev Sardor 1996
Misol:
O`qituvchilarning ismi, familyasi, ilmiy darajasi haqida ma’lumot berilgan.
Professorlar, dotsentlar, assistentlar sonini aniqlovchi dastur tuzing.
#include <bits/stdc++.h>
using namespace std;
struct uqituvchi {
string fam;
string ism;
string idaraja;
};
int main(int argc, char* argv[])
{uqituvchi A[50]; int n=3;
for(int i=0;i<n;i++)
8](https://docx.uz/documents/8fc0b66a-d3b6-49eb-b101-49125eae1ccf/page_8.png?v=1)
![{cin>>A[i].fam;
cin>>A[i].ism;
cin>>A[i].idaraja;
}
int p=0,d=0,s=0;
for(int i=0;i<n;i++) {
if(A[i].daraja == ”professor”) p++;
if(A[i].daraja == ”dotsent”) d++;
if(A[i].daraja == “assistent”) s++;
}
cout << “ professorlar soni ” << p << “\n”;
cout << “dotsentlar soni ” << d << “\n”;
cout << “asissentlar soni ” << s << “\n”;
return 0;
;
Kiritilgan ma`lumot Dastur natijasi
Tolipov Temur asistent professorlar soni 1
Soliyev Aktgam dotsent dotsentlar soni 1
Karimov Obid professor assistentlar soni 1
Endi amaliy masalalardan namunalar keltiramiz:
Misol.
Avtomobillar uchun ma`lumotlar bazasini yarating. Bunda avtomobil egasi-
ning familiyasi, ismi, mashinasining rusumi va rangini aniqlash mumkin bo`lsin.
#include <bits/stdc++.h>
using namespace std;
9](https://docx.uz/documents/8fc0b66a-d3b6-49eb-b101-49125eae1ccf/page_9.png?v=1)
![struct mashina
{string fam;
string ism;
string rusum;
string rang;
};
int main(int argc, char* argv[])
{ mashina A[50]; int n; string s; cin>>n; //cin>>s;
for(int i=0;i<n;i++)
{
cin >> A[i].fam;
cin >> A[i].ism;
cin >> A[i].rusum; cin>>A[i].rang;
}
for(int i=0;i<n;i++){
cout<<A[i].fam<<" "<<A[i].ism<<"ning mashinasi ";
cout<<A[i].rusum<<" rusumli, rangi "<<A[i].rang<<"\
n";
}
system(“pouse”);
return 0;
}
Dasturdan foydalanishda haydovchilar sonini 3 ta qilib tanlab, ularga
tegishli ma`lumotlarni quyidagicha tartibda kiritib, dastur ishlashini sinab
ko`ring.
3
Karimov Olim Nexya Oq
10](https://docx.uz/documents/8fc0b66a-d3b6-49eb-b101-49125eae1ccf/page_10.png?v=1)
C++ dasturlash tilida strukturalar. Strukturalardan foydalanish asosida dastur yaratish