Информация о документе

Цена 12000UZS
Размер 1.3MB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Дипломные работы
Предмет Информатика и ИТ

Продавец

Bohodir Jalolov

C++ dasturlash tilining mobil kompliyatorlari, ularning imkoniyatlari va kamchiliklari

Купить
MAVZU: C++ DASTURLASH TILINING MOBIL KOMPLIYATORLARI, ULARNING IMKONIYATLARI VA KAMCHILIKLARI . REJA: KIRISH 1. Kampilyatorlar nima? 2. Mobil kampilyatorlar haqida 3. Mobil kampilyatorlarning imkoniyatlari 4. Mobil kampilyatorlarda dastur yozish 5. Mobil kampilyatorlarning kamchiliklari XULOSA FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1 Kirish C++ dasturlash tili haqida. Butun dunyoda informatika va axborot texnologiyalarining rivojlanishi bilan bir qatorda dasturlash asoslari ham keng rivojlanib bormoqda. Dasturlash asoslarifanining asosi bo’lmish dasturlash tillari ham keng ommalashib bormoqda. Birinchi EHM yaratilgan davrdan boshlab dasturlash ham rivojlanib bormoqda,dastlabki kompyuterlar AQSH da harbiy maqsadlar yo’lida yaratilgan. Dastlabdasturchilar eng sodda mashina tilini o’zida ifodalovchi kompyuter komandalari bilan ishlaganlar. Bu komandalar uzun qatorli nol va birlardan iborat bo’lgan. Keyinchalik foydalanuvchi uchun tushunarli bo’lgan assembler tili yaratiladi. Undan keyin tillar rivoji jadallashishni boshladi. Keyinchalik sekin asta yuqori bosqichli tillar yaratila boshlandi, yuqori bosqichli algoritmik tillarda dasturni foydalanuvchi tushunadigan ma‘lum bir standartlar yordamida yaratiladi. Yuqori bosqichli algoritmik tillarda tuzilgan dasturlarrni kompyuter tiliga maxsus interpretator va komplyatorlar yordamida o’tkazilardi. Elektron xisoblash mashinalari avlodlari rivojlanib borishi bilan bir vaqtda ham dasturlash va dasturlash tillari ham keskin rivojlandi. Dasturlash tillarida tuzilgan dastur tarkibidagi bo’yruqlarning soddaligi va kompyuter xotirasidan kam joy egallashi bilan katta farq qiladi. Yuqoridagi jarayonlarni hisobga olib dasturlashga ham talablar o’zgarib bordi, nafaqat dasturlashni balki dastur yozish uchun ham texnologiyasini ham o’zgarishiga olib keldi. Dasturlash asoslari fani bu elektron hisoblash mashinalarining boshqaruvchi fan deb ham yuritish mumkin. Chunki elektron hisoblash mashinalarining asosi bo’lmish dasturiy ta‘minotlar ham insoniyat tomonidan ma‘lum bir qoida va buyruqlar asosida yaratiladi Ayni vaqtda bir nechta dasturlash tillari mavjud ulardan keng qo’llaniladigan va barcha imkoniyatlari keng bo’lganlari C++, Java, PHP va hakozalar sanaladi. So’ngi yillarda Java va C++ dasturlash tillari juda takomillashib, tobora ommalashib bormoqda. 2 Mavjud tillar katta 2 ta guruhga bo`linadi: 1) Tabiiy tillar . Bu odamlar o`zaro muloqotda bo`ladigan tillar (o`zbek, qozoq, ingliz va hokazo). 2) Sun‘iy tillar . Sun‘iy tillar yaxshigina kodlangan bo`ladi. Shuning uchun masala dasturini masala kodi ham deyishadi. Kodlash 2 xil maqsadda amalga oshiriladi: a) katta hajmdagi ma‘lumotlarni qisqacha ifodalash maqsadida. Masalan, Samarqand davlat universitetining kodi - SamDU, Davlat test markazning kodi DTM, oziq-ovqat mahsulotlari, yengil sanoat, og`ir sanoat, ta‘lim dargohlarining nomlari ham ularning kodlardir. Odamlarning ismlari, hatto laqablari, masalan, xo`jayin, sarimsoq piyoz, baqaloq, lampa shisha, novcha va hokazolarning barchasi kodlangan ma‘lumotlardir. b) maxfiylikni saqlash maqsadida. Bunday usulda kodlangan ma‘lumotlarni hamma ham tushunavermaydi. Faqat tor doiradagi odamlargina tushunadi. Maxfiy holda kodlashning ham har xil usullaridan foydalaniladi. Barcha dasturlash tillari ham sun‘iy tillar jumlasiga kiradi va ularning ijrochisi kompyuterlardir. Ularda ham har bir buyruq qandaydir fikrning kodi hisoblanadi. Masalan, a%2=0 yozuvini kompyuter ―a juft son deb, abs(x) yozuvini esa |x| deb‖ tushunadi va hokazo. Shuning uchun dasturlash tillarini yaratish uchun qilingan dastlabki harakatlardayoq keng omma bu tillarni tezroq o’zlashtirib olishi uchun biror tabiiy tilning so’zlaridan mumkin qadar kam foydalanishga harakat qilingan. Biz yuqori darajali dasturlash tillaridan biri bo‗lgan C++ dasturlash tili bilan tanishamiz. C++ dasturlash tili 1980 yillar boshida Byarne Straustrup tomonidan C tiliga asoslangan tarzda tuzildi. C dasturlash tili 1972-yil Denis Pitch va Brayan Kornegilar tomonidan yaratilgandi. C++ juda ko’p qo’shimchalarni o’z ichiga olgan, lekin eng asosiysi u obyektlar bilan dasturlashga imkon beradi. Dasturlarni tez va sifatli yozish hozirgi kunda katta ahamiyatga ega. 3 1. Kampliyatorlar nima? "Dasturlashda kompilyator" deyilganda, umumiy ravishda dasturlarning yozilgan kodini, ya'ni dastur muallifining yozgan tilda yozilgan kodini, o'zgartirib yopiq (masalan, asosiy ma'lumot tilda) kodga o'zgartirish uchun ishlatiladigan dasturlash vositasi tushuniladi. Kompilyator, dastur kodini o'zgartirib yopiq kodga o'tkazish operatsiyasini amalga oshiradi. Ushbu operatsiya natijasida olingan yopiq kod, qurilma (kompyuter, smartfon yoki boshqa qurilma) tomonidan ishga tushiriladi va dastur amalga oshiriladi. Kompilyatsiya jarayoni quyidagicha o'tadi: 1. Kod yozish (Source Code): Dastur muallifi dastur kodini tanlangan dasturlash tili (masalan, C++, Java, Python) yoki skript tili orqali yozadi. 2. Kompilyatsiya (Compilation): Dastur muallifi yozgan kodni tanlangan kompilyator orqali o'zgartirib yopiq (asosiy ma'lumot tilda) kodga aylantiradi. Bu jarayon "kompilyatsiya" deyiladi. 3. Ob'ekt faylini yaratish: Kompilyator natijadagi yopiq kodni ob'ekt fayl (masalan, `.exe` fayli Windows platformasida yoki `.out` fayli Unix/Linux platformasida) sifatida saqlaydi. Bu ob'ekt fayl, to'plangan yopiq kodni kompyuter tili orqali ishga tushirish uchun shartnoma (executable file) hisoblanadi. 4. Ishga tushirish (Execution): Olingan ob'ekt fayli, o'z ichida yozilgan yopiq kodni o'qib, u boshqa dasturlar va tizim resurslari bilan ishlab chiqiladi. 4 Kompilyatorlar, amaliy hayotda dasturlarni ishga tushirish vaqti davomida bir marta ishlatiladi va tizimlar uchun iste'mol qilish uchun yopiq kod yaratilgan qurilmaga o'rnatiladi. Kompilyatorlar, yozilgan dastur kodini avtomatik ravishda tekshirib, xatoliklarni aniqlaydigan, yopiq kodni generatsiya qiladigan va natijani saqlayadigan vosita sifatida xizmat qiladi. 5 2. Mobil kampliyatorlar haqida Mobil kompilyatorlar, mobil qurilmalarda (smartfonlar, planshetlar, smartwatchlar va boshqa mobil qurilmalar) ishlab chiqilgan dasturlarni yaratish va ishga tushirish uchun mo'ljallangan kompilyatorlar hisoblanadi. Ularning asosiy maqsadi, dastur muallifi tomonidan yozilgan dastur kodini, mobil qurilma tilda ishlovchi yopiq (asosiy ma'lumot tilda) kodga o'zgartirish va o'zlashtirishdir. Kompilyatorlar, dasturlarni ishga tushirish jarayonlarini avtomatlashtirish, optimallashtirish, va mobil qurilmaga mos ravishda yopiq kod generatsiyasini ta'minlashadi. Keng va aniq tushuncha: Platformaga Moslashtirish: Mobil kompilyatorlar, qo'llangan dastur kodini ishlab chiqarilgan mobil qurilmaga mos ravishda yopiq koda o'zgartirish va uning ob'ekt faylini generatsiyalashadi. Misol uchun, Android uchun Java tilidagi dasturlarni yaratish uchun Java kompilyatori va iOS uchun Swift tilidagi dasturlarni yaratish uchun Swift kompilyatori. Optimalizatsiya: Mobil kompilyatorlar, dastur kodini yozilgan tilga mos ravishda o'zgartirish va uning ishlash tezligini oshirish uchun optimallashtiradi. Bu, energiya sarflarini minimalizatsiya qilish, dastur ishlashini tezlashtirish va boshqa optimallashtirish muammolari orqali amalga oshiriladi. Qurilma Xususiyatlariga Integratsiya: Kompilyatorlar, mobil qurilma funktsiyalariga (kamera, sensorlar, GPS, batareya boshqaruvchi va h.k.) mos ravishda ishlovchi yopiq kod qo'shib chiqadi. 6 Energetika Optimallashtirish: Mobil kompilyatorlar, energetika sarflarini optimallashtirgan dasturlarni yaratishda muhim rol o'ynaydi. Bu, qurilma batareyasini tezroq bo'shatish va dasturni energiya samaradorligini oshirish uchun kerak bo'lgan jarayonlarni amalga oshirish orqali amalga oshiriladi. Tilni (Programming Language) Aniqlash: Ko'p kompilyatorlar, mobil qurilma tili (masalan, Java, Kotlin, Swift) to'g'risida aniqlashni o'z ichiga oladi va shu tilda yozilgan dasturlarni o'zlashtirish uchun foydalaniladi. Mobil kompilyatorlar, mobil dasturlash sohasida dastur mualliflari va ishlab chiqaruvchilarga, yozilgan dasturlarni avtomatik ravishda o'zgartirish va ishga tushirishda yordam beradi. P.S. Bu kampilyatorlarni Android qurilmalari uchun Play market ilovasidan, Ios qurilmalari uchun esa Appstore ilovasidan yuklab olish mumkin. 7 3. Mobil kampliyatorlarning imkoniyatlari Mobil kompilyatorlar, mobil dasturlarni yaratishda va ishga tushirishda bir qancha afzalliklarga ega. Quyidagi keng tushuncha, bu afzalliklarni aniq tushuntiradi: 1. Platformaga Moslashtirish: Mobil kompilyatorlar, qo'llangan dasturlash tiliga mos ravishda yopiq kodni generatsiyalash va dastur kodini mobil qurilma tili orqali o'zgartirish imkoniyatiga ega. Misol uchun, Android uchun Java kompilyatori va iOS uchun Swift kompilyatori. 1. Optimalizatsiya va Tezlik: Mobil kompilyatorlar, dastur kodini optimallashtirish va ishlovchi platforma uchun tezkor yopiq kodni generatsiyalashda ishlatiladi. Bu, dastur ishlash tezligini oshiradi va foydalanuvchilarga yuqori darajada boshqaruvni ta'minlaydi. 2. Qo'llanma O'lchovlari va Energetika Optimallashtirish: Mobil kompilyatorlar, dastur kodini energiya samaradorligini oshirish uchun optimallashtiradi. Bu, batareyaning uzun muddatda ishlashini ta'minlaydi va dasturlarni kam energiya bilan ishlatishni o'z ichiga oladi. 3. Platforma Xususiyatlarini Ishlovchi: Mobil kompilyatorlar, mobil qurilma xususiyatlariga mos ravishda ishlovchi yopiq kodni generatsiyalash imkoniyatiga ega. Bu, qurilma funktsiyalaridan foydalanish va boshqa qurilma xususiyatlarini ishlatishda o'zlariga ta'sir ko'rsatadi. 8 4. Yaxshi Batafsil Xato Xabarlar: Kompilyatorlar, dastur muallifi uchun yaxshi batafsil xato xabarlarini generatsiyalashda yordam beradi. Bu, muallifga yozilgan kodni tez va sodda tarzda tahlil qilishda yordam bera olishadi. 5. Platforma Orqali Tahlil Qilish va Testlash Imkoniyatlari: Kompilyatorlar, dasturlarni ishga tushirish va testlash jarayonlarini avtomatlashtirishda yordam beradi. Bu, dastur mualliflari uchun qo'lda boshqa kompilyatsiya variantlarini soddalashtiradi. 6. Tezkor Vaqt Sarflanishi: Mobil kompilyatorlar, yozilgan dasturlarni mobil qurilma uchun yopiq koda aylantirish jarayonini tezkor amalga oshiradi. Bu, dastur mualliflari uchun yaxshi yaratish tezkorligini ta'minlaydi. Mobil kompilyatorlar, mualliflarga dasturlarini qo'llashda, optimallashtirishda va ishga tushirishda yordam bermoqda. Bu afzalliklar, mobil dasturlash sohasida yuqori sifatli va samarali ishlashni ta'minlaydi. 9 4. Mobil kampliyatorlarda dastur yozish C++ dasturlash tili kampilyatorlari ham ko’pchilikni tashkil qiladi. Hozir ulardan eng mashhur va qulaylaridan biri “Coding C++” dastur kampilyatori haqida gaplashamiz. Dasturni Play Marketdan yuklab olishimiz kerak. Keyin ilovalar bo’limidan dastur ustida bosib uni ishga tushiramiz. Dasturni Play Marketdan yuklab olishimiz kerak. Keyin ilovalar bo’limidan dastur ustida bosib uni ishga tushiramiz. 10 Dasturni ishga tushirganimizda u yuqoridagidek ko’rinishda bo’ladi. Dastur ochilganda dastlab oddiy shablon kod keltirilgan bo’ladi. 11 Dastur ochilganda birinchi dasturni yuqoridagi RUN tugamasini bosish orqali ishga tushirishimiz mumkin. Dastur to’g’ri yozilgan bo’lsa ( sintaktik jihatdan ) dastur to’g’ridan to’g’ri ishlaydi ( lekin mantiqiy xatolarni topib bera olmaydi ). Agar yozilgan kodda biror xatolik bo’ladigan bo’lsa dastur uni RUN tugmasi bosilgandan keyin ko’rsatib beradi. 12 Dasturga yangi kod yozish uchun telefon klaviaturasi va dastur pastki qismida joylashgan maxsus belgilar bilan orqali amalga oshirish mumkin. Maxsus belgilarni yuqoridagi rasmlarda keltirilgan. Kampilyatorda kod yozish, uni ishlatish va xatoliklarni tekshirish uchun misollar ko’rib chiqamiz: C++ dasturlash tili orqali karra jadval (multiplication table) tuzish uchun quyidagi dastur misoli keltirilgan. Ushbu dastur, istalgan sonni ko'rsatilgan oraliqdagi karra jadvalini chiqaradi: Yuqoridagi suratlarda C++ dasturlash tilidan yozilgan karra jadvalni hosil chiqarib beruvchi dastur ko’rsatilgan. Dastlab kod xato yozilgan edi. Xato holatda kod 13 kampilyatsiya qilinsa dastur xatolik beradi va qayerda xatolari borligini ham ko’rsatib beradi. Ko’rsatmalarga e’tibor berib xatoliklarni to’g’irlashimiz mumkin. Ushbu dastur jadvalni chiqaradi, misol uchun, 1 dan 10 gacha bo'lgan sonlar uchun. Ko’rsatmalar orqali dasturdagi xatoliklar to’g’irlandi va RUN tugmasi orqali kampilyatsiya qilinadi. Natijada chap suratdagidek karra jadval hosil bo’ladi. Bu kodni keyinchalik ishlatish uchun saqlab qo’yish ham mumkin. 14 5. Mobil kampliyatorlarning kamchiliklari Mobil kompilyatorlarning kamchiliklari quyidagi muammolardan iborat bo'lishi mumkin: 1. Dastur Ko'chirish Tizimi: Har bir mobil tizim o'zining o'ziga xos kompilyator va o'z tuzilmalarini qo'llab-quvvatlaydi. Bu, mualliflarga boshqa tizimlarda va platformalarda dastur ko'chirishni mushak tizimlari bo'lmagan holda tekshirib ko'rishga imkon beradi. 2. Qurilma Mahsulotlarining Xususiyatlari: Har bir mobil qurilma o'zining xususiyatlari va qo'llaniladigan til va platformalar orqali dastur yozishni talab qiladi. Bunday kamchiliklar, dastur mualliflari uchun qo'llaniladigan dasturlar yaratishda qiyinchilik tugatadi. 3. Platforma Farqlari: Android va iOS platformalari o'rtasidagi farqlar, dastur mualliflariga ikki tizim uchun alohida dastur kodini yozish va saqlashni talab qiladi. Mobil kompilyatorlar shu farqlarni avtomatik ravishda yopiq koda o'zgartirib berishda bir qancha muammolar paydo bo'ladi. 4. Batafsil Xato Xabarlar: Kompilyatorlar, mualliflarga yozilgan kodlarining o'zlashtirilgan til orqali o'zgartirilib yopiq koda aylantirish paydo bo'lganda batafsil xato xabarlarini generatsiyalashda kamchilik tugatadi. Bu xatolar o'zlashtirilgan kodni to'g'ri qilishda mualliflarga qiyinlik tugatadi. 5. Energetika Sarflarini Minimalizatsiya Qilish: Mobil kompilyatorlarning avtomatik energiya sarflarini optimallashtirishga ta'siri kam bo'lgan holatlar paydo bo'ladi. Energetika sarflarini kamaytirish, batareyaning uzun 15 muddatda ishlashini ta'minlashni ta'minlashda muhimdir va bu muammolar mualliflarni xursand qilmaydi. 6. Yopiq Tilga Moslash: Mobil dasturlar o'zlariga xos til va qo'llanma turlariga ega bo'lishi mumkin. Bu esa, har bir tizim uchun alohida dastur yozishni talab qiladi va bu, mualliflarga qo'llaniladigan va o'zaro moslashadigan yozuvlar yaratishda qiyinlik tugatadi. 7. Yangi Platformalarning Qo'llanilishiga Qaratilgan Darajasizligi: Yangi qurilmalar va platformalar chiqqanda, ularning qo'llanilishiga qaratilgan darajasizlik, eski va yangi kompilyatsiya vaqtida muammolarga olib kelishi mumkin. Bu esa yangi mobil kompilyator versiyalari va platforma yangilanishlari uchun tezroq va to'liq moslashtirilgan yozuvlar talab qiladi. Shu kamchiliklar, dastur mualliflariga dasturlarini har bir mobil platformada muvaffaqiyatli boshqarishda va ishlatishda muammolarni hal qilishda qiyinchilik tugatadi. 16 Xulosa: Mobil kampilyatorlar afzallik yoki kamchiliklari haqida bir og’iz so’z bilan xulosa chiqarib bo’lmaydi. Chunki yaxshi taraflari ko’p bo’lgan bu usulning kamchiliklari ham yetarlicha. Albatta prafessional kampilyatorlar dasturlash sohasida yuqorilaganimiz sari bizga zarur bo’lib boradi. Lekin boshlang’ich o’rganuvchilar uchun mobil kampilyatorlar ham katta yordam berishi mumkin. Ularda yetarlicha kod yozish va uni ishga tushiriish imkoniyatlari mavjud. Ular kichik dasturlar uchun yetarli bo’lishi mumkin. Qo’shimchasiga mobil qurilmalar kampyuterlarga qaraganda qulayroq ham hisoblanadi. Lekin uzun algaritmlar va murakkab masalalarni yechish jaroyonidagi hosil bo’ladigan uzundan uzun kodlar uchun kampyuter yoki nautbukda ishlatiladigan prafessional kampilyatorlar zarur bo’ladi. Chunki unda ekran kattaroq ma’lumotlar bilan ishlash oson va qulay bo’ladi. Unda xotira ko’proq bo’lishi va ma’lumot saqlash va tez ishlashi bilan bizga samaraliroq kod yozishimizni ta’minlab berishi mumkin. Boshlovchilarga bular shart bo’lmasligi, ularga kichik kod va ma’lumotlar bilan ishlash hyetarli bo’lishi mumkin. Shu joyga kelganda mobil kampilyatorlar afzalligi nomoyon bo’ladi. U kod yozish uchun arzon va qulay vosita hisoblanadi. Demak umumlashirib aytadigan bo’lsak dasturlash bilan qaysi darajasi bialn shug’ullanishimizga qarab biz o’zimizga mobil kampilyator tanlash yoki tanlamasligimiz mumkin ekan. Albatta bu jaroyonda uning afzallik va kamchiliklariga e’tibor berish kerak! 17 Foydalanilgan adabiyotlar 1. S.Eshtemirov, F.M.Nazarov “Algaritmlash va dasturlash asoslari”. Аlgoritmlash va dasturlash asoslari . O’quv qo’llanma –SamDU, 2018–yil, 252- bet. 2. Qudrat Abdurahimov “C++ dasturlash tili”. O’quv qo’llanma 3. Борис Пахомов – С,С++ и MSVisua lC++ 2012 для начинoщих 2013. 4. Ivor Horton’s Beginning Visual C++Copyright © 2012 by Ivor Horton. С, С++ и MSVisualC++ 2010 для начинoщих .Петербург 2011. 5. Dotsent Rahmonqulova B.O “C++ da fumksiya va pradseduralar”. Internet saytlari 1. https://dasturchi.uz - Dasturlashni o’rganish uchun sayt 2. www.google.com - Eng katta qidiruv tizimi 3. https://youtube.com - Platforma 4. https://chat.openai.com - Matnlarga asoslangan sun’iy intellekt 5. https://play.google.com - Kampilyatorlarni yuklash uchun 6. https://docs.google.com - Matnlar bilan ishlovchi xizmat 7. https://www.youtube.com/watch?v=uMyaBs-EUZI 18

C++ dasturlash tilining mobil kompliyatorlari, ularning imkoniyatlari va kamchiliklari

Купить