C++ dasturlash tillada fayllar bilan ishlash usullari. binar fayllarga maʼlumotlarni yozish va o‘qish
![Ushbu kursda biz C++ dasturlash tilida binar fayllar bilan ishlash usullarini
o'rganamiz. Bunda fayllarni qanday ochish va yopish, ma'lumotlarni qanday yozish
va o'qish kerakligini ko'rib chiqamiz. Amaliy misollar orqali siz binar fayllar bilan
ishlashni chuqurroq o'rganasiz.
II BOB FAYLLAR BILAN ISHLASH
2.1 Fayllar bilan ishalash uchun ilk sozlash
C++ dasturlash tilida fayllar bilan ishlash ftsream kutubxonasidagi biron bir
sinflar yordamida amalga oshiriladi.
ftsream kutubxonasi fayllarni o'qib olish javob beradigan ifstream sinfiga
hamda faylga axborotni yozib qo'yilishiga javob beradigan oftsream sinfiga ega.
Biron-bir faylni yozish yoki o'qish maqsadida ochish uchun , oftsream turdagi
yoki mos holda iftsream turdagi o'zgaruvchini e'lon qilish kerak. Bunday
o'zgaruvchini e'lon qilishda fayl nomi o'zgaruvchi nomidan keyin qavs ichida
berilgan belgilar massivi ko'rinishida uzatiladi.
Masalan, C diskda joylashgan 'text.txt' faylini ochish kerak. Buning uchun
kodning quyidagi fragmenti qo'llaniladi:
ifstream ifl ("C:\text.txt");
ofstream ofl("C:\text.txt"):
char s[20]="C:\text.txt";
ifstream if] (s);
Bu yerda ifl, if] va ofl - o'zgaruvchilar nomi bo'lib, ular orqali fayl bilan
ma'lumotlarni ayirboshlash amalga oshiriladi. Agar fayl xam dasturning
bajarilayotgan fayli joylashtirilgan papkada bo'lsa, u xolda faylning nomi to'liq
ko'rsatilmasligi mumkin (faqat fayl nomi, unga borish yo'lisiz). Bundan tashqari
fayl nomini to'g'ridan-to'ri ko'rsatish o'rniga, uning nomidan iborat belgilar
massivlarini ko'rsatish mumkin.
2.2 Faylga yozish, fayldan o'qish
3](https://docx.uz/documents/e4f9a9ef-2ada-4d9a-9406-2cc61c67d0ba/page_3.png?v=1)
![Axborotni faylga yozish uchun put komandasidan foydalanish mumkin. Bu
komanda orqali standart turdagi yakka o'zgaruvchi yoki biron-bir belgilar massivi
uzatiladi. Belgilar massivi uzatilgan xolda xam massivdagi belgilar sonini uzatish
kerak.
Bundan tashqari "<<"operatoridan foydalanish mumkin. Bu operatordan
kodning bitta satrida turli turdagi qiymatlarni uzatgan xolda ko'p martalab
foydalanish mumkin. Satr xaqida gap ketganda, chiqarish satr oxiri belgisi, ya'ni
"n' paydo bo'lishidan oldin amalga oshiriladi. Belgisiz turga ega bo'lgan barcha
o'zgaruvchilar oldin belgilarga o'zgartirib olinadi 1
.
ifstream of ("C:\text.txt");
char a='M';
ofl.put(s):
char s[9]="The text";
ofl.put(s,9);
ofl<<"The text";
inti=100;
oflcci;
char ss[]="Salom, Dunyo!";
int k=200;
ofl<<" Salom, Dunyo!"<<k<<ss<<200;
Axborotni fayldan o'qib olish uchun ">>" operatoriga ekvivalent bo'lgan get
funksiyasi qo'llanadi. Put funksiyasi kabi, get funksiyasi xam har qanday
o'zgaruvchilarning standart turlari yoki / va belgilar massivlari bilan ishlay oladi.
Shuningdek get gaxar jixatdan ekvivalent bo'lgan getline funksiyasi mavjud: farqi
faqat shundaki, getline funksiyasi satr oxiridan oxirgi belgini qaytarmaydi.
1
Sh. I. Razzoqov, M. J. Yunusova. Dasturlash: Kasb-hunar kollejlari uchun o'quv qo'llanma. T. : "Ilim Ziyo", 2011y.
4](https://docx.uz/documents/e4f9a9ef-2ada-4d9a-9406-2cc61c67d0ba/page_4.png?v=1)
![ifstream ofl ("C:\text.txt"); char s; char ss[9]; s=ofl.get ():
cout <es;
ofl.get (s);
cout <<s;
ofl.getline (ss,9);
cout <<ss;
ofl >>ss;
cout <<ss;
2.3 Fayl oxirini aniqlash
Fayl ichidagisini, fayl oxiri uchramaguncha, o'qish dasturdagi oddiy fayl
operatsiyasi xisoblanadi. Fayl oxirini aniqlash uchun, dasturlar oqim ob'ektining
eof funksiyasidan foydalanishlari mumkin. Agar fayl oxiri hali uchramagan bo'lsa,
bu funksiya 0 qiymatini qaytarib beradi, agar fayl oxiri uchrasa 2
, 1 qimatini
qaytaradi. While siklidan foydalanib, dasturlar, fayl oxirini topmagunlaricha,
quyida ko'rsatilganidek, uning ichidagilarini uzluksiz o'qishlari mumkin:
while (! Input_file.eof())
//Operatorlar
Ushbu xolda dastur, eof funksiyasi yolg'on (0) ni qaytarguncha, siklni
bajarishda davom etadi.
Xuddi shunday, keyingi dastur - WORD_EOF.CPP fayl ichidagisini bitta so'z
bo'yicha bir martada, fayl oxiri uchramaguncha, o'qiydi: #include <lostream.h>
#include <fstream.h>
void main(void)
2
М. Ашуров, М. Мирмахмудов, Ш. Сапаев. Замонавий дастурлаш тиллари фанидан лаборатория ишлари. Т . :
ТДПУ , 2008 й .
5](https://docx.uz/documents/e4f9a9ef-2ada-4d9a-9406-2cc61c67d0ba/page_5.png?v=1)
![ifstream input_file ("BOOKINFO.DAT"):
char word [64] ;
while (! input_file.eof())
input_file >> word;
cout << word << endl;
2.4. Matnli faylga ma'lumot yozish
Matnli fayllar bilan ishlash binar fayllar bilan ishlashdan bir oz farq qiladi.
Matnli fayllarda ma`lumotlar satrlarda saqlanadi. Matnli fayl elementilari har xil
uzunlikdagi satrlardir. Bu satrlar bir biridan satr oxiri belgisi bilan ajratiladi.
Matnli fayl elementlari indekslanmagan bo`lganligi uchun, faylning istalgan
elementiga bevosita murojaat qilib bo`lmaydi 3
.
C++ da matnli yoki binar fayllar bilan ishlash uchun keng imkoniyatlar
berilgan. Matnli fayllar bilan ishlashda oddiy C ning funksiyalaridan ham
foydalanish mumkin. Masalan, formatli o'qish va yozish funksiyalari yoki oldingi
mavzudagi funksiyalardan foydalanishimiz mumkin. Matnli fayllar bilan
ishlashning bunday usuli kitoblarda keng yoritilgan. Ularni mustaqil o'qib -
o'rganishingiz mumkin.
Bu mavzu fayllar bilan ishlovchi oqimlarni qisqacha o'rganamiz va buni
matnli fayl misolida ko'ramiz.
Standart kiritish / chiqarish kutubxonasi sinflari quyidagicha shajaraga ega:
Fayllar bilan ishlash uchun quyidagi sifnlar ob'ektlari hosil qilinadi:
ofstream - faylga ma'lumot yozish uchun
3
Horstmann, Cay S. C++ for everyone / Cay S. Horstmann. Printed in the United States of America - 2nd ed. 2010. -
P. 562.
6](https://docx.uz/documents/e4f9a9ef-2ada-4d9a-9406-2cc61c67d0ba/page_6.png?v=1)
![ios::cur oqimning joriy xolari
ios::end oqim oxiri
long tellg();
o'qish oqimining joriy xolatini (pozitsiyasi) aniqlash.
ostream sinfi funksiyalari
ostream& seekp ( streampos pos );
ostream& seekp ( streamoff off, ios_base::seekdir dir );
yozish oqimi o'rnini (pozitsiyasini) o'rnatish.
pos - oqim buferining yangi pozitsiyasi
dir parametri beg, cur, end qiymatlaridan birini qabul qilishi mumkin.
long tellp() - yozish oqimining kelgan joyini aniqlash.
Fayldan nusxa olish
//ushubu dastur orqali ixtiyoriy fayldan nusxa olish mumkin
#include <iostream.h>
#include <fstream.h>
int main ()
{
int length;
char * buffer, fayl[] = "matn.txt", yangi[]="yangi_fayl.txt";
// fayl - nusxalanadigan fayl nomi
// yangi - yangi nusxalangan fayl nomi
// o'qish oqimi
ifstream fromfile(fayl, ios::binary );
if (!fromfile.is_open())
{
cout << "faylni o'qishda xatolik sodir bo'ldi\n";
exit(1);
}
// yozish oqimi
10](https://docx.uz/documents/e4f9a9ef-2ada-4d9a-9406-2cc61c67d0ba/page_10.png?v=1)
![ofstream tofile(yangi, ios::binary );
// fayl xajmini aniqlash:
fromfile.seekg (0, ios::end); // fayl oxiriga o'tish
length = fromfile.tellg();
fromfile.seekg (0, ios::beg); // fayl boshiga o'tish
// xotira ajratish:
buffer = new char [length];
// blokka ma'lumotlarni o'qish:
fromfile.read (buffer, length);
fromfile.close();
// nusxalanishi kerak bo'lgan faylga yozish
tofile.write (buffer, length);
// xotirani bo'shatish
delete[] buffer;
cout << "fayl nusxalandi\n";
system ("pause");
return 0;
}
dic.txt nomli fayl berilgan . Faylning har bir satrida inglizcha va o`zbekcha so`zlar
"-" belgisi bilan ajratilgan. Inglizcha so`zlarni english.txt fayliga, o`zbekcha
so`zlarni uzbek.txt fayliga o`tkazuvchi programma tuzilsin.
dic.txt fayli quyidagicha bo'ladi:
hello - salom
bread - non
car – mashina
#include <iostream.h>
#include <fstream.h>
#include <string.h>
using namespace std;
11](https://docx.uz/documents/e4f9a9ef-2ada-4d9a-9406-2cc61c67d0ba/page_11.png?v=1)
![Matnni ekranga chiqarishda satr oxiridagi #13#10 boshqaruv belgilari juftligi
kursomi keyingi qatorga tushiradi va uni satr boshiga olib keladi 6
. Bu matn fayl
ekranga chop etilsa, uning ko'rinishi quyidagicha bo'ladi:
I- satr[13][10]
2- satr uzunroq[13][10]
[13][10]
4- satr[13][10]
[26]
Matndagi [n] - n- kodli boshqaruv belgisini bildiradi. Odatda matn tahrirlari
belgilarni ko'rsatmaydi.
bu
Binarfayllar - bu oddiygina baytlar ketma-ketligi. Odatda binar fayllardan
berilganlarni foydalanuvchi tomonidan bevosita «ko'rish» zarur bo'lmagan hollarda
ishlatiladi. Binar fayllardan o'qish-yozishda baytlar ustida hech qanday
konvertatsiya amallari baja-rilmaydi.
2.6. O'qish-yozish oqimlari. Standart oqimlar
Oqim tushunchasi berilganlarni faylga o'qish-yozishda ularni belgilar
ketmaketligi yoki oqimi ko'rinishida tasavvur qilishdan kelib chiqqan. Oqim ustida
quyidagi amallarni bajarish mumkin:
oqimdan berilganlar blokini operativ xotiraga o'qish;
•
operativ xotiradagi berilganlar blokini oqimga chiqarish;
oqimdagi berilganlar blokini yangilash;
oqimdan yozuvni o'qish;
6
A. R. Azamatov, B. Boltayev. Algoritmlash va dasturlash asoslari. O'quv qo'llanma. T.: "Cho'lpon", 2013 y.
14](https://docx.uz/documents/e4f9a9ef-2ada-4d9a-9406-2cc61c67d0ba/page_14.png?v=1)
![tilidan vorislik bilan olingan. Bu funksiyalarni ishlatish uchun «stdio.h»
sarlavha faylini programmaga qo'shish kerak bo'ladi.
Formatli o'qish funksiyasi scanf() quyidagi prototipga ega:
int scanf(const char * <format>[<adres>…])
Bu funksiya standart oqimdan berilganlarni formatli o'qishni amalga oshiradi.
Funksiya, kirish oqimidagi maydonlar ketma-ket-ligi ko'rinishidagi belgilarni
birmabir o'qiydi va har bir maydonni <format> satrida keltirilgan format
aniqlashtiruvchi- siga mos ravishda formatlaydi. Oqimdagi har bir maydonga
format aniqlashtiruvchisi va natija joylashadigan o'zgaruvchining adresi bo'lishi
shart, Boshqacha aytganda, oqimdagi maydon (ajratilgan belgilar ketma-ketligi)
ko'rsatilgan formatdagi qiymatga akslanti-riladi va o'zgaruvchi bilan nomlangan
xotira bo'lagiga joylashtiriladi (saqlanadi). Funksiya oqimdan berilganlarni o'qish
jarayo-nini «to'ldiruvchi belgini» uchratganda yoki oqim tugashi natijasida
to'xtatishi mumkin. Oqimdan berilganlarni o'qish muvafaqqiyatli bo'lsa, funksiya
muvafaqqiyatli aylantirilgan va xotiraga saqlangan maydonlar sonini qaytaradi.
Agar hech bir maydonni saqlash imkoni bo'lmagan bo'lsa, funksiya 0 qiymatini
qaytaradi. Oqim oxiriga kelib
qolganda (fayl yoki satr oxiriga) o'qishga harakat bo'lsa, funksiya EOF
qiymatini qaytaradi.
Formatlash satri -<format> belgilar satri bo'lib, u uchta toifaga bo'linadi:
•to'ldiruvchi belgilar;
•to'ldiruvchi belgilardan farqli belgilar;
•
format aniqlashtiruvchilari.
To'ldiruvchi-belgilar - bu probel, "t", "n" belgilari. Bu belgilar formatlash
satridan o'qiladi, lekin saqlanmaydi.
19](https://docx.uz/documents/e4f9a9ef-2ada-4d9a-9406-2cc61c67d0ba/page_19.png?v=1)
C++ dasturlash tillada fayllar bilan ishlash usullari. binar fayllarga maʼlumotlarni yozish va o‘qish