Charlz Dikkens va uning hayoti va ijodi
![Tayanch so’z va iboralar: Charlz Dikkens, “Katta umidlar”, “Buyuk umidlar” ,
Boz, tanqidiy realizm, jentlmen, avtobiografik asar, obraz, qahramon, Filipp Pirrip,
uy muzey, 2000 ta so’z, Arvohlar klubi, 200 yillik yubiley, jurnalist, tanqidchi,
Kleyr Tomalin, Virjiniya Vulf, “Parlament oynasi”, “Haqiqiy quyosh.
Buyuk Britaniyalik yozuvchi Charlz Dikkens eng mashhur roman yozuvchisi
bo’lib, u bugungi kunda ingliz adabiyotida juda katta bo’lib qolmoqda.
Mutaxasislar uning asarlari o’ziga xosligi, yangi qahramon yaratish bo’yicha uni
Shekspirdan keying o’rinda turadi deb e’tirof etadilar. Adibning 15 ta roman, 5 ta
novella va yuzlab hikoyalari, maqolalar-u ma’ruzalari bizgacha yetib kelgan. Ingliz
yozuvchisi va tanqidchisi Charlz Dikkens [Charles Dickens] 1892-yil 7-fevralda
Angliyaning Portsmut shahrida boy bo’lmagan oilada 8 farzandning ikkinchisi
bo’lib, Dikkenslar oilasida tug’ilgan. Uning otasi Britaniya dengiz kuchlari uchun
to’lov xodimi sifatida ishlagan va Dikkens oilasi kunduzgi me’yorlarga muvofiq
qulay hayot kechirishlarikerak edi. Ammo otasining xarajat odatlari ularni
moliyaviy qiyinchiliklarga aylantirdi. Dikkens oilasi Londonga ko’chib o’tdi va
Charlz 12 yoshida otasining qarzlarini nazoratdan o’tkazadi. Uning otasi
Marshalsea qarzdorlarining qamoqxonasiga yuborilganida, Charlz Kareley deb
nomlanuvchi poyabzal laganini ishlab chiqaruvchi zavodda ish topishga majbur
bo’ldi. 12 yoshli bola uchun zavoddagi hayot juda og’ir edi. U kamsitilgan va
uyatdek his etilgandi va bir yil yoki shunga o’xshab, u qora rangli idishlarga tegib
turishi uchun uning hayotiga katta ta’sir ko’rsatdi. Dahshatli vaziyatga tushib
qolgan bolalar ko’pincha asarlarida ishtirok etadi. Dikkens, bunday yoshlik
davridagi noloyiq ish tajribasi tufayli, shubhasiz, faqatgina xotini va yaqin do’stiga
tajriba haqida gapirgan. Uning sanoqsiz tarafdorlari yozishicha tasvirlangan
qayg’ularning ba’zilari o’z bolaligida ildiz otganini bilishmagan. Oilaning
nochorligi tufayli u kelajakda jentlmen bo’lishni va bilim olishni juda xohlagan
[“Katta umidlar asari qahramoni Pip ham shuni orzu qilar edi”]. Shuningdek,
beshavqat kechgan bolalik yillarini u “Devid Kopperfild” avtobiografik romanida
nihoyatda ta’sirli qilib tasvirlaydi:”Mening na maslahatgo’yim, na nasihatgo’yim,
na ruhlantiruvchim, na ko’ngilga taskin beruvchim, na menga yordam beruvchi](https://docx.uz/documents/cb672008-859a-4fc2-b926-9502f31d745b/page_2.png?v=1)
![ 1859; Ikki shaharning hikoyasi
1861; Buyuk umidlar [Katta umidlar]
1865; O’zaro do’stmiz
1870;Edvin Droodning sirlari(o’limi tufayli tugallanmagan)
Shaxsiy muammosiga qaramay u 1860-yillarda ko’pchilik omma oldida paydo
bo’lib asarlaridan o’qiydi. Charlz Dikkensning ingliz adabiyotidagi ahamiyati juda
katta. Uning kitoblari hech qachon bosmadan chiqmagan va ular bugungi kunda
keng tarqalgan. Dikkensning asarlari dramatik talqin qilishlariga qaramay,
Dikkens romaniga asoslangan pyesalar, teledasturlar va badiiy filmlar paydo
bo’lishda davom etmoqda. Darhaqiqat, butun kitoblar Dikkensning ekranga
moslashtirilgan asarlari mavzusida yozilgan.
Dikkens haqida biograf Kleyr Tomalin ancha iliq gaplar yozib qoldirgan .
Kleyr yozuvchini qahramon yaratish bo’yicha Shekspirdan keying o’rinda
turadigan mohir adib ekanini alohida ta’kidlaydi. Uning qahramonlari, ayniqsa,
orginal ismlar bilan topilgan obrazlar ingliz adabiyotida abadiyatga muhrlangan.
Masalan, Abdunazar Skruj, Yoqub Marli, Bob Kretchit, Oliver Tvist, rassom
Dojjer, Devid Kopperfild, Samuel Pikvik, Uriya Hip singari qahramonlar hozirda
Britaniya madaniyati namoyondalariga aylangan.
Virjiniya Vulf unga quyidagicha ta’rif beradi : “Dikkensni o’qiganimizdan
ruhiy jihatdan o’zimizni yana qayta poklagandek bo’lamiz. U aniq va muqarrar
bo’lmagan, detallarda uchramaydigan qahramonlarni yaratdi, lekin uning yovvoyi
qalami ajabtovur o’ziga xos obrazlarni kashf etdiki, ularni ilg’amaslikning iloji
yo’q edi”.
Dikkensni zamondoshlari shunday ta’riflashgan :” Aqlli yorqin ko’zlar, to’q
kashtangrang sochlar, bir-biriga mutanosib ajoyib yuz ko’rinishi, u o’z qadrini va
o’zgalarning qadrini juda yaxshi bilardi. Dikkens tug’ma aktyor edi. U bir lahzada
bir nechta insonlarning qiyofasiga kira olardi. Adabiyot va teatrni birgalikda olib
borar, spektakllarda rol ijro etardi. Professional aktyorlar u buni qanday
eplayotganiga hayron qolishar, darhaqiqat, Dikkens tomoshabinni o’ziga](https://docx.uz/documents/cb672008-859a-4fc2-b926-9502f31d745b/page_6.png?v=1)
![Foydalanilgan adabiyotlar
1. Charlz Dikkens. Asarlardan iqtiboslar & Nodirabegim Ibrohimova. Irimchi
adib.
2. Charlz Dikkensning biografiyasi. EFFERIT.COM
3. Charlz Dikkensning tarjimayi holi va eng yaxshi kitoblari.
4. Annenskaya A.N ., Charlz Dikkens. Uning hayoti va adabiy faoliyati.
SPb.1987. 60 -bet.
5. Geneva E.Yu ., Dikkens. M., 1989 yil. 124 -bet.
6. Geneva E.Yu ., Parchevskaya B.M. Charlz Dikkens siri // Bibliografiya
to'plami. Tadqiqot M., Kitob. palata, 1990, 534 -bet.
7. Katarskiy I.M. Dikkens // Ingliz adabiyoti tarixi. SSSR Fanlar akademiyasi
nashriyoti, 1943, 1945 va 1953
8. Charlz Dikkensning maqolalari va nutqlari. [Elektron manba].
9. Angus Uilson. Charlz Dikkens dunyosi. M., 1970, 317 b.
10. Z.Jo’rayeva., H.Boymirzayeva. Ingliz tilini o’qitishda chet el adiblari
asarlaridan foydalanish. Maqola.
11. Bobur Nabi. Dikkensning iqrori. “Jahon adabiyoti” jurnali, 2013-yil 2-son.
12. O’zbekiston milliy ensiklopediyasi. 2000-2005.](https://docx.uz/documents/cb672008-859a-4fc2-b926-9502f31d745b/page_9.png?v=1)
Charlz Dikkens va uning hayoti va ijodi