Cho‘zilish va siqilish - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	98.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Cho‘zilish va siqilish

Купить

CHO‘ZILISH VA SIQILISH
Reja:
1. Kuchlanish va deformatsiyalar
2. Guk qonuni
3. Puasson koeffisiyenti
4. Jism hajmining o‘zgarishi
5. Mustahkamlik va bikirlik shartlari
1

1. Kuchlanish va deformatsiyalar.
Tekis kesimlar gipotezasiga ko‘ra, deformatsiyada sterjenning
ko‘ndalang kesimlari bir-biriga parallel suriladi. Demak, ko‘ndalang
kesimlarda bir tekis tarqalgan normal kuchlanishlar σ ta’sir qiladi. Normal
kuchlanishlarni aniqlash uchun sterjenning kesib olingan chap qismi
muvozanat shartini ko‘rib chiqamiz (2.1-rasm).
Kesimdagi ichki zo‘riqishlarning teng ta‘sir etuvchisi
Ν statika
tenglamalaridan topiladi:
N− P=0
yoki N = P (2.1)
bunda,
N=∫
F
σdF .

N=σF ekanligini hisobga olib, sterjenning ko‘ndalang kesimlarida
cho‘zilish va siqilishdagi normal kuchlanishlarni topamiz:

σ= N
F yoki σ= P
F , (2.2)
bunda
N -bo‘ylama kuch; F -ko‘ndalang kesim yuzasi.
Cho‘zilishda sterjen uzunligining uzayishi
Δl mutlaq bo‘ylama
uzayish deb ataladi:

Δl =l1−l, (2.3)
bunda
l -sterjenning dastlabki uzunligi,

l1 -sterjenning deformatsiyadan keyingi uzunligi.
Siqilishda
Δl mutlaq bo‘ylama qisqarish deb ataladi.
Mutlaq uzayish yoki qisqarishning sterjenning dastlabki uzunligiga
nisbati nisbiy bo‘ylama deformatsiya deb ataladi va
ε bilan belgilanadi:
ε= Δl
l
(2.4)
ε
o‘lchamsiz kattalikdir.
2

2.1-rasm
2. Guk qonuni.
Ko‘pchilik materiallar uchun kichik uzayishlar chegarasida kuchlanish
bilan deformatsiya orasida chiziqli bog‘liqlik mavjud:σ= Eε
, (2.5)
ya’ni normal kuchlanish nisbiy deformatsiyaga to‘g‘ri mutanosib. Bu
bog‘liqlik Guk qonuni deb ataladi
Mutanosiblik koeffisienti
E bo‘ylama elastiklik moduli yoki birinchi
tur elastiklik moduli deyiladi.
E=tg α .
Bo‘ylama elastiklik moduli
E ning kattaligi (MPa) larda o‘lchanadi va
har xil materiallar uchun xar xil bo‘ladi. Masalan:
po‘lat (2,0
¿ 2,1) ¿105 MPa
mis (1,0)
¿105 MPa
cho‘yan (1,2
¿ 1,6) ¿105 MPa
alyuminiy (0,7
¿ 0,8) ¿105 MPa
beton (0,14
¿ 0,20) ¿105 MPa
yog‘och (0,10
¿ 0,12) ¿105 MPa
Formula (2.5) ga
σ va ε qiymatlarini qo‘yib, boshqa ko‘rinishdagi Guk
qonunini olish mumkin:
Δl= Nl
EF .
(2.6)
EF
cho‘zilish-siqilishdagi sterjenning bikrligidir.
3

Guk qonuni mutanosiblik chegarasidan oshmaydigan kuchlanishlar
uchungina o‘rinli. Elastik materiallar, masalan po‘lat, mis va boshqalar uchun
Guk qonuniga ancha katta aniqlikda rioya qilinadi.
3. Puasson koeffitsiyenti.
Sterjen cho‘zilganda uning ko‘ndalang kesimi kichrayadi, siqilganda
esa kattalashadi. Sterjenning mutlaq ko‘ndalang deformatsiyasi:Δb =b−b1
(2.7)
Nisbiy ko‘ndalang deformatsiya:
εt= Δb
b
. (2.8)
Nisbiy ko‘ndalang deformatsiyaning nisbiy bo‘ylama deformatsiyaga
nisbati Puasson koeffisienti yoki ko‘ndalang deformatsiya koeffisiyenti
ν deb
ataladi va quyidagiga teng boladi:
ν=
εt
ε
(2.9)
Bu koeffisiyent bo‘ylama elastiklik moduli bilan birga materialning
qayishqoqlik xossalarini ifodalaydi. Har xil materiallar uchun Puasson
koeffisiyentining kattaligi 0 dan 0,5 oralig‘ida bo‘ladi va tajriba yo‘li bilan
aniqlanadi.
Puasson koeffisientining qiymatlari:
po‘lat uchun 0,25
¿ 0,30 cho‘yan uchun 0,23
¿
0,27
alyuminiy uchun 0,32
¿ 0,36 qo‘rg‘oshin uchun 0,45
kauchuk uchun 0,47 parafin uchun 0,5
4. Jism hajmining o‘zgarishi.
4

Cho‘zilish yoki siqilishda jismning hajmi o‘zgaradi. Kvadrat
ko‘ndalang kesimli sterjenning dastlabki hajmi: V=F⋅l=b2l.
Deformatsiyadan keyin unung uzunligi va yuzasi:
l1=l+Δl =l(1+ ε),
F1=(b−Δb )2(1−εγ)2.
Deformatsiyalangan jism hajmi:
V1=b2(1−εν )2l(1+ε)=V (1−2εν +ε2ν2+ε−2ε2ν+ε3ν2).
ε2,ε3
ni juda kichik deb uni hisobga olmay quyidagini hosil qilamiz:
V1=V[1+ε(1−2ν)].
Hajmning nisbiy o‘zgarishi:

Θ=
V1−V
V =ε(1−2ν). (2.10)
Konstruksion materiallar uchun ko‘ndalang kesim koeffisiyenti
γ <0.
5. Mustahkamlik va bikirlik shartlari.
Konstruksiya qismlarining ish me’yorini ta’minlash uchun haqiqiy ish
kuchlanishlari ruxsat etilgan kuchlanishlardan katta bo‘lmasligi kerak:
σmax ≤ σ
(2.11)
Cho‘zilish va siqilishdagi mustahkamlik shartlari:
σmax = N
F≤σ
. (2.12)
Bu mustahkamlik shartlaridan foydalanib, quyidagi uch turdagi
masalalar yechiladi:
a) Tekshirish hisobi. Sterjenda kesimning o‘lchamlari va yukdagi
kuchlanish aniqlanadi hamda ruxsat etilgan kuchlanish bilan
qiyoslanadi:
σmax = N
F
Bunda haqiqiy kuchlanishning ruxsat etilgan kuchlanishdan farqi
±5 foiz
bo‘lishi kerak.
5

b) Loyihalash hisobi. Og‘irlik ruxsat etilgan kuchlanishning ma’lum
qiymatlarida sterjen ko‘ndalang kesimining zarur yuzasi aniqlanadi:F≥N
σ
c) Ruxsat etilgan og‘irlikni aniqlash. Sterjen kesimlarining ma’lum
o‘lchamlari va ruxsat etilgan kuchlanish bo‘yicha og‘irlik aniqlanadi:
N≤σ⋅F
6

Foydalaniladigan asosiy darslik va o’quv qo’llanmalar ro’yxati
Аsosiy
1. O‘rozboev M.T. Materiallar qarshiligi asosiy kursi.-Toshkent:
O‘qituvchi, 1973.
2. Беляев Н.С. Сопротивление материалов.-Москва: Наука, 1976.
3. Роботнов Ю.Н. Сопротивление материалов.-Москва:
Физматгиз,1962.
4. Пособие к решению задач по сопротивлению материалов.
Миролюбов И.И. и др.-Москва: Высшая школа, 1976.
5. Дарков А.Б., Шпиро Т.С. Сопротивление материалов М.-1989 г.
Qo’shimcha
1. Ўрозбоев М.Т. Материаллар qаршилиги I ва II qисм.-Тошкент:
Ўрта ва олий мактаб, 1960.
2. Мансуров К.М. Материаллар qаршилиги.-Тошкент: Ўqитувчи,
1969.
3. Федосев В.И. Сопротивление материалов.-Москва: Наука, 1986.
4. Сборник задач по сопротивлению материалов. Под ред.
Волмира А.С.- Москва: Наука, 1984.
7

Cho‘zilish va siqilish

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish