Dastur kompyuterni tashxis qilish

Информация о документе

Цена	12000UZS
Размер	568.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Информатика и ИТ

Dastur kompyuterni tashxis qilish

Купить

REJA
KIRISH
Asosiy qism
1. Shaxsiy kompyuterning haqida tushuncha.
2. Shaxsiy kompyuterning asosiy qurilmalari
3. Shaxsiy kompyuterning qo'shimcha qurilmalari
4. Shaxsiy kompyuterlarni yig`ish uchun kerakli qurilmalarni tanlash
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar
1

KIRISH
Birinchi shaxsiy kompyuter 1973 yilda Fransiyada Nruohg Trohg Ti tomonidan
yaratilgan.
Kompyuter (ing . computer - hisoblayman), EHM (Elektron Hisoblash Mashinasi) -
oldindan berilgan dastur (programma) bo yicha ishlaydigan avtomatik qurilma. Elektronʻ
hisoblash mashinasi (EHM) bilan bir xildagi atama.
Dastlab yaratilgan maskur shaxsiy kompyuter elektron o'yinchoq sifatida qabul qilindi.
Bu kompyuter 1977 yilda amerikalik Stiv Jobs boshchiligidagi "Apple Computer" firmasi
tomonidan mukammallashtirilib, dasturlarning katta majmuini tatbiq etib, ommaviy ravishda
chiqarila boshladi. Shundan beri kompyuter hayotimizga mustaxkam joylashib, axborotni qayta
ishlashning eng zamonaviy vositasiga aylandi.
Kompyuter, deganda turli hajmdagi , har xil ko'rinishdagi axborotlarni tezlik bilan ishlab
berishni ta`minlovchi universal
avtomatik qurilmani tushunish mumkin.
Hozirda hilma-hil
zamonaviy kompyuterlar insonga holis
hizmat qilmoqda. Ularning tashqi
ko'rinishi ham turlicha. Lekin ularni
tashkil etuvchi qurilmalar, (ya`ni
apparatli ta`minoti) bilan yaqindan
tanishsak, turli turkumdagi
mashinalardagi qurilmalarda o'xshashlik borligini ko'ramiz. Har qanday kompyuter apparatli
ta`minoti, asosiy va qo'shimcha qurilmalardan tashkil topgan. Asosiy qurilmalar kompyuter
ishlashini ta`minlasa, qo'shimcha qurilmalar kompyuter bilan ishlash imkoniyatini kengaytiradi.
3

2. Shaxsiy kompyuterning asosiy qurilmalari
Asosiy qurilmalarga sistema bloki, monitor va klaviatura kiradi. Qo'shimcha qurilmalarga
"sichqoncha" manipulyatori, printer, plotter, skaner, nurli pero va boshqalar misol bo'ladi.
Sistema blokini asosiy xotira , protsessor va elektron sxema tashkil etadi. Asosiy xotira
o'z navbatida tezkor xotira qurilmasi (TXQ) va doimiy xotira qurilmasidan (DXQ) iborat. Tezkor
xotira qurilmasida kompyuterga kiritiladigan va uning ish jarayoni davomida hosil bo'luvchi
barcha axborotlar va ma`lumotlarni ishlash uchun zarur bo'ladigan dasturlar vaqtincha saqlanadi.
Chunki, tezkor xotira qurilmasida saqlanib turgan ma`lumotlar kompyuterlar elektr manba`dan
uzilganda yoki qayta yuklangan vaqtda o'chib ketadi.
Tezkor xotira qurilmasi registrlardan tashkil topgan.
Registr - ma`lumotlarni ikkilik shaklida vaqtinchalik saqlab turish uchun mo'ljallangan qurilma.
Har bir registr o'z navbatida triggerlardan tashkil
topadi. Trigger mitti kondensator bo'lib, u elektr toki
bilan zaryadlangan holda - "1", zaryadlanmagan
holatda "0" ni ifodalaydi. Registrdagi triggerlarning
miqdori kompyuterning necha razryadli ekanini
belgilaydi. Registrlar uyachalar (yacheykalar) deb ham
yuritiladi. Uyachalarning har bir razryadida bir bit
axborot joylashadi, ya`ni 0 yoki 1. 8 bit axborot birlashganda 1 bayt miqdordagi axborotni hosil
qiladi. Har bir bayt o'z tartib raqamiga, ya`ni adresiga ega bo'ladi. Uyachaning sig'imi mashina
so'zi uzunligini belgilab beradi. Mashina so'zining uzunligi baytlarda o'lchanadi. Mashina
so'zining uzunligi 2, 4, 8 baytga teng bo'lishi mumkin. Demak, ketma-ket joylashgan ikki , to'rt
yoki sakkiz bayt birlashib bitta mashina so'zini tashkil etishi mumkin ekan. Har bir xotira
uyachasi ham o'z adresiga ega, u esa shu uyachadagi boshlang'ich bayt adresi bilan ifodalanadi.
Tezkor xotira qurilmasining boshqacha nomi - RAM (Random Access Memory - tanlov bo'yicha
istagan qismiga o'tish mumkin bo'lgan xotira), chunki undagi bor, istagan adresli uyachaga
4

to'g'ridan-to'g'ri o'tish imkoniyati mavjud.
Tezkor xotira qurilmasining bir qismida kompyuter ekranidagi joriy tasvirga mos keluvchi
ma`lumotlar saqlanadi, uni shartli ravishda videoxotira deb yuritiladi. Agar tezkor xotirani IBM
PC rusumidagi kompyuterlar uchun olsak , u quyidagicha taqsimlanadi: dastlabki 640 Kbayti
foydalanuvchi dasturlari va ma`lumotlar uchun, 1 Mbaytgacha bo'lgan qismi sistemali
foydalanish uchun.
Dastur - 1) biron-bir faoliyat, ishning mazmuni va rejasi; 2) siyosiy
partiyalar, tashkilotlar , alohida arboblar faoliyatining asosiy qoidalari va maqsadlari bayoni; 3)
o quv fani mazmunining qisqacha izohi; 4) teatr, konsertlar va b.ʻ
Doimiy xotira qurilmasida kompyuter ishlagan paytda yozilgan axborot o'zgarmasdan
doim saqlanadi. Unda odatda, kompyuterning har yoqilishida
uning barcha asosiy qurilmalarining sozligini tekshiruvchi dasturlar , diskyurituvchi,
monitor, klaviatura qurilmalarining ishini boshqaruvchi dasturlar, operatsion sistema diskning
qaysi joyida joylashganligi haqidagi axborotlar joylashgan bo'ladi.
Protsessor - kompyuterning asosiy qurilmasi. Protsessor arifmetik va mantiqiy
amallar bajaradi, xotira bilan bog'lanadi va barcha mahalliy qurilmalarning ishini boshqaradi.
Protsessorning asosiy ishi tezkor xotira qurilmasida joylashgan dasturdan navbatdagi buyruqni
o'qish va bajarish, natijani yozib qo'yish hamda keyingi bajariladigan buyruqni aniqlashdan
iborat takrorlanuvchi jarayon.
Dastur - kompyuter bajarishi lozim bo'lgan buyruq va ko'rsatmalarining izchil ketma-
ketligi. Bundan tashqari protsessor dastur mazmunidagi boshqarishni amalga oshirish ,
ma`lumotlarni zarur joydan o'qish, lozim joyga yozish, kerak joyga uzatish boshqa
qurilmalarning izlanishini muvofiqlashtirish vazifasini ham bajaradi.
5

Demak, protsessor berilgan dastur va zarur malumotlar asosida odam aralashuvisiz
kompyuterning avtomatik ishlashini ta`minlovchi qurilma ekan.
Zamonaviy kompyuterlarda protsessor vazifasini mikroprotsessor, ya`ni o'ta katta
integral sxemalar bajarmoqda, u 10 mm kvadratdan ham kichik yuzada joylashgan yagona yarim
o'tkazgichli kristalda (kremniy yoki germaniy) joylashgan millionlab mitti tranzistorlardan
tashkil topadi. Misol sifatida ko'radigan bo'lsak, Intel Pentium Pro mikroprotsessori o'z ichida
5,5 milliondan ortiq tranzistorlarni saqlaydi.
Protsessorning ish unumdorligi uning tezligi (taktli chastota) va razryadlar soni
bilan belgilanadi Tezlik protsessorni 1 sekundda bajargan amallar miqdori bilan belgilanadi va
Gs bilan ifodalanadi. Masalan, i8086 protsessori 10 MGs (sekundiga 10 million amal) tezlikka
ega bo'lsa Pentium protsessori uchun bu ko'rsatkich 850 MGsga teng. Protsessorning razryadlari
soni uning bir vaqtning o'zida baravariga ishlash mumkin bo'lgan bitlar miqdori bilan aniqlanadi.
Hozirgi kunda 8, 16, 32, 64, 128 razryadli prssessorlar keng qo'llanmoqda. Protsessorning
tezligini oshirish uchun hozirgi vaqtda kesh-xotira, turli matematik hamprotsessorlar kabi
vositalardan foydalanish yo'lga qo'yilgan.
Komppyuter qurilmalari orasidagi axborot almashinuvi sistema magistrali - shinalar (elektr
simlarining bog'lamlari) ko'magida amalga oshiriladi. Shinadagi simlar kompyuterning hamma
qurilmalariga parallel holda ulanadi. Kompyuter ishi uchun uch xil shina xizmat ko'rsatadi:
berilganlar (berilgan malumotlar) shinasi, adreslar shinasi, boshqarish shinasi.
Bog'lamdagi simlarning miqdori , shinaning razryadlari sonini belgilaydi. Aniq protsessorga mos
i80386, 16/32 yozuvi, ushbu protsessor 16 razryadli berilganlar shinasi va 32 razryadli adreslar
shinasiga ega ekanligini, ya`ni bir vaqtning o'zida 16 bit axborot va 2^32= 4 Gbayt hajmdagi
adreslar (adreslar sohasi) bilan ishlash imkoniyatini mavjudligini bildiradi. Protsessor va
asosiy xotira kompyuterning sistema bloki ichidagi asosiy platada joylashadi. Unga
diskyurituvchi, printer kabi qo'shimcha qurilmalarni ulash uchun kontrollerlardan, ya`ni maxsus
6

platalardan foydalaniladi. Ular ona platadagi maxsus qirqimlarga joylanadi, portlar deb
yuritiluvchi ikkinchi uchlariga qo'shimcha qurilmalar bevosita ulanadilar.
Ma`lumotlarni kiritish - chiqarish qurilmalari. Kompyuterga turli shakldagi
axborotlarni kiritish yoki chiqarish uchun xizmat qiluvchi qurilmalarni ma`lumotlarni kiritish -
chiqarish qurilmalari (MKCHQ) deb yuritiladi. Ularni ba`zida maxalliy qurilmalar deb xam
ataydilar.
Eng asosiy ma`lumotlarni kiritish - chiqarish qurilmalari ,
safiga monitor (displey), klaviatura va diskyurituvchi qurilmalari kiradi.
Kompyuterga turli shakldagi axborotlar kiritishning yo'llaridan biri klaviaturada
joylashgan tugmalar ko'magida amalga oshiriladi. Aniq bir tugmani yoki tugmalar birikmasini
bosilishiga aynan mos ikkilik kodni kiritilishiga olib keladi, Buning boisi shifrlovchi deb
yuritiladigan - mikrosxema ma`lum bir tugma bosilishida hosil bo'ladigan signalni ikkilik kodga
aylantirib beradi.
Monitor kompyuterning ish jarayonida vujudga keladigan
axborotlarning zarur qismini ekranda yoritib berishni
ta`minlaydi. Monitor matn yoki grafik rejimda ishlaydi. Matn
rejimida ekran belgi o'rinlari deb yuritiluvchi alohida qismlarga
bo'linadi. Grafik rejimda ekran piksel deb ataluvchi nuqtalar
to'plamidan tashkil topadi. Ikkala rejimda ham belgi yoki
pikselning ranglari, fonning rangi, ravshanligi va boshqa parametrlar xaqidagi ma`lumotlar
videoxotirada saqlanadi. Monitordagi piksellarning umumiy miqdori monitorning imkon
darajasi, deb ataladi.
Hozirgi davrda keng tarqalgan monitorlarni tavsiflovchi jadvalni keltiramiz. Bu
erda belgi o'rinlarining miqdori ekrandagi satr va ustunlardagi belgi o'rinlarning miqdorlari
7

ko'paytmasi hamda piksellar soni gorizontal va vertikal bo'yicha piksellar sonining
ko'paytmasi shaklida berilgan
Monitor nomi Matn rejimi Grafik rejimi
Ranglar miqdori Belgi o'rinlar
miqdori Ranglar miqdori Piksellar miqdori
CGA 16 80x25 2 640x200
4 620x200
EGA 16 80x25 16 640x350
16 80x43
VGA 16 80x25 16 640x480
16 80x50
SVGA 16 80x50 256 640x480
16 800x600
8

Diskyurituvchi - disklarni aylantirishga xizmat qiluvchi motor moslamasi hamda ularga
ma`lumot yozish va o'qish magnit boshchasidan tashkil topuvchi qurilma. Disklar asosan uchga
bo'linadi: egiluvchan disk, qattiq disk (vinchester) hamda kompakt disk (CD ROM - Compakt -
Disk - Read Only Memory).
Egiluvchan disk va qattiq disklarga axborotlar sektorlarga bo'lingan halqasimon yo'lchalar
bo'ylab yoziladi. Disklar temir moddasini saqlovchi qotishmadan tayyorlanib
ularning magnitlangan qismi birlarni , qolgan qismlari esa nollarni ifodalaydi. Sektor va
yo'lchalar o'z tartib raqamlariga ega bo'lib, har bir sektorning sig'imi 0.5 Kbayt ni tashkil etadi.
Egiluvchan disk asosan ikki xil bo'lib ular diametrlarining uzunliklari bilan
farqlanadilar (3,5 dyuymli- 98mm, 5,25 dyuymli - 133 mm).
Egiluvchan disk uni himoya qiluvchi maxsus qattiq plastik qutilarda saqlanadi.
Diskning sig'imi yo'lchalarning zichligi va uning ishchi tomonlari soniga bog'liq. Zichliklarning
bir karrali (SD - Single Density), ikki karrali (DD- Double Density), to'rt karrali (QD-Quadruply
Density) va yuqori darajali (HD-High Density) xillari mavjud. Diskning faqat bir tomonidan
foydalanish mumkin bo'lsa, u - SS - Single Sided belgi bilan va diskning, ikki tomonini ishlatish
imkoniyati bo'lsa - DS - Double Sided belgilari bilan tamg'alanadi.
Masalan, DS/HD xildagi 3.5 dyuymli diskning axborot sig'imi 1.44 Mbayt ni, 5.25
dyuymli disk uchun esa 1.2 Mbayt ni tashkil etadi.
Vinchesterlar kompyuterning ichida joylashgan bo'lib, uning hajmi bir necha Gbaytgacha
boradi. Vinchester deganda silindrsimon shaklidagi maxsus germetik idishga joylashtirilgan bir
o'qqa mustahkamlangan ustma-ust joylashgan disklarning majmuini tushuniladi. Kompyuter
ichida birdaniga bir necha vinchesterlar joylashishi ham mumkin.
Kompakt disklarning axborot sig'imi o'rta hisobda 640 Mbayt ni tashkil etadi.
Undagi axborotlarni yozish yo'lchalari spiralsimon shaklda bo'lib, ma`lumotlarni o'qish va yozish
9

lazer nuri ko'magida amalga oshiriladi. Kompakt disklar oltin yoki alyuminiy qotishmalaridan
tayyorlanib, doirasimon plastik ichiga joylangan holatda bo'ladi.
Alyuminiy (Aluminium), A1 -Mendeleyev davriy sistemasining III guruhiga mansub
kimyoviy element. Tartib raqami 13, atom massasi 26,9815; Aluminiy lot. alumen (achchiqgosh)
so‘zidan kelib chiqqan. Tabi-atda bitta barqaror izotop holida (AG‘ 100%) uchraydi, bir necha
sun’iy radio-aktiv izotoplari bor , ular orasida eng ahamiyatlisi A12’ (yarim yemirilish dav-ri 7,4-
105 y.).
Kompakt disklar bilan ishlashga mo'ljallangan diskdonning vazifasi ham oddiy
diskdonnikiga o'xshash ammo ish prinsipi magnitlanishga emas, balki lazer nuridan
foydalanishga asoslangan. Kompakt diskning zarur qismlari nur berib
qizitib bo'rttiriladi. Kompakt disklar bilan ishlashga mo'ljallangan diskdon ichida kichik
quvvatda berilgan nur kompakt diskning bo'rtib chiqqan qismlariga borib urilib akslanadi.
Nurning akslanib qaytgani haqidagi signal birlarni, teskarisi esa nollarni ifodalaydi. Hozirgi
davrda sig'imi 10 Gbaytgacha boradigan kompakt disklarni ishlab chiqish yo'lga qo'yilmoqda.
Kompakt disklarda axborot saqlash qulay bo'lsada, uning ish tezligi vinchesternikiga
qaraganda sekindir. Ushbu disklarning diametrlari ham 5.25 yoki 3.5 dyuymlik bo'ladi.
Magnit disklarning yangi xillariga misol sifatida magnitooptik disklarni keltirishimiz
mumkin. Bu disklarni yaratishda magnit va optik texnologiyaning yutuqlari birlashgan.
Magnitooptik disklarning ustunligi ularning sig'imlarining kattaligi, olib yurish mumkinligi ,
ish tezligining kattaligidir. Demak, xuddi shu diametrli egiluvchan disklarga qaraganda
o'rtacha olganda ularning sig'imlari hajmi 300, axborotlarni o'qish yoki yozish tezligi esa 10
barobardan ham ortiq kattadir.
3.Shaxsiy kompyuterning qo'shimcha qurilmalari
Printer - ma`lumotlarni qog'ozga chiqarish qurilmasi. Printerlarning uch xili mavjud:
bosma (matritsa-o'yma qolip), purkovchi, lazerli. Bosma printerda qog'ozdagi bosilayotgan
satr bo'ylab harakatlanadigan maxsus qurilmaga o'rnatilgan metall ignachalar qog'oz va
10

qurilma orasiga o'rnatilgan rangli tasmaga tegib qog'ozda iz qoldirib ma`lumotlarni hosil
qiladi, shu nuqtalarning to'plami esa qog'ozga belgilar yoki shakllarni chiqarilishini
ta`minlaydi.
Metallar (yun. metalleuo - qaziyman, yerdan qazib olaman) - oddiy sharoitda yuqori
elektr o tkazuvchanligi, issiq o tkazuvchanligi, elektr o tkazuvchanligi, elektr magnitʻ ʻ ʻ
to lqinlarini
ʻ yaxshi qaytarishi , plastikligi kabi o ziga xos xususiyatlarga ega bo lgan oddiy ʻ ʻ
moddalar. M.
Ko'rinib turibdiki, bosma printerdan chiqarilayotgan axborotlarning rangi o'rnatilgan
tasma rangiga mos bo'ladi.
Purkovchi printer- qog'ozga chiqariladigan ma`lumotlarni, maxsus idishdagi
suyuqlikni juda kichik naycha teshigidan bosimli purkash yo'li bilan hosil qiladi.
Lazer printeri- ma`lumotlarni chop etishda rang solingan maxsus barabanga
elektr maydonini ta`sir ettirishdan foydalanadi.
Maydon - ochiq, me moriy
ʼ jihatdan tartibga keltirilgan , atrofi bino, inshootlar yoki
daraxtlar bilan to silgan keng satq. To rtburchakli, temperaturapetsiyasimon. doirasimon,
ʻ ʻ
tuxumsimon (oval) va boshqa shakllarda yopiq yoki ochiq holda bo ladi.
ʻ
Bunday printerlar tez va soz ishlaydi, qog'ozga chiqariladigan axborotli mahsulotning
sifati yuqoridir. Bosma yoki purkovchi printer bir minutda bir bet ma`lumot chop etsa, lazer
printerining shunday ko'rsatkichi o'n betdan ortiq. Purkovchi va lazer printerlarda
ma`lumotlarni turli rangli qilib chop etish imkoniyati mavjud.
Yurgichni boshqarish va qo'shimcha boshqarish vazifalarni bajaruvchi qurilmalarning
quyidagi xillari mavjud: "sichqoncha", trekbol, joystik. "Sichqoncha" - biror sirt bo'ylab surib
yurgizilganda ichida joylashgan sharcha harakatga keladi , hosil bo'lgan signallar kompyuterga
uzatiladi va ekranda yurgichning mos harakatlari yuzaga keladi.
11

Harakat - borliqnint ajralmas xususiyati bo lgan o zgaruvchanlikni (q. Barqarorlik vaʻ ʻ
o zgaruvchanlik) ifodalovchi falsafiy kategoriya. H. tushunchasi imkoniyatlarning voqelikka
ʻ
aylanishini, ro y berayotgan hodisalarni, olamning beto xtov yangilanib borishini aks ettiradi.
ʻ ʻ
"Sichqonchada" o'rnatilgan tugmalar ko'magida boshqaruvchi buyruqlarni jo'natish
mumkin.
Trekbol - sichqoncha"ning to'nkarib qo'yilgan holatiga o'xshaydi, undan asosan notebook
xilidagi ko'chma kompyuterlardan foydalaniladi.
Joystik - tugmali harakatlanuvchi maxsus dastadan iborat qurilma , u asosan faqat o'yin yoki
mashq bajaruvchi dasturlarni boshqarishda qo'llanadi.
Plotter (grafyasagich) - chizmalarni qog'ozga chiqarish uchun xizmat qiluvchi
qurilma. Qog'ozda tasvirlanadigan chizmalar tushlangan pero bilan hosil qilinadi. Chizmalar
300x300 sm o'lchamgacha bo'lgan katta qog'ozlarga ham chiqarilishi mumkin.

Skaner - foto rasm, grafik va matn shaklidagi axborotlarni kompyuterga
kiritish uchun ishlatiladi. Demak, rasm, shakl yoki matnni albatta bevosita
kompyuterda hosil qilish shart emas, balki uni oldin tashqarida tayyorlab
olib kompyuterga kiritish sharoitini yaratib, bu rasmdan kompyuterda ko'rsatmali foydalanish
imkoniyatini beradi. Hozirda stol usti skanerlari va qo'l skanerlari keng tarqalgan. Stol usti
skanerlari o'z navbatida planshet, rulon, proeksionxillarga bo'linadi. Skanerning har bir turi
qo'yilgan masalaga mos ravishda bajara oladigan vazifaga qarab o'z joyida qo'llanadi.
Strimer - vinchesterdagi eng zarur axborotlarni buzmasdan asrash uchun , uning nusxasini
ko'chirib zahirada saqlash uchun xizmat qiladigan qurilma. Strimer ma`lumotlarni magnit
12

tasmalarga juda tez ko'chirishni tashkil etadi. Magnit lentalar sifatida audio yoki video
tasmalardan foydalaniladi.
Modem - kompyuter signallarini telefon signallariga aylantiruvchi va
aksincha telefon signallarini kompyuter signallariga aylantirishni ta`minlovchi maxsus
qurilma. Demak, modem telefon tarmoqlari orqali kompyuterlarni o'zaro bog'lash
imkoniyatini yaratib berar ekan. Modem kompyuterda o'zgarmas tok orqali hosil qilingan
signallarni turli chastotali tovush signallarining kombinatsiyasiga aylantiradi va shu jarayonni
teskari tartibda ham bajaradi. Bu esa yakka kompyuterdan foydalanganga qaraganda, ancha
katta hajmdagi axborot bilan ishlash imkoniyatlarini ochib beradi.
Soundblaster - axborot saqlagichlarga yozilgan raqamli audioaxborotni tovushlarga
aylantirib beruvchi qurilma. Soundblaster qurilmasining chiqish qismiga ovoz kuchaytirgich
yoki ovoz kolonkalarini ulash mumkin, bu bilan kompyuterning multimedia imkoniyatlarini
to'liq namoyon etishga yo'l ochiladi.
Multimedia - matn, tovushli ma`lumotlarni, tabiiy va
grafik tasvirlarni birlashtiruvchi axborot
texnologiyasi. Multimedia uchun zamonaviy CD -
ROM texnologiyalar taqdimnomasi ilk marta 1987
yili Sietldagi konferensiyada (Second Microsoft CD -
ROM Conference) bo'lib o'tdi va bu sana video va
audioaxborotli to'laqonli multimedianing paydo
bo'lishining boshlanishi deb hisoblanadi.Dastur kompyuterni tashxis qilish uchun bajaradigan
asosiy vazifa dasturiy ta'minot va apparat haqida imkon qadar ko'proq ma'lumot olishdir.
Muayyan dasturni bajarish uchun etarli resurslar mavjudmi yoki yo'qmi, tizimning
tavsiflarini, tarkibiy qismlarini va ularning holatini tekshiradi. Ayniqsa, kimdir
kompyuterning parametrlarini bilish va xatolarni tuzatishga muhtoj bo'lgan shaxs uchun
13

bunday dasturlar muhimdir. Kompyuteringizda qancha xotira o'rnatilganligini, turini va uyali
sonini aniqlang. Shundan so'ng, yangi mos RAMni tanlash yoki barcha anakart yoki
kompyuterni (noutbukni) almashtirishga to'g'ri keladigan xulosalar chiqarish ancha oson
bo'ladi;
 Kutilgan o'yinni chiqarishga qanday tayyorgarlik ko'rishni tushunish uchun - xotirani
qo'shish, yanada kuchli protsessorni qo'yish, qo'shimcha qattiq disk yoki video kartani xarid
qilish;
 Grafika va markaziy protsessorning temperaturasini aniqlang, termal pasta o'rnini
o'zgartirish kerakligini aniqlang;
 Nima uchun ishlamasligingizni biling o'rnatilgan dasturlar noto'g'ri drayvlar, video xotira
yoki apparat ishlamay qolishi sababli kompyuter o'chadi.
CPU-Z
Zo'r CPU-Z dasturida tarqalgan bepul dasturlashtirilgan interfeys va kompyuterning deyarli
barcha elementlari haqida texnik axborot olish imkonini beradi:
Protsessor (uning modeli, arxitekturasi, rozetkasi, voltaj, chastota, ko'paytma, kesh
o'lchami va yadrolarning soni);
Anakart (marka, model, BIOS versiyasi, qo'llab-quvvatlanadigan xotira turlari);
RAM (tovush, tur va chastota);
Video karta (ism, tovush, tovush, tur va chastota).
Dasturning asosiy afzalliklari - bu tizimning barcha komponentlari haqida rus tilida batafsil
va aniq ma'lumot olish, bu esa professional foydalanuvchilar va havaskorlarga foydali bo'lishi
mumkin.
Minuslar orasida protsessorlarning harorati aniqlanolmaydi.
Speccy
14

Boshqa bepul dastur protsessor va kengashdan boshlab, RAM va optik disklar bilan
yakunlangan barcha asosiy komponentlar va dasturiy ta'minot haqida batafsil ma'lumot olish
imkoniyatini beradi.
Bundan tashqari, Speccy yordamida siz aloqa xatolarini to'g'irlash yoki shamollatish
tizimlarini o'rnatish usullarini topish orqali harorat sensorlaridan ma'lumotlarni olishingiz
mumkin.
Tabiiyki, dastur RAM uyasi sonini belgilaydi, bu kompyuterni yangilash uchun zarur
bo'lgan ehtiyoj va imkoniyatlarni aniqlashda muhim omil bo'lishi mumkin.
Qurilma sotuvga tayyorlanayotganda, Speccy tezda komponentlar ro'yxatini tuzish uchun
foydalanish mumkin - aslida deyarli bir xil bo'lsa, sizda o'rnatilgan kommunal xizmatlarini
ko'rsatishga imkon beradi, buning uchun ko'proq vaqt kerak bo'ladi va ba'zi ma'lumotlar tan
olinmaydi.
Ta'kidlash joizki, dastur ishlab chiquvchilari CCleaner va Defraggler kabi foydali
dasturlarning mualliflari hisoblanadi.
Va uning afzalliklari quyidagilardan iborat:
Aniq va amaliy interfeys;
Muhim ma'lumotlarga tez kirish;
Sizga ruxsat bo'lmasa, masalan, kerak bo'lishi mumkin bo'lgan ilovani o'rnatishingiz shart
emas hisob qaydnomasi ma'mur;
Tanlangan parametrni laganda ichidagi belgi sifatida belgilash orqali real vaqt rejimida
kuzatib borish qobiliyati;
Bir vaqtning o'zida tizim bilan ishlash;
Bepul foydalanish
HWiNFO
15

Rahmat tizim ilovalari HWiNFO, tizim haqida maksimal foydali ma'lumotlarni olishingiz,
alohida apparat tarkibiy qismlarining ishlashini shablon parametrlari va mashhur analoglarning
ishlashi bilan taqqoslashingiz mumkin.
Bundan tashqari, dastur kompyuterning individual elementlari ishlashini taqqoslash uchun
foydalanishingiz mumkin bo'lgan hisobotlarni yaratishga imkon beradi.
Barcha ma'lumotlar juda batafsil, lekin bu faqat asbob-uskunalarga taalluqlidir - bu haqda
o'z yordami bilan bilib bo'lmaydi.
Ammo, bu kamchiliklar deyarli birdir, chunki dastur har qanday turdagi qurilmalar, shu
jumladan eskirgan jihozlar (masalan, IDE va dial-upga kirish uchun modemlar), eski BIOS va
har qanday turdagi video kartalar haqida ma'lumotlarni yig'ishga qodir.
Bundan tashqari, dastur shuningdek, protsessorlarni, xotira va disklarni ham sinovdan
o'tkazishi mumkin. Sinov natijasida olingan ma'lumotlar jurnallarda saqlanishi mumkin. Va siz
muntazam o'zgarib turadigan tovoqlardagi belgilar yordamida individual parametrlarni nazorat
qilishingiz mumkin.
AIDA64 Extreme
Ilovani ishlatish AIDA64 Extreme foydalanuvchiga quyidagi imkoniyatlarni beradi:
Apparat tarkibiy qismlari haqida ma'lumot olish;
Qaysi drayverlar kompyuterda o'rnatilganligini aniqlang va agar kerak bo'lsa, ularning
so'nggi versiyalarini qidirish;
Protsessorning haroratini kuzatib, xatolarga javob berib, ularni tuzatadi;
64-bitlik operatsion tizimlarni sinovdan o'tkazish (32-bitli versiyada - AIDA32 maxsus
versiyasi mavjud) va noyob kommunal vositalar yordamida jihozlar;
Fan pichoqlari va voltajning aylanish tezligini diagnostika qilish va nazorat qilish;
Olingan ma'lumotlarni har qanday formatdagi hujjat sifatida saqlang.
Dasturning afzalliklari - tizim va kompyuter haqida deyarli barcha foydali ma'lumotlarni
olish.
16

Kamchiliklar orasida bepul demo versiyasining cheklovlari va ilovaning yuqori xarajati,
ayniqsa, ichki foydalanuvchilar uchun.
PassMark ishlash testi
PerformanceTest dasturi sizning kompyuteringiz ishlashini boshqa qurilmalarning ish
faoliyatini solishtirish uchun foydalanishingiz mumkin bo'lgan testlar to'plamidir.
Foydali dasturning eng so'nggi versiyasi o'rnatilgan 27 ta dastur bo'lib, ularning har biri o'z
ma'lumotlarini aniqlash uchun javobgardir.
Ular orasida quyidagi testlar mavjud:
Protsessor (shifrlash, ma'lumotlarni siqish va hisoblash tezligi uchun);
Video-kartalar (2D va 3D grafikalar bit-mapped displey, animatsiya, DirectX kabi grafik
paketlar bilan muvofiqligi uchun);
Qattiq disk (yozish, o'qish va ma'lumotni qidirish tezligi uchun);
Optik drayvlar (o'qish tezligi, ma'lumotlarni saqlash;
RAM (ma'lumotlarga kirish, tezlik).
Natijalar eng mashhur formatlarda - HTML dan Wordga saqlanadi, undan keyin ularni
yuborish mumkin elektron pochta , veb-sayt kodiga joylashtiring, matn muharriridan tahrirlang
yoki chop qiling.
Va testlarni o'zlarining yangi xususiyatlarini qo'shib, ilovaga import qilish mumkin.
PerformanceTest-ning asosiy vazifalari quyidagilardir:
Minimal yoki optimal o'yin talablari bilan taqqoslash uchun kompyuterning imkoniyatlarini
aniqlash;
Dazmolning ishlamay qolishi uchun ehtiyot qismlarni tekshirish;
Kompyuter konfiguratsiyasini yangilash yoki yangisini xarid qilishda qaror qabul qilishda
yordam berish;
O'zingizning sinovlaringizni yaratish.
17

Shu bilan birga, dastur bepul tarqatilmaydi. Grafik testlarni takomillashtirishni o'z ichiga
olgan xususiyatlarining bir qismi faqat sotib olishingiz kerak bo'lgan versiyadan foydalanish
mumkin.
Erkin foydalanish mumkin bo'lgan dastur yetarli darajada funktsiyali bo'lsa-da, turli xil
sozlamalardan foydalanishga imkon beradi
CrystalDiskMark
Har qanday turdagi qattiq disklar (HDD yoki SSD) va har qanday interfeys bilan testlarni
o'tkazish uchun kichik o'lchamdagi va shuning uchun tarmoq dasturidan tezda yuklab olingan.
Utility tomonidan aniqlangan asosiy parametrlarni yozish va o'qish tezligi.
Natijada rohib bo'lmagan kishi uchun foydali bo'lishi mumkin emas rivojlangan soni, deb,
lekin tajribali foydalanuvchi va muammo diskini mavjud nima belgilaydi kishi uchun, u deyarli
mukammal.
Ushbu test bir nechta marta ketma-ket o'tkazilishi va natijalarni avtomatik ravishda o'rtacha
aniqlashi mumkin.
SpeedFan
kompyuter muammolarni topish mumkin Application - har xil turdagi interfeysli
Motherboard va grafik kartalari, disk, protsessor va sovutish bartaraf.
Kichik bir ahvolga tushgan narsalar ba'zi ma'lumotlardan o'qish qiyinligi qattiq disklar ,
IDE ulagichi bilan bog'langan.
Biroq, ushbu dasturiy ta'minotning funktsional imkoniyatlari quyidagilardan iborat:
Fan tezligi va voltaj sozlashlari;
Protsessor uchun harorat limitlarini belgilash, bu esa ilovaning foydalanuvchiga xabar
berishi;
Xotirani bekor qilish turli xil turlari (SDRAM dan DDR4gacha).
In oxirgi versiyalar Yordamchi dastur Windows 10 uchun mavjud. Dastur ko'p tilli,
jumladan rus tilida ishlaydi.
18

uning asosiy afzalliklari A foydalanuvchi (har bir shunga o'xshash dastur qilish mumkin)
Agar muammo javob uchun bir ogohlantirish, balki tizim tepsisinde bir nazorat harorat ekran
nafaqat o'z ichiga oladi.
Bundan tashqari, SpeedFan bepul tarqatiladi.
SIW
Tizimni va komponentni sozlashni aniqlashni istagan kompyuter foydalanuvchilari,
shuningdek, Windows uchun System Info deb nomlangan SIW kabi dasturlardan ham
foydalanishlari mumkin.
U kichik o'lchamli va soddalashtirilgan interfeysga ega, standart Windows yordam
dasturlarini eslatadi va foydalanuvchi uchun barcha kerakli ma'lumotlarni taqdim eta oladi.
Misol uchun, SIW dan foydalanishni bilib olishingiz mumkin so'nggi yangilanishlar
tizimlar fayllari yoki papkalari, shuningdek haydovchilar, ishlaydigan jarayonlar va xizmatlar
haqida ma'lumot olish va "Task menejeri" dan batafsilroq ma'lumot olishadi.
Tijorat yoki korporativ foydalanish uchun siz litsenziyani sotib olishingiz kerak.
Natijalar
Uskunalarni sinovdan o'tkazish uchun dasturlar soni operatsion tizim etarlicha katta.
Deyarli har doim kompyuterning parametrlarini va temir buzilishini nazorat qilish uchun
yangi ilovalar yaratilmoqda.
vaqt tejash va yuklab holda - Lekin bir dastur ro'yxatda taqdim siz emas, balki o'nlab, faqat
2-3 dasturini o'rnatish tomonidan imkon qadar samarali Buning uchun imkon beradi qo'shimcha
fayllar kompyuterdan virusni tasodifan kiritish xavfi mavjud.
Bundan tashqari, agar tarmoqqa ulanish imkoni bo'lmasa, ba'zi bir parametrlarni o'rganish
imkonini beradigan Windows-ning bir qator yordamchi vositalari mavjud.
Video:
Salom, aziz o'quvchilar! Ko'pgina kompyuter foydalanuvchilari kompyuterning bir
vaqtning o'zida abadiy yopilishi mumkinligini o'ylamaydilar. Ha, ha, bu har qanday kompyuter
19

bilan mutlaqo sodir bo'lishi mumkin. Tez-tez muammo bor yangi kompyuter ishdan bosh
tortadi.
Ammo eng yomoni, agar kompyuterning ishdan chiqishi to'satdan paydo bo'lsa. Bunday
holda, muammoni to'g'ri aniqlash kerak, chunki ba'zan ta'mirlash kerak emas. Bunday holatlarda
siz uchun eng yaxshi yordamchi xizmat qiladi . Va bir nechta dastur bo'lishi mumkin, bu sizning
aniq tashxisotingizga bog'liq.
Shunday qilib, bugungi maqolada kompyuteringizni tashxislash uchun dasturlarni ko'rib
chiqamiz. Kompyuterning juda kerakli bo'lmagan holatni tasavvur qiling va tez-tez sabablar
kompyuterning doimo o'z-o'zidan yopilishi va, albatta, uning muzlashi. Savol tug'iladi: Muammo
nima va, eng muhimi, nima sabablar?
Avvalo, siz noto'g'ri ishlash sabablarini aniqlashingiz kerak. Ma'lumki, noqulay iqlim va
chang kompyuter komponentlarining holatini sezilarli darajada yomonlashtiradi. Temir
tanqisligining asosiy sabablari:
- kontaktlarning oksidlanishi;
- konnektor va chiplardagi changni va ularning haddan tashqari qizishi;
- yomon sovutish tufayli ortiqcha qizib ketish;
- kuchlanish atlatması;
- energiya ta'minoti qurilmasining beqarorligi;
- noto'g'ri topraklama.
Avvalgi maqolalardan birida yuqorida sanab o'tilgan xatolar, ularni qanday tuzatish
kerakligi, nima qilish kerakligi haqida batafsil ma'lumot berdim. Quyidagi maqolalarni o'qib
chiqing:
Kompyuter diagnostikasi dasturi
Birinchi usul Tashxis juda qiyin, ammo samarali. Siz issiqlikni tekshirish uchun sizning
qo'lingiz bilan tegib, alohida birliklarni ishlashini tekshirishingiz mumkin. Kompyuterni 60
soniyadan so'ng, protsessor, chipset, video karta birligi va xotira kartasi iliq bo'lishi kerak. Agar
20

ular issiq bo'lsa, bu ko'rsatkich bu elementlar uchun oziq-ovqat ta'minlangan degan xulosaga
keladi. Ishchilar bo'lishi kerak.
Agar sizda hech qanday fikr yo'q bo'lsa tizim birligi , unda bu holda yuqorida ko'rsatilgan
chegara taklif qilishni qat'iy tavsiya qilmayman. Va men kompyuter komponentlari haqida
qisqacha ma'lumotni maqolani o'qishni tavsiya etaman.
Ikkinchi yo'l apparat diagnostikasi ko'proq ilmiy va ba'zi muhandislik qobiliyatlarini talab
qiladi. Turli elementlarda potentsialni o'lchashdan iborat. Bu osiloskopni va sinovni talab qiladi.
Eng yaxshi kabellar diagrammasi bo'lishi kerak anakart PC, chunki u juda ko'p qatlamlarga ega
va ba'zi signallar juda aniq emas.
O'lchovlar kirish inshootlarining quvvatli elementlari, shuningdek shlang va
stabillashadigan kondansatörler, +5 va +3.3 V bo'lishi bilan boshlanadi, soat generatorlari
ishlashi tekshiriladi. Shundan keyin protsessorning soketida standart signallarning mavjudligini
tekshirishingiz kerak. So'ngra, portlar va uyalardagi signallarni tekshiring. Mantiqiy elementlar
eng so'nggi nuqtada eng yaxshisi hisoblanadi, chunki ularni tez-tez ta'mirlash asossizdir.
Umuman olganda, bu sohadagi bilimlar sizga ortiqcha kerak bo'lmaydi.
Oxirgi usul apparat diagnostika - bu professional vositalar. Bunga ROK tomonidan
yaratilgan DP-1 diagnostika kartalari va PC-3000 kompleksi kiradi. Bepul "onalar" uyasiga
maxsus diagnostika to'lovi o'rnatiladi. Kompyuterni yoqqaningizdan so'ng, ko'rsatkich o'n
oltilikda xato kodini ko'rsatadi. Kartani ishlatish muammoni lokalizatsiya qilish imkoniyatini
sezilarli darajada oshiradi. DP-1dan foydalanish CPU protsessorining normal ishlashi uchun
mo'ljallangan bo'lib, u kamdan-kam hollarda bajarilmaydi.
Dastur diagnostika usullari
Keling, hozir borligini bilaylik kompyuter diagnostika dasturi, natijalari noto'g'ri tugunni
aniqlashga yordam berdi yoki hech bo'lmaganda ma'lum bir parametr o'zgarishini tavsiflaydi.
21

Agar sizning kompyuteringiz yoqilmasa, lekin beqarorlik mavjud bo'lsa, BSODning
ko'rinishi, ko'k ekran o'lim), bu ko'pincha mahalliy haddan tashqari issiqlik, overclocking yoki
xotirada "parchalar" va "qattiq" xatolar oqibatidir.
Ularning ishlarini DOS ostida tekshirish mumkin tizim diskida . Buning uchun quyidagi
vositalardan foydalanish yaxshidir:
- AnVir Vazifa menejeri - OSni diagnostika qilish va saqlash uchun yordamchi dastur;
- Viktoriya - sinov uchun foydali dastur qattiq disk ;
- SpeedFan - fan tezligini, shuningdek, kompyuterdagi haroratni o'lchash imkonini
beruvchi dastur.
- Memtest 86 - tekshirish dasturi rAM xatolar uchun;
- AIDA 64 - kompyuter haqida ma'lumot beruvchi yordamchi dastur. Quyida ushbu
dasturning umumiy ko'rinishi keltirilgan.
Har bir dasturni ta'riflash uchun menimcha, hech qanday mantiqqa o'rin yo'q, faqat shuni
ayta olamanki, bunday dasturlar mavjud, faqat qidirish mexanizmlaridan foydalanish va ularni
yuklab olish qoladi.
Professional qayta tiklash va "qattiq" test uchun MHDD yoki HDDUtility-dan foydalaning,
bu faqat MS-DOS 6.22 da ishlaydi. Va yomonni tekshirish va tashxislash uchun, Norton Disk
Direktoridan foydalanish yaxshidir.
Va, albatta, lazzatlanmang, vaqti-vaqti bilan kamida kompyuteringizni yig'ib olingan oddiy
tozalashni amalga oshiring tizim fayllari Masalan, sizga maslahat beraman cCleaner dasturi .
Quyida keltirilgan ushbu dasturdan qanday foydalaniladi?
Bundan tashqari, butun kun davomida kuyish testida barqarorlik sinovini o'tkazish orqali,
to'liq Windows-ning apparat sinovlari faqat Windows ostida amalga oshirilishi mumkinligini
esga olish kerak. Bunday testlar quyidagilarni o'z ichiga oladi:
- CPU stabilligi testi;
- CPU Hi-T Professional edition;
22

$- Bionic CPU Keeper; - Issiq CPU testeri; - DiskSpeed 32; Bugungi maqolani - "Kompyuterni tashxislash dasturi" ni yakunlashni istardim, shuning uchun har qanday muammolar va noto'g'ri ishlashni oldindan oldini olish mumkin, va buni bartaraf etishdan ko'ra ancha osonroq. Shu sababli muntazam ravishda (har haftada bir marta) elektr ta'minoti parametrlarini kuzatib borish, qattiq diskdagi SMART parametrlarini ko'rish, CPU harorati monitoringi va tashqi tovushlarning yo'qligini kuzatish kerak. Keyingi sonda biz =\ u003e ni bilib olamiz Qanchadan-qancha qadrdon o'quvchilarni tashxis qilish uchun qanday dasturlarni qo'llash kerak edi. Izohlarda sizning istaklaringizni qo'shsangiz juda xursand bo'lardim. Xullas, bugungi kunda hammasi barchaga ma'lum! Hurmatli foydalanuvchilar, agar har qanday savol bor yoki ushbu moddaning yoki bir butun bo'lib, butun internet resurs mavzusi masalani tegishli narsa qo'shish istayman, bu maqolani o'qib chiqib, siz savollar, takliflar, talablarini so'ra kommentariy.Takzhe formasini foydalanishingiz mumkin .. Shunday qilib, bugungi kunga kelib, bugungi kunda sizga aytmoqchi bo'lgan hamma narsa aslida. Men ushbu maqolada siz qiziqarli va foydali ma'lumotlarni topganingizni umid qilaman. Men, o'z navbatimda, ushbu maqola yoki umuman butun sayt haqida savollaringiz, xohishlaringiz yoki takliflaringizni kutib turaman Ko'pgina zamonaviy foydalanuvchilar mutlaqo har qanday kompyuter bilan yuz berishi mumkin bo'lgan kompyuterning mutlaqo birdan kesilishi mumkinligini bilishmaydi. Shuni ta'kidlash kerakki, juda tez-tez yuz beradigan turli muammolar mavjudki, hatto butunlay yangi kompyuter odatdagi ishlashni to'xtatadi. 23$