Davlatning oilani muhofaza qilish sohasidagi siyosati - Педагогика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	10000UZS
Размер	1.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	06 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Педагогика

Davlatning oilani muhofaza qilish sohasidagi siyosati

Купить

DAVLATNING OILANI MUHOFAZA QILISH SOHASIDAGI SIYOSATI

REJA:
KIRISH
ASOSIY QISIM
1. Oila jamiyatning asosiy bo’g’ini
2. Oilaning jamiyat va davlat himoyasida bo’lishi
3. Oila huquqining tamoyillari.
4. Bugungi kunda Oila masalasiga qaratilayotgan etibor
XULOSA
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

KIRISH
Mavzuning dolzarbligi. Oila muqaddas! Milliy qadriyatlarimizga asoslangan
holda, ishonch bilan aytishimiz mumkinki, o’zligini anglagan har qanday inson o’z
oilasi va o’z yaqinlari, vatandoshlari to’g’risida qayg’urmasa. Darhaqiqat,
Hurmatli yutrboshimiz “Yuksak ma’naviyat-yengilmas kuch” asarlarida -“har
qaysi millatning o’ziga xos ma’naviyatini shakllantirish va yuksaltirishda, hech,
shubhasiz, oilaning o’rni va ta’siri beqiyosdir”- deb ta’kidlaganlagan edilar.
Davlatning rivoji va taraqqiyoti, yurt tinchligi, xalq faravonligi va jamiyatning
yuksak darajada rivojlanishi oila hamda oiladagi tarbiya bilan bevosita bog’liq.
Ertangi kun ijodkori, siz bilan bizning umidimiz, davlatning rivoji va taraqqiyoti,
yurt tinchligi, xalq faravonligi va jamiyatning yuksak darajada rivojlanishi oila va
oiladagi tarbiya bilan hamda kamol topayotgan umidli yosh barkamol avlod bilan
bevosita bog’liq. Mustaqil O’zbekistonda bu borada amalga oshirilayotgan
tadbirlar hamda erishilgan yutuqlar dunyo hamjamiyati tomonidan tan olinib,
yuksak baholanmoqda. Biz bundan haqli ravishda g’ururlanishimiz va
faxrlanishimiz mumkin. Shu bois, O’zbekiston Respublikasi oila huquqi, uning
tizimi va tamoyillari mavzusidagi bitiruv malakaviy ishi bugungi kunda dolzarb
ahamiyatga ega mavzulardan biridir.
Kurs ishining maqsadi. Mazkur kurs ishining maqsad va vazifalari aniq
belgilangan bo’lib, ish reja asosida yozilgan. Bunda oila huquqi tushunchasi va
huquqiy asoslari hamda oila huquqi tizimini, oilaviy huquqiy-munosabatlarning
turlari va oila huquqining tamoyillarini, nikoh, oila munosabatlari bu
munosabatlarda er-xotin, ota-ona, farzandlar va boshqa qarindoshlar o’rtasidagi
oilaviy munosabatlarni tahlil qila olish, oila qonunchiligi me’yorlarini tushunish va
qo’llay olish malakalarini shakllantirishdagi huquqiy bilimlar vositasida huquqiy
madaniyatni yuksaltirishga qaratilgandir.

Kurs ishining vazifalari. Oila sohasidagi huquqiy munosabatlarning asosiy
manbayi O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi hisoblanadi. Jamiyat va
davlatning oilaga g‘amxo‘rligi ijtimoiy siyosatimizning muhim yo‘nalishiga
aylangan.
- er-xotinning (shaxsiy va mulkiy) huquqlari va majburiyatlari;
- ota-onaning (shaxsiy va mulkiy) huquqlari va majburiyatlari;
- nikoh tuzishda teng huquqlilik;
- voyaga yetmagan bolalarning (shaxsiy va mulkiy) huquqlari va majburiyatlari;
- ota-onalar va bolalar, er-xotin, sobiq er-xotin, qarindoshlar va boshqa
shaxslarning aliment majburiyatlari; - nikohning tugatilish asoslari;
- er-xotinning umumiy mol-mulkka egalik qilish, foydalanish va uni tasarruf etish
huquqi;
- nikoh shartnomasini tuzishda er-xotinning huquqlari va majburiyatlari;
- farzandlikka olish tartibi;
- bolaning huquq va manfaatini himoya qilish bo‘yicha ota-onaning huquq va
majburiyatlari;
- ota-onaning bolani tarbiyalash hamda ung - ota-onalik huquqidan mahrum qilish
asoslari;
- vasiylik va homiylikka murojaat etish huquqi.
Kurs ishining ob’yekti, subyekti va predmeti. Har qanday boshqa
munosabatlarda bo‘lganidek, oilaviy huquqiy munosabatlarda ham uch element:
ob’yekt, subyekt, predmeti, subyektiv huquq va majburiyatlarni ko‘rishimiz
mumkin.
Oilaviy munosabatlarning subyekti bo‘lib, er-xotin, ota-ona, bolalar, vasiylar va
homiylar, boshqa qarindosh-urug‘lar hamda oila qonunlari sohasida u yoki bu
munosabatlarni hal etishda ishtirok etuvchi yuridik shaxslar, fuqarolar uyushmasi,
muassasalar, organlar, ijtimoiy birlashmalar hisoblanadi.
Oila a’zolariga, oilaning sobiq a’zolariga tegishli qonun bilan himoya qilinadigan
axloqiy va moddiy qadriyatlar yuzasidan oila huquqi subyektlari qabul qiladigan
harakat va qarorlar oilaviy huquqiy munosabatlarning obyektlari bo‘lishi mumkin.

Kurs ishining amaliy ahamiyati. Kurs ishining amaliy ahamiyati shundan
iboratki undagi huquqiy madaniyat va uning tarixiy shakillari hamda
shkillanishining ijtimoiy, ta’limiy va metodik asoslarning tahlil qilishi ochib
berishi, demokratik jamiyat uchun muhum bo’lgan bu vazifalarni o’quvchilarda
shakillantrish hamda rivojlantrishning ilmiy asoslarini yaxshiroq bilib olishga
yordamlashadi.
Kurs ishining tuzulishi va hajmi. Kurs ishiga kirish, asosiy qism, 4 ta paragrif,
xulosa va foydalanilgan adabiyotlar ro’yxatidan iborat.

1. Oila jamiyatning asosiy bo’g’ini
О il а j а miyat t а ri х id а а z а ld а n m а vjud bo’lm а g а n. Ibtid о iy j а m оа tuzumining
birinchi b о sqichid а , kishil а r to’d а -to’d а bo’lib yash а yotg а n d а vrd а jinsl а r о r а sid а gi
mun о s а b а tl а r mu а yyan t а rtib-q о id а g а eg а bo’lm а y, to’d а d а gi b а rch а erk а kl а r v а
а yoll а r bir-birl а rig а umumiy er- хо tin his о bl а ng а n. L е kin, bu о il а l а rd а h а li er- хо tin
nik о hi b а rq а r о r а l о hid а х o’j а likk а eg а bo’lm а g а n. Ijtim о iy ishl а b chiq а rish
ch о rv а chilik v а d е hq о nchilikning riv о jl а nishi bil а n erk а kl а r m е hn а tining q а dri
о shdi, m а hsul о t ishl а b chiq а rishd а ulushi о rtdi, bin о b а rin, ul а rning ijtim о iy m а vq е i
h а m tubd а n o’zg а rdi.
Mаvjud qоidа tаrtiblаr — fаrzаndlаrning оnаgаginа tеgishli bo’lishi, оnа
mulkigа mеrоsхo’r sаnаlishi erkаklаrning yangi mаvqеigа zid kеlib qоldi. Nаtijаdа
оtа хuquqigа аsоslаngаn pаtriаrхаl оilа vujudgа kеldi. Оilа хаlqning, jаmiyatning
hаyoti, turmushigа оid urf-оdаtlаrni o’zidа sinоvdаn o’tkаzаdi. Yaхshilаrini o’z
bаg`ridа аsrаb-аvаylаb kеlаjаk аvlоdlаrgа еtkаzаdi. Оilа o’z fаrzаndlаrini
tаrbiyalаb, ulаrgа umuminsоniy qаdriyatlаrni singdirish bilаn ulаrgа bоshlаng`ich
ij-timоiy yo’nаlish bеrаdi. O’z fаrzаndlаrini kаttа оqimgа — jаmiyatgа qo’shish
bilаn esа оilа jаmiyat yo’nаlishi, iqtisоdiyoti, mаdаniyati vа mа`rifаtini hаm
bеlgilаshgа o’z tа`sirini ko’rsаtаdi. SHuning uchun hаm Shаrqdа оilа
qаdimqаdimdаn muqаddаs qo’rg`оn hisоblаnib kеlingаn. Хususаn, o’zbеk
оilаlаrining sеrildizlik, sеrbutоklik хususiyatlаri hоzir hаm sаqlаnib turibdi.
O’zbеklаrdа оilаlаrning muаyyan turmush tаrzi shаkllаnib hаyotiy tаjribа оrttirib
bоrishi, tеjаmli vа sаrishtа ro’zg`оr tutishi, fаrzаndlаrni оdоbli, mа`nаviy еtuk
bo’lib kаmоl tоpishidа kеksаlаr, оtа-оnаning rоli kаttа. o’zbеk оilаlаri o’zlаrining
mustаhkаmligi, sаrаnjоm-sаrishtаligi, bоlаjоnligi, qаrindоsh-qоndоshlik rishtаlаrini
hurmаt qilishi, mехr-оqibаtli vа bоshqа qаdriyatlаri bilаn аjrаlib turаdi.
O’zbеkistоnning dаvlаt mustаqilligi tufаyli хаlqimizning аzаliy milliy urf-оdаt vа
mаrоsimlаri qаytаdаn tiklаnа bоshlаndi, bu udumlаr оilаni mustаhkаmlаshdа
muhim o’rin egаllаydi. O’zbеkistоn hukumаti оilа mаsаlаlаrigа dаvlаt siyosаti
dаrаjаsidа bаjаrilishi lоzim bo’lgаn ustuvоr vаzifа sifаtidа qаrаydi. O’zbеkistоn

Rеspublikаsi Kоnstitutsiyasining 63-mоddаsigа kurа, оilа jаmiyatning аsоsiy
bo’g`ini hisоblаnаdi, u jаmiyat hаmdа dаvlаt tоmоnidаn muhоfаzаdа bo’lish
huquqigа egа. Оnаlik vа bоlаlikni muhоfаzа qilish bo’yichа bоshqа qоnuniy
hujjаtlаr hаm qаbul qilinib, аmаliy tаdbirlаr bеlgilаngаn. Оilаni jаmiyatning rаvnаq
tоpilishidаsh tutgаn o’rni vа ishtirоkini yanаdа оshirish, оilа lаrning huquqiy,
ijtimоiy, iqtisоdiy, mа`nаviy-ахlоqiy mаnfааtlаrini vа fаrоvоnligini yaхshilаshni
dаvlаt tоmоnidаn qo’llаb-quvvаtlаshni kuchаytirish hаmdа izchil tа`minlаsh
mаqsаdidа O’zbеkistоn Rеspublikаsi Prеzidеnti 1998 yilni «Оilа yili» dеb e`lоn
qildi. Shungа аsоsаn, оilа mаnfааtlаrini tа`minlаsh bоrаsidа аmаlgа оshirilаdigаn
tаdbirlаr to’g`risidа dаvlаt dаsturi ishlаb chiqildi. O’zbеkistоn Rеspublikаsi хоtin-
qizlаr qo’mitаsi huzuridа Rеspublikаsi «Оilа» ilmiy-аmаliy mаrkаzi tаshkil etildi.
Оilаviy hаyot mаsаlаlаrini huquqiy tаrtibgа sоlishgа bаg`ishlаngаn O’zbеkistоn
Rеspublikаsining оilа kоdеksi qаbul qilingаn. Bахtli оilаlаr tufаyli bахtli jаmоа
vujudgа kеlаdi. Chunki, bахtli оtаоnаlаr bахtli bоlаlаrni ulg`аytirаdilаr. Bir-birigа
mеhr qo’ygаn оtа-оnаlаrning fаrzаndlаri hаm birbirlаrigа mеhr qo’yadilаr. Оilа hаr
bir хаlqning, millаtning dаvоmiyligini sаqlаydigаn, milliy qаdriyatlаrning rivоjini
tа`minlаydigаn, yangi аvlоdni dunyogа kеltirib, uni mа`nаviy vа jismоniy
bаrkаmоl qilib tаrbiyalаydigаn, jаmiyatning аsоsiy nеgizi hisоblаnuvchi muqаddаs
mаskаndir. Оilа tаbiаtning eng go’zаl mo’jizаlаridаn biri bo’lib, u insоnlrgа хоs
“tаbiiy-biоlоgik”, iqtisоdiy, huquqiy, mа`nаviy munоsаbаtlаrigа аsоslаngаn
ijtimоiy birlikdir. Оilа – kishilаr hаyotining eng muhim qismi, fuqаrоlik
jаmiyatining tаyanch nuqtаsidir. Bu muqаddаs mаskаndа insоn dunyogа kеlаdi,
аynаn mаnа shu еrdа u mа`nаviy vа ахlоqiy jihаtdаn kаmоl tоpаdi. Оilаdа mеhr-
muhаbbаtning yuzаgа kеlishi vа hukm surishi uchun quyidаgi shаrtlаrning bo’lishi
ko’zdа tutilаdi: – оilа а`zоlаrining birbirini qаdrlаshi; – оilа а`zоlаrining bir-
birlаrigа ishоnishi vа himоyalаshi; – yaqinlik, o’zаrо yordаm vа o’y-fikrlаrini
o’rtоqlаshish; – mаs`uliyatni his qilishlаri (оtаоnаlаrning o’z burch vа
mаs`uliyatlаrini his etishi); – qiyinchiliklаrgа qаrshi birgаlikdа kurаshib, ulаrni hаl
qilishlаri; – o’zligini ifоdа etа оlish vа bахtli yashаsh uchun munоsib muhit yarаtа

оlish; – sоg`lоm mоddiy vа mа`nаviy hаyotgа egа bo’lishlаri; Yuqоridа sаnаb
o’tilgаn ehtiyojlаr оilа muhitidа qоndirilmоg`i lоzim.
Pаyg`аmbаrimiz аlаyhissаlоm bir hаdislаridа: “Nikоh mеning sunnаtimdir, kim
sunnаtimdаn vоz kеchsа, u mеndаn emаs” (ya`ni ummаtim emаs), dеgаnlаr (Ibn
Mоjа rivоyati).
Oila sohasidagi huquqiy munosabatlarning asosiy manbayi O‘zbekiston
Respublikasining Konstitutsiyasi hisoblanadi. Jamiyat va davlatning oilaga
g‘amxo‘rligi ijtimoiy siyosatimizning muhim yo‘nalishiga aylangan. Oila sog‘lom
ekan – jamiyat mustahkam, jamiyat mustahkam ekan – mamlakat barqarordir.
Shuning uchun ham oila jamiyatning asosiy bo‘g‘ini sifatida e’tirof etilib,
bolaning shaxs sifatida shakllanishi, kelgusida jamiyatda o‘z o‘rnini topishi hamda
ma’naviy barkamol inson bo‘lib yetishishida asosiy poydevor hisoblanadi.
Xalqimiz tarixiga nazar tashlasak, eng qadrli an’analar: halollik, rostgo‘ylik,
ornomus, sharm-u hayo, mehr-u oqibat, mehnatsevarlik kabi barcha insoniy
fazilatlar eng avvalo oilada shakllangan. Odobli, bilimdon va aqlli, mehnatsevar,
imone’tiqodli farzand nafaqat ota-onaning, balki butun jamiyatning eng katta
boyligidir
Oila munosabatlarining O‘zbekiston Respublikasi qonunlarida aks ettirilishi oilani
yuksak axloqiy-ma’naviy normalar asosida mustahkamlashning yorqin
namunasidir. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasida O‘zbekiston
fuqarolari bolalarni voyaga yetgunlariga qadar boqish va tarbiyalashga majburligi,
farzandlar ota-onalari to‘g‘risida g‘amxo‘rlik qilishlari va ularga yordam berishlari
shartligi ko‘rsatib o‘tilgan. Farzandlar ota-onalarining nasl-nasabidan va fuqarolik
holatidan qat’i nazar, qonun oldida tengdirlar, onalik va bolalik davlat tomonidan
muhofaza qilinadi.
O‘zbekiston Respublikasining Oila kodeksi.
Oilaning jamiyatdagi rolini ta’minlashda, uning huquqiy muhofazasi va ijtimoiy
mavqeyini mustahkamlashda Oila kodeksining roli kattadir. O‘zbekiston
Respublikasining Oila kodeksi jahon hamjamiyatida umumiy e’tirof etilgan

huquqiy normalarga to‘la mos ravishda tuzilgani holda, «oila — jamiyatning
tayanch tuzilmasidir», degan g‘oyaga asoslangan.
Oila to‘g‘risidagi qonun hujjatlarining vazifalari oilani mustahkamlashdan,
oilaviy munosabatlarni o‘zaro muhabbat, ishonch va hurmat, hamjihatlik, bir-biriga
yordam berish hamda oila oldida uning barcha a’zolarining mas’ulligi hissi asosida
qurishdan, biron-bir shaxsning oila masalalariga o‘zboshimchalik bilan
aralashishiga yo‘l qo‘ymaslikdan, oila a’zolari o‘z huquqlarini to‘sqinliksiz amalga
oshirishini hamda bu huquqlarning himoya qilinishini ta’minlashdan iboratdir.
Oilaviy munosabatlarni tartibga solish erkak va ayolning ixtiyoriy ravishda nikoh
ittifoqini tuzishi, er va xotinning shaxsiy hamda mulkiy teng huquqliligiga
asoslanadi.
Oila to‘g‘risidagi qonun hujjatlari bilan tartibga solinadigan munosabatlar
Oilaviy huquqiy munosabatlar deganda fuqarolar o‘rtasida bo‘ladigan va oilaviy
huquqiy normalar bilan tartibga solinadigan ijtimoiy munosabatlar tushuniladi.
Oila huquqi oila a’zolari o‘rtasidagi shaxsiy nomulkiy va mulkiy munosabatlarni
tartibga soladi. Shaxsiy nomulkiy munosabatlarga er-xotinning familiyasi, bolalar
tarbiyasi, oila turmushi masalalarini hal qilish, mashg‘ulot turi, kasb va turar joy
tanlash huquqlari kiradi.
Er va xotinning nikoh davomida orttirgan umumiy mulklari, shuningdek, nikoh
qayd etilgunga qadar bo‘lajak er-xotinning umumiy mablag‘lari hisobiga olingan
mol-mulklari, agar qonun yoki nikoh shartnomasida boshqacha holat ko‘zda
tutilmagan bo‘lsa, ularning birgalikdagi umumiy mulki hisoblanadi va mulkiy
munosabatlar bilan tartibga solinadi. Oilaviy-huquqiy munosabatlar o‘zining ba’zi
bir belgilari bilan fuqarolik-huquqiy munosabatlarga o‘xshab ketadi.
Biroq bu o‘xshashlik faqat tashqi ko‘rinishdir. Fuqarolik huquqiy
munosabatlarning asosini mulkiy munosabatlar, oilaviy huquqiy munosabatlar
asosini esa mulkiy bo‘lmagan shaxsiy munosabatlar tashkil etadi. Oila huquqi
birinchi navbatda shaxsiy munosabatlarni tartibga soladi.

Fuqarolarning O‘zbekiston Respublikasi oila qonunlarida nazarda tutilgan
huquqlari, erkinliklari va majburiyatlari tarkibiga quyidagilar kiradi:
- er-xotinning (shaxsiy va mulkiy) huquqlari va majburiyatlari;
- ota-onaning (shaxsiy va mulkiy) huquqlari va majburiyatlari;
- nikoh tuzishda teng huquqlilik;
- voyaga yetmagan bolalarning (shaxsiy va mulkiy) huquqlari va majburiyatlari;
- ota-onalar va bolalar, er-xotin, sobiq er-xotin, qarindoshlar va boshqa
shaxslarning aliment majburiyatlari; - nikohning tugatilish asoslari;
- er-xotinning umumiy mol-mulkka egalik qilish, foydalanish va uni tasarruf etish
huquqi;
- nikoh shartnomasini tuzishda er-xotinning huquqlari va majburiyatlari;
- farzandlikka olish tartibi;
- bolaning huquq va manfaatini himoya qilish bo‘yicha ota-onaning huquq va
majburiyatlari;
- ota-onaning bolani tarbiyalash hamda ung - ota-onalik huquqidan mahrum qilish
asoslari;
- vasiylik va homiylikka murojaat etish huquqi.
Ota-onalik huquqidan mahrum etish instituti oilaviy huquqiy munosabatlarda
alohida o‘rin tutadi. Oilaviy huquqiy munosabatlar deganda fuqarolar o‘rtasida
bo‘ladigan va oilaviy huquqiy normalar bilan tartibga solinadigan ijtimoiy
munosabatlar tushuniladi.
Oila huquqining subyektlari
Har qanday boshqa munosabatlarda bo‘lganidek, oilaviy huquqiy munosabatlarda
ham uch element: subyekt, subyektiv huquq va majburiyatlarni ko‘rishimiz
mumkin.
Oilaviy munosabatlarning subyekti bo‘lib, er-xotin, ota-ona, bolalar, vasiylar va
homiylar, boshqa qarindosh-urug‘lar hamda oila qonunlari sohasida u yoki bu
munosabatlarni hal etishda ishtirok etuvchi yuridik shaxslar, fuqarolar uyushmasi,
muassasalar, organlar, ijtimoiy birlashmalar hisoblanadi.

Oila a’zolariga, oilaning sobiq a’zolariga tegishli qonun bilan himoya qilinadigan
axloqiy va moddiy qadriyatlar yuzasidan oila huquqi subyektlari qabul qiladigan
harakat va qarorlar oilaviy huquqiy munosabatlarning obyektlari bo‘lishi mumkin.
5) Oilaviy munosabatlarda fuqarolarning teng huquqliligi.
Oilaviy munosabatlarni tartibga solish erkak va ayolning ixtiyoriy ravishda
nikohlanib tuzgan ittifoqi, er va xotinning shaxsiy hamda mulkiy huquqlari
tengligi, ichki oilaviy masalalarning o‘zaro kelishuv yo‘li bilan hal qilinishi, oilada
bolalar tarbiyasi, ularning farovon hayot kechirishi va kamoloti haqida g‘amxo‘rlik
qilish, voyaga yetmagan va mehnatga layoqatsiz oila a’zolarining huquq va
manfaatlarini himoya qilish ustuvorligi tamoyillari asosida amalga oshiriladi.
Barcha fuqarolar oilaviy munosabatlarda teng huquqlarga egadirlar. Nikoh tuzish
chog‘ida jinsi, irqi, millati, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishi, e’tiqodi, shaxsiy va
ijtimoiy mavqeyi hamda boshqa holatlarga qarab, huquqlarni muayyan tarzda
bevosita yoki bilvosita cheklashga, bevosita yoki bilvosita afzalliklar belgilashga
hamda oilaviy munosabatlarga aralashishga yo‘l qo‘yilmaydi.
Oilaviy munosabatlarda fuqarolarning huquqlari faqat qonunga asosan va faqat
oiladagi boshqa a’zolarning hamda o‘zga fuqarolarning axloqi, sha’ni,
qadrqimmati, sog‘lig‘i, huquqlari va qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlarini
himoya qilish maqsadida zarur me’yordagina cheklanishi mumkin.
2. Oilaning jamiyat va davlat himoyasida bo'lishi
Boy ilmiy-madaniy merosimiz, qadimiy urf-odat hamda an analarimizdan ayonki,ʼ
har qanday zamon va makonda ham oila biz uchun muqaddas qadriyat sanalgan.
Binobarin, tarbiyaviy, ma naviy-ma rifiy, ruhiy-axloqiy, iqtisodiy-huquqiy
ʼ ʼ
munosabatlarga asoslangan ijtimoiy birlik hisoblanmish oila qanchalik mustahkam
bo lsa, jamiyat ham shunchalik barqaror taraqqiy etishini ajdodlarimiz juda yaxshi
ʻ
anglashgan.
Shu bois ota-bobolarimiz oilaga juda katta e tibor bilan qarashgan. Buyuk
ʼ

allomalarimiz Mahmud Koshg ariy, Ahmad Yugnakiy, Kaykovusdan tortibʻ
Beruniy, Ibn Sino, Forobiy, Alisher Navoiy, Mirzo Ulug bek va boshqalargacha
ʻ
o z asarlarida oilaviy masalalar, xususan, oila a zolari o rtasidagi o zaro
ʻ ʼ ʻ ʻ
munosabatlar, bola tarbiyasida ota-ona, bobo-buvining o rni, komil va vatanparvar
ʻ
shaxsni yetishtirishda bu muhim ijtimoiy institutning roliga alohida yondashib,
ibratli hikoyatlar, rivoyatlar, farzandlarga maktublar, hikmatli so zlar, she riy
ʻ ʼ
satrlar orqali pand-nasihatlar, hayotiy xulosalar yozib qoldirganlar. Mahmudxo ja
ʻ
Behbudiy,
Abdurauf Fitrat, Abdulla Avloniy, Abdulla Qodiriy, Cho lpon, Munavvarqori
ʻ
Abdurashidxonov kabi ma rifatparvarlarimiz ham odob-axloqi go zal, jismonan va
ʼ ʻ
ma nan yetuk avlodni tarbiyalashning yagona yo li — barqaror oila qurish ekanini,
ʼ ʻ
oilani mustahkamlamasdan davlat va jamiyat taraqqiyotiga erishib bo lmasligini
ʻ
ta kidlashgan.
ʼ
Bugungi shiddat bilan o zgarib borayotgan globallashuv davriga kelib ham
ʻ
O zbekiston o z istiqboli va kelajagini oilani rivojlantirish, uni e zozlashda, deb
ʻ ʻ ʼ
bilayotgani yuqoridagi an anaviy qadriyatlarimizni yanada boyitgan holda
ʼ
zamonaviy, namunali va farovon oilani barpo etish davlat siyosatining ustuvor
yo nalishlaridan biriga aylanganida ham yaqqol namoyon bo lmoqda.
ʻ ʻ
Prezidentimizning joriy yil 2 fevraldagi “Xotin-qizlarni qo llab-quvvatlash va oila
ʻ
institutini mustahkamlash sohasidagi faoliyatni tubdan takomillashtirish
choratadbirlari to g risida”gi Farmoni bilan milliy hamda ma naviy qadriyatlarimiz
ʻ ʻ ʼ
asosida ushbu sohada yillar davomida to planib qolgan, e tibordan chetda qolib
ʻ ʼ
kelgan muammolar yechimi yuzasidan tegishli davlat organlari hamda jamoat
tashkilotlari oldiga eng muhim va dolzarb vazifalar qo yildi. Mazkur Farmonga
ʻ
binoan, Vazirlar Mahkamasi huzurida “Oila” ilmiy-amaliy tadqiqot markazi oila
instituti sohasida yagona davlat siyosatini yurituvchi tizim sifatida tashkil etildi.
Markazning asosiy vazifasi davlat va jamoat tashkilotlari, parlament, siyosiy
partiyalar, ommaviy axborot vositalari hamda fuqarolik jamiyatining boshqa

institutlarini O zbekiston oilalarini mustahkamlash g oyasi atrofida birlashtirish, buʻ ʻ
boradagi ishlarni muvofiqlashtirib borish, mamlakatda faqat sog lom oila —
ʻ
sog lom jamiyat ustuni bo la olishini aholi ongiga singdirish, ilmiy-innovatsion
ʻ ʻ
tadqiqotlarni amalga oshirish orqali oila institutini mustahkamlash etib
belgilangani
mamlakatimizda bu borada mutlaqo yangi bosqichdagi sa y-harakatlar
ʼ
boshlanganidan dalolat beradi.
O z navbatida, umuminsoniy va milliy oilaviy qadriyatlarni tahlil qilish asosida
ʻ
zamonaviy, namunali oila mezonlarini belgilash hamda “Oila jamiyat va davlat
himoyasida” konstitutsiyaviy prinsipini keng targ ib etish va jamiyatga singdirish
ʻ
masalalariga kompleks yondashish faoliyatimizda ustuvor ahamiyat kasb etmoqda.
Xususan, oilani mustahkamlash va rivojlantirish, oilalarda ma naviy-axloqiy
ʼ
muhitni yaxshilash, jamiyatda eng ibratli oilaviy an analarni saqlab qolish hamda
ʼ
targ ibot qilish masalalari bo yicha hududlarda qator fundamental, amaliy va
ʻ ʻ
innovatsion tadqiqotlar olib borilayotir. Misol uchun, zamonaviy muvaffaqiyatli
oila mezonlari qanday bo lishi kerak, degan mavzuda respublikamizning turli
ʻ
viloyatlarida 800 dan ortiq oilalarda ijtimoiy so rovlar o tkazilib, yakuniy natijalar
ʻ ʻ
bo yicha zamonaviy oilaning modeli ishlab chiqildi. Tadqiqot o tkazilgan oilalar
ʻ ʻ
vakillarining fikrlariga ko ra, oiladagi sog lom va barqaror, osoyishta psixologik
ʻ ʻ
muhit; yuksak ma naviy-axloqiy tarbiya; yetarli darajadagi iqtisodiy va maishiy
ʼ
sharoitlar; oila a zolarining ta lim yo nalishida oliy ma lumotlilik darajasi;
ʼ ʼ ʻ ʼ
sihatsalomatlikka alohida e tibor qaratish zamonaviy namunali oilaning asosiy
ʼ
mezonlari qatoriga kiradi.
Shu o rinda har qancha achchiq bo lmasin, ochiq aytish kerak, tadqiqotlarimizning
ʻ ʻ
ko rsatishicha, keyingi paytlarda xalqimizga xos bo lmagan ayrim illatlar —
ʻ ʻ
oilaviy ajrashishlar, turli nizoli vaziyatlar, ishsizlik, oiladagi nosog lom muhit,
ʻ
ma naviy tushkunlik, ehtiyojmandlik, jinoyatga qo l urish holatlari kabi omillar
ʼ ʻ
notinch, noqobil, kemtik oilalar va qator ijtimoiy-ma naviy muammolarni paydo
ʼ

qilmoqda. Ayniqsa, ajrashishlar sonining kamaymayotgani kishida jiddiy tashvish
uyg otadi. ʻ
Respublikamizning uchta viloyatida olib borgan tadqiqotlarimizdan ma lum
ʼ
bo ldiki, oilalar barbod bo lishiga quyidagi omillar asosiy sabab bo lmoqda:
ʻ ʻ ʻ
Psixologik omil — oiladagi og ir psixologik muhit, o zaro tushunishning yo qligi,
ʻ ʻ ʻ
oiladagi doimiy nizolar, ota-onalarning yosh er-xotin hayotiga aralashishlari, yosh
er-xotinlarni begonalashtirib qo yish, bir-biriga befarqlik;
ʻ
Ijtimoiy omil — ichkilikbozlik, farzandsizlik, er yoki xotinning salomatligi yaxshi
emasligi;
Ma naviy-axloqiy omil — er-xotindan birining uzoq vaqt davomidagi nikohdan
ʼ
tashqari aloqalari;
Iqtisodiy omil — turarjoy sharoitlarining qoniqarli emasligi, moddiy
yetishmovchilik, ishsizlik, erning oilani ta minlamasligi, mehnat migranti sifatida
ʼ
chet elga ketgan er-xotindan birining oilasi bilan aloqasi uzilgani, qarzlarni
uzolmaslik.
E tirof etish lozim, hozirgi kunga qadar 11800 dan ortiq nizoli oilalarning ishi
ʼ
sudga yetib bormasdan, FHDYO organi va sudga ajrashish uchun ariza bergan
3100 dan ziyod oilalarni esa hamkor tashkilotlar bilan birgalikda yarashtirishga
erishildi. Umuman, buzilib ketish arafasida turgan 14645 ta oila saqlab qolindi.
Olib borilgan tadqiqotlarimiz xulosalariga tayanib, ajrashishlarning oldini olish,
oilalarni mustahkamlashga qaratilgan qator takliflar ishlab chiqdik. Bizningcha,
eng avvalo, mahalla fuqarolar yig inlari huzuridagi Yarashtirish komissiyalari va
ʻ
“Otaonalar universiteti” tuzilmalari uchun malakali kadrlar tayyorlashni yo lga
ʻ
qo yish zarur. Oila qurayotgan fuqarolarni tegishli qonunchilik asosida er-
ʻ
xotinning huquq va majburiyatlari, xususan, nikoh shartnomasini tuzish tartiblari,
shart-sharoitlari, oqibatlari yuzasidan huquqiy savodxonligini oshirish lozim. Bu
borada keng qamrovli targ ibot ishlarini yuritish, tegishli uslubiy qo llanmalar
ʻ ʻ

yaratish, metodik tavsiyalar ishlab chiqish maqsadga muvofiq. Umumta limʼ
maktablaridan tortib, oliy o quv yurtlarining dasturlarigacha oila saboqlarini
ʻ
o rgatuvchi dars mashg ulotlarini kiritish foydadan xoli bo lmaydi.
ʻ ʻ ʻ

3. Oila huquqining tamoyillari.
Oila huquqi tamoyillari deganda, ushbu huquq sohasining mohiyatini aniqlab
beradigan hamda huquqiy mustahkamlanganligi sababli u 1
mummajburiy
ahamiyatga ega bo’lgan asosiy negiz, rahbariy qoidalar tushuniladi. Oila huquqi
tamoyillarini hisobga olmasdan uning normalarini to’g’ri sharhlab va qo’llab
bo’lmaydi. Oila huquqi tamoyillari nafaqat huquqni qo’llash amaliyoti uchun, balki
shu bilan birga amaldagi oila qonunchiligining mohiyatini anglash hamda uning
keyingi takomillashtirilishi uchun ham muhim ahamiyatga ega. Oila huquqining
asosiy tamoyillari quyidagilardan iborat:
Oilani jamiyat va davlat muhofazasida bo’lish huquqi
Oila jamiyatning asosiy bo’g’inidir hamda jamiyat va davlat muhofazasida bo’lish
huquqiga ega (O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi 63-modda). A) Oila
davlat himoyasida
Oila davlat himoyasida deyilganda avvalo vujudga kelgan oilalarni saqlab qolish
va ularni mustahkamlashga qaratilgan davlat tomonidan ko’rilgan tadbir choralarni
tushuniladi.
Davlatning oila xususidagi g’amho’rligi avvalombor hukumat yuritayotgan kuchli
ijtimoiy siyosatda namoyon bo’lmoqda. Davlat rahbarligida amalga oshirilayotgan
siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy va ma’naviy islohiy chora-tadbirlarning bosh maqsadi
inson, oila manfaatlarini qanoatlantirishdan iborat.
Oilaning davlat muhofazasida ekanligi Respublikamiz Prezidentining farmonlarida
o’z ifodasini topmoqda. Jahonning bir guruh tadqiqotchi olimlari tomonidan
respublikada oilani, onalik va bolalikni himoya qilish borasida qilinayotgan ishlar
1 Islom Karimov. Xavfsizlik va barqaror taraqqiyot yo‘lida. 6-jild. – T.: “O‘zbekiston” 1998, 400-
401betlar.

o’rganib chiqildi. Natijalar chet ellardagi ahvol bilan taqqoslaganda, biror bir
mamlakat Prezidenti elni, oilalarni ijtimoiy himoyalash borasida bizning
Yurtboshimiz kabi ko’p qaror va farmonlar qabul qilinmaganligi ma’lum bo’ldi.
Hazrati Alisher Navoiyning “Mahbub ui-qulub” asarida “Yaxshi xotin – oilaning
davlati va baxti” 28
– degan fikrlarida juda katta ma’no bor. Darhaqiqat, oilaning
boyligi va tinchligi davlatning ham boyligi bo’lib, u davlatning siyosati hamda
oilaga bo’lgan g’amxo’rligi bilan bog’liq.
B)Oila jamiyat muhofazasida
Jamiyat tomonidan oila muhofaza qilinadi deyilganda, mamlakatda mavjud bo’lgan
jamiyatlar va jamg’armalar tomonidan nodavlat notijorat tashkilotlarni oilaga ham
moddiy, ham ma’naviy yordam berishlari tushuniladi. Bu qoida mustaqil
Respublikaning Konstitutsiyasida belgilangan yangi qoidadir.
Mamlakatimizda jamoat tashkilotlari har xil jamg’armalar hisobidan oilani
mustahkamlash, bolalar manfaatini himoya qilish uchun turli moddiy va ma’naviy
yordam ko’rsatib kelmoqda.
Mamlakatdagi jamoat tashkilotlar tarkibiga kasaba uyushmalari, jamg’armalar,
yoshlar va xotin-qizlar harakatlari, kasbiy assotsiatsiyalar, klublar va boshqalar
kiradi. Jumladan, 4 ta siyosiy partiya, 2 ta harakat, 46 jamiyat, 5 ta qo’mita, 24
assotsiatsiya, 18 ta tarmoq kasaba uyushmalari, 35 ta jamg’arma, 15 utsyushma, 32
ta federatsiya, 31 ta boshqa tashkilotlar mavjud. Shuningdek, respublikamizda
hisob ro’yhatiga olingan 1500 viloyat, 20 dan ortiq horijiy davlatlarning jamoat
tashkilotlari mavjud.
5100 dan ziyod nodavlat notijorat tashkilotlari faoliyat yuritmoqda va bu
ko‘rsatkich 2000- yilga qaraganda 2,5 barobar ko‘pdir.
Fuqarolar yig‘inlari va o‘zini o‘zi boshqarish organlari – mahallalar soni 10
mingdan
ortiqni tashkil etadi.

“Kamolot” yoshlar ijtimoiy harakati,

O‘zbekiston xotin-qizlar qo‘mitasi,

“Sog‘lom avlod uchun”,

“Nuroniy” jamg‘armalari,

“Ijod” fondi va boshqalar.

Mamlakatimizda Ombudsman, Inson huquqlari bo‘yicha milliy markaz, “Ijtimoiy
fikr” jamoatchilik markazi, Amaldagi qonun hujjatlari monitoringi instituti kabi
inson huquqlari bo‘yicha milliy institutlar va boshqa bir qator tashkilotlar faoliyat
ko‘rsatmoqda.
Fuqarolik institutlarining roli va ahamiyatini kuchaytirishga qaratilgan 200 dan
ortiq qonun hujjatlari qabul qilingan.
“Nodavlat notijorat tashkilotlari faoliyatining kafolatlari to‘g‘risida”gi Qonuni,
“Jamoat fondlari to‘g‘risida”gi, “Homiylik to‘g‘risida”gi qonunlar, O‘zbekiston
Respublikasi Prezidentining “O‘zbekistonda fuqarolik jamiyati institutlari
rivojlanishiga ko‘maklashish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori va boshqa qator
hujjatlar qabul qilindi .

Jamoat tashkilotlari o’z maqsad va vazifalariga muvofiq ravishda respublikada
o’tkazilayotgan keng ko’lamli islohotlarga munosib hissa qo’shib oilalarni
mustahkamlashga ko’maklashmoqda. Masalan, ekologiya va salomatlik sohasida
"Ekosan", ehtiyojmand kishilarga va nogironlarga ijtimoiy yordam ko’rsatishda
"Navro’z" jamg’armalari, nogironlar jamiyatlari, onalik va bolalikni muhofaza
qilish, xotin-qizlarning jamiyat hayotidagi faolligini oshirishda Xotin-qizlar
qo’mitalari, mehnatkashlarning kasbiy va boshqa qonuniy manfaatlarini ifoda
etishda kasaba uyushmalari, iste’dodli yoshlarni qo’llab-quvvatlashda "Ulug’bek”,
"Umid" jamg’armalari faoliyatini alohida ta’kidlab o’tish mumkin.
Nima uchun mamlakatimizda oilaga jamiyat tomonidan bu qadar katta e’tibor
berilmoqda? Chunki oila jamiyatning bir bo’lagi, uzviy qismi bo’lib, uning bosh
bo’g’inini tashkil etadi. U qancha mustahkam bo’lsa, jamiyat ham shuncha
mustahkam bo’ladi.

Oila ayni vaqtda jamiyatning, avvalo, uning jamiyat manfaatlari bilan chambarchas
bog’liq ekanligida hamda ijtimoiy vazifalarida yaqqol aks etadi.
2) Barcha fuqarolar-jinsi, irqi, millati, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishi, e’tiqodi,
shaxsi va ijtimoiy mavqeidan qat’iy nazar qonun oldida tengligi. Oila huquqida
barcha fuqarolar millati, irqidan qat’iy nazar teng ekanligi ifodalangan "...barcha
fuqarolar bir xil huquq va erkinliklarga ega bo’lib, jinsi, irqi, millati, tili, dini,
ijtimoiy kelib chiqishi, e’tiqodi, shaxsi va ijtimoiy mavqeidan qat’iy nazar, qonun
oldida tengdirlar 31
. Bu xalqlar do’stligidan kelib chiqadigan o’zgarmas qoida bo’lib
oila huquqida o’z ifodasini topib odamlarni har xil millatga tegishli ekanligi yoki
irqiga mansubligi oilaviy munosabatlarda hech qanday ahamiyatga ega emasligini
anglatadi.
Nikoh tuzish uchun fuqarolarni har xil millatga, dinga e’tiqod etishligi to’siq
bo’lolmaydi.
Bolalarni farzandlikka olishda farzandlikka oluvchilarni bolalardan boshqa
millatga tegishli ekanligi ham monelik qilolmaydi.
Hayotimizda nikoh, farzandlikka olish tufayli fuqarolarning bir oilaga
birlashganligini ko’plab uchratish mumkin. Respublikada 130 dan ortiq millat va
elat vakillari, jumladan Navoiy viloyatida ham ko’p millat vakillari, 108 ta millat
vakillari birgalikda yashab, mehnat qilib kelmoqda.
3) Hamma oilaviy munosabatlarda ayol bilan erkak teng huquqlidirlar.
Amaldagi O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 46-moddasi 32
ga binoan,
xotin-qizlar va erkaklar teng huquqlidirlar. Bu tamoyil konstitutsion qoidaga
aylandi.
Jamiyatda ayol bilan erkakning teng huquqliligi mamlakatimizda erishilgan
jinsidan qat’iy nazar fuqarolarni siyosiy tengligiga asoslanidi.
Bu tamoyil Oila kodeksining 2-moddasida quyidagicha ifodalangan: oila
munosabatlarni tartibga solish erkak va ayolning ixtiyoriy ravishda nikohlanib
tuzgan ittifoqi, er va xotinning shaxsiy hamda mulkiy huquqlari tengligi, ichki
oilaviy masalalarning o’zaro kelishuv yo’li bilan hal qilinishi, oilada bolalar

tarbiyasi, ularning farovon hayot kechirishi va kamoloti haqida g’amho’rlik qilish,
voyaga yetmagan va mehnatga layoqatsiz oila a’zolarining huquq va manfaatlarini
himoya qilish ustuvorligi tamoyillari asosida amalga oshiriladi. Xotin-qizlar va
erkaklar teng huquqliligi haqidagi fikrlar quron va hadislarda ham uchraydi. Bu
tamoyil milliy an’analarimizda ham kuzatiladi. Masalan ‘jannat onalar oyog’I
ostida”, “singilning akada haqqi bor”, “o’z ayolini hurmat qilish” kabilarning farz
ekanligi xalqimiz orasida keng e’tirof etiladi.
4) Oilaviy munosabatlarda ishtirok etuvchilarni ma’naviy va moddiy
qo’llabquvvatlash hamda ularning o’zaro bir-biriga g’amho’rlik qilishi.
Bu tamoyil oilaviy munosabatlarning mazmunidan kelib chiqib ular moddiy
hisobkitoblardan holi bo’lgan bir-biriga muhabbat, hurmat kabi hissiyotlarga
asoslanadi. Er va xotin, ota-ona va bolalar, bobo-buvi va nabiralar, aka-ukalar va
opa-singillar, farzandlikka olganlar va farzandlikka olinganlar va hokazolar
o’rtasidagi munosabatlar-avvalo nikoh, qon-qarindoshlik yoki oilaviy rishtalar
bilan bog’liq
bo’lgan shaxslar o’rtasidagi shaxsiy munosabatlardir.
Oilaviy munosabat ishtirokchilarining bir-biriga munosabati umum axloqiy
tamoyilga va ma’naviy me’yorlar bilan tartibga solinadi. Bu esa huquqiy
demokratik davlatni muvaffaqiyat bilan qurayotgan jamiyat
a’zolariga xosdir. Oila a’zolari o’rtasidagi munosabatlarning huquqiy tartibga
solinishi mana shu tamoyillarga tayanadi va ularga to’la mos keladi. Ba’zi hollarda
qonun oila a’zolarining o’z yaqinlariga g’amho’rlik qilish majburiyatini yuklaydi.
Oila kodeksining 109-moddasiga binoan voyaga yetgan, mehnatga layoqatli
bolalar mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj o’z ota-onasiga ta’minot berishlari
va ular to’g’risida g’amho’rlik qilishlari shart.
Amaldagi qonunda oila a’zolarining aliment to’lash to’g’risidagi kelishuv tartibi
e’tirof etiladi va ushbu tartib jamiyatda o’rnatilgan fuqarolarning o’zaro
munosabatlari qurilishiga oid axloqiy mezonlarga mos keladi.

Zarur hollarda oila a’zosi moddiy ta’minotni sudning hal qiluv qaroriga asosan
undiriladi.
Ko’p hollarda oila a’zolarining bir-biriga aliment ta’minoti davlat va ijtimoiy
fondlardan olinadigan mablag’larga qo’shimchadir. Bu fondlarning ko’payishi va
ular orqali fuqarolar ehtiyojlarining yanada ko’proq qondirilishi bilan aliment
majburiyatlari jamiyatda o’z ahamiyatini yo’qota boradi.
5) davlat tomonidan onalik, otalik va bolalikni muhofaza etish va ularning
manfaatlarini har taraflama himoya qilish.
O’zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi 65-moddasini 2-qismi va Oila
kodeksining 4-moddasi 1-qismiga binoan oila, onalik, otalik va bolalik davlat
himoyasidadir.

Insonni dunyoga kelishligi juda katta baxtdir. U muomala layoqatiga to’lib
mustaqil ravishda o’z hohishi bilan nikoh munosabatiga kirib oilasida bolalar
tug’ilsa unga berilgan eng ulug’ nom, unvon bu onalik, otalik va bolalikdir.
Onalik. Demokratik huquqiy davlat va adolatli fuqarolik jamiyatida onalikni
himoya etishga alohida ahamiyat beriladi. Chunki ayolning asosiy vazifasi
insoniyat zanjirini bardavom ettirish, onalik ham jamiyat hayotidagi muhim bir ish
bo’lib qoladi. Onalikni boshqa hech bir vazifa bilan almashtirilishi mumkin emas.
Ayol kishi uchun dunyoda onalik baxtidan buyukroq baxt yo’q. Ona bo’lish,
farzand ko’rish, alla aytish ayol uchun baxtdir.
Otalik. Oila huquqining tamoyili bo’lgan "Onalik va bolalikni muhofaza qilinishi"
jumlasi yoniga amaldagi Oila kodeksiga "Otalik" degan so’z ham qo’sxildir. Bu
mustaqillik sharofati tufayli bo’ldi. Chunki to’liq ma’noda "Oilaning, onalik, otalik
va bolalikning muhofaza qilinishi" bilan belgilanadi.
Xotinni homiladorlik davri bo’lajak ota uchun ham jiddiy sinovdir. Bu davrda er
bo’lajak ona va bola to’g’risida g’amho’rlik qilishi, xotinning eson-omon qutulib
olishga tayyorlanib borishi uchun yaxshi shart-sharoit yaratib berishda qo’lidan
kelgancha harakat qilishi lozim. Unga tegishlicha ruhiy-iqtisodiy muhitning
yaratilishi homiladorlikning sog’lom kechishini ta’minlaydi.

Otalikning davlat tomonidan himoya qilish kafolati sifatida oilasida har bir bola
tug’ilganda erkaklarga ish haqi saqlangan holda bir haftalik ta’til berilsa maqsadga
muvofiq bo’ladi, chunki oilada bolani dunyoga kelishida erkak ham ayol bilan teng
ishtirok etib u ham imtyozli huquqqa ega bo’lishi belgilansa to’g’ri bo’ladi.
Bolalik. Bola, ota-onaning quvonchi, fahri, baxti, er-xotinni bir-biriga payvand
qiladigan ham farzanddir.
Bolaga mehr-muhabbat tuyg’usi onalarda juda kuchli bo’ladi. Ona o’z bolasini
tug’ilmasidan ancha avval sevishga va unga jonini ham berishga qodir zot. Bola
paydo bo’lganidan tug’ilgunga qadar onasi hisobiga oziqlanadi, rivojlanadi. "Ona
o’z jonidan jon, o’z tanidan tan ado etadi", deb bejiz aytishmagan. Aholisining
yarmidan ko’prog’ini 18 yoshgacha bo’lgan voyaga yetmagan bolalar tashkil
etadigan respublikada bolalar huquqlarini ta’minlash alohida ahamiyatga ega.
O’zbekiston Respublikasi BMT ning 1989-yildagi “Bola huquqlari
to’g’risida”gi Konvensiyasiga 1992-yilda qo’sxildi va 2008-yil yanvarda
O’zbekiston
Respublikasining “Bola huquqlari to’g’risida”gi Qonuni qabul
qilindi. Oila huquqining manbalari hisoblangan O’zbekiston Respublikasining
barcha huquqiy-me’yoriy hujjatlarida umume’tirof etgan xalqaro huquq tamoyillari
to’liq o’z ifodasini topgan.
6) Ihtiyoriy va erkin nikoh.
Nikoh tuzish uchun bo’lajak er-xotin o’z roziligini erkin ifoda etish qobiliyatiga
ega bo’lishi kerak. Nikoh tuzishga majbur qilish ta’qiqlanadi (Oila koyedksining
14moddasi).
Jamiyatda nikoh erkak bilan ayol o’rtasidagi tenglik va o’zaro hohish asosida
tuzilgan erkin ittifoq va ahdnoma bo’lib, maqsadi oila qurish, farzandlarni
jamiyatning munosib kishilari qilib tarbiyalashdan iborat. Nikoh tuzishning muhim
shartlaridan biri nikohlanuvchilarning ihtiyoriy va erkin ittifoqidir.
Nikohga kirishning o’zaro rozilik sharti buzilishi faqat uning haqiqiy emas, deb
tanilishigagina emas, balki g’ayriqonuniy hatti-harakat sodir etib nikohga kirishga

zo’rlagan, aldagan va qo’rqitgan shaxslarni jinoiy javobgarlikka tortishga ham asos
bo’ladi.
Oila kodeksining 16- moddasiga ko’ra, nikoh to’zishga quyidagi holatlar monelik
qiladi:
- Loaqal bittasi ro’yxatga olingan boshqa nikohda turgan shaxslar o’rtasida; - Nasl
– nasab shajarasi bo’yicha to’g’ri tutashgan qarindoshlar o’rtasida, shuningdek
farzandlikka oluvchilar bilan farzandlikka olinganlar o’rtasida, loaqal bittasi
ruhiyat bo’zilishi sababli sud tomonidan muomilaga layoqatsiz deb topilgan
shaxslar o’rtasida yo’l qo’yilmaydi.
Nikohning o’zaro rozilik va ixtiyoriy asosda to’zilishi, oilaning barqaror va
mustahkam bo’lishiga imqoniyat yaratadi. Erkak va ayolning o’zaro roziligi bilan
nikoh to’zishningmuhimligi va ahamiyati BMT Bosh Assambliyasining o’zaro
roziligi bilan «Inson huquqlari Umumjahon Deklaratsiyasi» da ham ta’kidlangan.
Deklaratsiyaning 16- moddasiga ko’ra 34
«nikoh, nikohdan o’tayotgan ikkala
tomonning hohish va batomom roziligi bilangina to’zilishi mumkin». Nikoh to’zish
uchun berilgan rozilik, chinakam bo’lishi kerak. O’zaro qo’rqitish, zo’rlik, aldash
yoki ruhan ta’sir etish yo’li bilan majbur qilish orqali olinishi mumkin emas.
Zo’rlik, qo’rqitish, aldash natijasida to’zilgan nikoh, nikohning haqiqiy emas deb
topilishiga asos bo’ladi. Bu g’ayriqonuniy hatti-harakatni sodir etgan shaxsga
nisbatan jinoiy javobgarlik qo’llaniladi.
7) Faqat yakka nikohlikni tan olish va uni mustahkamlash uchun yordam
berish.
Yakka nikohlik tamoyili bizning mamlakatda mavjud bo’lgan yuksak istiqlol
mafkurasi me’yorlaridan kelib chiqadi. Bunday qoida jamiyat taraqqiyotining
hozirgi bosqichidagi oila munosabatlarining talablariga to’la javob beradi.
Amaldagi qonunda belgilangan yakka nikohlik hayotda mavjud bo’lgan haqiqat
bilan muvofiq bo’lib odamlar hulq-atvoridagi qoidalarga mos keladi. Bu qoidaning
buzilishi faqat nikohni haqiqiy emas deb hisoblashdan tashqari qonunni buzgan
shaxslarni jinoiy javobgarlikka tortishga ham asos bo’ladi.

8) Davlat tartibi asosida nikohdan erkin ajralish
Davlat nazorati asosida nikohdan erkin ajralish (Oila kodeksining 37-moddasi).
Nikohdan ajralish er-xotinning shaxsiy huquqi, ammo nikohdan ajralish ijtimoiy
manfaatga ta’sir etishligini, oilani buzilishligini hisobga olib davlat nikohdan
ajralish tartibi va asoslarini belgilaydi, bunda er-xotinlarga yordam berib,
o’ylamasdan qabul qilingan qarorni oldini olishni nazarda tutadi.
Amaldagi qonunchilik nikohdan erkin ajralish davlat tartibini belgilab, yetarli
darajada shaxsiy va ijtimoiy manfaatlarni himoya qilishni ta’minlaydi.
9) Bolalarni mustaqillik va milliy istiqlol mafkurasi g’oyasi asosida
tarbiyalash. Mustaqillik va milliy istiqlol mafkurasi hamma zamonlarda
ham eng dolzarb siyosiy-ijtimoiy masala, har qanday jamiyatni sog’lom,
ezgu maqsadlar sari birlashtirib, uning o’z maqsadlariga erishish uchun
ma’naviy-ruhiy kuch-quvvat beradigan poydevor bo’lib kelgan.
Chunki, mafkura-jamiyatda yashaydigan odamlarning hayot mazmunini, ularning
intilishlarini o’zida mujassamlashtiradi.

Bolalar o’z taraqqiyot yo’lini, ertangi kun ufqlarini o’zining milliy g’oyasi, milliy
mafkurasi orqali belgilab olishga intilishlari lozim.
"Oila-mafkuraviy tarbiyaning eng muhim ijtimoiy omillaridan biridir. Chunki
oilajamiyat negizi bo’lib, ko’p asrlik mustahkam ma’naviy tayanchlarga ega.
Milliy mafkuramizga xos bo’lgan ilk tushunchalar, avvalo, oila muhitida singadi.
Bu jarayon bobolar o’giti, ota ibrati, ona mehri orqali amalga oshadi. Oiladagi
sog’lom muhit-sog’lom mafkurani shakllantirish manbaidir. Jamiyatda har bir
oilaning mustahkamligi, farovonligini, o’zaro hurmat va ahillikni ta’minlashmilliy
mafkurada ko’zda tutilgan maqsadlarni amalga oshirishda tayanch bo’ladi".

Nikoh to’zish tartibi va shartlari.

4 Bugungi kunda Oila masalasiga qaratilayotgan etibor
Jamiyatdagi har qanday qusur va kamchiliklarning ildizini aksar hollarda
oilalardagi ijtimoiy-ma’naviy muhitdan izlash nechog‘li o‘zini oqlagani kabi
kuchli, barqaror hamda farovon davlat tizimi negizini ham, avvalo, mustahkam
oilalar tashkil etishini bugun tobora chuqur anglab yetmoqdamiz. Shu ma’noda,
Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev milliy va ma’naviy qadriyatlarimizdan kelib
chiqqan holda oila institutini rivojlantirish, bu sohada yillar davomida e’tibordan
chetda qolib kelgan bo‘shliq hamda muammolar yechimi yuzasidan tegishli davlat
organlari va jamoat tashkilotlari oldiga dolzarb vazifalarni qo‘yayotgani bejiz
emas.
Ko‘plab ijtimoiy og‘riqlarga sabab bo‘luvchi erta nikohlarning jamiyatimizda
kuzatilayotgani, har yili ajralishlar soni 10-11 foiz oshib borayotgani, ayollar
jinoyatchiligi, voyaga yetmaganlar nazoratsizligi hamda huquqbuzarligi ko‘p
uchrayotgani, afsuski, ayni haqiqatdir. Bunday noxush manzaralarga uzil-kesil
chek qo‘yish va ularning oldini olish uchun, albatta, oilalar bilan ishlash tizimiga
hayotiy, samarador mexanizmlarni joriy qilish zamon talabiga aylandi. Binobarin,
davlatimiz rahbarining 2018 yil 2 fevraldagi “Xotin-qizlarni qo‘llab-quvvatlash va

oila institutini mustahkamlash sohasidagi faoliyatni tubdan takomillashtirish
choratadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoni zamirida ham, asosan, ana shu maqsadlar
o‘z ifodasini topgan.
Mazkur Farmon bilan “Oila” ilmiy-amaliy tadqiqot markazining yagona tizim
sifatida Vazirlar Mahkamasining huzurida tashkil etilgani bugungi shiddatkor
globallashuv jarayonida axborotlashgan oila jamiyatning asosiy bo‘g‘ini sifatida
muhofaza qilish hamda mustahkamlashga muhtoj ekani va har qanday davlatning
istiqboli oila mustahkamligi bilan chambarchas bog‘liqligini yaqqol tasdiqlab
turibdi.
Ta’kidlash joiz, ayni vaqtga qadar oilalarni alohida ijtimoiy institut sifatida
monitoring qiluvchi hamda bu boradagi yagona siyosatni amalga oshiruvchi davlat
organi mavjud emas edi. Oilalar bilan ishlagan tashkilotlar tarqoq ravishda faoliyat
yuritardi. Masalan, mahalla instituti faqatgina mahalla kesimida, xotin-qizlar
qo‘mitasi ayollar masalasida, sog‘liqni saqlash tizimi ona va bola salomatligi
yo‘nalishida hamda shu kabi boshqa qator tashkilotlar ham o‘z ob’ekti tizimida
davlatimizning oila siyosatida ishtirok etib kelardi xolos.
Mutlaqo yangidan shakllantirilgan Markazning asosiy vazifasi esa davlat hamda
jamoat tashkilotlari, parlament, siyosiy partiyalar, ommaviy axborot vositalari va
fuqarolik jamiyatining boshqa institutlarini O‘zbekiston oilalarini mustahkamlash
yagona g‘oyasi atrofida birlashtirish, bu borada samarali davlat siyosatini yuritish,
mamlakatda faqat sog‘lom oila sog‘lom jamiyat ustuni bo‘lishi to‘g‘risidagi
tushunchani aholi ongiga singdirishdan iboratdir.
Biz ushbu maqsadlar yo‘lida yetakchi olimlar hamda mutaxassislarni, lozim bo‘lsa,
xorijiy ekspertlarni Markaz faoliyatiga keng jalb qilamiz. Barcha darajadagi oilalar
rivojiga tegishli masala va muammolarni ilmiy usullarda, amaliy tadqiqot olib
borish orqali tahliliy yondashgan holda hal etish niyatidamiz. Albatta, bugungi
zamondagi turli tahdidlar sharoitida oilalardagi qiyinchiliklar ko‘rsatkichlari aniq

masshtabini aniqlash, ularni har bir hudud kesimida, hududning o‘zigagina xos
geografik, etnikijtimoiy, tarixiy, madaniy-ma’rifiy xususiyatlaridan kelib chiqib,
har taraflama o‘rganish talab qilinadi. Oila mustahkamligiga erishish, zamonaviy
namunali oila modelini shakllantirish uchun, birinchi navbatda, barcha sohadagi
ilmiy ishlanmalar holatini inventarizatsiyadan o‘tkazish hamda istiqbolda amalga
oshirish lozim bo‘lgan fundamental amaliy va innovatsion ilmiy ishlar rejasini
ishlab chiqish nihoyatda muhim ahamiyat kasb etadi. Bu borada O‘zbekiston ilm-
fanida muayyan yutuqlar bor, albatta. Ko‘pgina davlat hamda nodavlat, xalqaro
tashkilotlar grantlari orqali dolzarb loyihalar hayotga tatbiq qilinayotgan bo‘lsa-da,
oldinda bajariladigan izlanishlar ko‘lami hali juda katta. Ayniqsa, demografiya
yo‘nalishi bo‘yicha ilmiy ishlar va mutaxassislarning yetarli emasligi, oilaviy
psixologlarning deyarli yo‘qligi, shaxslararo munosabatlar, oilaviy tadbirkorlik,
ijtimoiy xizmat sohasidagi ziddiyatlar, ularni bartaraf etishning ilmiy yechimlarini
topish masalalarida tizimli faoliyatni yo‘lga qo‘yishimiz zarur. Shu paytgacha oila
sohasida olib borilgan ilmiy ishlar aynan hududlardagi muammoli masalalar bilan
uyg‘un emas, shu sababli aksariyat tadqiqotlar o‘zini oqlamagan, ya’ni real
hayotga joriy qilinmagan.
Demak, bizning ustuvor vazifalarimizdan biri, bu — sohadagi haqiqiy ilm
sohiblarini atrofimizga birlashtirish, dolzarb izlanishlarga muayyan hududlarga xos
bo‘lgan muammolardan kelib chiqib yondashish, tadqiqot natijalarini amaliyotga
tatbiq etishda bosh-qosh bo‘lib, oilalardagi qiyinchiliklarni bartaraf qilishning
ilmiy xulosalarini ishlab chiqish hamda amalda qo‘llashdir.
Ana shu ezgu maqsadlar yo‘lida joriy yilning 9 aprel kuni Toshkent shahrida ilk
bor O‘zbekistonning taniqli oilashunos olimlari, ekspertlari, tadqiqotchilari,
huquqshunoslari, demograflari, psixologlari, iqtisodchilari, sotsiologlari,
tarixchilari, dinshunoslari, shuningdek, prokuratura, adliya, FHDYo organlari,
Maktabgacha ta’lim, Xalq ta’limi, Oliy va o‘rta maxsus ta’lim, Bandlik va mehnat
munosabatlari vazirliklari vakillari, jami yuz nafardan ziyod mutaxassislarni bir
davraga jamuljam qildik.

Ushbu anjumanda O‘zbekistonda oila institutini mustahkamlash hamda
rivojlantirish sohasida yagona davlat siyosatining tamoyillari atroflicha muhokama
etildi. Ma’lum bo‘ldiki, qilingan ishlardan ko‘ra, amalga oshirilajak ishlarimiz ko‘p
ekan va biz faqat birlashib, bir yoqadan bosh chiqarib hozirgi kundagi muammo
hamda bo‘shliqlarni hal etishimiz mumkin ekan.
Alalxusus, anjuman ishtirokchilari bilan “Sog‘lom oila — sog‘lom jamiyat”
konseptual g‘oyasini hayotga tatbiq qilishga yo‘naltirilgan yagona davlat siyosatini
olib borish bo‘yicha istiqboldagi vazifalarni kelishib oldik. Xususan, oilaning
reproduktiv salomatligi va demografik rivojlanishini, uning farovonligi hamda
xotirjamligini oshirish masalalarini kompleks o‘rganishni tashkil etish, zamonaviy
oilani rivojlantirish, oilaning ichki munosabatlari, shaxslararo munosabatlarni, boy
madaniy tarixiy meros va an’anaviy oilaviy qadriyatlar muammolari bo‘yicha
fundamental, amaliy hamda innovatsion tadqiqotlarni muntazam o‘tkazib boramiz.
O‘z navbatida, umuminsoniy hamda milliy oilaviy qadriyatlarni tahlil qilish
asosida zamonaviy namunali oilaning mezonlarini belgilash hamda “Oila jamiyat
va davlat himoyasida” konstitutsiyaviy prinsipini keng targ‘ib etish hamda
jamiyatga singdirish masalalariga ilmiy-innovatsion jihatdan yondashamiz.
Anjumanda qator xalqaro tashkilotlar, chet el davlatlarining oilashunoslari
qatnashgani esa oila — nikoh munosabatlari sohasidagi ilg‘or xorijiy amaliyotni
ilmiy tahlillarga tayangan holda chuqur o‘rganish, xalqaro va xorijiy tashkilotlar,
ilmiy-tadqiqot muassasalari bilan uzviy hamkorlik hamda tajriba almashishni
yo‘lga qo‘yish borasidagi dastlabki qadamlarimizdan bo‘ldi. Anjuman yakunlariga
ko‘ra, O‘zbekiston Respublikasida oila institutini mustahkamlash
Konsepsiyasining loyihasi tayyorlandi va yaqin vaqtlarda qabul qilinishi
mo‘ljallanmoqda. Xuddi shuningdek, voyaga yetmaganlarni huquqiy himoya
qilishning moddiy protsessual masalalari, ajralishlarning oldini olish, yoshlarga
oilaviy munosabatlarning huquqiy hamda psixologik asoslarini o‘rgatish, oiladagi
ma’naviy-axloqiy qadriyatlarni mustahkamlash, axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari imkoniyatlaridan samarali foydalanish orqali zamonaviy namunali

oilaning mezonlarini ishlab chiqish va boshqa ko‘plab mavzularda nafaqat
poytaxtda, balki chekka hududlarda ham xonadonma-xonadon yurgan holda ilmiy
izlanishlar olib borilib, chora-tadbirlar ishlab chiqilmoqda.
Ma’lumki, sudlar tomonidan qaror qabul qilinayotganida, eng avvalo,
ajralishlarning oldini olish, mazkur jarayonda ayollar hamda bolalar manfaatlarini
muhofaza etish, ayniqsa, ularni uy-joy bilan ta’minlashga qaratilgan choralarni
ko‘rish, shuningdek, erta va qarindoshlar o‘rtasidagi hamda shar’iy nikohlarning
oldini olish, bu borada javobgarlikni kuchaytirish bo‘yicha “Oila” markazi mas’ul
xodimlari tomonidan Oila, Jinoyat, Uy-joy, shuningdek, Ma’muriy javobgarlik
to‘g‘risidagi kodekslari tegishli moddalariga o‘zgartishlar kiritish yuzasidan,
“Mediatsiya to‘g‘risida”gi, “Oilaviy zo‘ravonlikka qarshi kurash to‘g‘risida”gi va
“Aholining reproduktiv salomatligi to‘g‘risida”gi qonun loyihalariga takliflar
berildi.
Faoliyatimiz boshlangan qisqa davr ichidagi dastlabki ilmiy-amaliy tadqiqotlarimiz
natijalari yoshlarning oilaviy turmushga tayyor emasligi, kelinga qaynona yoki
oilaning boshqa a’zolari turli ko‘rinishda zug‘umlar o‘tkazishi, xotinning er
tomonidan kamsitilishi, qudalar o‘rtasidagi tushunmovchilik, arzimas oldi-berdilar
ham yoshlarni bir-biridan ajratib yuborishi, boshqa jiddiy muammolarni keltirib
chiqarishi mumkinligidan dalolat bermoqda. Demak, oila institutini
mustahkamlash uchun aholi, ayniqsa, yoshlar orasida tushuntirish-targ‘ibot
ishlarini shunchaki hisobot emas, balki haqchil, to‘g‘ri va samarali olib borish
hayotiy zaruratga aylanmoqda. Tabiiyki, bu “Oila” ilmiy-amaliy tadqiqot
markazidan zamonaviy usul va yondashuvlarni amaliyotga tatbiq etishni talab
qiladi. Shu ma’noda, eng avvalo, yoshlarni, o‘g‘il-qizlarimizni nafaqat jismonan,
balki huquqiy, ruhiy, ma’naviy, moddiy tayyorgarligi masalasi ham o‘ta dolzarb va
bu borada keng qamrovli izlanishlar olib borishimiz lozim. Jumladan, yoshlarni
turmushga tayyorlashni bola tug‘ilishidan boshlash kerakligi, ta’lim tizimiga
axloqshunoslik, oila sohasiga yo‘naltirilgan fanlarni kiritish, turmushdan avval

yoshlarni psixologik jihatdan birbiriga mutanosibligini tekshirish, tibbiy nazorat
samaradorligini oshirish, eng muhimi, turmush qurish uchun qanday bilimlarga ega
bo‘lishi lozimligini nikoh yoshidagi shaxslarga yetkazishimiz darkor. Umuman,
oila madaniyati hamda ma’rifatini butun umr mobaynida mustahkamlab borish
lozimligi prinsipini shakllantirishga erishishimiz zarur.
Albatta, faoliyatimizning eng ustuvor tomoni, bu — oilaviy ajralishlarning oldini
olishga qaratilgan. Bu yo‘nalishda kuni kecha Sirdaryo viloyatida olib borilgan
ilmiy izlanishlarimizni yakunladik. “Oila” ilmiy-amaliy tadqiqot markazining
mas’ul xodimlari, fan doktorlari, professorlar va fan nomzodlari, ilmiy
tadqiqotchilardan iborat 4 ta ishchi guruhi Sirdaryo viloyatining 4 ta shahar hamda
7 ta tumanida xonadonma-xonadon yurib tadqiqotlar olib borishdi. Ma’lum
bo‘lishicha, viloyat aholisi mamlakat aholisining 2,5 foizinigina tashkil etadi, biroq
bu hududdagi ajralishlar respublika ko‘rsatkichining 4 foizini qamrab olmoqda.
Yoki viloyatda ajralishlar 2012 — 2017 yillarda 92 foizga oshib ketgani holat o‘ta
jiddiy ekanidan dalolatdir. Ko‘rinib turibdiki, bu borada olib boradigan
ishlarimizni tubdan o‘zgartirishimiz, oilaviy munosabatlarni mustahkamlashning
samarali ta’sirchan usullarini ishlab chiqishimiz va bu masalaga o‘ta mas’uliyat
bilan yondashishimiz shart.
Shu bilan birga, ijtimoiy qiyin ahvolga tushib qolgan oilalar ham Markazimizning
doimiy diqqat-e’tiborida turishini qayd etish o‘rinli. Bu masalaga Namangan
viloyati misolida mutaxassislarimiz yangicha innovatsion yondashuvni joriy
qilishga kirishdi. Xususan, To‘raqo‘rg‘on tumanidagi qator muassasalar (hokimlik,
sog‘liqni saqlash, bandlik, FHDYo, ichki ishlar, mahalla va boshqalar) bilan
hamkorlikda avval oilaga ko‘rsatiladigan xizmatlar kompleks o‘rganib chiqildi.
Keyingi bosqichda bu axborot bilan ishlash yuzasidan oila sohasi mutaxassislariga
trenerlar yordamida mukammal bilim beriladi. “Oila” markazi mutaxassislari
davlat hamda nodavlat tashkilotlariga oilaga xizmat ko‘rsatishni ta’minlab
beruvchi mutaxassis sifatida yaqinlashtiriladi. Natijada qiyin ahvolga tushgan

oilalar davlat xizmatidan bahramand bo‘ladi. Bu jahon amaliyotida mavjud tajriba
bo‘lib, ijtimoiy ish kasbiga ega bo‘lgan xodimlar faoliyati katta istiqbolga ega.
Bunda oila to‘liq davlat himoyasi hamda ko‘magi bilan ta’minlanadi. Markazimiz
xodimlarining vazifasi esa mahallalarda qiyin ahvolga tushgan oilalarni aniqlashda
ko‘maklashish, ularning manzilli ro‘yxatlarini shakllantirish, ma’lumotlari bazasini
to‘plash, mahalla xizmatchilari va boshqa tegishli mutaxassislarning malakasini
oshirish hamda davlat xizmati manzilli yetib borishi ustidan monitoring yuritishdan
iboratdir.
Binobarin, ushbu yo‘nalish va umuman, oilalar bilan ishlashda barcha soha
mutaxassislari kerakli bilim hamda ko‘nikmaga ega bo‘lishi kerak. Aynan shu
maqsadda davlatimiz rahbarining Farmoni bilan “Oila” ilmiy-amaliy tadqiqot
markazi zimmasiga ilk bor maxsus o‘quv kurslarini tashkil etish vazifasi yuklatildi
va bu kurslarda mutaxassislar oila psixologiyasi, oila ma’naviyati, yoshlarni
turmushga tayyorlash, sog‘lom hamda mustahkam oila barpo etish, muxtasar
aytganda, oila sohasidagi davlat siyosatining asoslari bo‘yicha muntazam ravishda
bilim, malaka va tajribalarini oshirib borishadi. “Oila” markazining Toshkent
shahar, Qoraqalpog‘iston Respublikasi hamda barcha viloyatlar boshqarmalari
huzurida yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlash, oiladagi nizoli holatlarni hal
qilishning huquqiy va psixologik asoslarini o‘rgatish, ajralishlarning oldini olish,
shuningdek, oiladagi ma’naviy-axloqiy qadriyatlarni mustahkamlashga oid boshqa
masalalar bo‘yicha kadrlar malakasini oshirish hamda ularni qayta tayyorlash
bo‘yicha ana shunday maxsus o‘quv kurslari erta-indin o‘z faoliyatini boshlashi
kutilmoqda.
15 may — Xalqaro oila kuni munosabati bilan joriy yilning 8 may kuni Vazirlar
Mahkamasi yig‘ilishining bayoni bilan Oilalar mustahkamligini ta’minlash,
oilaning farzand tarbiyasi borasidagi mas’uliyatini oshirish, oilaviy
qadriyatlarni mustahkamlash, jamiyatda tinchlik va barqarorlikni saqlashda
oilaning tutgan o‘rnini targ‘ib qilish bo‘yicha kompleks chora-tadbirlar dasturi

qabul qilindi. Unga muvofiq, 10 — 17 may kunlari mamlakatimizda “Mustahkam
oila haftaligi” deb e’lon qilindi. Ayni kunlarda butun respublikamiz bo‘ylab
joylarda oilalar barqarorligini ta’minlashga qaratilgan ma’naviy-ma’rifiy
uchrashuvlar, yuzma-yuz muloqotlar, savol-javoblar, viktorinalar, sport-
sog‘lomlashtirish musobaqalari, ilmiy-amaliy konferensiyalar, kitobxonlik kunlari
va boshqa turli mavzulardagi tadbirlar o‘tkazish avj pallaga kirgan.
Bular, albatta, quvonarli. Biroq bugungi globallashuv sharoiti ijtimoiy-iqtisodiy
omillar juda tez o‘zgarayotgan bir chog‘da chinakam ma’naviyat o‘chog‘i, milliy
an’ana va urf-odatlarni asrab-avaylash manbai — oilalar bilan ishlashni tobora
kuchaytirishni taqozo etmoqda. Davlatimiz rahbari shu yil 7 fevral kuni
mutasaddilar ishtirokida o‘tgan yig‘ilishda, Sirdaryo hamda Namangan
viloyatlariga tashrif buyurganida ham sohada hali amalga oshirish zarur bo‘lgan
qator dolzarb vazifalar turganiga urg‘u berar ekan, oilaga e’tibor aslida bu
o‘zligimizga e’tibor ekanini alohida ta’kidladi.
Hozirgi paytda mamlakatimizda 7 milliontadan ortiq oilalar mavjud. Ularda
kamolga yetayotgan bolalar esa — ertamiz egalari, kelajagimiz. Har bir oilaning
mustahkam bo‘lishi, ularda sog‘lom muhit qaror topishi farzandlar tarbiyasida
muhim rol o‘ynaydi. Ayniqsa, yurtimizdagi tinchlik-osoyishtalik, ijtimoiy
barqarorlikni kafolatlashda ham katta o‘rin tutadi. Shunday ekan, bu boradagi
sa’yharakatlar ko‘lamini kengaytirish maqsadga muvofiq va bu zimmamizga katta
mas’uliyat yuklaydi.

XULOSA
Davlatning rivoji va taraqqiyoti, yurt tinchligi, xalq faravonligi va jamiyatning
yuksak darajada rivojlanishi oila hamda oiladagi tarbiya bilan bevosita bog’liq.
Ertangi kun ijodkori, siz bilan bizning umidimiz, davlatning rivoji va taraqqiyoti,
yurt tinchligi, xalq faravonligi va jamiyatning yuksak darajada rivojlanishi oila va
oiladagi tarbiya bilan hamda kamol topayotgan umidli yosh barkamol avlod bilan
bevosita bog’liq. Mustaqil O’zbekistonda bu borada amalga oshirilayotgan
tadbirlar hamda erishilgan yutuqlar dunyo hamjamiyati tomonidan tan olinib,
yuksak baholanmoqda. Biz bundan haqli ravishda g’ururlanishimiz va
faxrlanishimiz mumkin. Shu bois, O’zbekiston Respublikasi oila huquqi, uning
tizimi va tamoyillari mavzusidagi bitiruv malakaviy ishi bugungi kunda dolzarb
ahamiyatga ega mavzulardan biridir.

Оilаning аsоsiy vаzifаsi hаm jаmiyatgа fidоyi kоmil insоnlаrni еtishtirib bеrishdаn
ibоrаt. Zеrо, sоg`lоm bоlа bu sоg`lоm оilаning mеvаsidir. Sоg`lоm insоn dеgаndа,
fаqаt jismоniy sihаt-sаlоmаtlikni emаs, bаlki o`zbеk хаlqigа хоs shаrqоnа
оdоbахlоq, milliy g`оya vа bаg`rikеnglik, insоnpаrvаrlik kаbi ezgu his-tuyg`ulаr
ruhidа kаmоl tоpgаn mа`nаn еtuk insоnni tushunishimiz mumkin. Zеrо, mа`nаviy
sоg`lоm insоnlаr аvvаlо yurt tinchligi, хаlq fаrоvоnligi vа хаlqning ertаngi kuni
uchun qаyg`urа оlаdilаr. Bеvоsitа оilаdаgi sоg`lоm muhit, sоg`lоm mаfkurа,
mа`nаviy sоg`lоm insоnning tаyanch mаnbаidir dеya оlаmiz. Jаmiyatimiz
mustаhkаm tаyanchi bo`lmish оilа nаfаqаt ertаngi kun shахslаrini tаrbiyalаydi,
bаlki vаtаn vа ertаngi kun uchun qаyg`urа оlish qоbiliyatini hаm shаkllаntirа оlishi
shubhаsizdir.

Foydalanilgan adabiyotlar
1.Mirziyoyev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga
quramiz. Toshkent, « O ‘zbekiston», 2017 yil, 488 bet.
2.Mirziyoycv Sh.M. Erkin va farovon, demokratik O`zbekiston davlatini birgahkda
bаrро etamiz. Toshkent, « O ‘zbekiston», 2016 yil, 56 bet.
3. Mirziyoyev Sh.M. Qonun ustvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash-yurt
tarqqiyoti va xalq farovonligining garovi. Toshkent, «O'zbekiston», 2017 yil, 48
bet.
4. Bobur B . O ’ M ., Xoldorov E . D . O ’., Shumqorova Sh . P . Oila kelib
chiqishining mazmun mohiyati . Scientific progress. – 2021. – Т . 2. – №. 1. – С .
70-74.
5. Qyumov Abdumalik Abdukamol o ’ g ’ li " Tarrbiya va madaniyat jamiyat
rivojidagi muhum yo ; nalish ." Scientific progress 1.5 (2021).
6. Karimov I.A. “Yuksak ma’naviyat yengilmas kuch”-T; Ma’naviyat 2009-yil
7. Inomova K.M. “oilada bolalarning ma’naviy ahloqiy tarbiyasi”-T; fan-1999.,
151 b
8. Tadjiyeva S. N. Sobirova A.D. “Oila va bolalar bilan ijtimoiy ish” kurs o’tkazish
uchun xrestomatiya T;-2009, 320-bet.
Elektron manbalar
www.Ziyo.uz
www. Pedagog.uz
www. Ref.uz

Davlatning oilani muhofaza qilish sohasidagi siyosati

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish