Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 9000UZS
Размер 180.8KB
Покупки 0
Дата загрузки 26 Сентябрь 2019
Расширение docx
Раздел Дипломные работы
Предмет География

Продавец

Bohodir Jalolov

Деҳқонобод тумани табиий флорасининг геофитлари

Купить
Деҳқонобод тумани табиий флорасининг геофитлари КИРИШ Кейинги йигирма йил давомида кўлами тобора ортиб бораётган чора- тадбирларга қарамасдан дунёда биологик хилма-хилликнинг глобал инқирози давом этмоқда. Биологик ресурсларни барқарор бошқариш ва улардан оқилона фойдаланиш алоҳида турлар ва экотизимларни сақлаб қолишга қаратилган мақсадли тезкор ва қатъий чораларни талаб этмоқда. Бунинг учун миллий ва халқаро миқёсда биологик хилма-хилликни ўрганиш ва уни тизимли равишда кузатишга қаратилган салоҳиятни янада мустаҳкамлаш, табиий экотизимларнинг функционал фаолиятини яхшилаш борасидаги самарали маҳаллий чора-тадбирлар мажмуасини ишлаб чиқиш зарур (1) . Ўзбекистонда ўсимлик ва ҳайвонот дунёси объекларини муҳофаза этиш ва ундан барқарор фойдаланиш давлат экологик сиёсатининг муҳим устувор йўналишларидан бири ҳисобланади. Биохилма-хиллик к маҳаллий биохилма-хилликни ўрганишнинг долзарб муаммолардан бири ҳисобланади. Муаммонинг ўрганилганлик даражаси. МДҲ мамлакатларида геофитларнинг систематикаси, морфологияси ва номенклатурасига оид адабиётларни И.Г. Левичев, Е. Болтенков (3); ёввойи пиёз турларининг табиий популяциялари ва биологияси га бағишланган тадқиқотлар В.А. Черемушкина(4) асарларида акс эттирилган ва геофитларнинг табиий флоралардаги тур таркиби Г.А. Лазьков(5) илмий асарларида келтирилган . Мамлакатимизда олиб борилган тадқиқотлар давомида Деҳқонбод ҳудуди флораси таркиби ва географияси бўйича айрим маълумотлар келтирилган ( Б. Хўжамқулов ) . Бироқ, сўнгги йиллар давомида Деҳқонобод ҳудудида ўсувчи камёб турларнинг замонавий таркиби ва уларнинг ҳолатини тадқиқ этишга бағишланган махсус тадқиқотлар олиб борилмага Ишнинг предмети бўлиб геофитларнинг таксономик ва ботаник- географик таҳлиллари ҳисобланади . Ишни нг янгилиги : Деҳқонобод флорасидаги геофит ҳаётий шаклининг турли гуруҳчалари ўртасидаги нисбатлари асосида “пиёзбош” ҳаётий шаклининг устунлик қилиши аниқланди. Ишнинг амалий натижа с и. Самарали муҳофаза чоралари ва барқарор фойдаланиш чора тадбирларини ишлаб чиқиш учун геофитларнинг рўйхати ва маълумотлар базаси тузилди. Натижаларнинг амалий аҳамияти . Олинган натижалар ўсимлик лар дунёсидан оқилона фойдаланиш ва уни са қ лаш тизими ни ишлаб чи қ иш учун хизмат қилади. Шу билан бир қаторда, у кам ёб ва й ўқ олиб бораётган турларнинг давлат кадастрини тузиш учун ў тказиладиган изланишлар учун асос ҳисобланади. Ишга доир материалларн инг эълон қилиниши . Иш нинг тузилиши ва ҳажми. Ишнинг та I BOB. DEHQONOBOD TUMANINING FIZIK- GEOGRAFIK TASNIFI Dehqonobod tumanining geografik o‘rni. Dehqonobod — Qashqadaryo viloyatining janubi-sharqida joylashgan bo‘lib, tog‘li rayonlardan biri hisoblanadi. Qadim zamonlardan buyon bu yerlarda odamlar yashab kelganlar va bunga Machay g‘oridan topilgan qadimiy manzilgoh guvohlik beradi. Tumanga 1926 yil 29 sentyabrda Dehqonobod deb nom berilgan va alohida tuman sifatida tashkil etilgan. Bunga qadar bu joylar “Tangiharam”, ya’ni “haromdan xoli joy” nomi bilan yuritilgan. Dehqonobod sharqda Boysun tizma tog‘lari orqali Surxondaryo viloyati bilan, janubda Torqopchiq‘ay va Toychisoy tog‘lari orqali Turkmaniston Rтpublikasi bilan, g‘arbda Odamtosh tog‘lari orqali G‘uzor tumani va shimolda Hisor tizma tog‘lari orqali Qamashi tumani bilan chegaradosh. Dehqonobod tumani hududi tekislik – cho‘l, adir va tog‘ mintaqalariga bo‘linadi. Tekislik – cho‘l mintaqalariga Xo‘japulast, Qizilcha, Oqirtma, Otqamar, Chuchukquduq, Faribota kabi hududlar kiradi. Bu joylarda buloqlar va doimiy oqar suvlar yo‘qligi uchun cho‘l zonasi deb ham ataladi, aholisi тa ichimlik suvi sifatida va chorvalarini sug‘orishda quduq suvlaridan foydalanadi. Adir va tog‘ mintaqalari Dehqonobod tumani hududining asosiy qismini tashkil qiladi. Shimoli-sharqda joylashgan va janubi-g‘arbga yo‘nalgan Chaqchar tizma tog‘i Hisor tizmasining janubi-g‘arbiy tarmog‘i bo‘lib, o‘tkir qirrali cho‘qqilar va juda chuqur, tor qopchig‘aylar — daralarga boydir. Uning eng baland cho‘qqisi — Xuroson dengiz sathidan 3744 m balandlikda joylashgan. Chaqchar tizmasi mezozoy ohaktoshlaridan tashki ajralib turadi. Shimoli-sharqdan janubi-g‘arbga yo‘nalgan bu tizmalarda kuтta tipli relef keng tarqalgan. Ya’ni bir yonbag‘ri atrofidagi o‘t qirlarga asta-sekin qo‘shilgani holda, qarama-qarshi yonbag‘ri tik devor sifatida namoyon bo‘ladi. Bu kuтtalar tub negizi paleogen davri ohaktosh qatlamlarining burmalanishi natijasida tik holga kelgan. Qatlamlar orasiga kirgan sovuq suvlar yoriqlarni kengaytirib, karst bo‘shliqlarini hosil qilgan. Tog‘lararo yassi botiqlarda sel yotqiziqlari, ba’zan, jarlar uchraydi. Tuproqlari. Tog‘ oldi, chalacho‘l zonasi uchun, asosan, bo‘z tuproq tiplari xos bo‘lib, ular dengiz sathidan 250 – 300 m dan 1200 – 1400 m gacha balandliklarda, ya’ni tog‘ oldi qiya tekisliklarda, adirlarda va past tog‘larning yonbag‘irlarida tarqalgan. Bo‘z tuproqlar, asosan, lyoss va l Foydali qazilmalari. Bugungi kunda Dehqonobod tumanida Gumbuloq, Qizilbayroq kabi neft konlarini o‘zlashtirish jadal olib borilmoqda. Bundan tashqari, osh tuzi va kaliy tuzlarining yirik zaxiralari mavjudligi aniqlangan. Dehqonobod shaxarchasidan 30 km shimoli-sharqda joylashgan Tepaqo‘ton konidagi kaliy tuzlarining bashoratlashtirilgan zaxirasi 500 mln. tonnani tashkil etadi. Hisor tizmasining janubi-g‘arbiy tarmoqlari doirasida Dehqonobod tumanida O‘zMU geologlari tomonidan bashoratlashtirilgan zaxirasi 213 mln. tonnani tashkil etadigan fosforit konlarining mavjudligi aniqlangan. Dehqonobod shaxarchasi, Xo‘jaarna, Qizilcha, Dardara va boshqa joylarda yonuvchi slanтlar topilgan. Dehqonobod konida betonitli gillarning 180 mln. tonna miqdoridagi bashoratlashtirilgan zaxirasi aniqlangan. Qat Ichki suvlari. Dehqonoboddan G‘uzordaryoning irmoqlari Katta O‘ra va Kichik O‘ra daryolar, Torqopchig‘ay daryosi, Yakkabog‘daryoning irmoqlari boshlanadi va oqib o‘tadi. Katta O‘ra daryoning uzunligi 113 km va havzasining maydoni 1400 kv. km dir. U Chaqchar va Yakkabog‘ tog‘lari tutashadigan Xarkush dovoni yaqinida dengiz sathidan 4348 m balandlikda boshlanadi va yuqori oqimida Egrisuv nomi bilan oqadi. Kichik O‘ra daryoning uzunligi 117 km va havzasining maydoni 1660 kv. km ga tengdir. Kichik O‘radaryo Hisor tog‘ tizmasining janubi-g‘arbiy tarmoqlari Boysun va Oqbosh tog‘larida dengiz sathidan 2000 – 2500 m balandlikda boshlanadi. Katta O‘ra va Kichik O‘ra daryolari Gumbuloq va Sho‘rguzar qishloqlaridan oqib o‘tgach, tutashadi. Shu joyda 1968 yilda foydalanishga topshirilgan Pachkamar suv chunki buloqning to‘yinish maydoni bo‘lgan Mingchuqur tog‘laridan karst chuqurliklarida yozda qor jadal eriydi. Suvi sal achchiq-sho‘r ta’mli, tarkibida kalsiy sulfat tuzlari erigan, har litrida 77 grammgacha tuz bor. Kichik O‘ra daryosining irmogi bo‘lgan Konsoydaryo boshlanishida Konsoy qishlog‘i yonida joylashgan shu nomli buloq dengiz sathidan 1178 m balandlikda joylashgan. Uning suv sarfi 80 – 100 l/sek. Suvi achchiq-sho‘r ta’mli, tarkibida kaliy, kalsiy va natriy xlorid tuzlari bor. Konsoy va Xo‘jaipok buloqlarining suvi ko‘plab teri-tanosil kasalliklari uchun shifobaxsh suv hisoblanadi. Iqlimi. Dehqonobod tumani va, umuman, viloyat iqlim xususiyatlarini ta’riflashda Dehqonobod tumani meteorologik stansiyasidan olingan ma’lumotlar muhim ahamiyatga egadir. Dehqonobod tumanining iqlimi Bahor oylari uchun beqaror ob-havo xos bo‘lib, siklon jarayonlari faollashadi. Siklonlar bilan janubi-g‘arbdan iliq havo massalari kirib kelishi sababli bahorda yog‘inlarning katta qismi tushadi. Yozda havo ochiq bo‘ladi va yog‘inlar yog‘maydi. Faqat ayrim hollardagina tog‘li hududlarda yog‘inlar yog‘ishi kuzatiladi. Kuzning birinchi yarmida ham issiq ob-havo kuzatiladi, ikkinchi yarmida тa ob-havo o‘zgarib turadi. Qishdagi eng sovuq yanvar oyida o‘rtacha harorat +0,6 °C bo‘lsa, yozda eng issiq oy iyulda +28,4 °C ni tashkil etadi. Yillik o‘rtacha harorat +15,8 °C ga tengdir. Ayrim qishlar iliq kelganligi uchun o‘simliklar vegetasiyasi bu faslda ham davom etadi va bunday qishlar «vegetasiyali qishlar» deb ataladi. Iliq qishlar barcha qishlarga nisbatan 65 – 70 % ni tashkil etadi. Iliq qishl II BOB. АДАБИЁТЛАР ШАРҲИ Hayotiy shakllar yoki biomorflarning klassifikasiyasini o’simliklarni turli belgilariga asoslanib maqsadga muvofiq tuzish mumkin. Hayotiy shakllarning keng tarqalgan, universal (ko’p qirrali) klassifikasiyasini, 1905 yili daniyalik botanik K.Raunkier ishlab chiqqan. K.Raunkier o’simliklar kurtaklarining novdada joylashishi va noqulay sharoitda himoyalanishiga qarab o’simliklarni 5 yirik kategoriyaga bo’lgan: 1) Fanerofitlar – faneros - ochiq 2) Xamefitlar – xame – past 3) Gemikriptofitlar – gemi – yarim 4) Kriptofitlar – kriptos – yashirin 5) Terofitlar – teros – yoz Fanerofitlarning kurtaklari ochiq holatda qishlaydi va qurg’oqchilikka chidagan holda ochiq yerdan ancha balandlikda joylashadi (daraxtlar, butalar, yog’ochlashgan lianlar, epifitlar yoki omelaga o’xsh mezo-, mikro- va nanofanerofitlarga bo’lgan (mega – yirik, katta, mezos - o’rta, mikros – kichik, nanos – pakana). Xamefitlarning kurtaklari y erdan ozgina balandlikda joylashgan – (20-30 sm oralig’ida). Bu guruhga butachalar, yarimbutalar, yarimbutachalar, yostiq tipidagi o’simliklar, ko’pchilik yerda yoyilib o’suvchilar kirib, sovuq vaqtlarda kurtaklari qo’shimcha himoyalanib qor tagida qishlaydi. Gemikriptofitlar ko’p yillik o’t o’simliklardir. Bularning kurtaklari yer yuzasida yoki ozgina tuproqqa ko’milib yoki o’simliklarning qurigan shox shabbalarining tagida qishlaydi. Bu guruhni Raunkier yana bir n ha guruhchalarga bo’ladi: 1) Protogemikriptofitlar – poyasi uzun, har yili yer ustki qismi kurtaklari joylashgan joylargacha quriydigan o’simliklar. 2) To’pbargli (rozetka) gemikriptofit куртаклари ер остида сақланади. Қишловчи органларининг тузилишига кўра улар пиёзбошли (лола — Tulipa, пиёз — Allium), туганакли (картошка — Solanum tuberosum, чистяк — Ficaria), илдизпояли (ландыш — Convallaria, ўрмаловчи буғдойиқ — Elytrigia repens), илдизбачкили (дала пахтатикани — Cirsium arvense) гуруҳларга бўлинади. Тупроқ ўсимлик меристемасини совуqдан ва қурғоқчиликдан яхши ҳимоя қилади. Шу сабабли геофитлар турли иқлим шароитларида ўсади. Геофитларга ўрмонларда ўсувчи ўт ўсимликлар, чўл, дашт ва баргли ўрмонларнинг баҳорги эфемероидлари киради. Эфемероидларнинг еростки органларида озиқ моддалар заҳираси тўпланади ва бу уларнинг тез ўсиши ва эртачи гуллашига имкон беради. Шунингдек, чўл эфемероидларига қисқа муддатли намгарчилик даврида ҳаёт циклини ўташи учун ҳам ғамланган озиқа за барглар ҳосил қилади (масалан, шафран (Сгоcus), шпажник (Gladiolus). Раункиер уларни гуруҳларга бўлмаган. Пиёзбошли геофитлар заҳира озиқ моддаларни ер ости пиёзбошининг қипиқсимон баргларида тўплайдиган ўсимликлардир. Пиёзбошда куртаклар ҳам бўлади (масалан, пиёз (Аllium), глоксиния (Gloxinia), лола (Тuliра), нарцисс (Narcissus) ва бошқ.). Илдизли геофитлар. Ноқулай иқлим шароитини илдизидаги куртаклари ёрдамида ўтказади. Бу куртаклар илдизнинг сақланиб қолган қисмларида жойлашган бўлади. Илдизнинг қолган қисми эса ноқулай шароитда нобуд бўлади (масалан, қўйпечак (Coпvolvulus arveпsis), дағал латтатикан ва дала пахтатикани (Cirsium setosum, С. arveпse) ва бошқ. Юқорида санаб ўтилган асосий ҳаётий шакллардан фанерофитлар Ерда ҳали иқлим минтақалари аниқ ажралмаган даврларда ҳукмронлик қилг Ҳаётий шаклларни Ер юзида тарқалганлик даражаси ҳам турлича бўлиб, буни фоизлардаги кўрсаткичини биоморфологик спектрларда кўриш мумкин. Биоморфологик спектрлар ҳудудлар иқлим шароитини аниқлашда индикатор ролини ҳам ўтайди (1-жадвал). 1-жадвал. Биологик спектр Ҳудуд Турл ар сони P h C h H k C r T h Сейшел ороли (нам тропик лар ) 258 6 1 6 1 2 5 1 6 Аргенти на ( қуруқ субтропик) 866 1 2 6 2 9 1 1 4 2 Дания ( совуқ ўрта минтақа ) 1084 7 3 5 0 2 2 1 8 Баффин ов Ери (арктик минтақа ) 129 1 3 0 5 1 1 6 2 Жами - 4 7 9 2 7 4 1 2 Жадвалдан кўриниб турибдики, тропик минтақада ўсадиган ўсимликларнинг асосий қисми фанерофитларга тегишли бўлса, қуруқ субтропикларда эса асосан терофитлар тарқалган. Совуқ иқлимли минтақада гемикриптофитлар, Арктикада хамефитлар кенг тарқалган. 16 К. Раункиер фикри бўйича ҳаётий шакллар ташқи муҳитнинг шароитларига мосланиш натижаси сифатида тарихан тараққий топади. Hayotiy shakllarning ekolo-morfologiyasiga asoslangan klassifikasiyasi . Raunkierning hayotiy shakllar haqidagi klassifikasiyasi o’simliklarning ekologo- morfologiyasini ya’ni tashqi tuzilishini ham o’z ichiga olgan. O’simliklarning vegetativ organlarining tashqi qiyofasi yashash muddati, kurtaklarning joylashishi bilan bog’liq bo’ladi. Ekologo- morfologik klassifikasiya: I. Yog’ochl ashgan o’simliklar – daraxt, buta, butachalar. II. O’tsimon o’simliklar - ko’p va bir yillik o’tlar. III. Oraliq guruhlar - yarimyog’ochla sh gan – yarim butalar, yarim butachalar. Poyalarning o’sish yo’nalishiga qarab: 1. tik ka o’suvchi 2. yotib o’suvchi daraxt, buta, o’tlar 3. o’rmalab O’tsimon o’simliklarning klassifikasiyasi . Bu tizimga ko’p yillik o’t o’simliklar gemikriptofit va geofitlar kiradi: 1) O’q ildizli (kaudeksli) o’simliklar. Yaxshi rivojlangan, jamg’aruvchi, tuproq qatlamlariga chuqur kirib boruvchi ildizlarga ega bo’lgan o’simliklar. Kaudeksning shoxlanishiga qarab bir boshli, ko’p boshli bo’lishi mumkin (qashqar beda, miya). 2) Popuk ildizli o’simliklar. Asosiy ildizi bo’lmaydi. Qo’shimcha ildizlari yo’g’on jamg’aruvchi, buralib zich joylashgan ildizlar hosil qiluvchi o’simliklar. Poyasi kalta bo’g’im oraliqlari qisqa (zubturum, ayiqtovon va boshqalar). 3) Qisqa yer osti – ildizpoyali o’simliklar. Bularga ko’p yillik o’simliklar kirib qo’shimcha ildizlari hisobiga yashaydi. Lekin yer ostki ildiz poyasi yaxshi rivojlangan bo’lib ko’p yillar yashaydi, bo’ (piyozboshli choy va boshqalar) yoki stolonli tez qurib qoluvchi - o’simliklar (qulupnay). Bir yillik o’simliklarga qisqa oz yashovchi efemerlar ham kiradi. Monokarpik va polikarpik o’simliklar. Bir yil yashab, gullab quriydigan o’simliklar – monokarpik o’simliklar deyiladi. Ko’p yil yashab ko’p yillar davomida mevalar hosil qiluvchi o’simliklar polikarpiklar deyiladi. Ko’p yillik o’tlar ichida ko’p yil yashab bir marotaba meva hosil qilib quriydigan o’simliklar ham bor (50-60 yil yashaydi). Masalan palmalarning ayrim turlari, agava, sabzi, karam. Katta hayotiy shakllar (T.A.Rabotnov bo’yicha) 1. Latent davr - urug’. 2. Generativdan oldingi – virginil davr, urug’ unib chiqqandan gullagangacha bo’lgan davr. 3. Generativ davr – birinchidan oxirigacha gullagan davr. 4. Sinil davr – qarilik – 3-БОБ. ДЕҲҚОНОБОД ТУМАНИ ТАБИИЙ ФЛОРАСИНИНГ ГЕОФИТЛАРИ 3.1. Деҳқонобод флораси таркиби. O‘zbekiston o‘simliklar dunyosining xilma-xilligi, turlarga g‘oyat boyligining xalq xo‘jaligidagi muhim salmog‘i bilan O‘rta Osiyoda o‘ziga xos o‘ringa ega. So‘nggi yillarda O‘zFA Ўсимлик ва ҳайвонот олами генофонди институda olib borilgan tadqiqotlar natijasiga ko‘ra, o‘lkada 146 oilaga mansub 4500 ga yaqin yuksak o‘simlik turlari borligi ma’lum bo‘ldi. Yuqoridagi turlarga mansub bo‘lgan o‘simliklar Qashqadaryo viloyatida ham keng tarqalgan bo‘lib, 137 oilaga, 1025 turkum va 1200 dan ortiq turga mansubdir () . Rтpublikada mavjud o‘simliklarning 301 turi O‘zbekiston “Qizil kitobi”ga kiritilgan (1998 y.). Viloyatda ushbu turlarning 70 dan ortig‘i tarqalgan. Jumladan, Qashqadaryo vohasining tog‘li Dehqono Dehqonobod tumanida tarqalgan o‘simliklarni adabiyotlardan foydalangan holda ҳаётий шакллари, sistematik jihatdan tahlil qilish натижалари умумлаштирилди ва қуйида келтирилди: 2-жадвал № Дарахтлар Буталар Чала буталар Кўп йиллик ўтлар Икки йиллик ўтлар Бир йиллик ўтлар 1. Acer semenovii Rgl — zarang Amygdalus bucharica — achchiq bodom Artemisi a persica Boiss — ermon Acantophyllum gysophiloides Rgl — yetmak ( ўқ илдизли ) Carum carvi L. — qora zira Alyssum campeste L. — dala momaqaymo g‘i 2. Crataegus korolkovii L. Henry — sariq do‘lana Amygdalus spinosissima Bge — bodomcha Artemisi a tenuisec ta — shuvoq Achillea filipendulina lam — dastarbosh Daucus Carota — sabzi Anethum graveolens L. — shvid (bodiyon) 3. Elaeagnus angustifolia L. — jiyda Berberis integerrima Rgl — qizil zirk Salvia des yovvoyi olma lia — uchqat Beause — o‘rmalovchi bug‘doyiq (Moench) Aschers — serbarg sho‘ra 8. Pistacia vera L. — pista Rubus idaeus L. — maymunjon Agropyron trichophorum (Link) R. — tukli bug‘doyiq Chenopodiu m album L. — oqsho‘ra 9. Rosa beggiriana Schrenk — na’matak Albertia Rgl. et Schmalh. — albertiya Coriandrum sativum L. — kashnich 10. Rosa canina L. — itburun Alcea rhyticarpa (Trautv.) Iljin — baxmalgul Cuscuta approximata Babing — zarpechak 11. Tamarix arceuthoides Bge — yulg‘un Althaea officinalis L. — dorivor gulxayri Cuscuta campestris Juncker — dala chirmovug‘i 12. Angelica ternata Rgl. et Schmalh — arxar o‘ti Erophila verna (L) DC ex Bess — bahorgi momosirka 13. Avena trichophulla C. Koch — yovvoyi suli Fumaria vaillantii Loisl — shotara 14. Bunium persicum (Boiss) Fedtch — zi 16. Biebersteinii multifilda DC — qontepar Impatiens parviflora DC — yovvoyi xina 17. Bromus paulsenii Hack — yaltirbosh Lathyrus asiaticus — burchoq 18. Bunium persicum — zira Malva neglecta Wall — tugmachagul 19. Carex divisa Hutd — bo‘lingan qorabosh Medicago orbicularis (L) Bart — chig‘anoq beda 20. Carex pachystylis J. Gay — yo‘g‘ontumshu q qorabosh Melilotus dentatus — tuya yo‘ng‘ichqa 21. Centaurea squarrosa Willd — toshkakra Nigella integrifolia Rgl — yovvoyi sedana 22. Cichorum intybus L. — sachratqi Papaver pavoninum Schrenk — lolaqizg‘aldo q 23. Codonopsis climatidea Schrenk — dug‘bo‘y Petroselinum crispum (Mill) Nym. — petrushka 24. Crambe kotchyana Boiss — qatron Pimpinella anisum Gaertn. — arpabodiyon 23 25. Cunodan dactylon (L) Pers — ajriq Polygonum aviculare L. — qiziltasma 26. Dianthus tetralepis Nevski — chinnigul Pontentilla supina L. — pakana g‘ozpanja 27. Dodartia orientalis L. — takasoqol Salsola dendroides Pall — sho‘rak 28. Dryopteris filix-mas (L) Schott — qirqquloq Secale cereale L. — javdar 29. Elaeosticta allioides — qarg‘aoyoq Sedum tetramerum Trautv. — semizak 30. Eremurus regelii Vved — shirach Spinacia turkestanica Iljin — ismaloq 31. Eryngium Biebersteinian um Nevski — ko‘ktikan Stellaria media L. Cyr — yulduzo‘t 32. Ferula assa- foetida L. — sassiq kovrak Taeniatheru m crinitum Nevski — qiltiq 33. Ferula bucharica (Lipsky) K.- Pol. — buxoro kovragi Trigonella grandiflora Bge — shambala 34. Ferula sumbul K. Pop. — sumbul Turgenia latifolia (L.) Hoffm. — 24 chakamig‘ 35. Festuca valeciaka — betaga Vaccaria segetalis — qoramig‘ 36. Gagea stipitata — qo‘zigul Xanthium strumarium L. — qo‘ytikan 37. Gagea turkestanica Pasher — boychechak 38. Gentiana olivieri Griseb — erbahosi 39. Glycirrhiza glabra L. — shirinmiya 40. Heracleum Lehmannianu m — gulpar 41. Hypericum perforatum L. — dalachoy 42. Hypericum scabrum L. — qizilpoycha 43. Inula macrofylla L. — qora andiz 44. Iris sogdiana Bge — gulisafsar 45. Ixiolirion tataricum (Pall) Herb — chuchmoma 46. Lipskya insignis (Koso- Pol.) Nevski — upor (jupor, ifor) 47. Mediasia macrophyllum 25 (Rgl et Schmalh) — alqor 48. Mentha asiatica Boriss — yalpiz 49. Onosma dichroanthum Boiss — mehrigiyoh 50. Origanum tytthanthum Gontsch — tog‘rayhon 51. Orthurus kokanicus (Rgl et Schmalh) — yerchoy 52. Plantago lanceolata L. — zubturum 53. Plantago major L. — baqayaproq 54. Piptatherum vicarium (Grig) Roshev — tog‘tariq 55. Poa bulbosa L. — qo‘ng‘irbosh 56. Polygonum coriarium Greg — toron 57. Potentilla soongarica Bge — g‘ozpanja 58. Pragnos pabularia — shashir 59. Ranunculus oxyspermus M. B. — o‘tkirtumshuq ayiqtovon 60. Ranunculus repens L. — ayiqtovon 26 61. Rheum cordatum Losinsk — rovoch 62. Rubia tinctorum L. — ro‘yan 63. Rumex aquaticus — otquloq 64. Schrenkia golickeana Rgl. et Schmalh — arxarshair 65. Stipa capillata L. — tukli chalov 66. Tanacetum pseudachillea C. Winkl — dastarbosh 67. Taraxacum officinalle Web — dorivor qoqi 68. Trichdenesma incanum (Bge) DC — kampirchopon 69. Trifolium pratense L. — sebarga 70. Tulipa gregii Rgl — Грейги lolaси 71. Tulipa turkestanica Rgl — oq lola 72. Urtica dioica L. — gazandao‘t 73. Ziziphora pedicellata Pazij — kiyiko‘t 27 Dehqonobod tumanida tarqalgan o‘simliklarning sistematik tarkibi (oilalar bo‘yicha joylashuvi) 1. Ayiqtovondoshlar — Ranunculaceae. Adonis chrysocyathus Hook. F. et Thom — gulizardak Nigella integrifolia Rgl — yovvoyi sedana Ranunculus repens L. — ayiqtovon 2. Archadoshlar — Cupressaceae Juniperus zeravschanica — qizil archa Juniperus semiglobosa — savr archa 3. Boshoqdoshlar — Poaceae Agropyron repens (L) P. B. — o‘rmalovchi bug‘doyiq Agropyron trichophorum (Link) R. — tukli bug‘doyiq Avena trichophylla C. Koch — yovvoyi suli Bromus paulsenü Hack — yaltirbosh Bromus oxyodon Schrenk — o‘tkir tishli yaltirbosh Cynodan dactylon (L) Pers — ajriq Fтtuca val iaka — betaga Hordeum bulbosum Torn — tak-tak Piptatherum vicaricum (Grig) Roshev — tog‘tariq Poa bulbosa L. — qo‘ng‘irbosh S ale cereale Althaea officinalis L. — dorivor gulxayri Althaea rhyticarpa (Trautv) Iljin — baxmalgul Malva negl ta Wall — tugmachagul 7. Dalachoydoshlar — Guttiferae Hypericum perforatum L. — dalachoy Hypericum scabrum L. — qizilpoycha 8. Dukkakdoshlar — Leguminosae Glycirrhiza glabra L. — shirinmiya Lathyrus asiaticus — burchoq Medicago orbicularis (L) Bart. — chig‘anoq beda Melilotus dentaetus — tuyayo‘ng‘ichqa Melilotus officinalis (L) Pall — qashqarbeda Trigonella grandiflora Bge — shambala Trifolium pratense L. — sebarga 9. Yong‘oqdoshlar — Juglandaceae Juglans regia L. — yong‘oq 10. Yoronguldoshlar — Geraniaceae Biebersteinia multifilda DC — qontepar 11. Jiydadoshlar — Elaeagnaceae Elaeagnus angustifolia L. — jiyda 12. Zarangdoshlar — Aceraceae Acer semenovii Rgl — zarang 13. Zirkdoshlar — Berber Trichodenтma incanum (Bunge) DC — kampirchopon 16. Krestguldoshlar — Cruciferae Alyssum campтte L. — dala momaqaymog‘i Capasella bursa-pastoris (L) Medic — jag‘-jag‘ Crambe kotschyana Boiss — qatron Erophila verna (L) DC ex Bтs — bahorgi momosirka 17. Ko‘knordoshlar — Papaveraceae Fumaria vaillantii Loisl — shotara Papaver pavoninum Schrenk — lolaqizg‘aldoq Roemeria refracra — qizg‘aldoq 18. Labguldoshlar — Labitae Mentha asiatica Boriss — yalpiz Origanum tytthanthum Gontsch — tog‘rayhon Salvia dтerta Schang — zig‘irak Salvia sclarea L. — marmarak Zizifora pedicellata Pazij — kiyiko‘t 19. Lolaguldoshlar — Liliaceae Eremurus regelii Vved — shirach Gagea stipitata — qo‘zigul Gagea turkтtanica Pascher — boych hak Tulipa gregii Rgl — lola Tulipa turkтtanica Rdl — oq lola 20. Murakkabguldoshlar Centaurea sqquarrosa Willd — toshkakra Cichorium intybus L. — sachratqi Inula macrofylla L. — qora andiz Onopordon acanthium L. — oqkarrak Taraxacum officinale Web — dorivor qoqi Xanthium strumarium L. — qo‘ytikan 21. Pistadoshlar — Anacardiaceae Pistacia vera L. — pista 22. Ra’noguldoshlar — Rosaceae Amygdalus bucharica — achchiq bodom Amygdalus spinosissima Bge — bodomcha Cerasus erythrocarpa Nevski — toshchiya Crataegus korolkovii L. Henry — sariq do‘lana Orthurus kokonicus (Rgl et Schmalh) — yerchoy Potentilla soongorica Bge — g‘ozpanja Potentilla supina L. — pakana g‘ozpanja Rosa beggeriana Schrenk — na’matak Rubus idaeus L. — maymunjon Rosa canina L. — itburun 23. Ro‘yandoshlar — Rubiaceae Rubia tinctorum L. — ro‘yan 24. Sapsardoshlar — Iridaceae Iris sogdiana Bge — gulsapsar 25. Sem Anethum graveolens L. — shvid (bodiyon) Angelica ternata Rgl. et Schmalh . — arxar o‘ti Bunium persicum (Boiss) Fedtch. — zira Bupleurum linearifolium — bupleurum Carum carvi L. — qora zira Coriandrum sativum L. — kashnich Daucus Carota — sabzi Elaeosticta allioidт — qarg‘aoyoq Eryngium Biebersteinianum Nevski — ko‘ktikan Ferula assa-foetida L. — sassiq kovrak Ferula bucharica (Lipsky) K.-Pol. — buxoro kovragi Ferula sumbul K. Pop. — sumbul Heracleum Lehmannianum — gulpar Lipskya insignis (Koso-Pol.) Nevski — upor (jupor, ifor) Mediasia macrophyllum Rgl . et Schmalh . — alqor Petroselinum crispum (Mill) Nym. — petrushka Pimpinella anisum Gaertn. — arpabodiyon Pragnos pabularia — shashir Schrenkia golickeana Rgl. et Schmalh . — arxarshair Turgenia latifolia (L.) Hoffm. — chakamig‘ 28. Toron Acanthophyllum gysophilloidт Rgl — yetmak Dianthus tetralepis Nevski — chinnigul Stellaria media L. Cyr — yulduzo‘t Vaccaria segetalis — qoramig‘ 32. Chirmovu q doshlar — Cuscutaceae Cuscuta approximata Babing — zarp hak Cuscuta campтtis Juncker — dala chirmovug‘i 33. Chuchmomadoshlar — Amaryllidaceae Ixiolirion tataricum (Pall) Herb — chuchmoma 34. Shilvidoshlar — Caprifoliaceae Lonicera nummulariifolia — uchqat 35. Sho‘radoshlar — Chenopodiaceae Atriplex tatarica L. — тhaksho‘ra Chenopodium album L. — oqsho‘ra Chenopodium foliosum (Moench) Aschers — serbarg sho‘ra Haloharis hispida — quyonjun Salsola dendroidт Pall — sho‘rak Spinacia turkistanica Iljin — ismaloq 36. Yulg‘undoshlar — Tamaricaceae Tamarix arceuthoidт Bge — yulg‘un 37. Qirqquloqdoshlar — Polypodiaceae Dryopteris filix-mas ( Бобурнинг ёзишича, Кобул яқинидаги Гурбанд туманида “Дашти шайх” деган жой бўлиб, у ерларнинг баҳори жуда яхши келади, хилма-хил лолалар ўсади. Бобур лолаларнинг хилларини санаб чиқишни буюради. Ўттиз икки-ўттиз уч хил лола борлиги маълум бўлади. Бир нав лоладан қизил гулнинг ҳиди келгани учун уни Бобур “Лолаи гулбўй” деб аташни таклиф этади. Лоланинг бу тури “Дашти шайх”нинг бир бўлагида учраши, ўзга ерларда эса ўcмаслиги ҳам таъкидланган. Яна шу жойдан қуйирокда, Гурбандан чиқишда лоланинг бошқа тури ҳам учрайди. Унга “Лолаи Садбарг” деб ном берилади. Бу лола ҳам бир бўлак жойдагина учрайди холос. 34 Тысячели́стник обыкнове́нный , или Поре́зная трава́ [2] ( лат. Achilléa millefólium ) — многолетнее травянистое растение ; вид рода Тысячелистник ( Achillea ) семейства Астровые, или Сложноцветные ( Asteraceae ), типовой вид этого рода. Используется как лекарственное , пряное, декоративное и медоносное растение. Содержание [скрыть]  1 Название o 1.1 Синонимы  2 Распространение и экология  3 Ботаническое описание  4 Растительное сырьё o 4.1 Химический состав o 4.2 Заготовка лекарственного сырья  5 Значение и применение o 5.1 Применение в кулинарии o 5.2 Применение в медицине o 5.3 Использование в садоводстве  6 Примечания  7 Литература  8 Ссылки Название [ править | править вики-текст ] Латинское родовое название Achilléa проис  Achillea cristata H ORT . EX DC.  Achillea cuspidata W ALL . , nom. inval.  Achillea dentifera R CHB .  Achillea eradiata P IPER  Achillea fusca R YDB .  Achillea gigantea P OLLARD  Achillea gracilis R AF .  Achillea haenkeana T AUSCH  Achillea intermedia S CHLEICH .  Achillea lanata L AM .  Achillea lanulosa N UTT .  Achillea laxiflora A.N ELSON  Achillea laxiflora P OLLARD & C OCKERELL  Achillea magna A LL . nom. illeg.  Achillea magna L.  Achillea magna H AENKE , nom. illeg.  Achillea marginata T URCZ . EX L EDEB .  Achillea megacephala R AUP  Achillea nabelekii H EIMERL  Achillea occidentalis ( DC. ) R AF . EX R YDB .  Achillea ochroleuca E ICHW .  Achillea ossica K.K OCH  Achillea pacifica R YD Тысячелистник обыкновенный растёт в лесной , лесостепной и степной зонах, на суходольных лесных лугах , в луговых степях, среди кустарников , в разреженных лесах, на опушках , межах, вдоль дорог, по оврагам , на залежах , пустырях, свалках, в посёлках, по берегам водоёмов , по окраинам полей. Ботаническое описание [ править | править вики-текст ] Корневище толстое, ползучее, разветвлённое, с многочисленными тонкими, мочковатыми корнями , подземными побегами . Стебли немногочисленные или одиночные, прямостоячие или приподнимающиеся, прямые, реже извилистые, округлые, высотой 20—80 (до 120) см, угловато-бороздчатые, голые или слегка опушённые, ветвящиеся лишь в верхней части. Пластинка листа длиной до 15 см, шириной 0,5—3 см с многочисленными масляны Химический состав [ править | править вики-текст ] Надземная часть в период цветения содержит флавоны , алкалоид ахиллеин , кумарины , аконитовую кислоту , горькие и дубильные вещества , смолы , органические кислоты , инулин , аспарагин , минеральные соли , аскорбиновую кислоту , филлохинон , каротин , холин . В семенах содержится до 21 % жирного масла . В листьях и соцветиях содержится эфирное масло (до 0,85 %) желтовато-зелёного или синего цвета, в состав которого входят монотерпеноиды ( цинеол (8— 10 %), камфора , туйол ), сесквитерпеноиды — а хиллин , ацетилбалхинолид , кариофиллен , азул ены , сложные эфиры , L-борнеол , β-пинен , L- лимонен , туйон , борнилацетат . Кроме эфирного масла содержатся сали Является хорошим медоносом . Применение в медицине [ править | править вики-текст ] Растение широко используется в медицине различных стран как кровоостанавливающее (при носовых, маточных, лёгочных, геморроидальных и других кровотечениях ), при колите , различных заболеваниях желудочно-кишечного тракта , язвенной болезни желудка и двенадцатиперстной кишки , воспалительных заболеваниях мочевыводящих путей , как вяжущее при желудочно-кишечных расстройствах, обладает противовоспалительными и бактерицидными свойствами. Применяется в виде настоев , отваров , экстрактов . Входит в состав желудочных и аппетитных сборов . Препараты тысячелистника с крапивой применяют как кровоостанавливающее и успокаивающее средство при внутренних и нар
Купить
  • Похожие документы

  • Belgilar, chiziqli belgilar, izoliniyalar, sifatli va miqdorli fon, nuqtalar, areallar, bir joyga taalluqli diagrammalar usuli
  • O'zbekiston aholisi va uning joylashuvi
  • Geodezik asosni yaratishda poligonometrik yo‘lni loyihalash va aniqligini baholash
  • O‘rta Osiyoning yirik suv omborlari
  • O’zbekiston yoqilg’i-energetika balansi

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026.

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha