Delinkvent axloq mazmun-mohiyati va shakllanishi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	190.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Delinkvent axloq mazmun-mohiyati va shakllanishi

Купить

MAVZU;Delinkvent axloq
mazmun-mohiyati va shakllanishi
REJA;
1.Delinkvent xulq-atvor muammosi.
2.Mashxur olimlar yondashuvlari.
3. Delinkvent xulq-atvor shaxsning deviant xulq-
atvorining shakli sifatida.

•
Delinkvent xulq-atvor muammosi (huquqqa qarshi, jamiyatga
qarshi) ko‘pgina ijtimoiy fanlarning tadqiqotida asosiy o‘rin
egallaydi, chunki ijtimoiy tartib umuman davlatning
rivojlanishida, shu bilan birga har bir fuqaroning
rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi. Huquqqa qarshi xulq-
atvorga nisbatan turli yondashuvlar mavjud bo‘lib, psixologik
adabiyotda odatda delinkvent xulq-avtor deb fikr yuritiladi.
Ushbu tushuncha lotin tilida “delinquens” - “noo‘rin hatti-
harakat”ni angalatadi. Ushbu atamani biz shaxsning qonunga
qarshi xulq-atvori deb tushunamiz - hozirgi jamiyatda va
hozirgi vaqtda o‘rnatilgan qonunlarni buzishga yo‘naltirilgan,
ijtimoiy tartib yoki boshqa odamlarning farovonligiga xavfli
hisoblangan va jinoiy javobgarlikka tortiladigan aniq bir
shaxsning harakatlari. Qonunga qarshi xulq-atvor namoyish
etayotgan shaxs - dilinkvent shaxs deb tavsiflanadi, uning
harakatlari esa - delinkventlar deb ataladi.

•
Kriminal xulq-atvor - delinkvent xulq-avtorning
orttirib ko‘rsatilgan shakli. Umuman olganda,
delinkvent xulq-atvor jamiyatning qonunlarida aks
ettirilgan, davlat hayotida mavjud bo‘lgan
me’yorlariga bevosita qarshi yo‘naltirilgan.
•
Maxsus adabiyotda ko‘rib chiqilayotgan atama turli
ma’nolarda qo‘llaniladi. A.E.Lichko “o‘smir”
psixologiyasining amaliyotiga “delinkventlik”
tushunchasini olib kirib, uning yordamida jinoiy
javobgarlikka tortilmaydigan, jamiyatga qarshi
mayda harakatlarni chegaralab qo‘ydi. Masalan,
maktabga bormaslik, assotsiativ guruhga tegishligi,
mayda bezorilik, zaiflarni tahqirlash, kichik
miqdorda pullarni tortib olish, mototsikllarni olib
qochish va hokazo.

•
Delinkvent xulq-atvorning keltirilgan turlarini - noqonuniy
xulq-atvorning shakllanish bosqichlaridek, hamda uning
namoyishlariga nisbatan mustaqil deb ko‘rib chiqish
mumkin. Jamiyat qoidalarining xilma-xilligi qonunga
qarshi xulq-atvorning kichik turlarini paydo qiladi.
Delinkvent xulq-atvorning turli shakllarining
klassifikatsiya muammosi fanlararo ahamiyatga ega.
•
Klinik tadqiqotlar doirasida V.V.Kovalyovning bir necha
o‘zaklar asosida qurilgan, qonunbuzarliklarning kompleks
tizimlanishi katta qiziqish uyg‘otadi. Ijtimoiy psixologik
o‘zakda - intizomga qarshi, jamiyatga qarshi, huquqga
qarshi; klinik-psixopatologik o‘zakda - patologiyasiz va
patologik shakllar; shaxs-dinamik o‘zagida - reaksiyalar,
rivojlanish kabi holatlar tashkil topgan. A.G.Ambrumova
va L.Ya.Jezlova qonunbuzarliklarning ijtimoiy psixologik
shkalasini taqdim etdilar: intizomga qarshi, jamiyatga
qarshi, delinkvent - jinoiy va autoagressiv xulq-atvor.

•
1932 yilda N.I.Ozereskiy tomonidan shaxs shakllari o‘zgarishining fe’l-
atvori va ifodalanish darajasi bo‘yicha hozirgi vaqtda ham dolzarb
hisoblangan voyaga yetmagan qonunbuzarlarning turlanishi taklif etilgan.
Bular: tasodifiy, odatiy, mustahkam va tajribali qonunbuzarlar.
Qonunbuzarliklar sodir etgan, o‘z navbatida o‘smirlar o‘rtasida
A.I.Dolgova, Ye.G.Gorbatskaya, V.A.Shumilkin va boshqalar quyidagi
uchta turini ajratadilar: 1) Mantiqiy ravishda kriminogen - jinoiy xulq-
atvorga shaxsning kriminogen “hissasi” ijtimoiy muhit bilan hamkorlikda
hal etuvchi kuch hisoblanadi, jinoyat xulqatvorning odatiy turidan kelib
chiqadi, u sub’ektning maxsus qarashlari, yo‘naltirishlari va qadriyatlari
bilan shartlanadi; 2) Vaziyat-kriminogen - ma’naviy me’yorlarni buzish,
ma’lum darajada noqulay vaziyat bilan shartlangan jinoiy xulq-atvorga
ega bo‘lmagan qonunbuzarliklar va jinoyatni o‘zi; jinoiy xulq-atvor
sub’ektning rejalariga muvofiq bo‘lmasligi va uning nuqtai nazaridan
buzilishlar (ekspress) bo‘lishi mumkin; bunday o‘smirlar, qonunbuzarlik
ularning tashabbusi bo‘lmagan holda, odatda jinoyatni guruhda va
alkogol mastlik holatida sodir etadilar; 3) Vaziyat turi - negativ xulq-
atvorning kam darajada ifodalanishi; individ gunohi tufayli paydo
bo‘lmagan, vaziyatni hal etuvchi ta’sir; bunday o‘smirlarning hayoti ijobiy
va salbiy ta’sirlar kurashi deb tavsiflanadi.

•
Shunga o‘xshash holda, V.N.Kudryavsev tajribali
jinoyatchilar haqida fikr yuritadi (doimiy jinoyatlar
sodir etib, ulardan ko‘rgan foyda evaziga hayot
kechirayotgan shaxslar), vaziyat (atrof-muhitga
qarab harakat qiluvchi), tasodifiy (ilk bor
qonunbuzganlar).

•
Shunga o‘xshash holda, V.N.Kudryavsev tajribali jinoyatchilar haqida
fikr yuritadi (doimiy jinoyatlar sodir etib, ulardan ko‘rgan foyda
evaziga hayot kechirayotgan shaxslar), vaziyat (atrof-muhitga qarab
harakat qiluvchi), tasodifiy (ilk bor qonunbuzganlar). Delinkvent
xulq-atvor shaxsning deviant xulq-atvorining shakli sifatida bir qator
xususiyatlarga ega. Birinchidan, bu - shaxs og‘ma xulq-atvorining
kam o‘rganilgan turlaridan biri. Masalan, jinoiy deb topilgan faoliyat
doirasi, har xil vaqtda, turli davlatlarda turlicha talqin qilinadi.
Qonunlarning o‘zi bir xil ma’noli emas va ularning nomukammalligi
tufayli yoshi ulug‘ aholining katta qismini “jinoyatchi” deb hisoblash
mumkin. Masalan, soliqlardan bosh tortish yoki kimgadir jismoniy
jarohat yetkazish moddalari bo‘yicha. Shunga o‘xshash, hamma
yolg‘on gapirish mumkin emasligini biladi. Ammo, doim va hamma
yoqda haqiqatni gapiradigan inson, vaziyatga qaramasdan, yolg‘on
gapirayotganga nisbatan ko‘proq noadekvat ko‘rinadi. Ikkinchidan,
delinkvent xulq-atvor asosan huquqiy me’yorlar- qonunlar, me’yoriy
aktlar, intizom qoidalari bilan boshqariladi.

•
Uchinchidan, noqonuniy xulq-atvor - deviatsiyaning
eng xavfli turlaridan biri deb tan olingan, chunki
ijtimoiy tuzilish asoslariga jamiyat tartibiga xavf soladi.
To‘rtinchidan, shaxsning bunday xulq-atvori har
qanday jamiyatda faollik bilan ayblanadi va jazolanadi.
Har qanday davlatning asosiy funksiyasi qonunlarni
ishlab chiqish va ularning amalga oshirilishini nazorat
qilish, shuning uchun deviatsiyaning boshqa
shakllaridan farqliroq, delinkvent xulq-atvor mahsus
jamiyat institutlari tomonidan boshqariladi: sudlar,
tergov organlari, jazoni ijro etish muassasalari.
Beshinchidan, eng muhimi, noqonuniy xulq-atvorning
o‘zi shaxs va jamiyat o‘rtasida - individual intilishlar va
jamiyat ehtiyojlari o‘rtasida nizo mavjudligini
anglatadi.

XULOSA
Xulosa qilib shuni aytish mumkinki,shaxsning
delkvent xulq-atvorli bo’lishiga ota-onalar befarq
bo’lmasligi kerak.Chunki jamiyatga albatta,dono
va aqlli yoshlar kerak. Avvaldan bunday xulq-at-
vorli o’smir va o’spirinlarning psixologiyasi va
jamiyatga keltirayotgan zarari haqida olimlar
ko’plab izlanishlar oilb borganlar.Bu xulq-atvor
nafaqat jamiyatga balki,o’z-o’ziga ham katta
zarar keltiradi.

•
Foydalanilgan adabiyotlar;
•
Olimov L.Ya., Bahronova M.O‘.O‘smirlar
ma’naviyatini shakllantirishning ijtimoiy-
psixologik xususiyatlari.
•
Maxmudova Z.M., Olimov L.Ya. O`smirlarda
ekstremal vaziyatlarda psixologik himoya
mexanizmlarini shakllantirish.
•
Google.com
•
Arxiv.uz

Delinkvent axloq mazmun-mohiyati va shakllanishi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish