Deviant xulq atvor va ijtimoiy nazorat - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	10.8MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Deviant xulq atvor va ijtimoiy nazorat

Купить

•
Mavzu : Deviant
xulq atvor va
ijtimoiy nazorat

REJA :
•
D eviantlik tushunchasi va
uning mazmuni .
•
Ijtimoiy me’yor va uning
turlari .
•
Ijtimoiy deviantlik
nazariya lari .
•
Ijtimoiy deviantlik sabablari.

Mavzuning maqsadi va
vazifalari
•
Mavzuning maqsadi - jamiyatda amal qilayotgan
ijtimoiy meyorlar va ulardan og‘uvchi xulq-atvor
– deviant xulq-atvor xususiyatlari ni o‘rganish.
•
Mavzu ning vazifalari deviant xulq-atvor keng
tarqalgan turlari: jinoyatchilik, ichkilikbozlik,
giyohvandlik, fohishabozlik, o‘z joniga qasd
qilish kabi holatlarning yuz berish mexanizmini,
ularning oldini olish xususiyatlari ni o’rganish .

Ma’ruza yakunida biz :
•
Inson hayotida ijtimoiy me’yorlarning
muhimligini ;
•
Sotsiologiya fanida deviantlik nazariyalarining
mazmunini ;
•
Jamiyat hayotida salbiy xulq-atvor
ko’rinishlarining kelib chiqish sabablarini ;
•
Deviant xulq-atvor ko’rinishlarini oldini olish
mexanizmlarini
Bilib olamiz

Ijtimoiy deviantlik
•
Deviant lotincha « deviance » (og’ish)
so’zidan olingan . Ijtimoiy deviantlik
jamiyatda o’rnatilgan ijtimoiy
me’yorlardan chetga chiqishni
anglatadi . Deviant xulq-atvor
deviantlik natijasida yuzaga kelgan
xulq-atvordir.

Deviant xulq-atvorning asosiy
ko’rinishlari
•
Jinoyatchilik
•
Alkogolizm
•
Narkomaniya
•
Suitsid

Ijtimoiy me’yor
•
Ijtimoiy me’yor – biron-bir
jamiyatda qabul qilingan va
shaxsga ushbu jamiyatda o’zini
qanday tutishi lozimligini ko’rsatib
beruvchi xulq-atvorlardir.

Ijtimoiy me’yor turlari
•
Huquqiy me’yorlar;
•
Axloq me’yorlar;
•
Urf-odat va
an’analarga me’yorlar;
•
Diniy me’yorlar;

Huquqiy me’yorlar
Har qanday jamiyatda (mamlakatda) me’yorlarning
yagona majmui bo’lib, “egizagi” yoki muqobili bo’lmagan va
hukmron guruhning, ko’pchilikning va hatto butun xalqning
irodasini namoyon etuvchi me’yorlardir.
Huquqiy me’yorlarga hos xususiyatlar:
•
Matn shaklida mustahkamlab qo’yilganligi;
•
Rasman qonun asosida tayinlangan davlat organlari
tomonidan qabul qilinishi va bekor qilinishi;
•
Xulq-atvor shaklining qat’iy belgilab qo’yilganligi yoki xulq-
atvor chegarasining qat’iy ko’rsatib qo’yilganligi;
•
Aniq belgilangan sankciya-jarima, huquqni tiklash yoki
stimullashtirishning mavjudligi;
•
Amal qilinishi davlat tomonidan kuch bilan ta’minlanadi .

Axloqiy me’yorlar
•
Umumiy va xususiy manfaatlarning moddiy
determinatsiyalashgan qarama-qarshiliklaridan
kelib chiqadi, insonning o’zini takomillashtirish va
o’z imkoniyatlarini rivojlantirish qobiliyatini
anglatadi. Huquqdan farq qilib, axloq birinchidan
asosan baholash vazifasini bajaradi (yaxshi-
yomon, adolatli-adolatsiz), ikkinchidan uning
me]yorlari birinchi navbatda nomus, burch, vijdon,
adolat va shu kabi tushunchalarni
mujassamlashtirgan ichki ruhiy kechinmalar orqali
faoliyat yurgizadi .

Urf-odat va an’analarga oid
me’yorlar
•
Ushbu me’yoriy tizim xulq-atvorning erkin
moslashuvchi, shu sababli odatga
aylangan, tarixiy shakllangan namunalari,
asosan kishilarning birga yashash
qonuniyatlarini ifodalaydi. Axloqiy
me’yorlardan farq qilib , urf-odatlar aniq va
bir xil, ba’zan to’la shakllangan ko’rinishga
ega bo’ladi .

Diniy me’yorlar
•
Juda qadimiy tizim bo’lgan dinning
me’yorlari ham turlicha bo’ladi .
Shuningdek, mazmuniga ko’ra diniy
me’yorlar turli, huquqiy, axloqiy, urf-odat,
estetik va tashkiliy me’yorlarni o’z ichiga
oladi va shu sababli ko’pincha
yuqoridagi me’yoriy tizimlarning har
birining boshqaruv xususiyatlarini
qamrab olishi mumkin . Diniy me’yorlar
ichki ta’qiqlar bilan birga tashqi ta’qiqlar
orqali ham ta’sir qiladi.

Ijtimoiy me’yorlar klassifikatsiyasi:
Ko’lamiga ko’ra:
•
Kichik guruhlarda
(do’stlar, sinfdoshlar,
oila a’zolari va shu kabi)
qabul qilingan me’yorlar ;
•
Katta guruhlarda yoki
butun jamiyat miqyosida
amal qiladigan
me’yorlar. Bularni
umumiy qoidalar deb
ham ataladi. Amal qilinishidagi qat’iyligi hamda
jamiyatda tarqalish darajasiga ko’ra:
•
Odat, bir yoki bir necha kishiga xos
bo’lgan xulq-atvor;
•
Urf-odat, an’analar sifatida umumxalq
tomonidan qabul qilingan tartib-qoida,
rasm-rusm, tamoyil;
•
Axloq ( arab . xulq tushunchasining
ko’plik shakli ), ijtimoiy ong shakllaridan
biri bo’lib, kishilarning tarixan tarkib
topgan xulq-atvori, yurish-turishi,
ijtimoiy va shaxsiy hayotdagi o’zaro,
shuningdek jamiyatga bo’lgan
munosabatlarini tartibga solib turuvchi
barqaror norma va qoidalar yig’indisi ;
•
qonun , insonning jamiyatdagi xatti-
harakatlarini belgilab beruvchi yo’l-
yo’riq, qoidalar yig’indisi ;
•
tabu , ijtimoiy me’orning eng qat’iy
shakli bo’lib, uni buzish jamiyatning
mutlaq ko’pchilik a’zolari tomonidan
qabul qilinmaydigan, ba’zan ruhiy
kasallik sifatida baholanadigan xulq-
atvor

Ijtimoiy me’yor :
–
Maqsadni belgilab olish va belgilangan maqsadlarga
o’zgartirish kiritishga ko’maklashadi;
–
Ijobiy maqsadlarga erishishning mavjud sharoitlardagi
optimal echimlari haqida ma’lumot beradi;
–
Sub’ektga oldin ma’lum bo’lmagan xulq-atvor muqobillari
to’g’risidagi ma’lumotlarni saqlaydi;
–
Turli hayotiy sharoitlarda boshqa shaxslarning
(guruhlarning) qo’llashi mumkin bo’lgan (ehtimoliy) xulq-
atvori haqida ma’lumot beradi;
–
Sub’ektning turli xatti-harakatlarining ehtimoliy oqibatlari
(ijobiy yoki salbiy) haquda ma’lumot beradi;
–
Xatti-harakatga davlat, jamiyat yoki guruh tomonidan
beriladigan bahoga ega bo’ladi;
–
Yuzaga kelishi mumkin bo’lgan mas’uliyat, uning tavsifi,
o’lchamlari va yuz berish ehtimoli haqida ma’lumot
beradi.25

Me’yorlarni tartibga solish
usullari:
Ijtimoiy me’yorlarning barcha turlariga tartibga solishning
uchta usullari: ruxsat berish, ko’rsatma va ta’qiq xos bo’lib,
bular huquqda yaqqolroq ko’zga tashlanadi .
•
Ruxsat berish – ta’qiqlanmagan, jamiyat tomonidan ko’pincha
ma’qullanadigan, biroq majburiy bo’lmagan xulq-atvor
muqobillariga ko’rsatma. Ruxsat berilgan harakatlar me’yoriy
tizimga mos ravishda ijobiy yoki o’rtacha baholanishi,
taqdirlanishi yoki yo’l qo’yilishi mumkin .
•
Ko’rsatma – sub’ektdan bajarilishi talab qilinadigan xatti-
harakatlar. Ruxsat berishdan farq qilib, ko’rsatma sub’ektning
imkoniyatlarini cheklaydi .
•
Ta ’qiq – qilish mumkin bo’lmagan xatti-harakatlar . Me’yorlarda
ushbu xatti-harakatlar tavsifi zararli, yomon, adolatsiz, noto’g’ri
va shu kabilar tarzida tavsiflanadi .

Deviant xulq-atvor nazariyalari
klassifikatsiyasi:
•
Diniy-mifologik;
•
Klassik
•
Biologik;
•
Psixologik;
•
Sotsiologik.

Diniy-mifologik yondashuvlar:
•
Qadimgi Misr dinlari;
•
Qadimgi Shumer va Bobil dinlari;
•
Qadimgi Hindiston dinlari;
•
Qadimgi Xitoy dinlari;
•
Zardushtiylik dini;
•
Buddaviylik dini;
•
Nasroniylik dini;
•
Islom dini.

Deviantlik nazariyalari
Yo ndashuv
turlari Nazariya Muallif Asosiy g’oya
Biologik Jismoniy belgilar jinoiy
belgilar bilan aloqadorlikka
ega Lombrozo Jismoniy xususiyatlar deviantlik sababi
Deviant xulqlilarda ko’p
uchraydigan gavda tuzilishi Sheldon
Psixologik Ruhiy tahlil nazariyasi Freyd Shaxsga xos ziddiyatlar devantlikni yuzaga
keltiradi
Sotsiologik Anomiya Dyurkgeym Deviantlik ijtimoiy meyorlardagi noaniqliklar
sababli yuzaga keladi
Merton Deviantlik jamiyatdagi madaniy jihatdan
ma’qullangan maqsadlar bilan unga erishish
vositalari o’rtasidagi mos kelmaslik natijasida
yuzaga keladi
Madaniyatshunoslik
nazariyalari Sellin, Miller,
Sater-Lend Deviatsiyaning sababi submadaniyat me’yorlari
bilan hukmron madaniyat me’yorlari o’rtasidagi
ziddiyatda
Yo rliq yopishtirish/ ajratib
ko’rsatish nazariyalari Bekker Deviatsiyalar – hukmron guruhlar tomonidan
kamroq himoyalangan guruhlar xulq-atvoriga
yopishtirilgan “yorliq”dir
Radikal kriminologiya Turk, Kvini,
Ya ng, Teylor Deviatsiya – kapitalistik jamiyat me’yorlariga
qarshilik ko’rsatish oqibatidir

Zardushtiylikda ijtimoiy deviantlikZardushtiylikda ijtimoiy deviantlik
•
““
Ezgu o’y, ezgu so’z va ezgu ishlarni Ezgu o’y, ezgu so’z va ezgu ishlarni
alqayman. O’zimni butkul ezgu o’y, ezgu so’z alqayman. O’zimni butkul ezgu o’y, ezgu so’z
va ezgu ishlarga baxshida etaman, barcha va ezgu ishlarga baxshida etaman, barcha
qabih o’y, yomon so’z va yomon ishlardan qabih o’y, yomon so’z va yomon ishlardan
tiyaman.tiyaman.

Haqni sharaflab (deyman): Haqni sharaflab (deyman):
“Haqiqat – oliy ne’mat”“Haqiqat – oliy ne’mat”

Avesto. Asha alqoviAvesto. Asha alqovi
..

Islomda deviantlik
•
« Kechirilmaydigan, kechiriladigan va
unutilmaydigan gunohlar bor.
Kechirilmaydigan gunoh – bu Allohga shirk
keltirishdir. Kechiriladigani esa, Alloh taolo
bilan bandaning o’rtasida bo’ladigan ma’siyat
(gunoh) ishlar. Gunohning unutilmaydigani
bandalarning bir-birlariga qilgan zulm va
xiyonatlaridir. (Bu gunohni to mazlum
kechmaguncha, Alloh ham kechmaydi) »
(Ming bir hadis . 450- hadis) .

Islomda me’yoriy tuzilma
•
Farz amallar. Barcha musulmonlar bajarishi majburiy bo’lgan me’yoriy talablar
bo’lib, ushbu me’yorlardan chetga chiqish mumkin emas;
•
Vo jib amallar. Barcha musulmonlar amal qilishi shart bo’lgan amallar.
Vo jibning farzdan farqi, farzni zarurligiga ishonmagan odam, dindan chiqqan
hisoblanadi, vojib zarurligiga ishonmagan esa, dindan chiqqan hisoblanmasada,
qattiq gunohkor bo’lgan hisoblanadi;
•
Sunnat. Payg’ambarimiz Muhammad (SAV ) ko’p vaqtlarda qilgan amallar.
Haqiqiy musulmon uchun namuna qilib ko’rsatilgan amallar;
•
Mustahab. Payg’ambarimiz Muhammad (SAV ) ba’zan qilgan va ba’zan
qilmagan amallar ;
•
Muboh. Qilsa ham, qilmasa ham bo’laveradigan amallar;
•
Mustakrah. Ushbu amalni qilgan odam gunohkor bo’lmasa ham beodob
hisoblanadi;
•
Makruh. Bajarish man qilingan amal. Bajarmagan odam savob topadi, bajargan
kishining gunohkor bo’lishi gumon;
•
Harom bajarilishi umuman mumkin emas.

Abu Nasr al-ForobiyAbu Nasr al-Forobiy
•
Forobiyning fikriga ko’ra, insonga Forobiyning fikriga ko’ra, insonga
uni go’zal a’mollar qilish uchun uni go’zal a’mollar qilish uchun
yo’naltiradigan odat mahsuli yo’naltiradigan odat mahsuli
bo’lmish etuk xulq lozim. Xulqning bo’lmish etuk xulq lozim. Xulqning
yaxshiligi xatti-harakatlarda yaxshiligi xatti-harakatlarda
me’yor qay darajada saqlangani me’yor qay darajada saqlangani
bilan bog’lanadi. Uning ushbu bilan bog’lanadi. Uning ushbu
qarashlarida keyingi davr g‘arb qarashlarida keyingi davr g‘arb
olimlari da’vo qilib chiqqan xatti-olimlari da’vo qilib chiqqan xatti-
harakatlardagi me’yoriylik harakatlardagi me’yoriylik
tushunchasi aks etgan.tushunchasi aks etgan.

Umuman Umuman
alloma boshqa islom renesseansi alloma boshqa islom renesseansi
namoyondalari kabi inson xulq-namoyondalari kabi inson xulq-
atvori, faoliyatida ijtimoiy atvori, faoliyatida ijtimoiy
me’yorlarning o’rnini me’yorlarning o’rnini
ideallashtiradiideallashtiradi
. .

Abu Rayxon BeruniyAbu Rayxon Beruniy

““
... ...
(odamlar) tuzilishlarining (odamlar) tuzilishlarining
rangi, surat, tabiat va axloqda rangi, surat, tabiat va axloqda
turlicha bo’lishi faqatgina turlicha bo’lishi faqatgina
nasablarning turlichaligidan nasablarning turlichaligidan
emas, balki tuproq, suv, havo va emas, balki tuproq, suv, havo va
erning (odam) yashaydigan erning (odam) yashaydigan
joylarining turlichaligidan joylarining turlichaligidan
hamdir”hamdir”

(Abu Rayhon Beruniy. Qadimgi
xalqlardan qolgan yodgorliklar )

Abu Ali ibn Sino (980-1037)Abu Ali ibn Sino (980-1037)

Ibn Sinoning axloqiy Ibn Sinoning axloqiy
qarashlari asosan “Axloq ilmiga qarashlari asosan “Axloq ilmiga
doir risola”,doir risola”,

“Burch to’g’risida “Burch to’g’risida
risola”, “Nafsni pokiza tutish risola”, “Nafsni pokiza tutish
to’g’risida risola”to’g’risida risola”
, ,
“Adolat “Adolat
haqida kitob”, “Turar joylardagi haqida kitob”, “Turar joylardagi
tadbirlar” singari asarlaridatadbirlar” singari asarlarida

va va
o’z zamondoshlari bilan olib o’z zamondoshlari bilan olib
borgan munozara-borgan munozara-
yozishmalarida o’z aksini yozishmalarida o’z aksini
topgan.topgan.

A.Temur (1336-1405yy)
Амир Темур давлатни
бош аришда жуда тартибли бўлган. қ
У ва ти-ва ти билан тафтиш,
қ қ
текшириш ўтказиб турган. Ўз
амалини суистеъмол илиш,
қ
порахўрлик, ичкилик, маиший
бузу лик о ир гуно исобланиб,
қ ғ ҳ ҳ
бундай одамлар албатта
жазоланган. Ўз давлатиниг обрўси,
нуфузи, манфаати учун авлодлари,
ариндош-уру лари, арбий
қ ғ ҳ
бошли ларини ам аямаган. Давлат
қ ҳ
ишларини о ишмай, атъийлик
ғ қ
билан бош арган.
қ

Alisher Navoiy (1441-1501)Alisher Navoiy (1441-1501)

Navoiy asarlarida ilgari surilgan Navoiy asarlarida ilgari surilgan
axloqiy tamoyillar hamda ijobiy axloqiy tamoyillar hamda ijobiy
qahramonlar qiyofalarida tajassum qahramonlar qiyofalarida tajassum
topgan adolat, sadoqat, burch, topgan adolat, sadoqat, burch,
muhabbat, rahm-shavqatmuhabbat, rahm-shavqat
, ,
mardlik, mardlik,
kamtarlik singari fazilatlar haqida kamtarlik singari fazilatlar haqida
ko’p yozilgan.ko’p yozilgan.

Ayni paytda u Ayni paytda u
so’fiylikning naqshbandiya sulukiga so’fiylikning naqshbandiya sulukiga
mansub yirik sahxs – mutasavvif mansub yirik sahxs – mutasavvif
sufatida ham axloqshunoslik sufatida ham axloqshunoslik
nazariyasi hamda amaliyoti nazariyasi hamda amaliyoti
taraqqiyotiga ulkan hissa qo’shgan taraqqiyotiga ulkan hissa qo’shgan
mutafakkirdir.mutafakkirdir.

Klassik yondashuvlar
•
Qadimgi Yunoniston (Pifagor , Geraklit , Suqrot ,
Arastu);
•
Qadimgi Rim (Ts etseron , Ulpian);
•
O’rta asrlar Evropasi (Sh.L.Montesk’e,
J.J.Russo, Ch.Bekkariya, K.Gelvetsiy, D.Didro,
P. Golbax, Morelli va Sh.Fur’elar);
•
Yangi davr mutafakkirlari (I.Kant, I.G.Fixte,
L.Feyerbax, Gegel, K.Marks);

•
DEVIANT XULQ-
ATVORNI
TUSHUNTIRUVCHI
BIOLOGIK
NAZARIYALAR

Biologik yondashuvlar
•
Tug’ma xususiyatlar (Ch.Lombrozo)

Chezare Lombrozo (1835-1909)
•
« Tug’ma individual omillar – jinoiy
xulqning asosiy sabablaridir. Tug’ma
jinoyatchilarni boshqa shaxslardan
ularning tashqi belgilariga qarab osongina
farqlash mumkin. Uning burni yalpoq,
soqoli siyrak, peshonasi tor, jag’ suyaklari
katta, yanoq suyaklari bo’rtib chiqqan,
peshonasining qosh usti suyaklari do’ng,
quloq solinchoqlari osilgan va hokazo
bo’ladi. Bunday belgilar yovvoyi odamlar
va maymunlarda hamda jinoyatchilarda
bo’ladi »

Ch.Lombrozo (1835-1909) nazariyasida
jinoyatchilar klassifikatsiyasi:
•
Tug’ma jinoyatchilar;
•
Ruhiy kasal jinoyatchilar;
•
E’tiqodiga ko’ra jinoyatchilar (Siyosiy
jinoyatchilar ham shular
jumlasidandir);
•
Tasodifiy jinoyatchilar.

•
DEVIANT XULQ-
ATVORNI
TUSHUNTIRUVCHI
PSIXOLOGIK
NAZARIYALAR

Psixologik yondashuvlar
(Z.Freyd, E.Fromm)
•
Z.Freyd (Ongosti, Eros va
Tanatos o’rtasidagi ziddiyat,
Tabu);
•
E.Fromm (Yu ksalish va tubanlik
sindromi).ЗиЗи ́́гмундгмунд ФрейдФрейд (( 18561856 -- 19391939 yyyy ))
 AvstriyalikAvstriyalik psixologpsixolog vava sosiologsosiolog
ZigmundZigmund F rey dF rey d fandafanda psixologikpsixologik
nazariyaninazariyani ishlabishlab chiqishchiqish bilanbilan ijtimoiyijtimoiy
jarayonlarnijarayonlarni anglashninganglashning ilgariilgari insoniyatinsoniyat
tajribasidatajribasida bobo ’’lmaganlmagan yoyo ’’linilini asoslabasoslab
berdiberdi . . UningUning tata ’’kidlashichakidlashicha , , insoninson
ruhiyatiningruhiyatining ongong bilanbilan
boshqarilmaydiganboshqarilmaydigan qismidaqismida instiktivinstiktiv
dada ’’vatlarvatlar (( hoxishhoxish --istaklaristaklar ) ) hamdahamda
xotiradanxotiradan chiqarilganchiqarilgan fikrfikr --gg ’’oyalaroyalar
mujassamlanganmujassamlangan bobo ’’liblib , , bubu qismqism bilanbilan
idoraidora etiluvchietiluvchi ongong oo ’’rtasidartasida ongong oldioldi
maydonimaydoni (( bubu maydonchadamaydonchada idrokidrok , ,
tafakkurtafakkur , , xotiraxotira , , anglangananglangan oo ’’zlikzlik ) )
joylashgandirjoylashgandir ..

• Freydning fikricha, inson
tabiatida ikki kuch hukmrondir.
• Birinchisi – barcha narsalarni
vayron etish tanatos ruhi;
• I k k inchisi esa eros, hayotga,
xursandchilikka intilish kuchidir.
• Birinchi kuch inson psixikasida
nikrofiliya jarayoniga olib keladi.
Nikrofillarga sado-mazoxizm
hamda barcha ulik shakllarga
qiziqish, o’limni kuylash, hayotga
va hayotiy jo’shqinlikka nafrat
bilan qarash xosdir.

Inson psixasining 3 tarkibiy qismi
(Men va U) asarida
•
U (Id) – ongsiz mayl, qiziqish va intilishlar
•
Men (Ego) – voqelik tamoyili
•
Oliy men (Super ego ) – insonning ijtimoiy
normalarning o’zlashtirish natijalari

Yuksalish va tubanlik sindromi
(E.Fromm. “Inson qalbi” ) .

•
DEVIANT XULQ-
ATVORNI
TUSHUNTIRUVCHI
SOTSIOLOGIK
NAZARIYALAR

Sotsiologik yondashuvlar
•
Anomiya (E.Dyurkgeym,
R.Merton);
•
Yo rliq yopishtirish/ ajratib
ko’rsatish nazariyalari (Bekker);

Devi a nt – xulq-atvor sosiologiyasi
•
Devi a nt – xulq-atvor
sosiologiyasining asoschisi
E.Dyurkgeym xisoblanadi. 1
Ilk bor u deviant xulq-
atvorning turi bo’lmish o’z-
o’zini o’ldirish psixologik
patologiya natijasi emas,
balki sosial hodisa deb
asosladi.

E.Dyurkgeym konsepsiyasidagi Anomiya (fran. –
anomic – qonunning, tashkilotning yo’qligi) g’oyasi
tushunchasi va uning kelib chiqishi:

1. U xususiy va ijtimoiy ongning
ma’naviy-ruhiy holatidan vujudga
keladi.
2. Qadriyatlar tizimining yemirilishi bilan
bog’liq.
3. Ijtimoiy hayotda maqsadsizlikni
ifodalaydi.
4. Insonni jamiyatdan begonalashuvga
olib kelishi.
5. Hayotdan ko’ngil sovushi.
1. O’zining mavjudligidan maqsad
yo’qligi.
2. Jamiyatda foydasizligi, keraksizligini
xis etish.
3. Shaxsga turli ijtimoiy omillarning
ta’siri.
4. Katta shaxsiy baxtsizliklarning oqibati.
5. O’z-o’zini o’zgarishi, o’z joniga qasd
qilishi.

•
O’z-o’zini o’ldirish muammosi haqida
maxsus tadqiqotlar o’tkazdi. Uning empirik
tadqiqotlarida bosh prinsip sifatida
so t siologik metod: so t sial fakt (dalil)larni
individning ichki dunyosi, uning xulqi
irodasiga bog’liqlik jarayon sifatida qaraydi.
Dyurkgeym o’z-o’zini o’ldirishni psixologik
asosini ijtimoiy sabablar bilan bog’laydi.
O’z-o’zini o’ldirish individning faqat ichki
dunyosi, tushunish tarzida emas, balki
ijtimoiy sabablarini xam tadqiq etishga
harakat qiladi.

O’z-o’zini o’ldirishning bir necha
tipini ko’rsatdi shulardan :
1. Egoistik
2.
Altruistik
3.
Anomik
4.
Fatalistik
•

•
1 . Дюркгейм Э. «Самоубийство». 386-бет.

Stigmatistasiya nazariyasi

StigmaStigma
– –
bu aybdorlik yoki bu aybdorlik yoki
ishonchsizlik ko’rsatkichi ishonchsizlik ko’rsatkichi
yoki belgisi bo’libyoki belgisi bo’lib
, ,
bunda bunda
individuumlar yoki guruhlar individuumlar yoki guruhlar
yorliq yopishtirishga yaqin yorliq yopishtirishga yaqin
bo’lgn holatlarga tushib bo’lgn holatlarga tushib
qoladilar va bu ularning qoladilar va bu ularning
jamoatchilik nazaridajamoatchilik nazarida

««
yomonotliqyomonotliq
» »
bo’lib bo’lib
qolishlariga olib keladiqolishlariga olib keladi
. .

Anomiya nazariyasi
« Deviant xulq-atvor
jamiyatda e’lon qilingan
qadriyatlar va rasmiy
xulq atvor standartlari
bilan aholi xulq-atvor
motivlari hamda mavjud
imkoniyatlarining bir-
biriga mos kelmay qolishi
natijasidir »

Robert Mertonning anomiya
nazariyasi
Xulq-atvor turlari:
•
Bo’ysunish. Maqsad va vositalarni qabul qilish;
•
Innovatsiya. Maqsadlarni qabul qilish va
vositalarni inkor qilish;
•
Ritualizm. Maqsadlarni inkor qilish va vositalarni
qabul qilish;
•
Retretizm (Chekinish). Maqsad va vositalarni
inkor qilish;
•
Isyon. Maqsad va vositalarni inkor qilib,
yangilarini o’rnatish .

•
I nson xatti-harakati, xulq-atvori va
faoliyatini oila, mahalla, ta’lim muassasalari,
mahalla, mehnat jamoasi, umumdavlat
miqyosida esa, qonunni muhofaza qilish
organlari (sud, prokuratura, milisiya) ham
nazorrat qilib boradi va ushbu shaxsga
nisbatan ijtimoiy nazorat institutlari
vazifasini bajarishadi.

Ijtimoiy nazorat institutlari :
1. Oila.
2. Mahalla
3. Din.
4. Mehnat jamoasi.
5. Ta’lim muassasasi.
6. Qonunni muhofaza qilish organlari: 1) sud; 2)
prokuratura va boshqalar

Deviant xulq atvor va ijtimoiy nazorat

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish