Deviant xulqli o‘smirlar bilan ijtimoiy-pedagogik faoliyat - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	413.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Deviant xulqli o‘smirlar bilan ijtimoiy-pedagogik faoliyat

Купить

Deviant xulqli o'smirlar bilan
ijtimoiy-pedagogik faoliyat

REJA:
1. DEVIANT XULQ-ATVOR
2. DEVIANT XULQ-ATVOR SABABLARINI PSIXOLOGIK TUSHUNTIRISH
XULOSA

Deviant, deviant xulq-atvor psixologlar,
shifokorlar, o'qituvchilar, huquqni muhofaza
qilish organlari xodimlari, sotsiologlar va
faylasuflarda katta qiziqish uyg'otadi. Garchi
yangi ilmiy fan allaqachon boshlang'ich
bosqichida bo'lsa-da - deviant xulq-atvor
psixologiyasi yoki deviantologiya

Pedagogik yondashuv
Deviant xulq-atvor deganda ma'lum bir ijtimoiy muhitda, yaqin atrofda, jamoada
qabul qilingan ijtimoiy-axloqiy me'yorlar va madaniy qadriyatlardan chetga chiqish,
me'yorlar va qadriyatlarni o'zlashtirish va takrorlash jarayonini buzish, shuningdek,
o'z-o'zini rivojlantirish tushuniladi. va shaxs mansub bo'lgan jamiyatda o'zini o'zi
anglash.
Tibbiy yondashuv
Deviant xulq-atvor - bu ma'lum bir jamiyatda qabul qilingan shaxslararo
munosabatlar me'yorlaridan chetga chiqish: ruhiy salomatlik doirasida ham,
nevropsik patologiyaning turli shakllarida, ayniqsa chegara darajasida qilingan
harakatlar, harakatlar, bayonotlar.
Psixologik yondashuv
Deviant xulq-atvor - bu ijtimoiy-psixologik va axloqiy me'yorlardan og'ish bo'lib,
nizolarni hal qilishning noto'g'ri g'ayriijtimoiy namunasi sifatida namoyon bo'ladi,
jamiyat tomonidan qabul qilingan me'yorlarni buzish yoki jamoat farovonligiga,
boshqalarga va o'ziga zarar etkazishda namoyon bo'ladi. Qo'shimcha belgilar xulq-
atvorni tuzatishdagi qiyinchiliklarni va individual yondashuvga alohida ehtiyojni o'z
ichiga oladi.

Shuning uchun, umuman olganda, deviant xatti-harakatlar - bu jamiyat
tomonidan o'rnatilgan me'yor va me'yorlardan chetga chiqadigan xatti-
harakatlar, xoh u ruhiy salomatlik, huquq, madaniyat, axloq normalari
(V.V.Kovalev, I.S.Kon, V.G.Stepanov, D.I.Feldshteyn va boshqalar),
shuningdek, ma'lum bir davrda ma'lum bir jamiyatning ijtimoiy talablarini
qondirmaydigan xatti-harakatlar (N. Smelser, T. Shibutani).

Deviant xulq-atvorni o'rganishda bunday xatti-harakatlarning
sabablarini tushuntiruvchi bir nechta yo'nalishlar aniqlanadi:
Deviant xulq-atvor sabablarini biologik tushuntirish
Birinchidan, bu jismoniy omillar. Ba'zi tadqiqotchilar insonning jismoniy
xususiyatlari deviant xulq-atvorga moyillikni keltirib chiqarishi
mumkinligiga ishonishadi. V. Sheldon va C. Lombroso o'z tadqiqotlarida
ma'lum bir jismoniy tuzilishga ega bo'lgan kishilarga ijtimoiy me'yordan
chetga chiqadigan xatti-harakatlar bilan ajralib turishini isbotladilar.
Zamonaviy fiziognomistlar fizik omillar nazariyasini qo'llab-quvvatlaydi.
Ular o'z tadqiqotlarida insonning yuz xususiyatlari uning tajovuzkorlik,
ruxsat berish va axloqsizlikka moyilligini aniqlashi mumkinligini
isbotlaydilar. Biroq, amalda bu nazariya ko'pincha tasdiqlanmaydi.
Masalan, odob va barkamol shaxs haqida gapiradigan yuz
xususiyatlariga ega bo'lgan odamlar jinoyatchiga aylanishadi. Yoki,
aksincha, fiziognomistlar deviant xulq-atvorga moyilligini aniqlagan
odamlar hech qachon ijtimoiy xulq-atvor normalarini buzmaydilar.

Deviant xulq-atvor sabablarini psixologik
tushuntirish
Ichki nizolar omillari. Konflikt nazariyasining asoschisi
afsonaviy psixolog Zigmund Freyddir. Uning fikricha,
men, ongsiz men va super-men o'rtasidagi ichki
ziddiyat insonning xulq-atvor normasi va atrofdagi
voqealarga munosabati haqidagi tushunchalarini
yo'qotishiga olib keladi. Bu jarayon ongsiz darajada
sodir bo'ladi, lekin tashqi tomondan aks etadi. Deviant
xulq-atvor uning, ego va superegoning
nomutanosibligining ko'rinishlaridan biri bo'lishi
mumkin.

Deviant xulq-atvor sabablarini sotsiologik tushuntirish
Ijtimoiy omillar. Bu nazariya shuni ko'rsatadiki, agar odam o'zi bo'lgan
muhitga moslashish muvaffaqiyatsiz bo'lsa, deviant xulq-atvorga ega.
Ko'ngilsizliklar shaxsiyatning ma'lum bir tomonini yo'q qiladi, uning o'rniga
boshqalarga zarar etkazadigan nostandart xatti-harakatlarga moyillik
paydo bo'ladi. Eng oddiy misol - bolalar guruhi, aytaylik, maktab sinfi. Agar
maktabga yangi o'quvchi kelsa va muloqotning birinchi kunlarida
sinfdoshlari bilan normal munosabatlar o'rnatolmasa, bolalar uni rad
etadilar. Ko'pincha, ulardan o'ch olish va o'z qadr-qimmatini oshirish uchun
yangi talaba itoatsiz va muammoli talabaga aylanadi. Bunday deviant
xatti-harakatlar yangi muhitga muvaffaqiyatsiz moslashishga reaktsiyadir.

Deviant xulq-atvor belgilari
1) Deviant shaxsiy xulq - bu umumiy qabul qilingan yoki rasman
o'rnatilgan ijtimoiy normalarga mos kelmaydigan xatti-harakatlar.
2) Deviant xulq-atvor va uning namoyon bo'ladigan shaxsiyati boshqa
odamlar tomonidan salbiy baholanadi (mahkum, ijtimoiy sanktsiyalar).
3) Deviant xulq-atvor insonning o'ziga yoki uning atrofidagi
odamlarga haqiqiy zarar keltiradi. Shunday qilib, deviant xatti-
harakatlar halokatli yoki o'z-o'zini yo'q qiladi.
4) Deviant xulq-atvorni doimiy ravishda takrorlanadigan (takroriy yoki
uzoq muddatli) xarakterlash mumkin.
5) Deviant xulq-atvor shaxsning umumiy yo'nalishiga mos kelishi
kerak.
6) Deviant xulq-atvor tibbiy norma doirasida ko'rib chiqiladi.
"Deviant xulq" atamasi kamida 5 yoshli bolalarga nisbatan qo'llanilishi
mumkin.
Demak, deviant xulq-atvor - bu shaxsning eng muhim ijtimoiy
me'yorlardan chetga chiqqan, jamiyatga yoki shaxsning o'ziga real
zarar etkazuvchi, shuningdek, ijtimoiy moslashuv bilan kechadigan
barqaror xulq-atvori.


Shaxsning deviant xulq-atvori turli
ijtimoiy institutlar tomonidan tartibga
solinadi. Ijtimoiy ta'sir huquqiy
sanktsiyalar, tibbiy aralashuv,
pedagogik ta'sir, ijtimoiy yordam va
psixologik yordam xarakterida bo'lishi
mumkin. Xulq-atvor buzilishlarining
murakkab tabiati tufayli ularni oldini
olish va bartaraf etish ijtimoiy
ta'sirlarning yaxshi tashkil etilgan
tizimini talab qiladi.

Psixologik yordam ko'rib chiqilayotgan tizim darajalaridan biri sifatida unda bog'lovchi rol
o'ynaydi va aniq insonparvarlik yo'nalishi bilan ajralib turadi. Bu psixologik ishning
maxfiylik, ixtiyoriylik va shaxsiy manfaatdorlik, shaxsning o'z hayoti uchun mas'uliyatni o'z
zimmasiga olishi, o'zaro ishonch, qo'llab-quvvatlash, shaxsiyat va individuallikni hurmat
qilish kabi tamoyillarida o'z ifodasini topadi.
Psixologik yordam ikkita etakchi yo'nalishga ega - psixologik profilaktika (profilaktika,
psixoprofilaktika) va psixologik aralashuv (engish, tuzatish, reabilitatsiya). Keling, har bir
turni batafsil ko'rib chiqaylik.

Deviant xulq-atvorning oldini olish ijtimoiy tashkilotning turli darajalarida
umumiy va maxsus chora-tadbirlar tizimini o'z ichiga oladi: milliy, huquqiy,
ijtimoiy, iqtisodiy, tibbiy-sanitariya, pedagogik, ijtimoiy va psixologik.
Muvaffaqiyatli profilaktika ishining shartlari uning murakkabligi, izchilligi,
farqlanishi va o'z vaqtida bajarilishidir. Oxirgi shart ishda ayniqsa muhimdir,
ayniqsa faol rivojlanayotgan shaxs bilan ishlashda - o'smir bilan.

Birlamchi profilaktika ma'lum bir hodisani keltirib chiqaradigan noqulay
omillarni bartaraf etishga, shuningdek, ushbu omillar ta'siriga shaxsning
qarshiligini oshirishga qaratilgan. Birlamchi profilaktika o'smirlar orasida keng
qo'llanilishi mumkin.
Ikkilamchi profilaktikaning vazifasi nevropsik kasalliklarni erta aniqlash va
reabilitatsiya qilish va "xavf guruhi" bilan ishlash, masalan, deviant xulq-atvorni
rivojlantirishga kuchli moyil bo'lgan o'spirinlar, hozirgi paytda uni namoyon
qilmasdan.
Uchinchi darajali profilaktika Uchinchi darajali profilaktika xulq-atvorning
buzilishi bilan birga keladigan nevropsik kasalliklarni davolash kabi maxsus
muammolarni hal qiladi. Uchinchi darajali profilaktika, shuningdek, allaqachon
shakllangan deviant xulq-atvori bo'lgan shaxslarda relapslarning oldini olishga
qaratilgan bo'lishi mumkin.

Ijtimoiy reabilitatsiya - bolaning ijtimoiy muhitda ishlash qobiliyatini,
shuningdek, ijtimoiy muhitning o'zi va har qanday sababga ko'ra cheklangan yoki
buzilgan shaxsning hayoti sharoitlarini tiklash jarayoni.
Ijtimoiy-iqtisodiy sog'lomlashtirish deganda o'smirni unga tegishli pul to'lovlari bilan
ta'minlash, uning qonuniy manfaatlari va huquqlarini himoya qilishga qaratilgan
chora-tadbirlar majmui tushuniladi.
Ijtimoiy-pedagogik reabilitatsiya - bu bolaning hayoti, faol hayotiy pozitsiyasi uchun
muhim bo'lgan shaxsiy fazilatlarni shakllantirishga, uning jamiyatga
integratsiyalashuviga ko'maklashishga qaratilgan tarbiyaviy chora-tadbirlar tizimi;
o'z-o'ziga xizmat qilish, ijobiy ijtimoiy rollar va jamiyatdagi xatti-harakatlar qoidalari
uchun zarur ko'nikmalarni egallash; zarur ta'lim olish.
Deviant xulq-atvori bo'lgan o'smirlarni ijtimoiy-pedagogik reabilitatsiya qilish, qoida
tariqasida, reabilitatsiya markazlari deb ataladigan ixtisoslashtirilgan
muassasalarda amalga oshiriladi.


Bunday muassasalarning vazifalari quyidagilardan iborat:
- noto'g'ri tarbiyalangan bolalar va o'smirlarning qarovsizligi va sargardonligining
oldini olish;
- ota-onalarning aybi bilan yoki ekstremal vaziyat (jumladan, jismoniy va ruhiy
zo'ravonlik, xavfli turmush sharoiti va boshqalar) tufayli og'ir hayotiy vaziyatga
tushib qolgan bolalarga tibbiy va psixologik yordam ko'rsatish;
— ijtimoiy xulq-atvorning ijobiy tajribasini, muloqot ko'nikmalarini va boshqa
odamlar bilan o'zaro munosabatlarni shakllantirish;
— ota-ona qaramog'isiz yoki tirikchilik vositalaridan mahrum bo'lgan shaxslarga
nisbatan vasiylik funktsiyalarini bajarish;
- shaxsning inqirozli holatlarini bartaraf etishga yordam beradigan psixologik va
pedagogik yordam;
— oilaga qaytishda yordam berish;
— ta lim olish va normal rivojlanish imkoniyatini ta minlash; ʼ ʼ
- kasbiy va uy xo'jaligini yanada rivojlantirishga g'amxo'rlik qilish.
Bunday muassasalarning asosiy maqsadi ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarni
qo'llab-quvvatlash, ularni reabilitatsiya qilish va hayotda o'z taqdirini o'zi
belgilashiga yordam berishdir.

Zamonaviy sharoitda deviant xulq-atvorning asosiy shakllariga
jinoyatchilik, alkogolizm, fohishalik, giyohvandlik kiradi. Har bir
og'ish shakli o'ziga xos xususiyatlarga ega.
Jinoyat.
Mamlakatimizda uzoq vaqt davomida jinoyatchilik rivojlanishining
qonuniyatlari va tendentsiyalari, birinchi navbatda, sotsializm davrida
jamiyatni ijtimoiy patologiyaning turli shakllaridan izchil ozod qilish nazariyasi
asosida ko'rib chiqildi. Rasmiy nuqtai nazardan, bunday bayonotlar uchun
ma'lum asoslar mavjud edi: SSSRda totalitar tuzum kuchaygani sari, aslida
jinoiy jinoyatlarning (mutlaq va nisbiy qiymatlarda) kamayishi kuzatildi. Shu
bilan birga, siyosiy mahbuslarning ko'pligi va hokimiyatdagi ko'pchilik orasida
jazosiz, hatto jinoiy jinoyatlarning keng tarqalganligini unutmaslik kerak.
Shubhasiz, bu holatda qo'rquv jinoyatchilikni kamaytirish omili bo'lgan.
Siyosiy eriylik davrida siyosiy bo'lmagan jinoyatlar ko'payganligi bejiz emas.

Alkogolizm.
Mast qiluvchi ichimliklar insoniyatga uzoq vaqtdan beri ma'lum. Ular o'simliklardan
tayyorlangan va ularni iste'mol qilish bayramlarga hamroh bo'lgan diniy
marosimning bir qismi edi. Qadimgi yunonlar hatto sharob xudosi Bakx va donolik
ma'budasi Minevra haykallarini bir vaqtning o'zida yonma-yon qo'yishgan, garchi
keyinchalik ular orasiga suv ma'budasi Nimfani qo'ygan, ehtimol sharobni suv
bilan suyultirish kerak deb hisoblagan. Kuchli ichimliklar ishlab chiqarishning
nisbatan arzon usuli 16-asrda ishlab chiqilgan. Uzoq vaqt davomida alkogolli
ichimliklar, ayniqsa kuchli ichimliklar, aholining ko'pchiligi uchun hashamatli narsa
bo'lib qoldi: ular qimmat va kirish imkonsiz edi. Radikal o'zgarishlar etil spirtini
ishlab chiqarishning sanoat usuli kashf etilgandan keyin sodir bo'ldi. Aynan shu
kashfiyot 18-asrda spirtli ichimliklarni ommaviy iste'mol qilishga imkon berdi.
Angliya, Germaniya, Shvetsiya va boshqalar kabi Evropa mamlakatlarida mastlik
keng tarqaldi. Taxminan bir vaqtning o'zida aroq Rossiyada tezda mashhur bo'ldi.

Giyohvandlik.
Mamlakatimizda ko'p yillar davomida giyohvandlik faqat G'arb turmush tarziga
tegishli hodisa sifatida qaraldi. Bugungi kunda mamlakatimizda giyohvandlik
mavjudligini hech kim inkor eta olmaydi, uning shaxs va butun jamiyat uchun
oqibatlari qanchalik og‘irligini hamma tushunadi, lekin unga qarshi kurash
samaradorligi muammosi hamon o‘tkirligicha qolmoqda.
Sotsiologik tadqiqotlar natijalari shuni ko'rsatadiki, giyohvand moddalarni
iste'mol qilishning asosiy sabablari - zavqlanishga chanqoqlik, hayajonni
boshdan kechirish istagi va eyforiya. Aksariyat hollarda biz yoshlar haqida
gapirayotganimiz sababli, bu motivlar ijtimoiy etuklik, beparvolik va beparvolik
bilan kuchayadi. So'rovda qatnashgan giyohvandlarning aksariyati (77,1%)
boshqa odamlar, asosan, do'stlari va tanishlari orasidan giyohvand
moddalarni iste'mol qiluvchilar ta'sirida iksirga qaram bo'lib qolishgan va
ko'pincha giyohvandlik gedonistik fikrlaydigan yoshlar davrasida sodir bo'lgan.
Yoshlar orasida giyohvand moddalarni iste'mol qilish ko'pincha guruh
xarakteriga ega. Ko'pgina giyohvandlar giyohvand moddalarni jamoat
joylarida (ko'chalarda, hovlilarda, kinoteatrlarda, kafelarda, plyajlarda)
ichishadi, ba'zilari buni "har qanday joyda" qilishlari mumkin.

O'z joniga qasd qilish.
O'z joniga qasd qilish - bu o'z joniga qasd qilish niyati, o'z joniga qasd qilish xavfi.
Passiv tipdagi deviant xatti-harakatlarning bu shakli hayotning o'zidan hal qilib
bo'lmaydigan muammolardan qochishning bir usuli hisoblanadi.

Xulosa:

Oilada va ta'lim muassasasida bolaning
rivojlanishi uchun etarli shart-sharoitlarni
yaratish.

Xavf ostida bo'lgan bolaning rivojlanishini
psixologik, pedagogik, tibbiy va ijtimoiy
qo'llab-quvvatlash.

Bolalar muammolarini hal qilishda
kompleks yondashuv.


E'tiboringiz uchun rahmat!

Deviant xulqli o‘smirlar bilan ijtimoiy-pedagogik faoliyat

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish