Diniy bilimlarning rivojlanishi dars ish - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	153.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	doc
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Diniy bilimlarning rivojlanishi dars ish

Купить

“Tasdiqlayman”
O’IBDO’:_________A.Z.Temirov
“_____” ___________2022-yil
NAZARIY O‘QUV MASHG‘ULOTNING O‘QITISH TEXNOLOGIYASI
Guruh
Dars sanasi
Mavzu: Diniy bilimlarning rivojlanishi
O‘quv mashg‘ulotning o‘qitish texnologiyasi modeli
Vaqt: 80 daqiqa O‘quvchilar soni: 13 tagacha
O‘quv mash g‘ ulotining shakli va turi Nazariy: yangi bilimlarni egallash bo‘yicha o‘quv
mashg‘ulot
O‘quv mash g‘ ulot rejasi 1. IX-XII asrlarda O’rta Osiyoda ma’naviyat hayot
2. Diniy bilimlarning rivojlanishi
3. Tasavvuf, tariqat namoyondalari.
O‘quv mashg‘uloti maqsadi : O’rta asrlar davrida o’zbek davlatchiligi tarixi, Eftaliylar davlat
birlashmasi taraqqiyoti bo‘yicha tushunchalarni hosil qilish / shaklantirish .
Pedagogik vazifalar:
Dars va mavzu rejasi tanishtirish;
Davr haqida ma’lumot berish;
Atamalarga izoh berish;
Mavzu bo’yicha tushuncha berish. O‘quv faoliyati natijalari:
Mavzuga doir ma’lumotlar ko‘rsatadilar;
Davrga xos xususiyatlarni tasniflaydilar;
Mavzu mohiyatini aytib beradilar;
Fakt, ma’lumotlarni t artibli ravishda gapirib
beradilar.
O‘qitish metodlari Kichik axborotli ma’ruza / hikoya / tushuntirish /
ko‘rsatma berish / namoyish / ko‘rsatish /vi deo usul /
kitob bilan ishlash / insert / mashq / suhbat / bahs /
aqliy hujum / ta’limiy o‘yin / pinbord va boshq.
O‘quv faoliyatini tashkil etish shakllari Ommaviy / jamoaviy / guruhli / individual / o‘ylang
va juftlikda fikr almashing texnikasi/birgalikda
o‘ rganamiz texnikasi/arra texnikasi va boshq.
O‘qitish vositalari Matnlar /yo zuv taxtasi / slaydlar / proektor /
kompyuter /diaproektor/flipcha r t/vediofilm/grafikli
organizatorlar/m odel / mulyajlar /ch izma / sxema /
grafik / diagrammlar /n amunalar / e kspert varag‘i
/yo‘ riqnoma va boshq
O‘qitish shart-sharoiti Maxsus texnik vositalar bilan jihozlangan
auditoriya.
Qaytar aloqaning usul va vositalari Tezkor-so‘rov / savol-javob / test /topshiriq/mashq va
boshq.

O‘quv mashg‘ulotning texnologik xaritasi
Faoliyat
bosqichlari va
vaqti Faoliyat mazmuni
o‘qituvchi o‘quvchi
1 -O‘ quv
mash g‘ ulotiga
kirish
(5daq.) Tashkiliy boshlanishi
O‘quvchilar bilan s alomlashadi , ularni mashg‘ulotga
tayyorgarligi va davomatini tekshiradi. Darsga
tayyorgarlik
ko‘radilar.
2-bosqich.
Asosiy
(6 5 daq.) I . O‘quv faniga olib kirish (15 daq)
1. 1 . Mavzu bo‘yicha asosiy tushunchalar bilan ( 1 -ilova)
va mustaqil ishlash uchun adabiyotlar ro‘yxati bilan
tanishtiradi.
1.2. O‘quv mashg‘ulotning mavzusi, rejasi, maqsadi va
o‘quv faoliyat natijalariga qo‘yiladigan baholash mezoni
bilan tanishtiradi. (2-ilova).
II .O‘quvchilar bilimini faollashtirish (10 daq)
2.1.O‘quvchilar bilimini tezkor-so‘rov / savol-javob /
aqliy hujum / pinbord / o‘ylang va juftlikda fikr
almashing / orqali faollashtiradi Javoblarni qabul qiladi,
ular asosida yangi o‘quv materialni uzviy ligi bo‘yicha
ma’lumotlar berishga o‘tadi.
III .Y a ngi o‘quv materialiga kirish (40 daq)
2.2. Qo’’anma va ko’rgazmali qurollar asosida ( 3 -ilova)
namoyish va sharxlash orqali mavzu bo‘yicha asosiy
nazariy xolatlarni bayon qiladi.
2.3. Har bir rejani mustahkamlash uchun savollar beradi
2.4. Mavzuning har bir qismi bo‘yicha xulosalar qiladi.
2.5. Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
2.6. Y a ngi o‘quv materialini o‘zlashtirish darjasini
tekshirish bo‘yicha tezkor-so‘rov o‘tkazadi ( 4 - ilova). Tinglaydilar,
yozib oladilar.
Y o zib oladilar
Tinglaydilar
Y o zib oladilar
Savolga javob
beradilar
T inglaydilar
Savollarga javob
beradilar.
Ma’lumotlarni
daftarga qayd
qiladilar.
Savollarga javob
beradilar
3-bosqich.
Y a kuniy
(10 daq.) Mashg‘ulot yakuni va uyga vazifa berish.
3.1. Mavzuni yakunlaydi va mazkur fanning kelgusida
kasbiy faoliyatlaridagi ahamiyatini yoritish bilan
yakunlaydi.
3.3. O‘quvchilar bilimini ba h olaydi.
3.2. Uyga vazifa beradi va uni bajarish yuzasidan
yo‘riqnoma beradi.( 5 - ilova). Diqqat qiladilar.
Vazifani yozib
oladilar

1 ilova
Asosiy tushunchalar: siyosiy tarqoqlik, siyosiy kurash maydoni, mamlakat mustaqilligi uchun
kurash, dorug’a, Ibn Xaldun, Kesh, barlos, “Loy jangi”, Sarbadorlar.
Adabiyotlar:
1. A.Muhammadjonov. O'zbekiston tarixi.(IV-XV asrlar) 7-sinf T.2017
2. Ismatova, N. O‘zbekiston tarixi. 7-sinf. A. Zamonov, N. Ismatova va boshqalar. Toshkent: 2022.
3. Shamsutdinov R. Vatan tarixi . T.”Sharq” 2003.
4. Azamat Ziyo, O’zbek davlatchiligi tarixi. T. 2006.
2-ilova
Mavzu rejasi:
1. IX-XII asrlarda O’rta Osiyoda ma’naviyat hayot
2. Diniy bilimlarning rivojlanishi
3. Tasavvuf, tariqat namoyondalari
Baholash mezoni: Reyting usulida baholash 5 ballik tizimda amalga oshiriladi.
Joriy nazorat asosan og’zaki so’rov tarzida o’tkaziladi. Unda o’quvchi mavzuni:
55% dan – 70% gacha o’zlashtirganini ko’rsata olsa “3 ball”,
71% dan – 85% gacha o’zlashtirganini ko’rsata olsa “4 ball”,
85% dan – 100% gacha o’zlashtirganini isbotlay olsa “5 ball”ga baholanadi.
Agar joriy nazorat test usulida o’tkazilsa, 20 ta testdan iborat variantning har bir to’g’ri
javob 5 % ni tashkil etadi. Shu boisdan:
11 tadan 14 tagacha to’g’ri javob uchun “3 ball”,
15 tadan 17 tagacha to’g’ri javob uchun “4 ball”,
18 tadan ortiq to’g’ri javob uchun “5 ball” qo’yiladi.
Agar test variant 50 ta savoldan iborat bo’lsa har bir to’g’ri javob 2% ni tashkil etib
yuqoridagi nisbatda baholanadi. Ya’ni,
28 tadan 35 tagacha to’g’ri javob uchun “3 ball”,
35 tadan 42 tagacha to’g’ri javob uchun “4 ball”,
43 tadan ortiq to’g’ri javob uchun “5 ball” qo’yiladi.
3-ilova:
Mavzu matni:
Imom al-Buxoriy. Dunyoviy fan olimlari bilan bir qatorda IX asrda islom
ta’limotining takomili yo‘lida movarounnahrlik muhaddis ulamolarning ham xizmati katta
bo‘ldi. Bu borada,ayniqsa, Muhammad ibn Ismoil al-Buxoriy (810–870) va uning
zamondoshi hamda shogirdi Abu Iso Muhammad at-Termiziy (824–894) ning hissasi
nihoyatda buyukdir.
Imom al-Buxoriy islom ta’limotiga oid yigirmadan ortiq asarlar yozdi. Uning
birgina “Al jome’ as sahih” asariga 7275 hadis kiritilgan.
1998-yil oktabrda buyuk mutafakkir Imom al-Buxoriy tavalludining 1225 yilligi
nishonlandi. Samarqand yaqinidagi Xartang qishlog‘ida “Imom al Buxoriy yodgorlik
majmuyi” barpo etildi. 4 jildli “Al jome’ as sahih” kitobi ilk bor o‘zbek tilida nashr etilib,
kitobxonlarga taqdim etildi. Abu Mansur al-Moturidiy. Kalom ilmi ravnaqiga ulkan
hissa qo‘shgan buyuk alloma Abu Mansur al-Moturidiy (870–944) Samarqand

yaqinidagi Moturid qishlog‘ida tug‘ilgan. Al-Moturidiy islomiy odob qoidalari,
ma’naviyaxloqiy kamolot sirlaridan ta’lim berishga mo‘ljallangan qator asarlar
yozgan. Ulardan “Kitob at Tavhid” (“Allohning birligi”) va “Ta’vilot ahl assunna”
(“Sunniylik an’analari sharhi”) nomli asarlarigina saqlanib qolgan. Ularda diniy
ta’limot, islomiy urf-odatlar insonning kamol topishida dunyoqarashining shakllanish
mohiyati talqin etilgan. Al-Moturidiy 944-yilda Samarqandda vafot etgan.
Mustaqillik sharofati bilan diniy qadriyatlarimiz tiklanayotgan Vatanimizda
2000-yil noyabrda Imom al-Moturidiy tavalludining 1130 yilligi nishonlandi.
Samarqandda al-Moturidiy xotirasiga bag‘ishlangan yodgorlik majmuyi barpo etildi,
asarlari o‘zbek tilida nashr etildi.
Islom olamida “Musulmonlarning e’tiqodini tuzatuvchi” degan yuksak sharafga
sazovor bo‘lishi bu nodir shaxsning ulkan aqlzakovati va matonatidan dalolat beradi.
Islom Karimov. “yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch”.
Burhoniddin al-Marg‘inoniy. Mashhur fih (huquqshunos) olimi Burhoniddin al-
Marg‘inoniy 1123-yilda Rishtonda (Farg‘ona vodiysi) tavallud topgan. Al-
Marg‘inoniyning eng nodir asari to‘rt jildli “Hidoya” asaridir. “Hidoya” islom
huquqshunosligi bo‘yicha mukammal asar bo‘lib, bir necha asrlar davomida
musulmon mamlakatlaridagi huquqshunoslar uchun ham nazariy, ham amaliy
qo‘llanma vazifasini o‘tab kelgan. Kitob bir qancha tillarga tarjima qilingan.
Hozirgi kunda ham muhim manba sifatida foydalanib kelinmoqda. Shu sababli
alloma nafaqat ulamolar, balki oddiy xalq orasida ham “hidoyat yo‘lining sarboni”
deya kata hurmat-e’tibor topti. Burhoniddin val milla (Islom dinining dalili, isboti)
degan sharafl nomga sazovor bo‘ldi.
2000-yilda al-Marg‘inoniyning 910 yilligi nishonlandi. Shu munosabat bilan
Marg‘ilon shahri markazida Burhoniddin Marg‘inoniy yodgorlik majmuyi bunyod
etilib, shu yerda uning ramziy maqbarasi o‘rnatildi.
Din. IX–XIII asr ma’naviy hayotida Islom dini muhim o‘rin egallaydi. Bu davrda
musulmon Sharqida keng tarqalib, jahon dini darajasigacha ko‘tarilgan Islom dini
xalq hayotida muhim o‘rin egallaydi. Movarounnahr aholisi Islom dinini qabul qilib,
shariat ahkomlarini bajarishga, arab tili va yozuvini o‘rganishga kirishdi. Markaziy
shaharlarda qator masjid va madrasalar qad ko‘tardi.
XII asrda esa Buxoroning Darvozai Mansur mahallasida, hatto qonunshunoslar
uchun maxsus “Faqihlar madrasasi” qurilgan. Bunday oliy dorilfunun asosan Islom
dini ta’limotining asosiy manbalari: Qur’oni karim, Hadisi sharif va arab tilini
mukammal o‘rganishga katta e’tibor bergan. Shariat ahkomlarini har tomonlama
chuqur o‘rgatishda “Tafsir” – Qur’oni karimning sharhlari juda boy va qimmatli manba
hisoblangan. Fiqh fani (islom huquqshunosligi) axloq va shariat ahkomlari borasida
mukammal ma’lumot beradi.

Islom dini ta’limotining ravnaqi va targ‘ibotining kengayishida, ayniqsa, Buxoro
shahri markazga aylandi. Buxoro madrasalaridan juda ko‘p yetuk fihshunos olimlar,
qozilar, imomlar yetishib chiqadi. Shu boisdan Buxoro IX asrdan boshlab “Qubbat ul -
islom” – “Islom dinining gumbazi” nomi bilan shuhrat topadi.
Tasavvuf. Tasavvuf o‘rta asrlar musulmon Sharqida keng tarqaladi. Bu ta’limot
dastlab VIII asr o‘rtalarida Iroqda yuzaga kelgan.
Tasavvuf ta’limoti asosida inson faoliyati va uning kamoloti yotadi.
Movarounnahrning turli o‘lkalarida tasavvufning turli tariqatlari paydo bo‘ladi.
Turkistonda XII asrda Yassaviya, XII asr oxirida Xorazmda Kubroviya, XIV asrda
Buxoroda Naqshbandiya va boshqa tariqatlar vujudga keladi. Movarounnahrda keng
yoyilgan tasavvuf – Yassaviya tariqati bo‘lib, unga Ahmad Yassaviy asos soladi.
Tariqatning asoslari Yassaviyning mashhur “Hikmat” asarida bayon etiladi.
Ahmad Yassaviyning firicha, shariatsiz tariqat, tariqatsiz ma’rifat, ma’rifatsiz
haqiqat bo‘la olmaydi. Ularning har biri ikkinchisini to‘ldiradi va takomillashtiradi.
Yassaviya tariqatining asosida kamolotga uzlat va tarkidunyochilik orqali yetishish
g‘oyasi olg‘a suriladi. Unga faqat bu dunyo rohati va farog‘atidan voz kechib, uzlatda
toat va ibodat yo‘lida zahmat chekib, mashaqqatli mehnat qila olgan kishigina yetib
boradi.
Xullas, Yassaviya tariqatida mashaqqatli mehnat va aziyat shariat yo‘lida
bo‘lmog‘i hamda tarkidunyochilik targ‘ib etilsada, inson zoti sharif darajasida
ulug‘lanadi. Insonning har qanday mol-dunyodan va davlatdan ustun turishi
ta’kidlanadi.
Tasavvuf ta’limotining buyuk siymolaridan yana biri Najmiddin Kubro (1145–
1221) edi. U Xorazmda “Kubroviya” tariqatiga asos soladi. Yassaviya tariqatidan farqli
o‘laroq, Kubroviya tariqati tarkidunyochilikni rad etadi. Kamolot yo‘lida olib
boriladigan mashaqqatli mehnat jarayonida bu dunyo noz-ne’matlaridan bahramand
bo‘lishning joizligi g‘oyasi ilgari suriladi. Kubroviya tariqatida xalqqa va Vatanga
bo‘lgan muhabbat nihoyatda kuchli bo‘lib, har qanday og‘ir damlarda ham omma
bilan birga bo‘lish, Vatanni mudofaa qilish va uning mustaqilligi uchun kurashga
da’vat etiladi.
Tasavvuf XIV asrda Naqshbandiya tariqatida yanada rivoj topadi. Unga
Bahouddin Naqshband asos soladi. U 1318-yilda Buxoro yaqinida Qasri Hinduvon
qishlog‘ida matolarga naqsh bosuvchi hunarmand oilasida dunyoga keladi.
Yoshligida ta’lim olish bilan bir qatorda kimxob matoga gul bosishni puxta o‘rganib,
ota kasbi naqqoshlikni egallagan.
Xoja Bahouddin “Hayotnoma” va “Dalil al oshiqin” nomli asarlar yozib, o‘z
tariqatini yaratadi. Naqshbandiya tariqati Movarounnahr, Xuroson va Xorazmda keng
tarqaladi.

Naqshbandiya tariqati insonlarni halol va pok bo‘lishga, o‘z mehnati bilan kun
kechirishga, muhtojlarga xayr-ehson berishga, sofdil va kamtar bo‘lishga chaqiradi.
Uning “Dil ba yor u dast ba kor” (“Ko‘ngil Allohda bo‘lsin-u, qo‘l mehnat bilan band
bo‘lsin”) degan hikmati Naqshbandiya tariqatining hayotiy mohiyatini ifodalaydi. U
tarkidunyochilikni rad etib, mehnatsevarlik, odillik va bilimdonlikni targ‘ib etadi.
Naqshbandiya ta’limoti taraqqiyotiga keyingi asrlarda Alisher Navoiy, Abdurahmon
Jomiy, Xoja Ahror kabi buyuk allomalar katta hissa qo‘shadilar.
Mustaqillik sharofati bilan Ahmad yassaviy, Bahouddin Naqshband, Najmiddin
Kubro singari bobokalonlarimizning aziz nomlari tiklandi, qadamjolari obod etildi.
Asarlari chop etilib, ularning bebaho ma’naviy meroslaridan hozirgi avlodlar
bahramand bo‘lmoqdalar. Holbuki, islomiy ta’lim-tarbiya asosida ajdodlarimiz kamol
topib, o‘zlaridan o‘chmas tarixiy meros qoldirganlar.
4-ilova
Mustahkamlash uchun savol va topshiriqlar:
1. Movarounnahrlik muhaddis ulamolardan kimlarni bilasiz?
2. Al-Moturidiy qanday asarlar yozgan?
3. Ma’naviy hayotda Islom dinining ahamiyati nimada deb o‘ylaysiz?
4. Tasavvuf qanday ta’limot?
5. Yassaviya tariqati asosida qanday qarash ustunlik qiladi?
6. Kubroviya tariqatidagi vatanparvarlik g‘oyalarini ta’riflng.
7. Naqshbandiya tariqati insonlarni nimaga da’vat etadi?
5 ilova
Uyga vazifa: 1. Mavzuni o’qib, urganish
2. Savol va topshiriqlarga javob aniqlash.

Diniy bilimlarning rivojlanishi dars ish

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish