Diqqatning asosiy xususiyatlari va ularning eksperimental tatqiq qilinishi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Diqqatning asosiy xususiyatlari va ularning eksperimental tatqiq qilinishi

Купить

MAVZU : DIQQATNING ASOSIY XUSUSIYATLARI VA
ULARNING EKSPERIMENTAL TATQIQ QILINISHI.
REJA:
1.DIQQAT HAQIDA
TUSHUNCHA
2. DIQQATNING TURLARI
3.DIQQATNING ASOSIY XUSUSIYATLARI
4.DIQQATNING EKSPERIMENTAL TATQIQ QILINISHI

1 . D IQ Q A T H A Q ID A T U S H U N C H A
S h a x s n in g a y n i c h o g ` d a g i p s ix ik f a o liy a t i, y a ` n i
e h t iy o j la r in in g y ig ` in d is i s h u d a m d a u s t u n lik
q ila y o t g a n m o t iv t o m o n q a r a t ilg a n b o ` la d i. O d a m g a
j u d a k o ` p t a s h q i q o ` z g ` o v c h ila r t a ` s ir q ilib t u r a d i,
o d a m d a h a r x il t u r li, b ir q a n c h a e h t iy o j la r g a m o s
k e la d ig a n t a s h q i q o ` z g ` a lis h s h a x s u c h u n h a r x il
a h a m iy a t g a e g a b o ` lg a n m a y lla r b ila n t a s h q i
q o ’ z g a t u v c h ila r n in g o ` z a r o m u n o s a b a t i p s ix ik
f a o liy a t n in g t a n lo v c h ilik t a b ia t id a if o d a la n a d i.
M a ` lu m o b ` e k t n i m u q a r r a r t a n la y o lis h d iq q a t n in g
is h t ir o k i b ila n a m a lg a o s h a d i

Diqqat psixik faoliyatning yo`naltirilishi va shaxs
uchun ma`lum ahamiyatga ega bo`lgan ob`ekt
ustida to`planishidan iborat bilish jarayonidir.
Yo`naltirilish deganda, psixik faoliyatning
tanlovchilik tabiati, ob`ektni ixtiyoriy va
beixtiyoriy tanlash tushuniladi. O`quvchi maktabda
o`qituv Ф chi gapirayotgan gaplarni eshitib
o`tirganda, u mana shu eshitib o`tirish faoliyatini
ongli ravishda tanlab olgan, uning diqqati ongli
ravishda qo`zg`algan, shu maqsadga
bo`ysundirilgan bo`ladi. O`quvchining biron
boshqa narsaga chalg`imasdan o`quv materialining
mazmuniga zehn qo`yib o`tirishida uning psixik
faoliyatining yo`nalishi ifodalanadi.

Psixik faoliyatning yo`naltirilishi deganda ana shu
faoliyatning tanlashgina tushunilib kelmay, balki ana shu
tanlanganni saqlab va qo`llab-quvvatlash
tushuniladi. O`quvchilar diqqatini jalb qilish qiyinligini
har qanday pedagog biladi. Buning uchun maxsus
pedagogik usullardan foydalanish zarur
bo`ladi. Diqqatda psixik faoliyatning yo`naltirilishi bilan
birga uning to`planishi mazkur faoliyatga hech qanday
aloqasi bo`lmagan boshqa narsalardek, hamma
faoliyatdan diqqatni chalg`itish demakdir. Diqqatning
bir joyga to`planishi deganda mazkur faoliyatga
butunlay berilish, unga ozmi - ko`pmi chuqur e`tibor
berish tushuniladi. Qandaydir bir suratli kitobni tez Ф
ko`rib chiqish maqsadida uni varaqlab chiqish mumkin.
Bunday holda diqqatning to`planishi kuchli bo`lmaydi.

2 . D IQ Q A T T U R L A R I
K ish i fa o liy a tid a d iq q a t b ir n e c h a tu rla rg a b o ` lin a d i:
1 . Ix tiy o rsiz d iq q a t;
2 . Ix tiy o riy d iq q a t;
3 . M u v o fiq la sh tirilg a n ix tiy o riy d iq q a tla rg a b o ` lin a d i.
B iz d iq q a tn i q a ra tish n i m a q sa d q ilib q o ` y m a g a n
p a y tim iz d a p six ik fa o liy a tn in g y o ` n a ltirish i v a to ` p la n ish i
ix tiy o rsiz x a ra k te rg a e g a b o ` lish i m u m k in . B u n d a y h o lla rd a
fa o liy a tn in g m a ro q lilig i, q iz iq a rli y o k i k u tilm a g a n d a
fa v q u lo td a lig i b ila n o d a m n i o ` z - o ` z ig a ja lb e ta o la d i. O d a m
o ` z ig a ta ` sir q ila y o tg a n n a rsa la rg a , h o d isa la rg a ,
b a ja ra y o tg a n fa o liy a tig a b e ix tiy o r b e rilib k e ta d i. M a sa la n :
b iro r ish n i b a ja ra y o tg a n o d a m ra d io d a y o q im li k u y y o k i
a sh u la n i e sh itib q o lsa y o k i e ` lo n n i e sh itsa u b e ix tiy o riy
q ila y o tg a n ish in i ta sh la b ra d io g a q u lo q so la d

Q o ` z g ` a tu v c h in in g to ` x ta tib ta ` sir q ilish i m u h im
a h a m iy a tg a e g a d ir. B iz g a d o im ta ` sir q ilib tu ru v c h i
y o ru g ` lik k a q a ra g a n d a m a ` lu m v a q t o ra lig ` id a y o n ib - u c h ib
tu ru v c h i y o ru g ` lik d iq q a tim iz n i o ` z ig a te z ro q ja lb q ila d i.
X u d d i sh u n in g d e k q o ` z g ` a tu v c h in in g to ` x ta sh i h a m
d iq q a tim iz n i ja lb q ila d i. M a sa la n : o ` q u v c h i b ir x il sh o v q in d a
d a rs ta y y o rla y o tg a n b o ` lsa (v e n tily a to r sh o v q in id a ),
sh o v k in n i p a y q a m a y d i, a g a r sh o v q in to ` x ta sa u d a rh o l se z a d i.
Q o ` z g ` a tu v c h in in g ta sh q i x a ra k te rim iz g a b o g ` liq b o ` lg a n
d iq q a tn i d e y a rli m a jb u riy d iq q a t d e b h iso b la sh im iz m u m k in
P e d a g o g ik a m a liy o t, a lb a tta d iq q a tn i tu g ` d iru v c h a n m a n a
sh u to ifa d a g i sa b a b la r b ila n h iso b la sh m o g ` i lo z im . O ` q itu v c h i
o ` q u v c h ila r d iq q a tin i ja lb q ilish u c h u n b a ` z a n k a ttiq ro q
g a p irish i y o k i o v o z n i p a sa y tirib g a p irish i m u m k in .

B iro q b iz k o ` z la g a n m a q sa d v a q a b u l q ilin g a n q a ro r tu fa y li
m a ` lu m b ir ish n i b a ja rish lo z im lig in i b ila r e k a n m iz , b u n d a y
h o ld a d iq q a tn in g y o ` n a lish i v a to ` p la n ish i ix tiy o riy ta b ia tg a
e g a b o ` lish i m u m k in . B iz b u n d a y p a y td a d iq q a tim iz n i
b a ja ra y o tg a n ish im iz g a q a ra tish n i m a q sa d q ilib q o ` y a m iz .
M a sa la n : m a k ta b o ` q u v c h isi b e rilg a n to p sh iriq n i o n g li
ra v ish d a b a ja rish in i ix tiy o riy ta b ia tg a e g a d e b b ila m iz .
B a ` z a n e sa ta m o m a n b o sh q a b ir n a rsa ja lb q ila d i? B u o ` rin d a
b iz o d a td a d iq q a tn i ja lb q ilish x u su sid a b ir - b iri b ila n z ic h
b o g ` la n ib k e tg a n m u ra k k a b sa b a b la rg a e g a m iz . B u sa b a b la rn i
ta h lil q ilish m a q sa d id a b iz u la rn i sh a rtli su ra td a tu rli
to ifa la rg a b o ` la m iz . B u n d a q o ` z g ` a tu v c h in in g a b so ly u t
k u c h id a n k o ` ra , n isb iy k u c h i m u h im ro q ro l o ` y n a y d i.

Ma`lum bo`lishicha, 40 minutlik ish davomida diqqatning
qandaydir jiddiy tebranishi ro`y bermagan. Demak,
o`quvchilar butun dars davomida to`xtovsiz ishlashlari
mumkin. Albatta, o`quvchilar bunday uzluksiz ishlash bilan
charchaydi. Bu yoshda o`quvchilarga uzoq muddat davom
etadigan ish buyurish yaramaydi. Bolalarning yoshiga qarab
ish qiyin bo`lsa ham ularga dam berib, bir ish turidan
ikkinchi turiga o`tkazib turish kerak. Diqqatning barqarorligi
uchun bajarilayotgan faoliyatning jadalligi nihoyatda katta
ahamiyatga ega. Diqqat harakat bilan qo`shilib va o`zaro
bir-biri bilan chirmashib, ob`ekt bilan mustahkam aloqa
yuzaga keltiradi.

Diqqatning bo`linishi psixik faoliyatning shunday tashqil
qilinishiki, bunda aynan bir vaqtning o`zida ikkita yoki undan
ham ko`p ish harakat bajariladi. Diqqat haqiqatdan ham
bo`linishi mumkinmi? O`tgan asrning oxirida o`tkazilgan
ayrim tadqiqotlarning ko`rsatishicha, ayni biror vaqtning
o`zida bajariladigan ikkita ish, masalan: yod olingan biror
she`rni o`qish va shu bilan bir vaqtda qog`ozga katta
bo`lmagan sonlarni qo`yish mumkin. Bu har ikkala ishni
bajarish uchun qancha vaqt ketsa, ularni har birini alohida -
alohida bajarish uchun shuncha vaqt ketadi. O`z diqqatini
bo`la olish bir qator kasblar uchun, masalan: o`quvchilar,
haydovchi, pedagoglar va boshqalar uchun katta ahamiyatga
egadir. O`qituvchi darsda o`quv materialini bayon etar ekan,
o`zining fikrini uo`zatib borishi, gapirayotgan gaplarini o`zi
eshitishi va shuning bilan birga, o`quvchilar uni qanday
eshitayotganlarini uchun sinfni kuzatib borishi kerak

5. DIQQATNING RIVOJLANISHI
Ta`lim va inson faoliyatining barcha turlari, asosan
ixtiyoriy diqqat yosh ulg`ayishi bilan, inson faoliyati
davomida asosan tarbiyaning ta`siri ostida o`sib boradi.
Katta yoshdagi kishilar bolalarning diqqatini biron bir
narsaga qaratadilar. Kattalar tomonidan qaratilgan bu
ixtiyoriy diqqat bola ikki yoshga etishi bilan ko`rina
boshlaydi. Bunda bola diqqatining to`planishi va
barqarorligini saqlab turish uchun yoshlik paytidan
boshlab beixtiyor ravishda o`ziga jalb qiladigan
qo`zg`atuvchilarning taassurotini engishga to`g`ri keladi.
Katta kishilar bolani tozalikka, tartiblilikka, intizomli
bo`lishga va jamiyatda yashash koidalariga o`rgatadilar.

Eksperimental psixalogik tatqiqotlar o’tkazish olingan
natijalarni talqin qilish va xulosa chiqarish.
tarbiyachi qancha ko’p eksperimental psixalogik tatqiqotlar
o’tkazsa, uning tajribasi shuncha ortib boradi.u quydagilarni
o’z ichiga oladi: bola faoliyatining xususiyatlarini o’yin va
o’quv vaziyatlarida tahlil qilish; maktab va maktabgacha
talim muassasasi,oila sharoitiga moslashish moslasha
olmaslik darajasini aniqlash: bolaning ichki dunyosini
tushunib olish istagi; shaxsi xususiyatlarini har tomonlama
rivojlantirishda unga har qanday yordam ko’rsatish
psixalogik eksperimentator faoliyati tatqiqotda tasir
qiladigan alohida xususiyatlarga ega .shuning uchun
M.P.Kononova (1963)yilda takidlaganidek, bo’lajak tatqiqochi
o’zida qaror va topshiriqlarni tez va aniq tuza olish sifatlarini
shakllantirmog’I lozim.

Bundan tashqari tatqiqotchi eksperimental tekshiruvga turlicha
munosabatda bo’lishi kerak.Masalan bog’cha yoshdagi bolalarni
shunga qiziqtirishi kerakki ,bolalar eksperimentator xonasida
ko’proq bo’lib uning xamma talablarini bajarishga intilsin .Bunga
bolalarga qiziqali rasmlarni ko’rsatib,ularnihikoya qilib berish
ko’biklardan har xil narsalar yasash orqalierishish mumkin. Bolada
qiziqish paydo bulishi bilan birga uning xotirasi , diqqati, mantiqiy
jarayonlari o’rganiladi.boshlang’ch sinf o’quvchilari vaa o’smirlar
bilan tatqiqot o’tkazilgan paytda ular bilan shunday kirishib ketish
kerakki bolalarda tajribaga qiziqish tatqiqotchiga ishonch va o’z
ichki dunyosiniochish istagi paydo bo’lsin. Shuni takidlash joizki
hamma bolalar xam tekshiruvga qiziqadilar. Lekin bazi xollarda ular
takroran tadqiqotda ishtirok etishdan bosh tortadilar.

Diqqatning asosiy xususiyatlari va ularning eksperimental tatqiq qilinishi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish