Diqqatning psixofiziologik asoslari - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	232.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Diqqatning psixofiziologik asoslari

Купить

Diqqatning
psixofiziologik asoslari

DIQQAT

REJA:

1.
Diqqat haqida tushuncha va diqqatning nerv - fiziologik
asoslari
2.
Diqqat turlari va ixtiyorsiz diqqat, ixtiyoriy diqqat
3.
Diqqatning xususiyatlari

Odamga xar bir daqiqada atrof-muxitdan juda
kup narsa va xodisalar ta’sir etib turadi. Lekin
odamga ta’sir etayotgan bu narsa va
xodisalaryaing hammasi bir xil aniqlikda aks
ettirilmaydi. Ulardan ayrimlari anik yakkol aks
ettirilsa, boshqa birlari shunchaki juda xira aks
ettiriladi, yoki umuman aks ettirilmaydi. Bu esa
ana shu odamga ta’sir etayotgan narsalarga
diqqatning kay darajada karatishiga bog’likdir.
Demak, diqqatimiz qaratilgan narsa va xodisalar
anik; va tula aks ettiriladi..


Diqqatning nerv-fiziologik asosida orientirovka yoki tekshirish deb
ataladigan maxsus refleks yotadi. Bunday refleksii akademik
I.P.Pavlov maxsus ibora bilan «bu nima ran refleksi» deb ham
ataydi. Ana shu refleks odatda organizmga to’satdan birorta yangi
narsaning ta’siri yoki xaddan tashqari kuchli ta’sirot orqali hosil
bo’ladi. Orientirovka yoki tekshirish refleksi diqqatning fiziologik
asosi xisoblanadi, chunki bu refleks bosh miya yarim sharlarining
pusti da kuchli qo’zg’alish jarayonidan iborat bo’ladi. Boshqacha
kilib aytganda xar bir daqiqada organizmga turli narsalarning
ta’siridan hosil bo’lgan ko’zg’alishlarga nisbatan orientirovka yoki
tekshirish refleksi ayni chogda nisbatan kuchli (ya’ni optimal)
ko’zg’alish manbaini yuzaga keltiradi. Bosh
miya yarim sharlarining po’stida paydo bo’ladigan kuchli
ko’zg’alish manbai nisbatan uzoqroq saqlanib turadigan
mustahkam ko’zg’alish bo’ladi .

Ixtiyorsiz diqqat deb to’satdan ta’sir qilgan biror sabab tufayli bizning
hohishimizdan tashkdri hosil bo’ladigan diqqatga aytiladi.
Odamning ko’z o’ngida paydo bo’ladigan juda yorkin rangli narsalar, o’zining
tashki ko’rinishi jixatidan odatdagi narsalardan keskin farq kiluvchi predmetlar,
to’satdan paydo bo’lgan qattik, tovush, biror narsaning keskin harakati va shu
kabilar ixtiyorsiz diqqatni yuzaga keltiruvchi sabablar bo’lishi mumkin.
Masalan, xikoya o’qish mashg’uloti paytida to’satdan uchib o’tgan reaktiv
samolyotning kattik; va baxaybat tovushi hammaning diqqatini beixtiyor o’ziga
jalb kiladi.

Ixtiyoriy diqqat deb, oldindan belgilangan qatiy bir maksad asosida va ongli ravishda
diqqatimizni
ma’lum bir narsa va xodisalarga qaratnshimizga aytiladi.
Odamning
ko’pchilik faoliyatlari asosan ixtiyoriy diqqatning ishtiroki bilan amalga
oshiriladi.
SHuning uchun barcha faoliyat turlarida, ya’ni uqish, o’yin va mexnat
faoliyatlarida
ixtiyoriy diqqatning roli juda kattadir. Ixtiyoriy diqqat ixtiyorsiz diqqatga
nisbatan
uzoq vaqt mobaynida davom etadigan diqqat turi bo’lib, u zo’r berishlikni,
ya’ni
irodaviy kuch sarf kilishlikni talab etadi.

Diqqat xususiyatlari
Odamning diqqati bir qancha xususiyatlarga
ega bo’lib, ulardan asosiylari - diqqatning kuchi
va barqarorligi, diqqatning ko’lami, diqqatning
bo’linuvchanligi va diqqatning
ko’chuvchanligidan iboratdir. Diqqatning kuchi
va barqarorligiga kura odamlarning diqqatlari
o’zining kuchi va barqarorligi jixatidan bir-biridan
farq kiladi. Ayrim odamlarning diqqati kuchli va
barqaror bo’lsa, boshqa bir odamlarning diqqati
kuchsiz va beqaror bo’ladi .


Diqqatning kuchi va barqarorligi deb,
odam o’z diqqatini biror narsa yoki
xodisaga uzoq muddat davomida muttasil
karatib tura olishiga aytiladi. Diqqatning
kuchi va barqarorligi inson xayotida juda
katta ahamiyatga ega. Chunki diqqatni
ma’lum muddat biror narsaga muttasil,
ya’ni uzluksiz tarzda karatib odam ishlay
ham olmaydi, o’qiy ham olmaydi va xatto
uxlay ham olmaydi.


Diqqat assotsiatsiya yo`li bilan eslash va uning yangilik bilan farq
qilmaydigan, lekin u ob`ekt favg`ulodda alohida ahamiyat kasb
etgan ob`ektlarni idrok qilish bilan bog`liq bo`lishi mumkin.
I.P.Pavlov tomonidan kashf etilgan nerv jarayonlarining induktsiya
qonuni diqqatning fiziologik asoslarini tushunib olish uchun
ahamiyatga egadir. Mana shu qonunga muvofiq, bosh miya
po`stining bir joyida maydonga kelgan qo`zg`alish jarayonlari bosh
miya po`stining boshqa joylarida tormozlanish jarayonlarini
yuzaga keltiradi. Bosh miya po`stining ayrim bir joyida yuzaga
kelgan tormozlanish jarayoni bosh miya pustining boshqa joylarida
kuchli qo`zg`alish jarayonlarini paydo bo`lishiga olib keladi. Ayni
shu paytning har bir onida miya po`stida ko`zgalish jarayoni uchun
optimal, ya`ni nihoyatda qulaylik bilan harakatlanuvchi biror bir
kuchli qo`zg`alish manbai mavjud bo`ladi. “Agar bosh suyagiga
qarash imkoni bo`lganda, degan edi I.P.Pavlov,


A.A.Uxtomskiy tomonidan ilgari surilgan dominantlik
tamoyili ham diqqatning fiziologik asoslarini aniqlash
uchun katta ahamiyatga ega. Dominantlik tamoyiliga
muvofiq miyada qo`zg`alishning har doim ustun
turadigan hukmron o`chog`i mavjud bo`ladi, bu
hukmron qo`zg`alish o`chog`i aynan shu damda
miyaga ta`sir qilib, unda yuzaga kelayotgan hamma
qo`zg`alishlarni qandaydir ravishda o`ziga tortib oladi
va buning natijasida boshqa qo`zg`alishlarga nisbatan
uning hukmronligi yanada oshib boradi. Nerv tizimi
faoliyatining tabiati qo`zg`alishning hukmron bo`lishi
yoki dominantning mavjudligi bilan asoslanadi.


Bu hol psixologik jihatdan biror
qo`zg`atuvchilarga diqqatning qaratilishi va
ayni chog`da ta`sir qilib turgan boshqa
qo`zg`atuvchilardan diqqatning chalg`ishida
ifodalanadi. Jiddiy diqqat, odatda o`ziga
xarakterli bo`lgan tashqi ifodalari bilan bog`liq
bo`ladi. Narsani yaxshilab idrok qilishga
qaratilgan harakatlar bilan (tiqilib qarash bilan
eshitish) ortiqcha harakatlarni to`xtatish, nafas
olishni sekinlashtirish, diqqat uchun xos
bo`lgan yuz harakatlari bilan bog`liq bo`ladi.

Diqqatni jamlash

E’TIBORIGIZ UCHUN

RAXMAT

Diqqatning psixofiziologik asoslari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish