Don- dukkakli ekinlarni umumiy tavsifi. No‘xat ekini - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.4MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Don- dukkakli ekinlarni umumiy tavsifi. No‘xat ekini

Купить

DON- DUKKAKLI EKINLARNI
UMUMIY TAVSIFI. NO’XAT EKINI

Reja:
1. Dukkakli ekinlarni xalq xo ’ jaligidagi a h amiyati va
tar q alishi
2. No ’ xatning a h amiyati, biologiyasi.
3. No ’ xatning yetishtirish texnologiyasi.
4. Soyaning xalq xo ’ jaligidagi a h amiyati, tar q alishi,
xosildorligi
5. Sistematikasi, biologik xususiyati, navlari
6. Soyani yetishtirish texnologiyasi

Dukkakli - don ekinlari dukkakdoshlar oilasiga mansub bo ’ lib,
bu guruxga no ’ xat, yasmiq, k o’ k no ’ xat, soya, loviya, mosh, vika,
oddiy no ’ xat va lyupin o ’ simliklari kiradi.
Dukkakli don ekinlarining eng avvalo,
doni poyasi va barglari tarkibidagi
oqsil miqdori ko ’ pligi bilan
xarakterlanadi. Bu ekinlarni
ko ’ pchiligini donini tarkibida 20-30%
oqsil bor. Bu g ’ alla ekinlari donidagi
oqsilga q araganda 2-3 marta ko ’ pdir.
Bu ekinlarning donini tarkibida A, V, V2, S, D, YE, RR va boshqa
vitaminlar bor. Bu ularning oziq-ovqatlik va yem-xashaklik
qimmatini yanada oshiradi. Bu dukkakli ekin donidan tash q ari,
poyasidan to ’ yimli pichan, silos, xashaki un tayyorlanadi.

Dunyo dexqonchilikda dukkakli don
ekinlari 135 mln.gektar atrofida ekiladi.
Dukkakli don ekinlari Xindiston, Xitoy va
Amerikada keng tar q algan.
Respublikamizda dukkakli don ekinlari
1998 yili 22,2 mingga atrofida ekildi.
O’ zbekistonda ko ’ pro q mosh, soya, oddiy
no ’ xat loviya ekiladi.
No ’ xat qimmatli oziq-ovqat va xashaki o ’ simlikdir. Uning doni
tarkibida O ’ rtacha 19-30% oqsil, 4-7% moy, 46-60%. kraxmal,
V.vitamin, turli mineral tuzlar va ovqat xazm q ilishga yordam
beradigan eng muxim aminokislotalar br.

No ’ xat dunyo bo ’ yicha 10 mln.ga dan
orti q ro q yerga ekiladi. O’ zbekistonda 2
ming.ga orti q ro q yerga maxalliy no ’ xat
ekiladi, xosildorligi O ’ rtacha lalmi
yerlarda 8-10 s.gani, sug ’ oriladigan
yerlarda 30-32 s.gani tashqil etadi.
No ’ xat Cicer arietinum l. Avlodiga mansub bo ’ lib, issiq sevar
o ’ simliklarga kiradi, biro q dastlabki paytlarda u issiqni kam talab
qiladi.Urug ’ i 3-4°S da unib chiqa boshlaydi, 8°S da 9-10 kuni
maysa chiqaradi. No‘xat maysa chiqargandan keyin, ayni q a,
gullash va xosil tugish davrida issiqni ko ’ p talab qiladi. Bu
davrda o ’ simlik normal rivojlanishi uchun xarorat 20°S bo ’ lishi
kerak. No ’ xatni maysalari yirik bo ’ lib 10-11°S sovu q ga chidaydi,
voyaga yetgan o ’ simliklar 8°S sovu q ga chidaydi. Qurg ’ oqchilikka
chidamli, namgarchilik ko ’ p bo ’ lganda askaxitoz kasalligi bilan
zararlanadi.

No ’ xat dukkakli o ’ simlik bo ’ lgani uchun eng avval fosforli o’ g ’ itlarga extiyoj
sezadi. Yerni kuzda shudgorlashda gektariga 4-5 t gung, 30-45 kg fosfor bilan
aralashtirib yoki fosforni o’ zi 50-60 kg dan solinadi. Baxorgi ishlashda xar
gektariga 30-45 kg azotli o’ g ’ itlar solinadi. Urug e k ishdan oldin
aralashmalardan tozalanadi, yirik va tekislari saralab olinadi, kasalliklarga
q arshi dorilanadi, maxsus tuganak bakteriyalardan tayyorlangan nitragin
bilan ishlanadi. Ekilgan urug ’ 1 va 2 sinf talablariga javob berishi,
unuvchanligi 95-92%, tozaligi 99 va 98,5% dan kam bo ’ lmasligi lozim.
No ’ xatni martni oxiri aprelni boshlarida yoki kech kuzda e k ish mumkin.
No ’ xat keng q atorlab, q ator oralarini 45 yoki 60
sm q ilib ekiladi. O ’ simliklar meyordagi q alinlikda
bo ’ lishi uning bir gektar yerga 200 dan 300
mingtacha 50-65 kg/ga xisobida urug ’ e k ish
kerak. No ’ xat qo’ sh q atorlab ekilganda gektardagi
t o’ p q alinligi 0,5-0,8 mlngacha yetkazilib urug ’
sarfi 100 kg gacha bo ’ ladi. Urug ’ i mayda
yirikligiga qarab 3 -5 dan 7-8sm chukurlikda
ekiladi.

Soya o ’ simligi
Soya o ’ simligi oziq-ovqatda, texnikada,
konserva tayyorlashda, sut va q andolat
maxsulotlari ishlab chiqishda, yem-xashak
sifatida ishlatiladi. Donning tarkibida 30-
52% oqsil, 17-27% moy, 20% karbon suvlari
bo‘ladi. Soyaning oqsili yuqori sifatli, suvda
t o’ la eriydi, yaxshi xazm bo ’ ladi. Soya
donidan moy, margarin, pishlo q , sut, un ,
kandolat maxsuloti ishlab chiqiladi, moyi
lak-buyo q sanoatida, sovun ishlab
chiqarishda qo ’ llanadi.
Soyaning vatani-janubiy-shar q iy Osiyo, Xitoyda, Xindistonda, Koreya,
Yaponiya, Indoneziyada ko ’ p tar q algan. Yer yuzida don-dukkakli ekinlarning
orasida birinchi o’ rinni egallaydi va 62 mln.ga maydonga ekiladi. O’ zbekistonda
bu ekinga endi e’tibor berilmo q da. Yog ’ ishlab chiqarilmo q da. 1998 yili 10 ming
ga atrofida e kilgan. Takroriy ekin sifatida ekin maydoni kengaytiriladi.
O’ zbekiston sharoitida 1,5-4,O t/ga xosil olinadi. 2000 yilda soyaning jaxon
bo ’ yicha o’ rtacha xosildorligi 22,1 s. ni tash k il etdi.

Soya Fa b aseaye oilasiga, Glycine 1 avlodiga mansubdir. Dexqonchilikda
soyaning bitta madaniy turi - Glycine hispida ekiladi
Yovvoyi turlaridan keng tarkalgani-Glycine
ussuriensis ussuriya turi. Ma ’ daniy turi 4-ta kenja
turlarga bo ’ linadi: a)koreya turi-G ser koraiensis
Enk, b)manchjuriya turi- G ssr manshurica Enk,
v)xitoy turi -G ssr chinensis Yenk, g)xind turi -G ssr
indica Yenk. Bu turlar o’ suv davri, t o’ pining
shakli, dukkagini, bargini kattaligi, urug ’ ni shakli
va kattaligi bo‘yicha far q qiladi.
Soyaning poyasi ba q uvvat, tik va sershox bo ’ lib
o ’ sadi, t o’ pining bo ’ yicha 1,5 mgacha yetadi.
Barglari uchtali, yig ’ ib olinadigan vaqtga kelib
xammasi tushib ketadi. Guli mayda o q yoki o q
binafsha rangda, barg q ultig ’ ida shingil (3-5tadan
gul) bo ’ lib birikadi. Soya ko ’ pro q o’ zidan
changlanadi va yashirish gullagani tufayli tabiiy
duragaylar unda kam uchraydi. Dukkakli turli
shakl va rangda, unda 1 tadan 5 tagacha don
bo ’ ladi. Soyaning poya, barg va dukkakli dag ’ al
tukchalar bilan q alin q oplangan.

Soya baxori o ’ simlik, o’ suv davri 75-200 kun. Bu issiqsevar
o ’ simlik, 8-10°S unib chiqadi, foydali xarorat yig ’ indisi 1700-
3200°S. Usuv davrini boshlarida suvsizlikka chidaydi. Ammo
gullash va don t o’ lish davrida suvsizlikka bardosh berolmaydi.
Soya yorug ’ sevar qisqa kun o ’ simligi. Toza unumdor muxiti rN-
6,5-7,0 bo ’ lgan tuproqlarga ekiladi.
O’ zbekistonda soyaning
Orzu, D o’ stlik, O’ zbekiston-2,
O’ zbekiston-:6 navlari ekiladi.
Soya g ’o’ za, sholi, makkajo ’ xori, jo ’ xori, kanopdan b o’ shagan
yerlarga ekiladi. Yerni tayyorlashda xaydash sifatiga e’tibor
beriladi, xaydash chu q urligi 25-30 sm bo ’ ladi. Erta baxorda
borona qilinadi va e k ish vaqtigacha kultivatsiya yoki chizel
ishlatiladi yerni yumsho q va toza xolatga keltiriladi.

Soya aprel yoki iyun oylarida ekiladi, keng q atorlab, q ator orasi 60,70 sm,
o ’ simlik orasi 3-5 sm bo ’ ladi. E k ish me’yori 350-500 ming dona urug ’ yoki-
60-100 kg/ga urug ’ ekiladi. E k ish uchun urug ’ saralanadi, bir tekis, toza,
unuvchanligi davlat andozalariga javob berishi lozim. E k ishdan oldin uru g’g a
bakterial ugit bilan ishlov beriladi. Nitragin ishlatilsa ildizida bakteriyalar
ko ’ p xosil bo ’ ladi. O’ suv davrida q ator orasiga ishlov beriladi., 3-5 marotaba
sug ’ oriladi. Begona o’ tlarga q arshi e k ishdan oldin 1-1,5 kg. ga treflan
qo ’ llanadi, maysalanish davrida 1,5-3 kg bazagran ishlatiladi.
Soya o’simligi hosili

Adabiyotlar:
1. X.Atabayeva, O.Qodirx o’ jayev O ’ simlikshunoslik, T.Yangi asr
avlodi.2006 yil (lotin alifbosida).
2. O.Mirzayev, T.Xudoyberganov Yem-xashak yetishtirish-Andijon
2003 y.
3. X.Atabayeva va boshq.O ’ simlikshunoslik, T.Mexnat.2004 y.
4. I.Karimov bir yillik va ko ’ p yillik Mustaqil yurt g ’ allasi,
T.O ’ zbekiston 2003 y.
5. A.Omonov, X.Bo ’ riyev, L.G ’ afurova, A.Nurbekov Bir boshoq
don.T.2004 y.
6. Z.Umarov, A.Atabayeva va boshq. Non rizqi ro‘ z imiz, T.Navruz
1994 y. 26 bet.
7. N.G.Andreyev Lugovoye i polevoye kormovorizvodstsvo M.Kolos
1989 g.495 s.

ETIBORINGIZ UCHUN
RAHMAT

Don- dukkakli ekinlarni umumiy tavsifi. No‘xat ekini

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish