Dorivor o‘simliklar urug‘chilik bazasini tashkil etish - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	29.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Dorivor o‘simliklar urug‘chilik bazasini tashkil etish

Купить

DORIVOR O’SIMLIKLAR URUG’CHILIK BAZASINI TASHKIL ETISH
Reja :
1. Daraxtzorda daraxtlarni seleksion baholash
2. Ko ’ p yiillik dorivor o ’ t o ’ simliklar urug ’ chilik bazasini tashkil etish .
3. Bir yiillik dorivor o ’ t o ’ simliklar urug ’ chilik bazasini tashkil etish .

Dorivor o ’ simliklar urug ‘ chiligi yaxshi yetilgan , yetilayotgan o ‘ rta yoshdagi
daraxt va daraxtzorlar , shuningdek yahshi pishib yetilgan o ' t o ' simliklar negizida
seleksion asosda tashkil etiladi . Bu daraxtlar boshqalardan kompleks xo‘jalik
qimmatbaho belgilari va xususiyatlari: tez o‘sishi, yuqori meva (urug‘)
hosildorligi, tanasi va yog‘ochning sifati, zararkunanda va kasalliklarga, noqulay
iqlim sharoitiga va muhitning boshqa omillariga chidamliligi bilan ajraladi. Daraxt
va buta turlaridan qimmatbaho irsiy xususiyatlari va yuqori ekish sifatiga ega
bo‘lgan urug‘larni olish uchun daraxtzorlarda doimiy va vaqtincha o‘rmon
urug‘lari bazalari yaratiladi. Doimiy o‘rmon urug‘lari bazasiga plusli daraxtzorlar
(urug‘li zakazniklar), urug‘ yig‘ib-terib olish uchun belgilangan maxsus
shakllangan doimiy o‘rmon urug‘lari plantatsiyalari kiradi. Daraxtlarning urug‘lar
bazasini tashkil etish daraxtzorlar va daraxtlarning seleksion bahosini, daraxt
turlarining genetik fondini ajratish va saqlashni, o‘rmon urug‘lari plantatsiyasini
yaratishni, doimiy o‘rmon urug‘lari uchastkalarini barpo etish va shakllantirishni,
vaqtinchalik o‘rmon urug‘lari uchastkalarini barpo etishni o‘z ichiga oladi.
Daraxtzorda daraxtlarni seleksion baholash
Daraxtlar va daraxtzorlarni seleksion baholash ularning mahsuldorligi, yog‘ochi
va mevasining sifati, hayotiy qobiliyati va boshqa o‘rmon xo‘jalik belgilaridan eng
yaxshi ko‘rsatkichga ega bo‘lganlarida o‘tqaziladi. Bu yerlarda daraxtlar va
daraxtzorlar plusli, normal va minuslilarga ajratiladi.
Plusli daraxt va daraxtzor ikki usulda tanlanadi. Bu ish yaxshi daraxtzorlarda
plusli daraxt va daraxtzorga nomzodlarni oldindan aniqlash bilan boshlanadi.
Keyinchalik viloyat o‘rmon xo‘jaligi boshqarmasining vakili vegetatsiya davrida
tanlangan daraxtlar va daraxtzorlarni ko‘rikdan o‘tkazadi va ularni pluslilar
kategoriyasiga qabul qilinishi haqida qaror qabul qiladi. Har bir attestatsiyadan
o‘tgan plusli daraxt va daraxtzorga belgilangan namunadagi pasport to‘ldiriladi.
Plusli daraxtlar va daraxtzorlarga belgilar qo‘yiladi, atrofi o‘raladi. Belgi 1,5 m
balandlikdagi daraxt tanasida oq moy bo‘yoq bilan 10 sm enlikda ko‘ndalang
chiziq o‘tqaziladi va nomer yoziladi (Suratida davlat reestri bo‘yicha raqam,
maxrajida esa korxona bo‘yicha raqam yoziladi).

Plusli daraxtzor chegaralari burchaklarida stolbali qoziqlar bilan vizirlanadi,
anshlaglar o‘rnatilib, tegishli ma’lumotlar yoziladi.
Plusli daraxtlar xo‘jalik ahamiyati va xususiyati bo‘yicha bir xil sharoitda
o‘sayotgan bir xil yoshdagi daraxtlardan ustun bo‘ladi. Ular o‘sish kuchi,
tanasining sifati, sog‘lomligi va normal meva hosil berishi bilan ajralib turadi.
Ularning diametri 60-70%, balandligi 15% ga daraxtzorlardagi daraxtlarning
o‘rtacha ko‘rsatkichidan yuqori, ayrim hollarda bu ko‘rsatkichlar biroz past bo‘ladi
(30 va 10%). Plusli daraxtlar tanasi to‘g‘ri, shox-shabbalari bir tekis rivojlangan
bo‘ladi. Maxsus xo‘jalik tashkil etishda plusli daraxtlar ham yetishtirilayotgan
daraxtzorlar talabiga javob berishi kerak.
Plusli daraxtlar kesish uchun ajratilmaydi, shikastlanishdan himoyalanadi,
zarurat tug‘ilganda atrofi o‘raladi. Plusli daraxtlardan tayyorlanadigan qalamchalar
va urug‘lar o‘rmon urug‘lari plantatsiyalarini barpo etish uchun qo‘llaniladi. Agar
vegetativ (urug‘li) nasl asosiy belgilarini va qimmatbaho xususiyatlarni o‘zida
takrorlasa, bunday daraxtlar elitali deb tan olinadi.
Normal daraxtlar - bu o‘sish kuchi va xususiyati bo‘yicha yaxshi va o‘rta
daraxtlardir. Ular o‘rmon daraxtzorlarining asosiy qismini tashkil etadi. Ularning
diametri daraxtzorlarning o‘rtacha ko‘rsatkichidan 15-20% ga ko‘p, bo‘yi esa bir
necha barobar baland bo‘ladi. Daraxtlar ichidan ijobiy o‘sish (plus)
ko‘rsatkichlariga yaqin bo‘lgan yaxshi daraxtlar ajratiladi. Normal daraxtlar
o‘rmon barpo etish uchun foydalaniladigan asosiy urug‘ miqdorining manbayi
bo‘lib xizmat qiladi.
Minusli daraxtlar sust o‘sishi bilan farqlanadi. Daraxt tana yog‘ochining
diametri daraxtzorlardagi daraxtlar o‘rtacha ko‘rsatkichining 50% ini tashkil etadi.
Ularga qing‘ir, o‘zakli, shoxshabbalari yomon rivojlangan, kasallangan,
zararlangan daraxtlar ham kiradi. Bu daraxtlardan (minusli) urug‘ yig‘ib-terib olish
taqiqlanadi.
Urug‘chilikda o‘rmon daraxtzorlarini seleksion baholash katta ahamiyatga ega.
Tegishli darajasiga bog‘liq holda daraxtzorlar plusli, normal, minusli bo‘ladi (2.1-
jadval).

Bulardan tashqari, ekish maqsadi uchun tayyorlanadigan qator daraxt
turlarining a’lo sifatli urug‘lariga texnik shartlar (TU-56 206-83) ishlab chiqilgan.
Unga asosan urug‘lar navli (saralangan), yaxshilangan va normal urug‘larga
bo‘linadi.
2.1-jadval
Daraxtzorlarni seleksion baholash
Daraxtlar Foydalanish
katego-
riyasi Xarakteristikasi maqsadi tartibi
plusli Mahsuldorligi va sifati
belgilangan o‘rmon o‘sish
mintaqasida juda yuqori,
20-30% plusli daraxtlarni
o‘z ichiga oladi Urug‘li zakazniklarda
ajratiladi va urug‘
plantatsiyalari uchun urug‘ va
qalam cha tayyorlash uchun
foydalaniladi Kesishga ajratilmay-
di, parvarishlash
maq- sadida plusli
daraxt lar o‘sishiga
xalaqit beruvchi
minusli daraxtlar
kesiladi
normal Mahsuldorligi va sifati
yuqori va o‘rta Doimiy va vaqtincha o‘rmon
urug‘lari uchastkalarini tuzish
va urug‘ yig‘ib terish uchun
foydalaniladi Urug‘ yig‘ib-terib
olish yillari urug‘
tayyorlash
maqsadida
imkoniyatga qarab
kesiladi. Doimiy o‘r-
mon urug‘li uchast-
kalari (DO‘UU)
kesil- maydi.
minusli Mahsuldorligi va sifati
past, minusli daraxtlar
ustunlik qiladi O‘rmon barpo etish va
urug‘chilik uchun urug‘ olish
taqiqlanadi O‘rmondan foydala -
nish rejasi bo‘yicha
kesiladi.
Navli (saralangan) urug‘lar o‘rmon urug‘lari plantatsiyalarida (O‘UP)
daraxtlarning fenotip belgilari (plusli) bo‘yicha a’lo vegetative navlarini yoki plusli

daraxtlarning o‘zlarini sun’iy chatishtirish bilan changlanishini nazorat qilish
usulida olinadi.
Yaxshilangan urug‘lar, plusli va yaxshi normal daraxtlardan minusli daraxtlari
olib tashlangan plusli daraxtzorlardan, normal daraxtzorlarda o‘sayotgan doimiy
o‘rmon urug‘lari uchastkalaridan (DO‘UU), shuningdek, navli (saralangan)
urug‘lardan yetishtirilgan urug‘ ko‘chat va ko‘chatlardan barpo etilgan
plantatsiyalardan yig‘ib- terib olinadi.
Doimiy o‘rmon urug‘lari bazalari o‘rmon urug‘lari plantatsiyalari va
uchastkalarini birlashtiradi. Bu daraxtzorlar uzoq vaqt davomida daraxt va
butalarning navli, elitali va gibrid urug‘larni olish uchun maxsus barpo etiladi. Ular
sovuq urmaydigan zararli shamollardan himoyalangan, belgilangan daraxt turi
o‘sishi uchun xarakterlijoylarda (qumli, vodiy, 8-10° nishablikdagi tog‘
qiyaliklari), nisbatan, tekis relyeflarda barpo etiladi. Bu maqsadda tuproq
yoppasiga ishlanadi, yetishtirish davrida meva hosil berishiga va o‘rmonni
himoyalashga aktiv ta’sir etuvchi kompleks tadbirlar o‘tqaziladi.
O‘rmon urug‘lari plantatsiyalari vegetativ usulda va urug‘idan etishtirilgan
bo‘ladi. Vegetativ usulda yetishtirilgan o‘rmon urug‘lari plantatsiyalari
payvandlangan ko‘chatlar yoki plusli va elitali daraxtlar urug‘idan yetishtirilgan
payvandtagga plusli va elitali daraxtlardan qalamchalarni payvandlab barpo etiladi.
Vegetativ ko‘paytirish usuli plusli daraxtlarning irsiy belgilarini va xususiyatlarini
to‘liq o‘zida saqlab qoladi, shuning uchun payvandli klonli o‘rmon urug‘lari
plantatsiyalari o‘rmon daraxt va butalarining navli urug‘chiligida asosiy forma
bo‘lib hisoblanadi.
Turli daraxtlar uchun payvandlash usuli ularning biologik xususiyatlariga
bog‘liq. Igna bargli daraxt turlari uchun novdaning yuqorigi qismi kurtak orqali
yorib payvandlash, o‘zagini kambiyga ulash usuli yaxshi natija beradi.
Grek yong‘og‘i, pista, bodom uchun kurtak payvand, to‘liqsiz trubka va kurtak
ko‘zi “T” shaklidagi kesimga payvandlanadi. O‘zbekiston sharoitida ko‘pchilik
daraxtlar uchun yozgi (iyul-avgust) uyquga ketgan kurtak bilan payvandlanadi.

Meva hosilga kirgan madaniy pistazorlarda (Samarqand viloyatini
Sarayqo‘rg‘on o‘rmon xo‘jaligi) vegetativ usulda o‘rmon urug‘lari plantatsiyalari
barpo etilgan. Payvandlash uchun pistazordagi pistalardan qimmatbaho shakllari
saralangan. Ular asosan yong‘og‘ining og‘irligi, kattaligi, yuqori foiz ochiqligi va
shu kabi boshqa belgilari bilan xarakterlanadi.
2.2-jadval
Sarayqo‘rg‘on o‘rmon xo‘jaligi pistazorlaridan ajratilgan pistaning qimmatli
shakllariShakllari №
100
yong‘oq
m
assasi,
gr M
ag‘izining chiqi- shi,
%
Yong‘oq
o‘lchovi, mm O
chiqligi, %
O
chiqlik darajasi, m
m
M
ag‘izidagi

yog‘
m
iqdori, %
U
zunligi
Eni
Q
alinligi
3A 100,0 47,0 18,5 11,0 11,4 88 3,9 58,02
4A 98 51,3 20,9 11,4 9,2 82 1,9 59,60
111A 117,6 48,7 20,7 11,9 10,8 78 1,5 57,80
116A 81,8 52,4 18,6 10,5 9,5 96 1,6 57,30
117A 82,8 56,3 19,7 10,6 9,7 97 1,2 59,50
120A 81,4 51,5 17,9 10,8 8,9 95 0,8 55,30
O‘rmon urug‘lari plantatsiyalari payvandlangan ko‘chatlar bilan shox-
shabbalarining rivojlanishi va namlik bilan ta’minlanish sharoitiga bog‘liq holda
siyrak sxemalarda tuziladi - 5x5, 5x10, 10x10, 12x12 m.
Har bir urug‘ plantatsiyalarida vegetativ nasl (klon) ko‘chatlarni ma’lum bir
aniq sxema bo‘yicha aralashtirish va joylashtirish bilan farqlanadigan plusli yoki
elitali daraxtlardan tarkib topadi. Bu erkak va urg‘ochi daraxtlarni va ikki uyli
o‘simliklarni bir tekis joylashtirish uchun juda ahamiyatlidir.
Turli parvarishlash tadbirlari bilan urug‘li daraxtlarning yaxshi o‘sishi va hosil
berishi ta’minlanadi. Madaniy o‘rmonlarda qabul qilingan parvarishlash
agrotexnikalaridan farqli urug‘li daraxtlarda shox-shabbalariga shakl beriladi,
zarurat tug‘ilgan holatlarda siy- raklashtiriladi, vaqti-vaqti bilan payvandust

novdalari shamol va boshqa omillar ta’sirida sinib ketmasliklari uchun bog‘lanadi,
boshqalari tizimtik ravishda olib tashlanadi. Mexanizmlar o‘tishlari uchun xalaqit
beradigan darajada o‘sib ketgan tana shoxlari kesib olinadi.
Urug‘dan barpo etilgan o‘rmon urug‘lari plantatsiyalari. Bular navli va elita
urug‘lardan yetishtirilgan urug‘ko‘chat yoki ko‘chatdan, yana plusli va elita daraxt
urug‘laridan ekib barpo etiladi. Plantatsiyalardan turlararo chatishtirishdan birinchi
avlodli gibrid urug‘lar va yaxshilangan irsiy xususiyatli qimmatbaho ekzotlar va
boshqa turlar urug‘larini olish mumkin. Har bir plantatsiyadagi nasl kamida 20-25
plusli daraxtlarni o‘z ichiga olishi zarur. Ko‘chatzor- ning urug‘ ekish va yirik
ko‘chat yetishtirish bo‘limida tanlangan daraxtlar nasli ajratilgan holatda
yetishtiriladi.
O‘rmon urug‘lari plantatsiyasini barpo etish uchun yetishtirilgan
urug‘ko‘chatlardan va ko‘chatlardan, sifatli va kasallik-zararkunan- dalarga
chidamliligi bo‘yicha yaxshilari tanlab olinadi.
Plantatsiya, bog‘ usulida 5,0x5,0 m; 12,0x12,0 m sxemada barpo etiladi,
maydonchalarda 1,0x1,0 m. Ularning markaz oraliqlari 5x5 m dan kam bo‘lmasligi
zarur, maydonchalarning 1 ga maydondagi miqdori 400 dona. Alleya yoki qator
usulida esa 1 m oraliqda, qatorlari orasi 8-10 m bo‘ladi ular kelajakda
siyraklashtirib boriladi.
Doimiy o‘rmon urug‘lari uchastkalari (DO‘UU) - bu tabiiy va madaniy
o‘rmonlarda o‘suvchi belgilangan daraxt turi uchun uzoq muddat davomida irsiy
xususiyati va ekish sifati bo‘yicha qimmatbaho urug‘lar olish maqsadida barpo
etilgan yuqori mahsuldorli va yuqori sifatli uchastkalardir.
Daraxtzorlarning kattaligi ularning yaxshi hosil berish davriga to‘g‘ri kelishi
kerak.
Yaxshi hosil berishi, o‘sishi, rivojlanishi uchun urug‘li daraxt- larga, ularning
tarkibiy sifatini yaxshilash, urug‘ va meva hosilini yig‘ib-terib olish maqsadida
DO‘UU daraxtzorlarini shakllantirish va parvarishlash maqsadida bir qator
tadbirlar o‘tkaziladi: shox-shabbalariga shakl beriladi, tuproq yumshatiladi; o‘g‘it
beriladi, kasallik va hasharotlarga qarshi kurash olib boriladi.

Saksovulzorlar uchun O‘z O‘XITI xodimlari tomonidan DO‘UU ajratish va
unda xo‘jalik yuritish bo‘yicha saksovulning biologik va o‘rmonchilik
xususiyatlariga asoslangan tavsiyanomalar ishlab chiqilgan.
DO‘UU saksovulning boshqa navlari uchun ham uch asosiy uslubdan biri
bo‘yicha yaratilishi mumkin:
- eng yaxshi uchastkalardagi mavjud daraxtlardan 1 yoki 2 bonitetli (yaxshi
meva beradigan) keyinchalik hosilni yaxshilash bo‘yicha tadbirlar o‘tkazish sharti
bilan ajratish;
- DO‘UUda yosh o‘rmonlarni shakllantirish;
- DO‘UU va plantatsiyalarda eng yaxshi ekish materialidan bo‘l- gan yangi
o‘rmon urug‘i maydonlarini yaratish.
DO‘UU ga ajratilgan saksovul daraxtlari kamida II bonitetga ega bo‘lishi, yoshi
12 dan kam bo‘lmasligi, urug‘dan o‘sib chiqqan, iloji boricha sof bo‘lishi kerak
yoki ikkinchi darajali nav bilan kamroq (10-15% gacha) aralash bo‘lishi mumkin.
Eng yaxshi to‘liqligi 0,3 0,4 shox-shabbalarning qoplamasining yig‘indisi gektariga
summasi
2-3 ming m 2
bo‘ladi. O‘ta zich uchastkalarda (kesishni talab qiluvchi) umumiy
may donning 15% dan oshmaganini egallashi mumkin. Ajratilgan uchastkalar
asosiy daraxtlar maydonidan izolatsiyalangan bo‘lishi kerak, bu zararkunanda va
kasalliklarga qarshi kurash samarasini oshiradi.
Uchastkaning eng yaxshi shakli to‘g‘ri to‘rtburchaklisidir. Uchastka hajmi
turlicha bo‘lishi mumkin, yaxshisi 100 gektargacha. Uchastka kvartallar va
bo‘linmalarda rivojlanadi. Bir-biriga yaqin joylashgan uchastkalar blokni tashkil
etadi.
Xo‘jalik uchun DO‘UUning zarur maydonini aniqlashda quyi- dagilar hisobga
olinishi kerak: 1 ga daraxtzordan 10-15 yoshida yili ik o‘rtacha hosildorlik
bo‘yicha 1,5-2,0 ts urug‘ olish mumkin, DO‘UUda barcha zaruriy o‘rmon xo‘jalik
tadbirlari o‘tkazilganda esa hosilni gektaridan 3 ts gacha yig‘ish mumkin.
Daraxtzorlarni normal, plusli va minusli uchastkalarga bo‘lib, seleksion
baholashni meva berish davrida (oktabr-noyabr oylarida) o‘tqazish kerak. Bir

paytning o‘zida plusli daraxtlarga nomzodlarni qizil bilan belgilab boriladi.
Nomzodlarni kuzatib borish va hosilini 2-3 yil davomida yig‘ish kerak. So‘ngra
urug‘larning yuqori tajriba- viy undirish barqarorligini (60% gacha), yaxshi urug‘
beradiganlarni pluslilarga o‘tkaziladi.
DO‘UUda yuqori hosilning barqarorligini ta’minlash uchun gektariga daraxt va
nihollarning optimal miqdorini saqlab turish kerak. 5 yoshdan 10 yoshgacha bu
miqdor 700-900 tani, 10 yoshdan so‘ng esa 500-600 tani va 5 yoshgacha bo‘lganda
ishonchlilari 1000 1500 tani tashkil etadi.
Qora saksovulning yorug‘likni yaxshi ko‘rishi va zichlashganda hosili
kamayishini hisobga olib, DO‘UU dagi asosiy tadbir kesib turish hisoblanadi. Uni
buldozerda himoya ekinlarining eni 3 m gacha bo‘lgan 3x3 m li sxema bo‘yicha
amalga oshirish maqsadga muvofiqdir. Kesib turish esa faol hosil berish davrida 6
yoshdan 20 yoshgacha kamida 2 marta bajariladi.
DO‘UUda hosilni oshirishning zarur sharti kasallik va zarar- kunandalarga
qarshi kurashish hisoblanadi.
O‘zO‘XITI tomonidan ishlab chiqilgan oqqirov kasaliga qarshi oltingugurt,
polikarbotsid va boshqalarni purkash yoki sepish usulida kurash choralarini
qo‘llaniladi.
DO‘UU larini yangi yerlarda ekish bilan yaratish yaxshiroqdir, chunki daraxtlar
to‘liqligini boshqarish osonroq va kesish hajmi kamroq bo‘ladi.
Qora saksovulning DO‘UU uchun suv va havo o‘tkazuvchanligi oson bo‘lgan,
qumloq, qumoq tuproqlar (yer osti suvi 2-5 m chuqurlikda bo‘lgan) tanlanadi.
Tuproqni tayyorlash ekishdan bir yil oldin pluglar yordamida 30-40 sm
chuqurlikda amalga oshiriladi. Hay dash kengligi 2,8 m gacha bo‘lishi kerak. Yerni
haydashda ko‘chat o‘tqazishdan bir yil oldin tuproq qora shudgorda ushlanadi.
Tuproqni kuzgi tayyorlashda, madaniy o‘rmon ishlarini boshlashdan avval bahorda
molalanadi.
DO‘UU va ko‘chat ekish plantatsiyalarini yaratishda ko‘chatlar plusli xo‘jalik
jihatdan muhim belgilari bo‘yicha tanlangan daraxtlarning urug‘laridan qumloq
ko‘chatzorda bir yil oldin yetishtiriladi. Ko‘chatzorda ko‘chatlar shox-

shabbalarining shakli taksatsiya ko‘rsatkichlari, kasallik va zararkunandalarga
chidamliligi bo‘yicha tanlanadi. O‘tqazish uchun yaroqli ko‘chatlar - bu yer usti
qismi 25 sm va undan baland, ildiz oldi poyasi 0,4-1,0 sm, ildizining uzunligi 35-
40 sm ga teng bo‘lgan ko‘chatlar hisoblanadi.
Vaqtinchalik o‘rmon urug‘lari uchastkalari (VO‘UU) deb yetilgan va
etilayotgan normal daraxtzorlarda urug‘lar yig‘ish uchun ajratilgan va maxsus
tayyorlangan uchastkalarga aytiladi. VO‘UU ajratilishi madaniy o‘rmonlar
ishlarini zarur hajmlarda bajarish o‘rmon xo‘jaligini yuqori sifatli urug‘ga bo‘lgan
talabini ta’minlovchi DO‘UU va plantatsiyalarining yetishmasligi bilan bog‘liq.
Hozirgi vaqtda urug‘larning asosiy qismi VO‘UUlarida yig‘ib olinadi.
Yaqin 2-4 yil ichida kesiladigan, yetilgan va yetilayotgan daraxtzorlarda
VO‘UU ajratish amalda ularni chegaralash, barcha maydonlarni yillik foydalanish
uchastkalariga ajratish, chegara ustunlarini o‘rnatish va minusli daraxtlarni
belgilash bilan bog‘liq. To‘liqligi 0,7 va undan yuqori bo‘lgan daraxtzorlarda
kesishdan 5-8 yil oldin to‘liqlik 0,5-0,6 gacha siyraklashtiriladi. Hosil yili kesiladi.
O‘zbekiston o‘rmonlari I guruhga kiradi va unda o‘rmon kesilmaydi. Faqat
VO‘UU laridagi saksovulzor bunga kirmaydi. VO‘UUlardagi daraxtzorlarda
sanitar ishlarini qilish, minusli daraxtlarni olib tashlash, meva va urug‘ hasharot -
kasalliklari oldini olish tadbirlari olib boriladi. Shu bilan birgalikda o‘g‘it berish,
qurigan va tushgan shoxlaridan tozalash, plusli daraxtlarni ajratish va ularni
alohida parvarishlash maqsadga muvofiqdir. Bu uchastkalarda fenologik kuzatish
olib borib, bu jarayonda hosil holati aniqlanadi, ularni saqlab olish choralari
ko‘riladi. VO‘UU larini chorva boqilishidan qo‘riqlash zarur.
Sun’iy ravishda o‘rmonlarni ko‘paytirishning samarasini aniqlovchi omillardan
biri ularning geografik kelib chiqishi hisoblanadi.
Tarix shuni ko‘rsatadiki irsiy xususiyatning farqlanishini hisobga olgan holda
olib borilgan ishlar o‘rmonlarning nobud bo‘lishiga, kam mahsuldorli, egri
yog‘ochli daraxtzorlar yetilishiga sabab bo‘lgan.

Urug‘larning geografik kelib chiqishini, ona daraxtzorlarning o‘sish sharoitini
hisobga olishning zarurligi har xil iqlimiy mintaqada va o‘sish sharoitida uzoq davr
aniq bir muhitning ta’sirida irsiy populatsiya shakllanadi.
Mahalliy sharoitga mos holda chidamli va mahsuldorli daraxt- zorlarni
faqatgina o‘z xo‘jaligi sharoitida tayyorlangan urug‘lardan barpo etish mumkin.
Alohida hollarda madaniy o‘rmonlar amaliyotida ayrim daraxt turlarining
urug‘larini ma’lum bir masofadagi uzoqlikda ko‘paytirish mumkin.
Urug‘larni geografik siljitishlarda o‘rmon urug‘larining geografik jihatdan
hududlashtirishiga rahbarlik qilinishi zarur.
Geografik jihatdan hududlashtirish - bu geografik hududni aniq genotipik
tarkibdagi populatsiyaning evolutsion jarayonida shakllanishini asoslovchi tabiiy
omillar bo‘yicha nisbatan bir turli qismlarga ajratishdir. Asosiy birligi o‘rmon
urug‘lari rayoni, ya’ni nisbatan o‘xshash tabiiy sharoitlari va genotipik tarkibli
populatsiyasi bo‘lgan aniq maydon (tur areali chegarasida) dir. Har bir o‘rmon
urug‘chilik hududi uchun ekologik-geografik kelib chiqishi ma’lum populatsiya
urug‘laridan foydalanish mo‘ljallangan. Hudud tabiiy sharoitlariga moslashgan
mahalliy yoki ular bilan aralashgan populatsiyalar afzal ko‘riladi. Mahalliy
urug‘lar - bu bevosita o‘rmon urug‘chilik hududi chegarasida yig‘ilgan urug‘lar.
Boshqa o‘rmon urug‘chilik hududlaridan yig‘ilgan urug‘lar boshqa hududli
urug‘lar deyiladi. Har bir o‘rmon urug‘chiligi hududida urug‘lar o‘rmon turlarining
xo‘jalik guruhlari bo‘yicha alohida yig‘iladi.
O‘rmon urug‘chiligini geografik jihatdan hududlashtirish o‘x- shash
sharoitlarda ekiladigan, yana ham yaxshisi bir maydonda mamlakatning turli
hududlaridan yig‘ilgan urug‘lardan foydalanib ekilgan geografik ekinlarining
o‘sishi va holatini o‘rganish asosida ishlab chiqiladi. Turli hududlardagi
urug‘lardan yaratilgan ekinlar- ning o‘sishi va moslashishi, ularning
zararkunandalarga, kasalliklarga chidamliligi va boshqa belgilari qiyoslash yo‘li
bilan qaysi hududda- gi urug‘lar yaxshi natija berishini o‘rganish imkonini beradi,
ya’ni urug‘larni imkoniyat darajasida rayonlashtirish chegarasini aniqlash mumkin

bo‘ladi. Bunda o‘tqazish masofasi dunyo mamlakatlarining joylashish o‘rniga
nisbatan turlicha bo‘lishi mumkin.
Ko‘p mamlakatlarda geografik ekinlarni qonuniy tartibda o‘rganish asosida
o‘rmon urug‘lari fondidan foydalanishni geografik rayonlar bo‘yicha boshqarish
amalga oshiriladi.

Foydalanilgan adabiyotlar :

1. Акопов И.Э.Важнейшие отечественные лекарственные растения и их
приминение (справочник) Т., Медицина 1990. 120 б
2. Ahmedov O‘. Ergashev A., Abzalov.A Dorivor o‘simliklar va ularni o‘stirsh tex
nologiyasi. Ukuv kullanma.Toshkent. 2008. 232 b
3. Atabaeva X.N. va boshq. O‘simlikshunoslik. T., «Mehnat», 2000.
4. Bo‘riev X. Ch., Dusmuratova S.I. Qishloq xo‘jaligi ekinlari
urug‘shunosligi. Toshkent. “Mehnat”, 2000.
5. To‘xtaev B.Yo., Maxkamov T.X., To‘laganov A.A., Mamatkarimov A.I.,
Mahmudov A.V., Allayarov M.O‘. Dorivor va ozuqabop o‘simliklar plantatsiyalari
ni tashkil etish va xom-ashyosini tayyorlash bo‘yicha yo‘riqnoma. – Toshkent,
2015. 144 b.
6. Атабаева Х.Н., Умарова Н.С. Лекарственные растения в ветеринарии.
7. Теdхин А.А. В.В. Вандышев Технология возделывания лекарственных
растений. Учебное пособие. Москва.2008. 201стр.
8. E.T.Berdiev, M.X. Xakimova, G.B. Maxmudova. O‘rmon dorivor o‘simliklari.
Ukuv kullanma. Toshkent. UzR FA Minitipografiyasi, 2014.-273b.
9. E.T.Axmedov, E.T.Berdiev. Dorivor usimliklarni yetishtirish

Dorivor o‘simliklar urug‘chilik bazasini tashkil etish

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish