Dorivor o‘simliklar urug‘larini ekishga tayyorlash - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	22.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Dorivor o‘simliklar urug‘larini ekishga tayyorlash

Купить

DORIVOR O’SIMLIKLAR URUG’LARINI EKISHGA TAYYORLASH
Reja:
1.Urug’larni o’stirishning nazariy asoslari.
2.Urug’larni ekishga tayyorlash usullari.

Urug’lar turg’unligi. Bu nisbiy tushuncha bo’lib, urug’lardagi modda
almashinuvi holatining susayishini va alohida hollarda genetik programma
hisobining tuxtashini aks ettiradi. Urug’larda o’sib—rivojlanish jarayoni to’xtaydi.
Urug’larning turg’unlik holati keng ma’noda ularning o’sishdan to’xtashi, ma’lum
bir miqdorda unuvchanligining pasayishi, yoki ma’lum bir sharoit yaratilganda
unib chiqish qobiliyatini saqlab qolishi tushuniladi.
Urug’lar turg’unini shakl asosiy shaklga ajratiladi: - majburiy va organik
majburiy (qisqa va sayoz) va organik yoki chuqur turg’unlik holatiga daraxt va
buta urug’larining pishib etilganidan keyin o’tiladi.
Majburiy turg’unlik holati tashqi muhit bilan bog’liq, urug’larning
hususiyatiga bog’liq bo’lmaydi. Majburiy turg’unlik holatidan zarur sharoit
yaratilishi bilan tezda chiqadi.
Organik turg’unlik - bu urug’larning xususiyatiga bog’liq bo’lgan holda
ularning o’sishini yoki unib chiqishini ma’lum bir muddatga cho’zishdir.
Organik turg’unlikdagi urug’lar bahorda ekishdan oldin maxsus
tayyorlanadi.
Urug’larning o’sishi - zarodishni turug’ulikdan qo’zg’alib urug’ning
rivojlanib gipometabodizmdan optimal modda olmashinuv holatiga o’tishi va
o’sishga kirishishi, ya’ni zarodishda o’sish jarayonining qayta davom etishi.
Urug’larning o’sishi uch fazaga ajratiladi: bo’kish; stimulyastiya,
differenstiastiya.
Urug’larning bo’kish fazasi suvni o’ziga singdirishi bilan bog’liq, ularning
tezligi esa urug’ning biologik xususiyatiga va haroratga bog’liq. Qalin qobiqqa ega
bo’lgan urug’lar suvni ko’p qabul qiladi, yupqa qobiqlilari esa kam.
Stimulyastiya fazasida urug’larda fiziologo-biokimyoviy o’zgarishlar sodir
bo’lib ularning o’sishga tayyorlashda o’z ta’sirini o’tkazadi. Bu fazada zarodish
qobig’iga tashqi muhitning ta’siri katta ahamiyatga ega va zarurdir. Ular ta’sirida
o’sish jarayoni boshlanadi.
Differenstiastiya va o’sish fazasi urug’ qobig’ining yorilishi bilan
boshlanadi. Natijada ug’ug’larga suv va havoning kirishi engillashadi, zarodish

tezda optimal suv va havo bilan ta’minlanadi. Endospermda zapas oziq moddalar
gidrolizlanadi. Fermentlar aktivligi susayadi, nafas olish jarayoni kuchayadi, oziq
moddalar parchalanib o’suvchi to’qimalarga xarakati kuchayadi. Xo’jayralar
bo’linishi ko’payib, ular bo’yicha o’sishi kuchayadi va to’qimalarda
differenstiastiya boshlanadi. Keyinchalik assimilyastiyalovchi to’qimalarning
ko’payishi bilan o’simta avtotrof oziqlanishga o’tib urug’ ko’chatga aylanadi.
O’sishni stimullash usullarini asoslash xo’jalik jihatidan ko’pchilik xollarda
daraxt va butalarning urug’lari yig’ib terib olinishi bilan ekilmaydi, bahorgacha
belgilangan muddatda va sharoitda ekish uchun saqlanadi. Shu munosabat bilan
urug’larning o’sib chiqishga tayyorlanishi va unib chiqishining tabiiy holati
buziladi. Turg’unlik shakli va muddatiga bog’liq holda bahorda maxsus
tayyorlamasdan ekilgan daraxt va buta turlarning urug’lari, ayrimlari ekilgan yil
unib chiqadi, ayrimlari unib chiqmaydi.
Urug’larning o’sish davri davomiyligi ulardan tashqari tashqi muhit,
urug’larni terish muddati va sharoiti, ularni saqlash davomiyligi bilan uzviy
bog’liqdir. Shuning uchun o’rmon xo’jaligi tajribasida ularni saqlash davomida va
undan keyin ekishga tayyorlanadi.
Urug’larni turg’unlikdan chiqarish va ulardan fiziologik aktivlikni qayta
qo’zgatishda ularga kompleks, tashqi omillarni ma’lum bir navbatlilikda va
davomiylikda ta’sir etishi lozim. Shu holatdagina qator manbalar (suv, havo,
issiqlik) ta’sirida (modda olmashinuvida ularni o’suvga tayyorlovchi aktiv sifatli
o’zgarishlar kuzatiladi.
Urug’larni ekishga tayyorlash usullari. Urug’larni ekishga tayyorlashning
fizik, kimyoviy, fiziologik usullarga mavjud. Ularni amalda qo’llash esa
belgilangan urug’lar turlaridagi turg’unlik shakliga bog’liq.
Fizik usul - bu urug’ qobig’ini to’liq olib tashlash va unga mexanik ta’sir
ko’rsatishi (skorifikastiya, impakstiya) turlicha termik ishlov berishlar va
yuvishdir.

Kimyoviy usul - meva yoki urug’larni kuchli ta’sir etuvchi kislotalar,
ishqorlar va boshqa moddalar (mikroelementlar, stimulyatorlar) bilan urug’lar
qobig’ining o’tkazuvchanlikni oshirishdir.
Fiziologik usul - bu zarodish holatiga ta’sir etish. Bu usul biologik aktiv
diapozondan xarorat, yorug’lik, havo tartibining uzoq muddat tayyorlash, hamda
o’sish stimulyatorlari bilan ishlov berishga asoslangan.
Madaniy o’rmonlar ishi tajribasida qattiq qobiqli urug’lar ekishdan oldin
skarifikastiyalanadi, konstentrastiyalangan kislota bilan ishlanadi.
Sparofikastiyalash uchun maxsus mashina - skarifikatorlar qo’llaniladi.
Impakstiya - bu urug’larni bir birlari yoki idish devoriga uriltirib ular
qobig’ini shikastlashdir. Bu holatda urug’ shikastlanmaslik kerak.
Qobig’i qalin va qattiq bo’lgan urug’lar issiq suvda (Q60 o
S) suv to’liq
sovuguncha ivitiladi yoki qaynoq suvga 2-3 marotaba (1-2 o
) xaltagacha solib
bajariladi. Urug’larni konstentrastiyalangan sulfat kislotasiga bilan tayyorlash
mumkin.
Chuqur turg’unlikda bo’ladigan daraxt va butalarning urug’larini fiziologik
usulda tayyorlashning ananaviy turi bu urug’larni stratifikastiyalashdir.
Stratifikastiyaning ma’nosi urug’larni qum yoki torf bilan qatlamlab
joylashtirilib qishda maxsus inshoatlarda Q1Q5 o
S haroratda tayyorlanishidir.
«Stratifikastiya» termini hozirgi davrda ham o’rmon xo’jaligi tajribasida
qo’llaniladi.
Stratifikastiyalash muddati daraxt va buta turi urug’ining xususiyatiga
bog’liq xolda 1-10 oygacha davom etadi. Stratifikastiya davrida undagi harorat
ham urug’ning tuzilishiga, biologik xususiyatiga bog’liq holda o’zgartirilib
turiladi.
Urug’larni ekishga tayyorlash muddatiga ekologik omillar, terib olish
muddati, saqlash sharoiti va boshqalar ham ta’sir etadi.
Urug’lar maxsus yahiklarda yoki transheyalarda stratifikastiyalanadi.
Alohida hollarda urug’lar qalin bo’lmagan gazmollardan tayyorlangan xaltalarda
qor tagida yoki polietilen xoltalarda xonalarda xolodilniklarda stratifikastiyalanadi.

Stratifikastiyaning samarasi optimal xarorat rejimini ta’minlanishiga bog’liq.
Stratifikastiyalash uchun substrat sifatida diametri 3-4 mm bo’lgan toza va
quruq torf yoki yirik (0,25 mm dan yuqori) zarrachasi qumdan faydalaniladi.
Yahiklarda urug’lar stratifikastiyalanganda yahiklarni ko’chirib qo’yish va
havo almashini uchun qulay qilib tayyorlanadi. Yahiklar balandligi 30-35 sm
bo’ladi. Oldindan ivitilgan urug’lar torf yoki qum zarrachalari bilan 1:3 nisbatda
aralashtiriladi (bir qismi urug’ va 3 qismi qum yoki torf) va yahiklarga joylanadi,
2-3 kun davomida suv sepib turiladi. Keyinchalik qayta aralashtiriladi va suvga
sergitiladi. Yaxshi aerastiya uchun optimal namlik 60% da ushlab turiladi.
Uzoq muddat stratifikastiyalanadigan urug’lar 2-3 oyda bir marotaba qayta
aralashtiriladi, zarurat bo’lganda suv sepiladi.
Urug’larni bahorda ekishga stratifikastiyalanganda, unda urug’larni kish
urishgacha ushlanadi. Oldindan yoki ekish muddatidan oldin undan urug’lar qor
tagiga joylanadi.
Stratifikastiyadagi urug’lar ekishdan oldin substratdan ajratiladi.
Urug’larni odatdagi stratifikastiyalardan tashqari tezkor stratifikastiya
usullari mavjud: oldin issiq suvda ivitish, haroratiga qo’tarish, yuqori va past
harorat bilan almashlab ishlash, mexanik va kimyoviy ta’sir etish, urug’larni
stimulyatorlar bilan ishlash va boshqalar.

Foydalanilgan adabiyotlar :

1. Акопов И.Э.Важнейшие отечественные лекарственные растения и их
приминение (справочник) Т., Медицина 190. 120 б
2. Ahmedov O‘. Ergashev A ., Abzalov . A Dorivor o ‘ simliklar va ularni o ‘ stirsh tex
nologiyasi . Ukuv kullanma.Toshkent. 2008. 232 b
3. Atabaeva X.N. va boshq. O‘simlikshunoslik. T., «Mehnat», 2000.
4. Bo‘riev X. Ch., Dusmuratova S.I. Qishloq xo‘jaligi ekinlari
urug‘shunosligi. Toshkent. “Mehnat”, 2000.
5. To‘xtaev B.Yo., Maxkamov T.X., To‘laganov A.A., Mamatkarimov A.I.,
Mahmudov A.V., Allayarov M.O‘. Dorivor va ozuqabop o‘simliklar plantatsiyalari
ni tashkil etish va xom-ashyosini tayyorlash bo‘yicha yo‘riqnoma. – Toshkent,
2015. 144 b.
6. Атабаева Х.Н., Умарова Н.С. Лекарственные растения в ветеринарии.
7. Терёхин А.А. В.В. Вандышев Технология возделывания лекарственных
растений. Учебное пособие. Москва.2008. 201стр.
8. E.T.Berdiev, M.X. Xakimova, G.B. Maxmudova. O‘rmon dorivor o‘simliklari.
Ukuv kullanma. Toshkent. UzR FA Minitipografiyasi, 2014.-273b.
9. E.T.Axmedov, E.T.Berdiev. Dorivor usimliklarni yetishtirish

Dorivor o‘simliklar urug‘larini ekishga tayyorlash

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish