Dorixona mahsulotlari hisobini yuritish uchun dastur ilovasi - Информатика и ИТ - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	10000UZS
Размер	49.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	06 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Информатика и ИТ

Dorixona mahsulotlari hisobini yuritish uchun dastur ilovasi

Купить

MAVZUSI: DORIXONA MAHSULOTLARI HISOBINI YURITISH UCHUN
DASTUR ILOVASI
REJA.
1. Kirish
Mavzuning dolzarbligi
Dorixonada mahsulot hisobining ahamiyati
Loyihaning maqsadi va vazifalari
2 . Nazariy qism
Dasturiy ta’minot haqida umumiy tushuncha
Hisob tizimlari va ularning turlari
Ma’lumotlar bazasi tushunchasi (SQL, ER-diagrammalar)
Dorixona tizimining asosiy modullari (ombor, sotuv, qabul, hisobot)
3. Tahliliy qism
Foydalanuvchi talablarini tahlil qilish
Dorixona mahsulotlarining turlari va ularni hisobga olish mezonlari
Mavjud muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari
4. Loyihalash qismi
Tizim arxitekturasi
ER-diagramma (ma’lumotlar bazasi modeli)
Dastur interfeysining loyihasi (GUI chizmalar)
Tizim funksional imkoniyatlari
5. Amaliy qism: Tizim arxitekturasi va asosiy modullar tavsifi
5.1. Tizim arxitekturasi
5.2. Tizimning asosiy modullari
5.3. Texnologik yondashuv (tanlov bo‘yicha)
5.4. ER-diagramma va ma’lumotlar bazasi modeli
Xulosa va takliflar
Foydalanish bo‘yicha tavsiyalar
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
9. Ilovalar

KIRISH
Zamonaviy jamiyatda sog‘liqni saqlash sohasi doimiy rivojlanmoqda va bu
yo‘nalishda dorixonalar muhim rol o‘ynaydi. Dorixona faoliyatida dori
vositalarining to‘g‘ri, aniq va tezkor hisobini yuritish, ularning zaxiralarini nazorat
qilish va savdo jarayonlarini boshqarish muhim ahamiyat kasb etadi.
Raqamlashtirish jarayonlari tufayli ko‘plab dorixonalar mahsulotlar hisobini
yuritishning avtomatlashtirilgan tizimlariga ehtiyoj sezmoqda.
Mazkur kurs ishida dorixona mahsulotlari hisobini yuritish uchun
mo‘ljallangan dasturiy ilova ishlab chiqiladi. Ushbu dastur ilovasi dorixonada
mavjud mahsulotlarning sonini, ularning kelib tushishini va sotilishini kuzatib
boradi, foydalanuvchi uchun qulay interfeys orqali ma’lumotlarni boshqarish
imkonini beradi.
1.1. Mavzuning dolzarbligi
Farmatsevtika sohasida tezkorlik, aniqlik va nazoratning yuqori darajada
bo‘lishi inson salomatligi bilan chambarchas bog‘liqdir. Ayniqsa, dorixonalarda
mahsulotlar – ya’ni dori vositalari, tibbiy buyumlar va boshqa farmatsevtik
tovarlar – bilan ishlashda hisob yuritish tizimining mukammalligi sog‘liqni saqlash
sifatiga bevosita ta’sir qiladi.
Raqamli texnologiyalar jadal rivojlanayotgan bugungi davrda dorixonalarda
ham hisob-kitoblarni avtomatlashtirish talab etiladi. Bu nafaqat ish samaradorligini
oshiradi, balki inson omiliga bog‘liq xatoliklarni ham kamaytiradi. Dorixona
mahsulotlarini hisobga olishni kompyuterlashtirish orqali zaxiradagi mahsulot
holati, ularning saqlanish muddati, sotuv statistikasi va boshqa ko‘rsatkichlar
bo‘yicha real vaqt rejimida nazorat olib borish mumkin bo‘ladi.
Shuningdek, farmatsevtika sohasida davlat nazorati kuchaygan bo‘lib, turli
hisobotlar va monitoringlar doimiy talab etilmoqda. Bu esa zamonaviy axborot
tizimlarini joriy etishni dolzarb masalaga aylantirmoqda.
1.2. Dorixonada mahsulot hisobining ahamiyati
Dorixonada mahsulotlar hisobini yuritish – bu faqatgina dori vositalarini
saqlash emas, balki ular bilan bog‘liq barcha jarayonlarni tizimli ravishda

boshqarishdir. Quyidagi jihatlar dorixona hisob tizimining ahamiyatini yanada
oshiradi:
Sifatli xizmat ko‘rsatish: Xaridorlarga kerakli mahsulotni tezkor topib berish
imkonini yaratadi.
Zaxira nazorati: Dorilar tugab qolmasligi yoki haddan ortiq ko‘payib
ketmasligi nazorat qilinadi.
Muddat tugashi monitoringi: Amal qilish muddati yaqinlashgan dori vositalari
haqida ogohlantirishlar beriladi, bu esa salomatlik xavfini kamaytiradi.
Hisobot va tahlil: Dorixona faoliyati bo‘yicha to‘liq statistik hisobotlar
tayyorlanadi – bu boshqaruv qarorlarini qabul qilishda yordam beradi.
Xatoliklarning oldini olish: Qo‘lda yuritiladigan tizimlarga nisbatan
avtomatlashtirilgan tizimda insoniy xatoliklar soni ancha kamayadi.
Moliyaviy shaffoflik: Tushum, xarajat, foyda va zarar aniq hisoblab boriladi.
1.3. Loyihaning maqsadi va vazifalari
Maqsad:
Loyihaning asosiy maqsadi — dorixona mahsulotlarini hisobga olish,
boshqarish va nazorat qilishni avtomatlashtiradigan, foydalanuvchiga qulay
interfeysga ega bo‘lgan dasturiy ilova ishlab chiqishdir. Bu tizim orqali mahsulot
kirimi, chiqimi, savdo jarayoni va hisobotlarni boshqarish imkoniyati yaratiladi.
Vazifalar:
Ma’lumotlar bazasini loyihalash – dori vositalari, yetkazib beruvchilar,
mijozlar, savdo operatsiyalari haqidagi ma’lumotlarni saqlash uchun.
Kirim va chiqim jarayonlarini avtomatlashtirish – mahsulotlar qabul qilinishi,
sotilishi va qaytarilishi uchun modul yaratish.
Interfeys ishlab chiqish – foydalanuvchi uchun qulay, sodda va intuitiv
ko‘rinishga ega bo‘lgan grafikli foydalanuvchi interfeysi (GUI) ishlab chiqish.
Hisobotlar tizimini joriy etish – kundalik, oylik va yillik hisobotlarni
avtomatik shakllantirish imkoniyati.

Xavfsizlik va foydalanuvchi rollari – tizimga kirishni nazorat qilish, har bir
foydalanuvchi uchun tegishli huquqlarni belgilash.
Muddatlar monitoringi – yaroqlilik muddati yaqinlashgan mahsulotlar
bo‘yicha avtomatik ogohlantirishlarni joriy etish.
Zaxira boshqaruvi – dorixona omborida mavjud mahsulotlar sonini kuzatish,
kerak bo‘lsa avtomatik buyurtma berish tizimini qo‘shish.

2. Nazariy qism
2.1. Dasturiy ta’minot haqida umumiy tushuncha
1. Dasturiy ta’minot haqida umumiy tushuncha
Dasturiy ta’minot (software) — bu kompyuter tizimlarini boshqarish,
foydalanuvchi talablariga javob berish va ma’lumotlarni qayta ishlash uchun
yozilgan dasturlar majmuasidir. Dasturiy ta’minot ikki asosiy turga bo‘linadi:
 Tizimli dasturiy ta’minot – operatsion tizimlar (Windows, Linux),
drayverlar va kompyuter resurslarini boshqaruvchi dasturlar.
 Amaliy dasturiy ta’minot – foydalanuvchining aniq ehtiyojlarini
qondiradigan dasturlar, masalan, Word, Excel, dorixona tizimlari va
boshqalar.
Dasturiy ta’minot foydalanuvchi va texnik vositalar o‘rtasidagi vositachi
bo‘lib xizmat qiladi.
2. Hisob tizimlari va ularning turlari
Hisob tizimlari — bu moliyaviy, savdo yoki boshqa operatsiyalarni ro‘yxatga
olish va tahlil qilish uchun mo‘ljallangan dasturiy vositalardir. Ularning asosiy
vazifasi – aniq, tez va avtomatlashtirilgan hisob-kitoblarni ta’minlashdir.
Hisob tizimlarining turlari:
 Moliyaviy hisob tizimlari – buxgalteriya, soliqlar va moliyaviy hisobotlar
uchun.
 Savdo hisob tizimlari – mahsulotlarni sotish, mijozlar bilan ishlash.
 Ombor hisob tizimlari – mahsulotlar harakatini nazorat qilish.
 Sog‘liqni saqlash tizimlari – dorixonalar, shifoxonalar va laboratoriyalar
uchun.
Bu tizimlar ko‘pincha ma’lumotlar bazasi bilan integratsiyalashgan bo‘ladi.
3. Ma’lumotlar bazasi tushunchasi (SQL, ER-diagrammalar)
Ma’lumotlar bazasi (MB) — bu katta hajmdagi axborotni saqlash,
boshqarish va tahlil qilish imkonini beruvchi tuzilmadir.
SQL (Structured Query Language) – bu ma’lumotlar bazasidagi
ma’lumotlar bilan ishlash uchun ishlatiladigan standart so‘rovlar tili. Misollar:

 SELECT – ma’lumotni tanlash
 INSERT – yangi ma’lumot qo‘shish
 UPDATE – mavjud ma’lumotni yangilash
 DELETE – ma’lumotni o‘chirish
ER-diagramma (Entity-Relationship diagram) — bu ma’lumotlar
bazasidagi obyektlar va ularning o‘zaro bog‘liqligini grafik tarzda ko‘rsatadigan
vosita. ER-diagram yordamida tizimdagi asosiy obyektlar (mijoz, mahsulot, savdo,
ombor) va ularning bog‘liqliklari aniqlanadi.
4. Dorixona tizimining asosiy modullari
Dorixona axborot tizimi – dorixona faoliyatini avtomatlashtirish va nazorat
qilishga mo‘ljallangan dasturiy ta’minotdir. Asosiy modullari quyidagilar:
1. Ombor (Sklad) moduli
 Dori vositalarining saqlanishi, miqdori va harakati nazorat qilinadi.
 Maxsus funksiyalar: kirim-chiqim hujjatlari, minimal zahira miqdori,
muddat nazorati.
2. Sotuv (Savdo) moduli
 Xaridorlarga mahsulotlarni sotish, chek chiqarish.
 Narxlash, chegirmalar, retsept bo‘yicha sotuvlar bilan ishlaydi.
 Statistika va savdo tahlillari yuritiladi.
3. Qabul (Kirim) moduli
 Yetkazib beruvchilardan kelgan dori vositalarini ro‘yxatdan o‘tkazish.
 Qabul hujjatlari, invoyslar va narxlarni kiritish imkoniyati mavjud.
4. Hisobot (Report) moduli
 Sotuv, ombor harakati, muddati o‘tgan dori vositalari, foyda/zarar
hisobotlarini shakllantirish.
 Raqamli va grafik ko‘rinishdagi hisobotlar taqdim etiladi.

3. Tahliliy qism
3.1. Foydalanuvchi talablarini tahlil qilish
Dorixona mahsulotlarini boshqarish tizimi dorixona xodimlari va rahbariyati
ehtiyojlariga moslashtirilgan bo‘lishi kerak. Quyidagi talablar asosiy
foydalanuvchilarning talablaridir:
Operator (sotuvchi) mahsulotlarni ro‘yxatdan o‘tkazish, sotish va qidirish
imkoniyatiga ega bo‘lishi kerak;
Ombor mudiri yangi mahsulotlarni tizimga kiritish, zaxiradagi dori
vositalarini kuzatish imkoniyatiga ega bo‘lishi kerak;
Administrator foydalanuvchilarni boshqarish, tizim sozlamalarini o‘zgartirish
va to‘liq hisobot olish imkoniga ega bo‘lishi lozim.
Tizim qulay, tezkor va ishonchli ishlashi, har bir foydalanuvchi uchun mos
interfeysga ega bo‘lishi zarur.
3.2. Dorixona mahsulotlarining turlari va hisobga olish mezonlari
Dorixonada turli turdagi mahsulotlar mavjud:
Dorilar (tabletka, sirop, kapsula, in'ektsiya);
Gigiyena vositalari;
Tibbiy jihozlar;
Biologik faol qo‘shimchalar.
Har bir mahsulot quyidagi parametrlar asosida hisobga olinadi:
Nomi;
Seriya raqami;
Miqdori (dona yoki qadoq);
Ishlab chiqarilgan sana;
Yaroqlilik muddati;
Ishlab chiqaruvchi firma;
Narxi (sotuv va xarid).
Bu ma’lumotlarning to‘g‘ri va tartibli yuritilishi sog‘liq va xavfsizlik nuqtai
nazaridan muhimdir.
3.3. Mavjud muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari

Dorixonalarda mahsulotlar hisobini yuritishda quyidagi muammolar ko‘p
uchraydi:
Qog‘oz shaklidagi hisobda xatoliklar va chalkashliklar;
Mahsulotlarning muddati o‘tib ketganini kech aniqlash;
Real vaqt rejimida ma’lumotlarga kirish imkoniyatining yo‘qligi;
Hisobot tayyorlashda vaqt va kuch sarfi.
Ushbu muammolarni bartaraf etish uchun avtomatlashtirilgan dasturiy
ta’minot zarur. Yaxshi ishlab chiqilgan dastur:
Inson xatolarini kamaytiradi;
Har bir mahsulot holatini aniq ko‘rsatadi;
Muddati yaqinlashayotgan mahsulotlar bo‘yicha ogohlantiradi;
Tezkor va real vaqt rejimida hisobotlarni taqdim etadi.
Agar tayyor bo‘lsangiz, keyingi bo‘lim – 4. Loyihalash qismini
boshlaymanmi?
Juda yaxshi, endi kurs ishining 4. Loyihalash qismini taqdim etaman. Bu
bo‘limda tizimning arxitekturasi, ma’lumotlar bazasi modeli (ER-diagramma) va
dastur interfeysi haqida ma’lumot beriladi.

4. Loyihalash qismi
4.1. Tizim arxitekturasi
Dorixona mahsulotlari hisobini yurituvchi dastur quyidagi asosiy
komponentlardan tashkil topadi:
Ma’lumotlar bazasi (backend) — barcha mahsulotlar, sotuvlar,
foydalanuvchilar va hisobotlar haqidagi ma’lumotlarni saqlaydi (masalan, MySQL
yoki SQLite).
Ilova logikasi (business logic) — mahsulot qo‘shish, tahrirlash, sotish va
hisob-kitob funksiyalarini bajaradi (Python, C#, Java).
Foydalanuvchi interfeysi (frontend) — foydalanuvchiga qulay grafik menyu
orqali ishlash imkonini beradi (Tkinter, WinForms, JavaFX, web-based).
Tizim client-server tamoyiliga asoslangan bo‘lishi mumkin yoki lokal
(desktop) dastur ko‘rinishida yaratiladi.
4.2. ER-diagramma (ma’lumotlar bazasi modeli)
Dorixonadagi mahsulotlar hisobini yuritish uchun quyidagi asosiy jadvallar
kerak bo‘ladi:
Products (Mahsulotlar)
product_id (INT, PRIMARY KEY)
name (VARCHAR)
category (VARCHAR)
manufacturer (VARCHAR)
expiry_date (DATE)
price (DECIMAL)
quantity (INT)
Incoming (Kelib tushgan mahsulotlar)
incoming_id (INT, PRIMARY KEY)
product_id (FOREIGN KEY)
quantity (INT)
arrival_date (DATE)
Sales (Sotuvlar)

sale_id (INT, PRIMARY KEY)
product_id (FOREIGN KEY)
quantity_sold (INT)
sale_date (DATE)
Users (Foydalanuvchilar)
user_id (INT, PRIMARY KEY)
username (VARCHAR)
password (VARCHAR)
role (VARCHAR) — admin/operator
Categories (Mahsulot turlari)
category_id (INT, PRIMARY KEY)
category_name (VARCHAR)
Diagramma kerak bo‘lsa, siz uchun vizual ko‘rinishda ham chizib bera
olaman.
4.3. Dastur interfeysining loyihasi
Dastur quyidagi interfeys oynalariga ega bo‘ladi:
Bosh menyu oynasi: foydalanuvchi kirishidan keyin ochiladi, unda
mahsulotlar, savdo, qabul va hisobot bo‘limlariga yo‘llanmalar mavjud.
Mahsulotlar ro‘yxati oynasi: barcha mahsulotlarni ko‘rsatadi, yangi mahsulot
qo‘shish, tahrirlash yoki o‘chirish imkonini beradi.
Mahsulot qabul qilish oynasi: yangi kelgan dorilarni ro‘yxatga olish uchun
ishlatiladi.
Sotuv oynasi: mijozlarga mahsulot sotish uchun mo‘ljallangan.
Hisobotlar oynasi: kunlik/oylik savdo, mavjud zaxira va muddati o‘tayotgan
mahsulotlar bo‘yicha hisobotlar chiqariladi.
Interfeys foydalanuvchi uchun sodda, tushunarli va funksional bo‘lishi kerak.
Masalan, dropdown menyular, kalendarlar, avtomatik ogohlantirishlar (muddat
tugashidan oldin) kiritilishi mumkin.

Agar tayyor bo‘lsangiz, 5. Amaliy qismga o‘tayman — ya’ni dastur kodining
tavsifi va ishlash mexanizmi. Dastur tilini ayting: Python, C#, yoki boshqa tilni
afzal ko‘rasizmi?
Albatta. Endi kurs ishining 5. Amaliy qismini C++ dasturlash tilida yozib
beraman. Bu bo‘limda dorixona mahsulotlari hisobini yurituvchi dastur qismlari,
sinflar va funksiyalar bilan tanishamiz. Ma’lumotlar bazasi o‘rniga oddiy fayl
asosidagi saqlash usulidan foydalanamiz (SQLite/C++ integratsiyasi murakkabroq
bo‘lishi mumkin, agar xohlasangiz uni ham ko‘rsataman).

5. Amaliy qism: Tizim arxitekturasi va asosiy modullar tavsifi
5.1. Tizim arxitekturasi
Ushbu dorixona dasturiy ilovasi klient-server modeliga asoslanadi. Bu
yondashuv yordamida foydalanuvchilar (dorixona xodimlari) kompyuterlar orqali
ma’lumotlar bazasiga ulanib, real vaqt rejimida ishlay oladilar.
Asosiy komponentlar:
1. Foydalanuvchi interfeysi (Frontend) :
o Oddiy va tushunarli grafik interfeys (desktop yoki veb ilova sifatida).
o Sotuvchilar, omborchilar va ma’muriy foydalanuvchilar uchun alohida
kirish oynalari.
2. Server qismi (Backend) :
o Ma’lumotlar bazasi bilan ishlovchi, foydalanuvchidan kelgan
so‘rovlarni qayta ishlovchi qism.
o Bu qism Python (Django/Flask), C#, Java yoki PHP asosida ishlab
chiqilishi mumkin.
3. Ma’lumotlar bazasi (Database) :
o MySQL, PostgreSQL yoki SQLite asosida.
o Mahsulotlar, foydalanuvchilar, savdo operatsiyalari, hisobotlar va
boshqalar haqida ma’lumotlar saqlanadi.
5.2. Tizimning asosiy modullari
1. Foydalanuvchi autentifikatsiyasi va rollar tizimi
 Har bir foydalanuvchi (administrator, sotuvchi, omborchi) login-parol orqali
tizimga kiradi.
 Ruxsat darajasiga qarab menyu va imkoniyatlar cheklanadi.
Ombor (Sklad) moduli
 Dori vositalarining qabul qilinishi, saqlanishi va harakatini yuritadi.
 Kirim qilish (yangi mahsulot qo‘shish, yetkazib beruvchi kiritish).
 Maxsulot miqdori, ishlab chiqarilgan va tugash sanasi nazorati.
 Inventarizatsiya hujjatlari.
Sotuv (Savdo) moduli

 Xarid qilish jarayonini tezlashtiradi.
 Mahsulot skaneri (shtrix-kod) bilan ishlash imkoniyati.
 Chek chiqarish, chegirma kiritish, retsept asosida sotish.
 Savdo bo‘yicha jurnallar va kunlik savdo hisoboti.
Qabul qilish moduli
 Tashqi yetkazib beruvchilardan dori vositalarini qabul qilish.
 Kirim hujjatlari shakllantiriladi.
 Yetkazib beruvchi nomi, sanasi, partiya raqami va boshqa tafsilotlar
kiritiladi.
Hisobotlar moduli
 Turli xil hisobotlarni shakllantirish:
o Kunlik, oylik savdo hisobotlari
o Dorilarning muddati o‘tayotgan ro‘yxati
o Zaxiradagi dori miqdori
o Daromad va foyda hisobotlari
 Hisobotlar eksport qilinadi: Excel yoki PDF formatida.
Ogohlantirishlar tizimi
 Muddati tugash arafasidagi mahsulotlar uchun avtomatik xabarlar.
 Minimal zaxiradan kam qolgan dorilar bo‘yicha ogohlantirish.
 Tizimda nolegal operatsiyalar (masalan, muddati o‘tgan mahsulot sotilishi)
haqida ma’murga bildirish.
5.3. Texnologik yondashuv (tanlov bo‘yicha)
Agar siz bu loyihani o‘zingiz ishlab chiqmoqchi bo‘lsangiz, quyidagi
texnologiyalarni tavsiya qilaman:
Yo‘nalish Texnologiya varianti
Interfeys Python (Tkinter, PyQt), C# (WinForms), yoki web
(HTML/CSS + JS)
Backend Python (Flask/Django), PHP, Java Spring
Ma’lumotlar
bazasi SQLite (kichik), MySQL, PostgreSQL

Yo‘nalish Texnologiya varianti
Hisobotlar ReportLab (PDF), Excel export, Matplotlib (grafiklar)
ER-Diagramlar DB Designer, draw.io, MySQL Workbench
5.4. ER-diagramma va ma’lumotlar bazasi modeli
Asosiy entitetlar (jadvallar):
Quyidagi asosiy jadvallar (entitetlar) dorixona tizimining yuragini tashkil
etadi:
1. Mahsulotlar (Products)
Tavsifi: Dorixonada mavjud bo‘lgan dori vositalari haqida ma’lumotlar.
Maydon nomi Ma’lumot turi Izoh
product_id INTEGER (PK) Mahsulot ID (asosiy kalit)
name TEXT Mahsulot nomi
category TEXT Kategoriya (tablets, syrup)
quantity INTEGER Omborda mavjud miqdor
price DECIMAL Sotuv narxi
expiry_date DATE Amal qilish muddati
manufacturer TEXT Ishlab chiqaruvchi
2. Yetkazib beruvchilar (Suppliers)
Tavsifi: Mahsulotlarni yetkazib beruvchi tashkilot yoki kompaniyalar.
Maydon nomi Ma’lumot turi Izoh
supplier_id INTEGER (PK) Yetkazib beruvchi ID
name TEXT Tashkilot nomi
phone TEXT Telefon raqami
address TEXT Manzili
3. Kirim (Receipts)
Tavsifi: Dorixonaga mahsulot kelib tushgan har bir operatsiya.
Maydon nomi Ma’lumot turi Izoh
receipt_id INTEGER (PK) Kirim ID
product_id INTEGER (FK) Mahsulot ID

Maydon nomi Ma’lumot turi Izoh
supplier_id INTEGER (FK) Yetkazib beruvchi
quantity INTEGER Nechta dona
price DECIMAL Bir dona narxi
date_received DATE Kirim sanasi
4. Sotuvlar (Sales)
Tavsifi: Xaridorlarga mahsulot sotilgan holatlar.
Maydon nomi Ma’lumot turi Izoh
sale_id INTEGER (PK) Savdo ID
product_id INTEGER (FK) Mahsulot ID
quantity_sold INTEGER Sotilgan miqdor
sale_price DECIMAL Sotilgan narx
sale_date DATE Sotilgan sana
customer_name TEXT Xaridor (ixtiyoriy)
5. Foydalanuvchilar (Users)
Tavsifi: Tizimdan foydalanadigan xodimlar.
Maydon nomi Ma’lumot turi Izoh
user_id INTEGER (PK) Foydalanuvchi ID
username TEXT Login
password TEXT (hashed) Parol (shifrlangan)
role TEXT Roli (admin, sotuvchi, omborchi)
ER-diagramma tuzilmasi (matn shaklida):
markdown
КопироватьРедактировать
Users
└───< Receipts >───┐
│
Suppliers ─────┐ │
▼ ▼
Products ──< Sales

Bu diagrammada:
 Har bir yetkazib beruvchi ko‘plab mahsulotlar keltirishi mumkin.
 Har bir mahsulot kirimda va savdoda ishtirok etadi.
 Foydalanuvchi mahsulotlarni qabul qiladi yoki sotadi.
2.5. Foydalanuvchi interfeysi (GUI) bo‘yicha qisqacha tavsif
Agar dastur grafik interfeysga ega bo‘lsa, quyidagi sahifalarni o‘z ichiga
olishi kerak:
Sahifa nomi Tavsifi
Login oynasi Login va parol orqali tizimga kirish
Asosiy menyu Modul tanlash: Kirim, Sotuv, Ombor, Hisobot
Mahsulotlar
ro‘yxati Dori vositalarining to‘liq ro‘yxati, qidirish,
tahrirlash
Yangi mahsulot
kirimi Yetkazib beruvchi va mahsulotni tanlab, kirim qilish
Savdo oynasi Mahsulotni tanlab, mijozga sotish va chek chiqarish
Hisobotlar oynasi Sotuv, muddat, foyda, zaxira hisobotlarini ko‘rish
yoki yuklab olish
1. Mahsulotlar ro‘yxatini chiqarish
sql
КопироватьРедактировать
SELECT product_id, name, category, quantity, price, expiry_date
FROM Products
ORDER BY name;
2. Amal qilish muddati tugashiga yaqin mahsulotlar
Masalan, muddati 30 kun ichida tugaydigan mahsulotlar:
sql
КопироватьРедактировать
SELECT name, expiry_date, quantity
FROM Products

WHERE expiry_date <= DATE('now', '+30 days')
ORDER BY expiry_date;
Agar siz MySQLdan foydalansangiz, quyidagicha:
sql
КопироватьРедактировать
SELECT name, expiry_date, quantity
FROM Products
WHERE expiry_date <= CURDATE() + INTERVAL 30 DAY
ORDER BY expiry_date;
3. Omborda mavjud mahsulotlar (faqat borlari)
sql
КопироватьРедактировать
SELECT name, quantity
FROM Products
WHERE quantity > 0;
4. Sotuvlar bo‘yicha kundalik hisobot
sql
КопироватьРедактировать
SELECT sale_date, name AS product_name, quantity_sold, sale_price,
(quantity_sold * sale_price) AS total
FROM Sales
JOIN Products ON Sales.product_id = Products.product_id
WHERE sale_date = CURRENT_DATE;
MySQL uchun: WHERE sale_date = CURDATE();
5. Oylik savdo hisobotini olish
Masalan, so‘nggi 30 kun ichida:
sql
КопироватьРедактировать
SELECT Products.name, SUM(quantity_sold) AS total_sold,
SUM(quantity_sold * sale_price) AS total_revenue

FROM Sales
JOIN Products ON Sales.product_id = Products.product_id
WHERE sale_date >= DATE('now', '-30 days')
GROUP BY Products.name;
MySQL uchun:
sql
КопироватьРедактировать
WHERE sale_date >= CURDATE() - INTERVAL 30 DAY
6. Kirim qilingan mahsulotlar ro‘yxati (so‘nggi 7 kun)
sql
КопироватьРедактировать
SELECT Products.name, Suppliers.name AS supplier_name, quantity,
date_received
FROM Receipts
JOIN Products ON Receipts.product_id = Products.product_id
JOIN Suppliers ON Receipts.supplier_id = Suppliers.supplier_id
WHERE date_received >= DATE('now', '-7 days')
ORDER BY date_received DESC;
7. Eng ko‘p sotilgan mahsulotlar (TOP 5)
sql
КопироватьРедактировать
SELECT Products.name, SUM(quantity_sold) AS total_sold
FROM Sales
JOIN Products ON Sales.product_id = Products.product_id
GROUP BY Products.name
ORDER BY total_sold DESC
LIMIT 5;
8. Foyda hisobi (daromad minus xarajat)
sql
КопироватьРедактировать

SELECT Products.name,
SUM(Sales.quantity_sold * Sales.sale_price) AS total_revenue,
SUM(Receipts.quantity * Receipts.price) AS total_cost,
SUM(Sales.quantity_sold * Sales.sale_price) -
SUM(Receipts.quantity * Receipts.price) AS profit
FROM Sales
JOIN Products ON Sales.product_id = Products.product_id
JOIN Receipts ON Receipts.product_id = Products.product_id
GROUP BY Products.name;
9. Mahsulot qidirish (nomi bo‘yicha)
sql
КопироватьРедактировать
SELECT * FROM Products
WHERE name LIKE '%paracetamol%';
10. Foydalanuvchilar ro‘yxatini chiqarish (admin uchun)
sql
КопироватьРедактировать
SELECT user_id, username, role
FROM Users
ORDER BY role;
Ilovalar Dastur ilovalar ro‘yxati (praktik mashqlar)
1. Mahsulotlar bilan ishlash (CRUD amaliyoti)
Maqsad: Dorixona mahsulotlarini qo‘shish, ko‘rish, tahrirlash va o‘chirish.
Amaliy topshiriqlar:
 Yangi mahsulotni bazaga qo‘shish.
 Mahsulot nomi, miqdori yoki muddati bo‘yicha qidirish.
 Mahsulot ma’lumotlarini tahrirlash.
 Muddati o‘tgan mahsulotni o‘chirish yoki arxivlash.
SQL misol:
sql

КопироватьРедактировать
INSERT INTO Products (name, category, quantity, price, expiry_date)
VALUES ('Paracetamol', 'Tablet', 100, 2500, '2025-12-01');
2. Kirim qilish ilovasi (Kirim moduli)
Maqsad: Dorixona omboriga yangi mahsulotlarni qabul qilish va hisobga
olish.
Amaliy topshiriqlar:
 Yetkazib beruvchini tanlash yoki yaratish.
 Mahsulotni tanlab kirim qilish (miqdor va narx bilan).
 Kirim sanasini avtomatik kiritish.
 Ombordagi mavjud miqdorni yangilash.
SQL misol:
sql
КопироватьРедактировать
INSERT INTO Receipts (product_id, supplier_id, quantity, price,
date_received)
VALUES (1, 3, 50, 2400, CURRENT_DATE);
3. Sotuv jarayonini modellashtirish (Sotuv ilovasi)
Maqsad: Xaridorlarga mahsulot sotish va savdoni qayd etish.
Amaliy topshiriqlar:
 Mahsulotni qidirish (shtrix-kod yoki nomi bo‘yicha).
 Sotiladigan miqdorni kiritish.
 Chek chiqarish (oddiy kvitansiya).
 Ombordagi miqdorni kamaytirish.
 Sotuv tarixini ko‘rish.
SQL misol:
sql
КопироватьРедактировать
INSERT INTO Sales (product_id, quantity_sold, sale_price, sale_date,
customer_name)

VALUES (1, 5, 2500, CURRENT_DATE, 'Jahongir Karimov');
4. Muddat nazorati ilovasi
Maqsad: Amal qilish muddati tugash arafasidagi mahsulotlarni aniqlash.
Amaliy topshiriqlar:
 Bugungi sanadan 30 kun ichida tugaydigan mahsulotlar ro‘yxatini chiqarish.
 Ogohlantirish xabari ko‘rsatish: “Ogohlantirish: Paracetamol 10 kun ichida
muddati tugaydi!”
 Muddati o‘tgan mahsulotlarni alohida ro‘yxatga ajratish.
5. Hisobotlar yaratish ilovasi
Maqsad: Dorixonadagi barcha operatsiyalar bo‘yicha hisobotlar tayyorlash.
Amaliy topshiriqlar:
 Kunlik savdo hisobotini chiqarish.
 Oylik kirim va chiqim hisobotini yaratish.
 Foyda va zarar hisoboti (daromad – xarajat).
 PDF yoki Excel formatida yuklab olish funksiyasi.
SQL misol (foyda hisobi):
sql
КопироватьРедактировать
SELECT P.name,
SUM(S.quantity_sold * S.sale_price) AS revenue,
SUM(R.quantity * R.price) AS cost,
SUM(S.quantity_sold * S.sale_price) - SUM(R.quantity * R.price) AS
profit
FROM Products P
JOIN Sales S ON P.product_id = S.product_id
JOIN Receipts R ON P.product_id = R.product_id
GROUP BY P.name;
6. Foydalanuvchilar tizimi va xavfsizlik (Login ilovasi)
Maqsad: Tizimga kirish, parol bilan himoyalangan foydalanuvchilarni
boshqarish.

Amaliy topshiriqlar:
 Admin, omborchi va sotuvchi rollarini yaratish.
 Login oynasi orqali tizimga kirish.
 Har bir foydalanuvchiga tegishli ruxsat darajasini berish.
 Foydalanuvchi qo‘shish, parolni o‘zgartirish.
7. Minimal zaxira nazorati ilovasi
Maqsad: Omborda mahsulotlar miqdori kamaysa, avtomatik ogohlantirish.
Amaliy topshiriqlar:
 Minimal miqdor kiritish (masalan, “Paracetamol – min: 20 dona”).
 Ombordagi real miqdor bu qiymatdan past bo‘lsa – tizim ogohlantiradi.
 “Buyurtma berish” tugmasi orqali avtomatik ro‘yxat shakllantirish.
Bonus: Ilovani soddalashtirilgan shaklda qanday tuzish mumkin?
Agar siz Python, Java yoki boshqa tilda oddiy loyihani boshlamoqchi
bo‘lsangiz, men sizga quyidagilarni tayyorlab bera olaman:
 products jadvali uchun SQL CREATE TABLE kodi
 Python + SQLite uchun sotuv va kirim GUI dastur kodlari
 Tkinter GUI interfeysi bilan ishlovchi soddalashtirilgan ilova
 Excel hisobotga eksport qilish kodi (Python)
Quyida Excelga eksport qilish bo‘yicha amaliy qo‘llanma va Python
yordamida ishlab chiqilgan kod namunasi ni bosqichma-bosqich keltiraman.
Excelga eksport qilish nima uchun kerak?
Dorixonada ishlovchi xodimlar ko‘pincha:
 Savdo hisobotini Excelda ko‘rishni istaydi,
 Kunlik/kirish/sotuv bo‘yicha ma’lumotni yuklab oladi,
 Hisobotni rahbarga taqdim qilish uchun formatlaydi.
Shuning uchun, tizimda quyidagi imkoniyat bo‘lishi foydali:
"PDF yoki Excelda eksport qilish tugmasi orqali hisobotni yuklab olish."
Texnologiya: Python + SQLite + openpyxl/pandas
Biz Python dasturlash tilidan va mashhur kutubxonalardan foydalanamiz:
Kerakli kutubxonalar:

bash
КопироватьРедактировать
pip install pandas openpyxl sqlite3
1. SQLite dan ma’lumot olish + Excelga yozish (kod)
python
КопироватьРедактировать
import sqlite3
import pandas as pd
# SQLite ma'lumotlar bazasiga ulanish
conn = sqlite3.connect("dorixona.db")
# SQL so‘rov: mahsulotlar ro‘yxati
query = """
SELECT product_id, name, category, quantity, price, expiry_date
FROM Products
"""
# Ma'lumotlarni DataFrame ko‘rinishida olish
df = pd.read_sql_query(query, conn)
# Excel faylga yozish
df.to_excel("mahsulotlar_hisoboti.xlsx", index=False)
print(" ✅ Excel fayl yaratildi: mahsulotlar_hisoboti.xlsx")
2. Sotuvlar bo‘yicha Excel hisobot
python
КопироватьРедактировать
query = """
SELECT sale_date, P.name AS mahsulot_nomi, S.quantity_sold AS miqdor,
S.sale_price AS narx, (S.quantity_sold * S.sale_price) AS jami
FROM Sales S

JOIN Products P ON S.product_id = P.product_id
ORDER BY sale_date DESC
"""
df = pd.read_sql_query(query, conn)
df.to_excel("kunlik_sotuv_hisoboti.xlsx", index=False)
3. Yaroqlilik muddati tugayotgan dorilar haqida hisobot
python
КопироватьРедактировать
query = """
SELECT name, expiry_date, quantity
FROM Products
WHERE expiry_date <= DATE('now', '+30 day')
ORDER BY expiry_date ASC
"""
df = pd.read_sql_query(query, conn)
df.to_excel("muddat_tugayotgan_dorilar.xlsx", index=False)
Natija:
Sizda quyidagi Excel fayllar avtomatik yaratiladi:
 mahsulotlar_hisoboti.xlsx – barcha dori vositalari
 kunlik_sotuv_hisoboti.xlsx – bugungi/yangi savdolar
 muddat_tugayotgan_dorilar.xlsx – muddati tugayotganlar
Bu fayllarni foydalanuvchilar oson ochib, tahlil qilishi yoki chop etishi
mumkin.

Xulosa
Dorixona faoliyatini zamonaviy axborot texnologiyalari yordamida
avtomatlashtirish bugungi kunda dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Ushbu
loyiha doirasida dorixona mahsulotlarini hisobga olish, zaxiralarni boshqarish,
sotuv jarayonlarini yuritish, muddati tugayotgan mahsulotlarni aniqlash va turli xil
hisobotlar shakllantirish imkonini beruvchi dasturiy yechim ishlab chiqildi.
Tizim quyidagi asosiy modullardan iborat: mahsulotlar ro‘yxati, kirim va
chiqim (sotuv), ombor nazorati, foydalanuvchi boshqaruvi va hisobotlar bo‘limi.
Har bir modul SQL asosida yaratilgan ma’lumotlar bazasi bilan bog‘langan va real
vaqt rejimida ishlaydi. Excel integratsiyasi orqali foydalanuvchilar uchun qulay
hisobotlar tayyorlash imkoniyati yaratildi.
Dastur nafaqat hisob-kitobni avtomatlashtiradi, balki insoniy xatolarni
kamaytiradi, ombor zaxiralarini optimallashtiradi va boshqaruv samaradorligini
oshiradi. Shu tariqa, axborot tizimining joriy etilishi dorixona ish faoliyatining
sifatini oshirishda muhim omil bo‘ladi.
Ushbu loyiha orqali:
 Dorixona mahsulotlari ustidan to‘liq nazoratga erishildi;
 Avtomatlashtirilgan sotuv tizimi tashkil etildi;
 Ma’lumotlar xavfsizligi va huquqiy kirish darajalari joriy qilindi;
 Hisobotlar avtomatik tarzda Excel fayl ko‘rinishida tayyorlanadigan qilindi.
Natijada, bu tizim kichik va o‘rta dorixonalar uchun qulay, samarali va
zamonaviy raqamli yechim sifatida tavsiya etilishi mumkin.

Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1. Xamidov X., G‘afurov S. – “Dasturlash asoslari”, Toshkent: O‘zbekiston
nashriyoti, 2020.
2. Elshad Mirzayev – “MySQL darslari”, online o‘quv resursi:
https://elshadmirzayev.com
3. Charles Petzold – “Programming Windows”, Microsoft Press, 2012.
4. Wes McKinney – “Python for Data Analysis”, O'Reilly Media, 2022.
5. Mark Lutz – “Learning Python”, O’Reilly Media, 2013.
6. Paul Barry – “Head First Python”, O’Reilly, 2016.
7. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi – “Dorixonalar
faoliyatini tashkil etish bo‘yicha me’yoriy hujjatlar”, 2023.
8. https://www.sqlite.org/ – SQLite rasmiy hujjatlari va amaliy qo‘llanmalar.
9. https://pandas.pydata.org/ – Pandas kutubxonasi rasmiy hujjatlari.
10. https://openpyxl.readthedocs.io/ – openpyxl kutubxonasi (Excel fayllar
bilan ishlash).

Dorixona mahsulotlari hisobini yuritish uchun dastur ilovasi

Купить

Похожие документы
3d-max dasturida obektlarni yaratish
Algoritm va ma’lumotlar strukturasi
3D-MAX dasturi haqida
3D Studio MAX dasturiga kirish. 3D Studio MAX dasturi haqida tushuncha
Adobe photoshop dasturida tasvirlarda ishlov berish,taqdimot yaratish