Dunyo okeani va uning tarkibiy qismlari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	38.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Dunyo okeani va uning tarkibiy qismlari

Купить

DUNYO OKEANI VA UNING TARKIBIY QISMLARI
Reja:
1.Dunyo okeani
2. Okean suvining xususiyatlari
3. Okean tagi relefi va suv osti yotqiziqlari

1. Dunyo okeani. Okean , Dunyo okeani (yun. Okeanos — Yerni aylanib
oqadigan azim daryo) — Yerning materik va orollarni o rab turuvchi suvʻ
qobig i. Gidrosferaning katta qismi (96,4%) ni,
ʻ Yer yuzasining taxminan
70,8% ini egallaydi. Fizik va kimyoviy xususiyatlari hamda suvining
kimyoviy tarkibi jihatidan Okean bir butun, lekin miqdor jihatidan gidrologik
va geokimyoviy ko rsatkichlari xilma-xildir.
ʻ
Yer sharidagi quruqlik oltita materikdan iborat bo‘lsa, Okean bir
butundir. Yu.M.Shokalskiy taklifiga ko‘ra Yer sharidagi 4 okean birgalikda
Dunyo okeani deb ataladi. Uning maydoni 361 mln. km 2
. Dunyo okeanining
bir butunligi suv massalarining erkin almashinuviga imkon beradi, shu
sababli uni qismlarga bo‘lish turli davrlarda o‘zgarib turgan. 1650 yili
golland olimi Varenus Dunyo okeanini 5 qismga ajratgan; Tinch, Atlantika,
Hind, Shimoliy Muz va Janubiy Muz. 1985 yilda London geografiya
jamiyari buni tasdiqladi. Ammo keyinchalik Shimoliy va janubiy okeanlar
bodhqa okeanlarning qismlari degan degan fikr asosida ular boshqa
okeanlarga qo‘shib yuborildi. XX asrning 30 yillarida Shimoliy Muz
okeanining nomi yana qaytadan tiklsndi. Hozirgi paytda Janubiy okean
borligi isbotlanish arafasida turibdi.
Yer sharida Okean suvi va qurukliklarning taqsimlanishi turlicha.
Shimoliy yarim sharda suv sathi yer sharining 61% ini egallaydi. Bu yerda
Okean suvlari qurukdikxa ancha kirib borib, ko p sonli dengiz va qo ltiqlar
ʻ ʻ
hosil qiladi. Barcha ichki dengizlar Shimoliy yarim sharda joylashgan.
Janubiy yarim sharda suv sathi 81% maydonni tashkil etadi, lekin dengiz va
qo ltikdar kam. 81° shimoliy kenglikdan shimolida Shimoliy Muz okeanida
ʻ
va janubiy kenglikning taxminan 56° bilan 65° o rtasida Okean suvi yer
ʻ
sharini uzluk-siz qatlam shaklida o rab olgan. Suv yoki kurukdikning
ʻ
ko pligiga qarab yer shari okean yarim shari va materik yarim shariga
ʻ
bo linadi. Okean yarim sharining qutbi Yangi Zelandiyadan janubi-sharqda,
ʻ

materik yarim sharining qutbi esa Fransiyaning shimoli-g arbida joylashgan.ʻ
Gidrosferaning bir qismi bo lgan Okean atmosfera va
ʻ Yer pusti bilan
uzluksiz o zaro aloqador; shuning uchun ham Okeanning ko pgina muhim
ʻ ʻ
xususiyatlari atmosfera va Yer po stiga bog liq.
ʻ ʻ
Okeanlarni bir-biridan bunday ajratishdagi bunday o‘zgarishlarga sabab
shuki, ularning chegarasi hamma joyda ham materiklar qirg‘og‘idan
o‘tavermaydi, shuning uchun ko‘pincha shartli o‘tkaziladi. Har bir okean
faqat o‘ziga xos xususiyatlar kompleksiga, chunonchi o‘z oqimlari, suv
qalqishlari, shamollari sistemasiga, harorat rejimiga, tuzlarning tarqalishi
qonuniyatiga, chuqurliklari va suv osti yotqiziqlari harakteriga ega. Dunyo
okeani tarkibiga okean, dengiz, qoltiq va bo‘g‘izlar kiradi.
2. Okean suvining xususiyatlari
Dunyo okeani suvining asosiy xususiyati ularning sho‘rligi va
haroratidir. Bir litr suvdagi tuzlar miqdoriga sho‘rlik deb ataladi. Sho‘rlik
promille yoki grammlarda ifodalanadi. Okean suvida 60 ga yaqin mineral
erigan, suvning sho‘rligi o‘rta hisobda 35‰. Suvda erigan tuzning 77,76
foizini NaCl, 1087 foizini MgCl, 4,74 foizini MgSO4 va 3,60 foizini
CaSO4 tashkil etadi. Okeanda 1000 metrdan chuqurda hamma joyda suv
sho‘rligi bir xil – 35 promille. Suv yuzasida oqimlar, yog‘inlar, bug‘lanish
ta’sirida sho‘rlik darajasi har xil: ekvator atroflarida 37 ‰, tropiklarda 36-
38‰, mo‘tadil mintaqada 35‰, qutbiy o‘lkalarda 35-35‰.
Suvning harorati quyosh radiatsiyasiga, shamollarga, oqimlarga,
to‘lqinlarga bog‘liq. Okean suvi aslida soviq bo‘lib, uning faqat yuzasi iliq
va chuqurga tushgan sayin salqinlashadi. Faqat 8 % dengiz suvi 10°C dan
iliq, dengiz suvining yarimi esa 2,3°C dan soviq hisoblanadi 1
.
Okeanlarning chuqur qismlarida harorat katta farq qilmaydi: qutbiy
o‘lkalarda -1° atrofida, ekvator atroflarida +1°, +2° bo‘ladi. Bunga okean osti
1
Goudie A. Physische Geogra p hie. Germany.2002. 80 -bet

oqimlari sabab bo‘ladi. Chuqurlik ortgan sayin harorat pasayib boradi va
1000 m dan boshlab hamma joyda harorat 5° dan past. 2000 m dan pastda 2-
3°C. Okean yuzasidagi harorat havo harorati kabi zonal qonuniyat asosida
o‘zgaradi. Ekvator atroflarida o‘rtacha yillik harorat 25-26°, har ikkala
yarimsharning 30-40° kengliklarida 17-20°, qutbiy kengliklarda 0° artofida
yoki manfiy bo‘ladi.
Okean suvi hech qachon jim turmaydi. Asosan 3 xil harakat bo‘ladi;
qalqish, to‘lqinlar, oqimlar.
Suv qalqishi Yerni Oy tortishi oqibatida, uning Oyga qaragan va teskari
tomonida ro‘y beradi. Ochiq okeanda suv ko‘p ko‘tarilmaydi. Qo‘ltiq va
bo‘g‘izlarda ko‘proq ro‘y beradi. Har 12 soat 26 daqiqada eng ko‘p
ko‘tarilish bo‘ladi. Eng baland ko‘tarilish Amerikaning Fandi qo‘ltig‘ida 18
m gacha, Osiyoning Shelexov qo‘ltig‘ida 12 m gacha kuzatiladi.
Okean suvi to‘lqinlariga shamol, yer qimirlash va havo bosimining
o‘zgarishi, suv qalqishi sabab bo‘ladi. To‘lqin balandligi ayrim vaqtlarda 20
m gacha yetadi. Ayniqsa yer qimirlashda hosil bo‘lagn to‘lqinlar – sunamilar
katta bo‘ladi.
Suv yuzasining tebranma harakatlaridan iborat bo‘lgan to‘lqinlanishdan
tashqari okean hamda dengiz suvi massalari uzoq-uzoqlarga oqib boradi.
Bular okean va dengiz oqimlaridir. Okean va dengiz oqimlari suvnind
vertikal harakatlari bilan birgalikda dunyo okeani suvlarining
sirkulyatsiyasini vujudga keltiradi. Bu sirkulyatsiya atmosfera
sirkulyatsiyasiga o‘xshab ketadi. Atmosfera va okean suvi massasi harakatlari
bir-biriga shu qadar bog‘liqki, ular atmogidrosferaning bir butun
sirkulyatsiyasini hosil qiladi.
Oqim deb okean yoki dengizning yuza qismidagi juda katta suv
massasining chuqurligi bir necha yuz metrli keng polossalar tarzida ma’lum
bir yo‘nalishda uzoq masofalarga olib ketilishiga aytiladi.

Okean suvlari sirkulyatsiyasi, shu jumladan oqimlar ham bir qancha
sabablarga ko‘ra vujudga keladi. Mana shu sabablarga qarab oqimlar zichlik,
dreyf va quyilma oqimlarga ajratiladi.
Zichlik oqimlari turli dengizlarda va okeanlarning turli qismlarida
suvlarning zichligi har xil bo‘lishidan vujudga keladi. Masalan, Qora dengiz
bilan O‘rta dengiz orasida dengizlar suvining zichligidagi farq tufaylinhosil
bo‘lgan oqim mavjud.
Okean oqimlarining sayyora iqlimiga ta’siri katta. Yuqori va quyi
kengliklarda issiqlik almashinishini ta’minlaydi va ekstremal iqlimni
yumshatadi. Atmosfera sirkulyasiyasiga bog‘liq holda doimiy esuvchi
shamollar yo‘nalishiga bog‘liq holda oqimlar ham o‘zgarib turadi. Suv
yo‘nalishining o‘zgarishiga Korolis kuchi ham ta’sir ko‘rsatadi. Okean
oqimlari suv zichligiga haroratlar farqi ham ta’sir ko‘rsatadi (12.5-rasm).
Masalan, sovuq suv bilan issiq suvning zichligidagi farq okeanning
ekvatorial qismlari bilan qutbiy qismlari o‘rtasida suv massalarining
almashinuviga sabab bo‘ladi. Arktika va Antarktika da soviq va zich suvlar
okeanning tagidagi suv qatlamlarida yuqori bosim hosil qiladi. Ekvator
artoflarida yuza qatlamfagi suvlar issiq bo‘lganidan chuqurdagi suvlar
zichligi qurublardagiga qaraganda kamroqdir. Shu sababli okean tagidagi
suvlar qutblardan ekvatorga tomon, yuza suvlar esa ekvatordan qutblarga
tomon oqadi 2
.
Okean oqimlarini hosil qiluvchi asosiy kuch shamollardir. Doimiy va
asosiy shamollar dreyf oqimlarini vujudga keltiradi. Bu oqimlar havo suv
yuzasiga ishqlanishi va shamolning to‘lqin yonbag‘riga bosimi natijasida
hosil bo‘ladi. Yuza suvlarning harakat energiyasi ancha chuqurgacha ta’sir
etadi.
2
Goudie A. Physische Geogra p hie. Germany.2002. 7 5 -be t

Quyilma oqimlar dengiz va okeanlarning dreyf oqimlari kelishi
natijasida suv sathi ko‘tarilgan joylarda paydo bo‘ladi. Bu oqim suv sathidagi
farqning yo‘qolishiga va natijada suv yuzasining tekislanishiga sabab bo‘ladi.
Oqimlar suvining harotati oqim paydo bo‘ladigan joyga bog‘liq. Tropik
kengliklardan o‘rtacha va qutbiy geografik kengliklarga keluvchi oqimlar iliq
oqimlardir. Salqin suv oqimi esa qutb dengizlaridan mo‘tadil mintaqa orqali
harakat qiladi.
Okean va dengizlarda turli oqimlar mavjud. Ba’zi oqimlar juda katta
bo‘ladi. Masalan, Golfstrim oqimining suv sarfi o‘rtacha 75 mln. m 3
/sekund.
G‘arbiy shamollar oqimi eng uzun bo‘lib, Yerni aylanib chiqadi. Oqimlar
hosil bo‘lishiga ko‘ra turli xil bo‘ladi: shamol oqimlari, to‘ldiruvchi oqim,
quyilma oqim, zichlik oqimi. Zichlik oqimi suv harorati va sho‘rlik
darajasidagi farqqa qarab, ikki xil bo‘ladi. Okeanlarda oqimlar katta girdoblar
hosil qiladi. Girdoblarda oqim yo‘nalishi shimoliy yarimsharda soat mili
harakati yo‘nalishlarda, janubiy yarim sharda teskari yo‘nalishda bo‘ladi (1-
rasm).
1-rasm. Okean suvi harorati 3
Dunuo okeanida oqimlarning taqsimlanishida quyidagi qonuniuatlar
mavjud:
1. Barcha okeanlarda yekvatorning har tomonida passat oqimlari
mavjud. Ular doimiy esib turadigan passat shamollari ta’sirida vujudga
keladi. Mazkur oqimlar sharqdan g‘arbga tomon esadi. Ular koriolis kuchi
ta’sirida shimoliy yarim sharda o‘ngga, janubiy yarimsharda chapga buriladi.
Shimoliy va janubiy passat oqimlari oralig‘ida g‘arbdan sharqqa tomon
esadigan ekvatorial qarshi oqim mavjud. Mazkur oqim komrensatsion oqim
hisoblanadi.
3
Goudie A. Physische Geogra p hie. Germany.2002. 78- be t

2. Janubiy yarimsharning mo‘tadil kengliklarida g‘arbdan sharqqa tomon
oqadigan g‘arbiy shamollar oqimi mavjud.
Mazkur oqimdan Reru, Vengela, G‘arbiy Avstraliya sovuq oqimlari
ajralib chiqadi.
3. Hind okeanining shimoliy qismida shimoliy passat oqimlari yo‘q,
chunki bu yerda passatlar o’rniga musson shamollari esib turadi. Musson
shamollari ta’sirida vujudga keladigan oqimlar mavsumiy bo‘ladi. Ular
qishki va yozgi mussonlarni almashinishiga qarab o‘z yo‘nalishini o‘zgartirib
turadi.
4. Dengiz oqimlari har bir okeanda tegishli halqalarni hosil qiladi.
Shimoliy yarimshardagi halqalarda suv soat strelkasi yo‘nalishida, janubiy
yarimsharda esa aksinsha harakat qiladi. Atlantika okeanida shimoliy
yarimshardagi oqlmlar halqasini quyidagilar hosil qiladi: shimoliy passat,
Golfstrim, Shimoliy Atlantika, Kanar; janubiy yarimsharda: janubiy passat,
Braziliya, g‘arbiy shamollar, Vengela, Tinsh okeanning shimoliy yarimshar
qismida: shimoliy passat, Kurosio, Shimoliy Tinch okean, Kaliforniya;
janubiy yarimshar qismida; janubiy passat, sharqiy Avstraliya, g‘arbiy
shamollar, Reru yuqoridagi oqimlarning hammasi tropik kengliklardagi
oqimlar hisoblanadi. Mo‘tadil va qutbyoni kengliklarida oqimlar soat
strelkasiga qarshi tomon (shimoliy yarimsharda) oqadi. Ularni aylanishi
siklonsimon. Ular asosa. atmosfera minimumlari hududlarida vujudga keladi.
Janubiy yarimsharda yirik g‘arbiy shamollar oqimi vujudga kelgan.
Okeanlardagi suvning halqasimon harakati okeanlardagi dinamik
muvozanatni aks ettiradi: bir joydan suvning kamayishi bilan boshqa joydan
suv kelib uni to‘ldiradi. Masalan, Golfstrim Atlantika okeanining g‘arbiy
qismida Braziliya va Gviana oqimlari keltirgan suvlarini to’rlanib qolishi
natijasida hosil bo‘ladi. Atmosferaga o‘xshab okeamlarda ham zonal
harakatlar hukmron, meridional harakatlar esa (Golfstrim, Kurosio, Kanar,

Kaliforniua, Reru, Braziliya va boshqalar) ularni bir-biri bilan tutashtirib
turadi.
5. Okeanlarda suvlar bo‘ylama yo‘nalishda ham harakat qiladi. Ular
yuzalama oqimlardan 3-5 marotaba kam bo‘lsa ham ammo ahamiyati juda
katta. Bo‘ylama harakatlar tufayli okean yuzasidagi va tubidagi suvlar bir-biri
bilan almashadi. Natijada okeanning chuqur qismlari va yuzasi orasida
issiqlik, modda va ozuqani almashinishi ro‘u beradi. Bo‘ylama harakatlar
ko‘proq konvergensiya va divergensiya zonalarida sodir bo‘ladi.
Konvergensiya zonasida ikkita oqim qo‘shiladi va yuza suvlari okean tubi
tomon harakatlanib, suvlarni pastga tushishiga olib ke1adi. Divergensiya
zonasida oqimlarni ikkiga bo‘linishi natijasida okean tubidagi suvlar yuqori
tomon harakatlanib yuzaga chiqadi. Bunday joylar apveling deb ataladi.
Dengiz oqimlari iqlimga juda katta ta’sir ko‘rsatadi. Suv
sovigandao‘zidan havoga ansha miqdorda issiqlik chiqaradi, isiganda esa
havodan ko‘pgina issiqlik oladi. Dengiz oqimlari issiqlikni bir joydan
ikkinchi joyga olib boradi. Oqib kelgan suv u yetib borgan hududlardagi
suvdan iliq bo‘lsa, bundau oqimlar iliq oqimlar deb ataladi, oqib kelgan
suvning harorati bu oqimlar yetib kelgan yerlardagi suv haroratidan past
bo‘lsa, bunday oqimlar sovuq oqimlar deb ataladi. Quyi geografik
kengliklardan yuqori geografik kengliklar tomon oqadigan oqimlar iliq,
yuqori kengiliklardan quyi kengliklar tomon oqadigan oqimlar sovuq bo‘ladi.
Golfstrim va Shimoliy Atlantika iliq oqimi Shimoliu Atlantikaning 1 sm 2
joyiga yiliga 80-100 k.kaloriya issiqlik olib keladi, bu issiqlik mazkur
hududlardagi Quyosh radiatsiyasiga taxminan to‘g‘ri keladi. Kurosio oqimi
Yaron orollari yaqiniga 20-30 k.kaloriya issiqlik olib keladi. Sovuq
Kaliforniua oqimi o‘tadigan Kaliforniua sohili yaqinida 20 va 40 shimoliy
kenglik orasida esa okean har bir kvadrat santimerdan yiliga 60 k.kaloriya
energiya sarf qiladi.

Okeanlar suvida yorug‘lik ham o‘ziga xos xususiyatga ega. Quyosh nuri
tik tushganda suvda 200 m chuqurlikkacha kirib boradi. 200 m dan 500 m
gacha chuqurlikda g‘ira - shira , 500 m dan chuqurda tim qorong‘u bo‘ladi .
Shuning uchun o‘simlik dunyosi 200 m chuqurlikkacha bo‘ladi. Suv
hayvonoti ham chuqurlikka qarab o‘zgaradi. Hayvonot dunyosiga bosim ham
ta’sir etadi . 5000 m chuqurlikda bosim 500 atmosferaga teng .
Okeanda suv o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lgan 4 ta qatlam hosil
qiladi:
1. Yuza qatlam . 0-200 m chuqurlikkacha . Harorat o‘zgarib turadi .
To‘lqinlar tufayli suv aralashib turadi. Organizm eng ko‘p tarqalgan,
o‘simlik mavjud.
2. Oraliq qatlam 200 m dan 2000 m gacha. Yuqori qatlamdan issiqlik va
oragnik moddalar tushib turadi.
3. Chuqur qatlam 2000-4000 m. Suv va energiya meridian yo‘nalishda
harakat qiladi.
4. O‘ta chuqur qatlam. 4000 m dan chuqur. Organizmlar kam, juda
o‘ziga xos.
3. Okean tagi relefi va suv osti yotqiziqlari
Okean tagining quyidagi geologik va geomorfologik elementlarinni
ajratish mumkin:
-materiklarning suv ostidagi chekka qismlari, oraliq polasalar;
- o‘rta okean tizmalari;
- abissal tekisliklar yoki okean tagi.
Materiklarning suv ostidagi chekka qismlari uch bosqichdan iborat:
1) materik sayozligi yoki shelfi;
2) materik yonbag‘ri;
3) materik etagi.

Materiklarning okeanlarga tipik ravishda o‘tib borishi Yer po‘sti
yoriqlari mintaqasida boshqacha boladi. Bu yerda materiklardan okean tagiga
keng va murakkab oraliq polasalar orqali o‘tib boriladi. Oraliq polasalar
Sharqiy Osiyoda Kamchatkadan Zond orollarigacha bo‘lgan joylarda, Karib
dengizida, janubiy Sandvich orollari yaqinida uchraydi.
Oraliq polasalar uchun relefning murakkab ekanligi xosdir. Materikning
oraliq oblastlarida baland tog‘ zanjirlari qad ko‘targan, dengizlarda esa
odatda katta-kichik orollar ko‘rinishidagi yoysimon yosh tog‘ burmalari
chozilib ketgan. Bu orollarga juda katta Yapon Orollaridan tortib, Kuril va
Aleut gryadasidagi yakka-yakka vulqon konuslari ham kiradi. Oralq polosada
Aleut (7822 m), Kuril-Kamchatka (10542 m), Filippin (10497 m), Mariana
(11022 m), Kermadek (10047 m) kabi chuqur okean boriqlari (novlari) han
joylashgan.
Okean o‘rta tizmalari tizimi janubiy yarimsharning 40-60°
kengliklaridagi yaxlit suv osti tog‘lari halqasini o‘z ichiga oladi. Bu
halqadan har bir okeanda meridional yo‘nalgan uchta tizma tarmoqlanib
ketadi, bular: Atlantika O‘rta tizmasi, Hind okean O‘rta tizmasi va Sharqiy
Tinch okean tizmasidir 4
.
Dunyo okeani boshqa relef tiplariga qaraganda chuqur abissal tekisliklar
– abissal kotlovinalarning tagi kengroq tarqalgan. Ularning ba’zilari
to‘lqinsimon relefga ega bo‘lib, undagi balandliklar tafovuti 1000 m ga
yetadi, boshqalari esa yassidir. Suv osti kotlovinalari bir-birlaridan tog‘
tizmalari orqali ajralgan.
Atlantika okeanida 4 ta (Shimoliy Afrika, Shimoliy Amerika, Braziliya,
Angola), Tinch okeanida 5 ta (Shimoli-sharqiy, Shimoli-g‘arbiy, Markaziy,
Janubiy va Chili), Hind okeanida 3 ta (Somali, Markaziy, va G‘arbiy
4
Goudie A. Physische Geogra p hie. Germany. 2002 . 5-bet.

Avstraliya) kotlovinalar bor. Antarktida qirg‘oqlari yaqinida Afrika-
Antarktida-Avstraliya va Bellinsgauzen kotlovinalari bor.
Shimoliy Muz okeani boshqa okeanlarga qaraganda ancha kichik va
sayoz. Bu okean tagi relefining eng harakterli belgisi barcha qirg‘oqlarini
o‘rab turuvchi keng – eni 1300 km bo‘lgan materik sayozligining
mavjudligidir.
Okean va dengizlarning tagi cho‘kindilar-dengiz keltirmalari, yani
dengiz gruntlari bilan qoplangan.
Ma’lumki, quruqlik jinslar nuraydigan va chaqiq jinslar olib keltiradigan
yuza, dengiz va okeanlar esa bu jinslar yotqiziladigan oblast hisoblanadi.
Tabiiyki, terrigen, ya’ni vujudga kelishiga ko‘ra quruqlik bilan bog‘liq
cho‘kindilar qirg‘oq yaqinida bo‘kadi; okean tagi esa nobud bo‘lgan dengiz
organizmlari qoldiqlaridan hosil bo‘lgan cho‘kindilar, ya’ni okean loyqasi
bilan qoplangan.
Terrigen yotqiziqlar materik sayozligi bilan materik yonbag‘riga xos
bo‘lib, barcha dengizlar tagini qoplab yotadi. Ular Dunyo okeani
maydonining 25% ini qoplaydi va donalarining katta-kichikligiga hamda
mexanik tarkibiga ko‘ra bir-biridan farq farq qiladi. Qirg‘oq yaqinida g‘o‘la
toshlar, undan narida shag‘al, yirik qum va, nihoyat mayda qumlar
yotqiziladi. Ba’zi joyda chig‘anoqlar qoplami uchraydi. Dengizlarning
daryolar quyiladigan joylari yaqinida turli xil allyuvial yotqiziqlar, jumladan
delta oqiziqlari uchraydi. Marjon orollari va riflari yaqinida marjon qumlar
bilan loyqalar to‘plangan .
Okeanning qirg‘ogidan uzoqdagi va eng chuqur qismlarida qizil tusli
okean gili to‘plangan . U Dunyo okeani tagining 36% ini qoplab yotadi .
Okean gili jigar rangdagi gilsimon balchiqdan iborat . U okeanning 5000 m
dan chuqur qismlarida yotqiziladi.

Okeanning o‘rta chuqurlikdagi qismlarida organik yo‘l bilan loyqa
yotqiziladi. Ular planktonning suvda erimaydigan ohaktoshli yoki kremniyli
qoldiqlaridan vujudga keladi .
Okean cho‘kindilarining tarqalishi okeanlar tagidagi geologik,
geomorfologik strukturalar harakterini aks ettiradi. Materiklarning suv osti
chekkalarida terrigen yotqiziqlar to‘planadi. Rift tizmalarining ko‘p qismida
yumshoq oqiziqlar uchramaydi. Botiqlardagi chokindular qatlami ayniqsa
qalin bo‘ladi.
Dunyo okeani tagida ham materik yer po‘stigagi kabi bitmas-tuganmas
foydali qazilma konlari bor.

Dunyo okeani va uning tarkibiy qismlari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish