Dunyo okeanining tabiiy – geografik sharoiti to‘g‘risida. Okean suvlari va oqimi - География - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	116.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	География

Dunyo okeanining tabiiy – geografik sharoiti to‘g‘risida. Okean suvlari va oqimi

Купить

DUNYO OKEANINING TABIIY – GEOGRAFIK SHAROITI TO‘G‘RISIDA. OKEAN SUVLARI VA OQIMI. www.arxiv.uz

REJA : 1. Dunyo okeani suvlari 2. Dunyo okeanidagi hayot 3. Okeanning tabiiy sharoiti 4. Videolavha www.arxiv.uz

1. Dunyo okeani ostining batimetrik zinapoyalar maydoni, mln km 2 hisobida (Leontev va boshqalar ma’lumoti) zinapoyalar chuqurligi, m hisobida 0-200 200- 1000 1000- 2000 2000- 3000 3000- 4000 4000- 5000 5000- 6000 6000- 7000 7000- 8000 8000- 9000 9000 дан ортиq 27.5 15.7 15.7 30.0 77.7 117.8 74.3 2.9 0.2 0.1 0.2Tabiiy geograflarning diqqatini o‘ziga tortgan quruqlik planetamizning 29,2% yer yuzasini egallaydi. Qolgan maydon 70,8% i Dunyo okeaniga to‘g‘ri keladi. Shuning uchun yer yuzasi tuzilishining umumiy tabiiy geografik qonuniyatlari okeanlar tabiiy geografiyasi asoslarisiz to‘la bo‘la olmaydi. Dunyo okeani osti relefi to‘g‘risidagi eng umumiy tasavvurlarni batigrafik egri chiziqlar berib, u okean osti maydonining taqsimlanishini ko‘rsatadi. Biroq chuqurlik darajasi ko‘pchilik hollarda

Dunyo okeani osti quyidagi yirik elementlarga bo‘linishi mumkin. Bular geoteksturalar yoki planetar morfostrukturalar: materikning suv ostidagi davomi, o‘tkinchi zona, okean lojasi va okean ostidagi suv osti tizmalari. Materikning suv ostidagi davomi shelfdan, materik yonbag‘ridan va materik etagidan iborat. O‘tkinchi zona o‘z navbatida o‘tkinchi oblastlarga bo‘linadi. Har bir oblast tarkibida chekka kolovina yoki o‘rta dengiz, orollar yoyi va chuqur yoriq yoki cho‘kmalar. Okean Lojasi okean kotlovinalaridan va turli tipdagi balandliklardan tarkib topgan. Okean osti tizmalari rift va chekka zonalarga bo‘linadi. www.arxiv.uz

O keanlarMaterikning suv ostidagi davomi, mln O‘tkinchi zona mln km 2 Okean lajasi mln km 2 S u v osti tizm alari m ln km 2 M aksim al ch uq u rlik m Shelf M aterik yonbag‘ri M aterik etagi H am m asi CH uqur kotlovinalar O rollar yoyi CH uqur cho‘km alar H am m asi Chuqur kotlovinalar Baladlik yoki ko‘tarilm a H am m asi Shimoliy Muz okeani 7.6 2.8 0.9 10.8 - - - - 3.3 1.1 4.4 0.5 5527 Hind okeani 4.4 8.7 9.7 22.6 0.8 0.5 0.5 1.8 35.6 4.0 39.6 12.9 7209 Atlantika okeani 9.3 7.7 12.5 29.5 1.3 3.0 0.5 4.8 29.4 4.6 34.0 22.3 8742 Tinch okeani 9.7 5.4 3.1 18.2 3.9 16.2 3.9 24.0 91.4 25.4 116. 8 19.6 11022 Dunyo okeani 31.0 21.6 25.9 81.5 6.1 19.7 4.9 60.6 159.7 35.1 194. 8 55.3 11022Dunyo okeani ostining asosiy geomorfologik elementlarini maydoni. (Leontev va boshqalar, 1974 y) ww

Ma’lumki, materik va okean lojasi ostida ham yer qobig‘i bir xil tuzilishga ega emas. Materiklar uchun harakterli bo‘lgan yer qobig‘ini tiplari materikni deb yurtiladi. Materik qobig‘ining qalinligi o‘rtacha 35 km ga yaqin. U 3 ta qatlamdan iborat. Yuqori qatlam cho‘kindili qatlam. Undan pastda granitli qatlam bo‘lib, to‘lqinlarni tarqalish tezligi 6 km/sek. Qatlamni qalinligi 15 – 17 km. Undan pastda zich jinslardan tuzilgan bazaletli qatlam bor. To‘lqinni tarqalish tezligi 6,7 – 7,2 km/sek. Okean lojasi ostidagi yer qobig‘i okean qobig‘i deb yuritiladi. Uni qalinligi materik qobig‘ini qalinligiga qaraganda o‘rtacha 5 marta kam, aniqrog‘i 7 km ga teng. Yuqori cho‘kindili qobig‘ini qalinligi 1 km ga yaqin. To‘lqinni tarqalish tezligi 1,5 – 4,0 km/sek. bu qatlam ostida yanada zichroq qatlam

Shelfda turli xil hozirgi zamon relef hosil qilish protsesslari sodir bo‘lmoqda. Birinchi o‘rinda dengiz to‘lqinlarining akkumulyativ harakatlarini qo‘yish mumkin. Hozirgi zamon relef hosil qilishdagi muhim olim dengiz suvining ko‘tarlishi harakatlari. Tropik va ekvatorial dengizlarning shelfida katta relef hosil qiluvchi va geologik faoliyatini rif qurilmalar marjon karon poliplari, suv o‘tlari o‘ynaydi. Neft – gaz konlari topilgan qirg‘oq bo‘yi tekisliklariga tutash shelflarga qiziqish katta bo‘layapti. Hozirgi paytda bir qancha shelflarda neft – gaz qazib olinmoqda. Shelfdagi baliq boyliklarini amaliy ahamiyati bor. Hozirgi vaqtda ovlanadigan baliqlarning yarmi shelf suvlariga to‘g‘ri keladi. Shelf resurslari orasida qurilish materiallari zahiralari ham katta. Shelf okean tomonidan ma’l

Vulkanik orollar, orollardan yoyi hamda tor, juda chuqur cho‘kmalardan iborat. Bunday cho‘kmalarda okeanning eng chuqur yerlari tarqalgan. Orollar yoyi bilan ajralib turadigan dengizlar chuqur, osti notekis, suv osti tog‘lari, balandliklari, tepaliklari ko‘p. Ba‘zi dengizlarni osti tekis, cho‘kinlarning qalinligi 2 – 3 km dan oshadi. Orollar yoyi – suv osti tizmalaridan iborat, ularda vulkanlar bor. Harakterli tomoni shundaki harakatdagi vulkanlarning suv ustida ko‘tarilib, orollarni hosil qilgan. Masalan Kuril orollari. Yana shunday o‘tkinchi oblastlar borki bunda bitta emas bir qancha orollar yoyi bo‘ladi. Masalan, Sulavemi va Xalmagera, Yapon orollari yoyi. O‘tkinchi zonaning muhim geografik va geologik xususiyatlari vulkan harakatlari bilan bir qatorda yuqori darajada seysmikligidir. B

D unyo okeani suvlari Dunyo okeani gidrosferaning asosiy suvi to‘plangan joyi hisoblanadi. Dengiz yer yuzasida suvi eng ko‘p tarqalgan, juda murakkab ximik eritma. Tarkibida 60 dan ortiq turli komponentlar bo‘lib, komponentlarni nisbati doimiyligi bilan ajralib turadi. 1 kg dengiz suvidagi qattiq erigan jinslarni promillilarda ifodalanishi suvning sho‘rligi deb ataladi. Faqat Mendeleev jadvalida 13 ta element dengiz suvida 0,1 mg/l dan ko‘proq. Cl, S, C, Sr, Na, K, Mg, Br, B, Si, F, Ra, N. Juda yuqori darajadagi ayrim komponentlar ham bor. Bular Cl – 19500 mg/l, Na – 10833, Mg – 1311, S – 910 mg/l. Dengiz suvida mineral elementlaridan tashqari 2 mg/l ga yaqin organik moddalar bor. Dunyo okeanining o‘rtacha sho‘rligi suv havzasida 32‰ dan 37‰, ostidagi suv qatlamlarida 34‰ dan 35‰ gacha

Okean suv sathi hozirgi nolli sathga bundo‘an 6000 yil oldin oxirgi materik muzligidan keyingi trangressiyada yaqinlashgan. Kuzatishlardan ma’lum bo‘ldiki (200 yil ichida), Dunyo okeanining sathi har yili 1,2 mm/ yil ortayapti. Bu shuni ko‘rsatadiki kirim bilan chiqim o‘rtasida tafovvutlar bor. Okean ustidagi havoning harorati amplituda quruqlik ustidagi havoga qaraganda kam farq qiladi. Suv haroratining sutkalik o‘zgarishi okean yuzasining katta qismida 05 – 1 0 . Joyning kengligiga qarab yillik amplituda bir necha gradus 5 – 10 0 bo‘lishi mumkin. Eng iliq suv ekvator zonasida bo‘lib, maksimal yillik harorat 26 – 28 0 . Ekvatorial va tropiklardagi suvlar 25 0 li yillik izoterma bilan belgilangan, faqat Atlantika va Tinch okeanning sharqiy chekkalarida nisbatan past harorat kuzatiladi. Oke

Har ikkala yarim sharning subekvatorial zonasida passat atmosfera tsirkulyatsiyasi ta‘sirida passat oqim yuzaga kelib okeanni sharqdan g‘arbga tomon kesib o‘tadi. Passat oqimlari quruqlikka yaqinlashi va okeanning g‘arbiy qirg‘og‘ida tarmoqlarga bo‘linadi. Shimoliy yarim shardagi tarmog‘i janubga tomon, janubiy yarim sharda shimolga tomon harakat qilib g‘arbdan – sharqqa tomon harakatlanayotgan ekvatorial oqimni to‘yintiradi. SHimolga harakatlanayotgan shimoliy passat oqimining tarmog‘i mustaqil oqim sifatida harakatlanadi. Bu oqim Kariolis kuchining ta‘sirida g‘arbiy havolar oqimga aylanib, okeanni g‘arbdan – sharqqa kesib o‘tadi. (SHimoliy Atlantika oqimi). Okeanning g‘arqiy chekkalariga kelib, bu oqim ham tarmoqlanadi, iliq oqimning boshlanishiga asos bo‘ladi (Okean chekkasi bo‘ylab shi

Dunyo okeanidagi hayot Okean – bu turli organizmlarning yashaydigan makoni. Okeanda 150 ming turga yaqin hayvon va 15 ming turdan ortiq o‘simliklar bor. Ayniqsa bir xujayrali organizmlar, suv o‘tlari ko‘p. Bular okeandagi hamma fitomassaning 80% sha yaqinini tashkil etadi. Yaqin vaqtlarni qadar okean boyliklariga organik dunyosiga ortiqcha baho berib kelingan edi. Hozirgi aniqlangan ma’lumotlarga ko‘ra birlamchi mahsulotlarning 40% ga yaqini, sayyoramizdagi biomassaning 0,5% dan ko‘prog‘i okeanlarga to‘g‘ri keladi. Yashash sharoitlariga qarab dengizlardagi hamma organizmlar plankton, bentos va nektonga bo‘linadi. Okeanda 2 ta hayot qatlami ajralib turadi. Bu pelagial va bentaldir. Pelagial deganda suvning yuza qatlami va suv qobig‘i bental – bu okean ostidir. Pelagaalda 150 m gacha bo‘lg

Yaqin vaqtlarga qadar okeanning biologik resurslari bitmas – tuganmas deb kelinar edi. Aniqlanishicha Yerdagi tirik organizmlarni umumiy hajmi oldingi aytilganlarga qaraganda 4 – 5 marta kam. V.I. Vernadskiy 2,5.1012 tonna degan bo‘lsa aslida bu 1.1013 tonna ekan. Quruqlikdagi tirik organizmlar okeandagina qaraganda 750 marta ko‘p. Hamma fitoassaning yillik maxsuldorligi 219 mld t bo‘lsa, shundan 84 mlrd t quruqlikdagi o‘rmonlarga to‘g‘ri keladi. Bu okeandagi yillik fitoplangton mahsulotidan ikki marta ko‘pdir. Dunyo okeanida tirik organizmlarni biomassasi zichligi quruqlikdagi cho‘l va chalacho‘llardagi tirik organizmlar zichligiga to‘g‘ri keladi, aniqrog‘i 1 m2 da 0,2 dan to 1,2 kg gacha boradi. Dunyo okeanida quyidagi biogeografik oblastlar bor. Antarktika, Shimoliy Tinch okean, Shimoli

Okeanning tabiiy sharoiti Tinch okeanning markaziy va janubiy-g`arbiy qismlarida joylashgan orol va arxipelaglar Okeaniya deb ataladi. Unga umumiy maydoni 1,3 mln.km.kv. bo`lgan 7 ming ta orol kiradi. Regional landshaft tafovutlariga asoslanib Okeaniyani to`rtta tabiiy geografik o`lkaga: Melaneziya, Mikroneziya, Yangi Zelandiya va Polineziyaga ajratish mumkin. Orollarning bir qismi suv osti tog`larining tepalaridan, baozilari materik orollaridan iborat. Orollar xayvonot dunyosida yirtqichlar ham zaxarli ilonlar xam yo`q. Okeaniyaning tabiiy geografik o`rni — Tinch okeanining bepoyon kengliklarida o`n minglab orollar joylashgan. Tinch okeanning markaziy va janubiy-g`arbiy qismlarida joylashgan orol va arxipelaglar Okeaniya deb ataladi. Unga umumiy maydoni 1,3 mln.km.kv. bo`lgan 7 ming ta or

Okeaniya orollari tabiati go`zal. Dengizlarni ufqda ko`rinib qoladigan yam-yashil tog`li orollarning ajoyib manzaralari, sarvqomat palpmalar o`sib yotgan yassi atollarning ko`rinishi maftun etadi. Atollar qirg`ok oppoq marjon yoki qop-qora vulkan qumloqlari bilan o`ralgan. Okeaniyadagi orollarning benixoya qudratli to`lqinlari marjon orollariga urilib so`nadi. Okeaniya orollarining juda katta maydonda sochilib ketganligi va bir-birlari hamda materiklardan uzoq joylashganligi ular tabiatiga va axolisi hayotiga taosir ko`rsatuvchi asosiy omillardir. Deyarli hamma orollar ekvatorial hamda tropik mintaqalarda va faqat Yangi Zelandiya subtropik va mo`otadil mintaqalarda joylashgan Okeaniya iqlimi doim bir xil, inson hayoti uchun ayniqsa qulay. Orollar ekvatorning har ikki tomonida joylashganlig

Okeaniyaga axoli ko`p ming yillar ilgari kelib o`rnashgan. Odamlar qaysi yo`llar bilan kelib joylashganligi xozircha nomaolum. Xozirgi vaqtda Okeaniya axolisi tub joy kishilar bilan kelgindilar chatishgan axolidan tashkil topgan. Yangi Gvineya va uning orollarining tub joy axolisi - Papuaslar. Ular ekvatorial irqqa mansub, boshqa orollarning tub joy axolisi maxsus Polineziya gruppasiga kiradi va Papuaslardan terisining rangi hamda sochlarining to`lqinsimonligi bilan ajralib turadi. Okeaniyaning xozirgi axolisi dexkonchilik: kokos palpmasi, banan, kakao, kofe yetishtirish bilan shug`ullanadi. Okeaniyada ovchilik ham odatiy mashg`ulot bo`lib qolmoqda. Orollardan rangdor metall rudalari, toshko`mir, fosforit qazib chiqariladi. Orollar tabiati insonning xo`jalik faoliyati taosirida juda o`zgar

Купить