Ekzokrin va endokrin a’zolar haqida tushuncha - Медицина - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	969.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	09 Июнь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Медицина

Ekzokrin va endokrin a’zolar haqida tushuncha

Купить

Ekzokrin va endokrin a’zolar haqida tushuncha

REJA:  1. Endokrin tizimi tug’risida umumiy ma’lumotlar.  2. Gipofiz.  3. Epifiz (G’urrasimon bez).  4. Jinsiy bezlarning endokrin qismi.

 Endokrin bezlar alohida a’zolar tuzumini tashkil qiladi. Ularning ishlab chiqargan suyuqligi qonga yoki limfaga o’tadi. Endokrin bezlarga gipofiz, g’urrasimon bez, qalqonsimon bez, qalqon oldi bezi, ayrisimon, buyurak usti bezi, oshqozon osti bezining orolchalari, erkaklar va ayollar jinsiy bezlarining endokrin qismi, interrenal tizim va paragangliyalar kiradi. Endokrin bezlari biologik faol modda – gormonlar ishlab chiqaradi. Bu gormonlar juda oz miqdorda ham organizm faoliyatiga ma’lum bir ta’sir ko’rsatadi. Gormonlar tanlab ta’sir qilish xususiyatiga ega bo’lib, organizmning taraqqiyotini, o’sishini boshqarib turadi. Agar gormonlar kam yoki ko’p ishlab chiqarilsa, organizmda har xil kassaliklar kelib chiqadi.

 Endokrin bezlari o’z taraqqiyoti davrida turli epiteliydan kelib chiqqani uchun ular bir necha guruhga bo’linadi.  1 . Entodermadan hosil bo’lgan visseral ravoqlar epiteliyidan taraqqiy etuvchi bezlar (qalqonsimon, qalqon oldi va ayrisimon bezlar).  2. Entodermadan hosil bo’lgan, ichak nayi epiteliyidan taraqqiy etuvchi bezlar (oshqozon osti bezi orolchalari).  3 . Mezodermadan taraqqiy etuvchi bezlar (buyrak usti bezining po’stloq moddasi, jinsiy bezlar va interrenal tizim).  4. Ektodermadan taraqqiy etuvchi – nerv nayining oldingi qismidan hosil bo’lgan bezlar (gipofiz va g’urrasimon bez).  5. Ektodermadan taraqqiy etuvchi simpatik nerv tizimidan hosil bo’lgan bezlar (buyrak usti bezining mag’iz moddasi va paragangliyalar).

GIPOFIZ (HYPOPHYSIS)

 Gipofiz (hypophysis) ponasimon suyakdagi turk egarining gipofiz chuqurchasida joylashgan. Uning ko’ndalang o’lchami 10-17 mm, oldingi-orqa o’lchami 5-15mm, vertikal o’lchami 5-10 mm, og’irligi erkaklarda 0,5 g, ayollarda 0,6 g. Gipofiz tashqi tomondan g’ilof bilan o’ralga. Gipofiz ikki kurtakdan taraqqiy etgani uchun uning ikki bo’lagi bor. Oldingi bo’lagi adenogipofiz (lobus anterior) nisbatan katta bo’lib, gipofiz massasining 70-80%ini tashkil qiladi. Adenogipofiz tarkibiga oldingi, o’rta yoki oraliq va do’mboq qisimlar kiradi.

 Orqa bo’lak – neyrogipofiz (lobus posterior) tarkibiga orqa bo’lak, quyg’ich, adenogipofiz va gipotalamus o’rtasida joylashgan o’rta tepalik kiradi. Gipofizning oldingi bo’lagi hujayralari boshqa endokrin bezlar faoliyatini boshqaruvchi gormonlar ishlab chiqaradi. Uning gormonlaridan somatotropin oqsillar sintezini kuchaytiradi va yog’ning parchalanishini tezlatadi, shuning uchun o’sish davrida somatotropin kam ishlab chiqarilsa gipofizlar karlikizmga, ko’p ishlab chiqarilsa gipofizlar gigantizimga olib keladi. Agar bu gormon katta yoshdagi odamlarda ko’payib ketsa kallaning yuz qismi, oyoq panjasi suyaklari kattalashib akromeologiya holati paydo bo’ladi.

 Kortikotropn yoki AKTG buyrak usti bezining dastali va to’r qavati o’sishini va gormonlar ishlab chiqarishini kuchaytiradi.  Titotropin gormoni qalqonsimon bez follikulasi epiteliy yetilishini boshqaradi.  Gonadotropin erkaklarda moyaklar o’sishini va spermatogenezni kuchaytiradi. Ayyolarda ovulyatsiya va sariq tana hosil bo’lishiga ta’sir qiladi.  Gipofizning o’rta bo’lagi gormoni melotonin teri pigmentatsiyasiga ta’sir ko’rsatadi.  Gipofizning orqa bo’lagi neyroglial hujayralardan, gipotalamusdan neyrogipofizga keluvchi nerv tolalaridan va neyrosekretor tanachalardan iborat. Neyrogipofiz gormonlari gipotalamusning o’ruv bo’rtig’i ustidagi va bo’rtiq osti sohasining qorincha atrofidagi o’zaklarida hosil bo’lib, aksonlar orqali neyrogipofizga tushadi. Vazopressin buyrak naychalarida

 Taraqqiyoti: gipofizning oldingi bo’lagi og’iz ko’rfazi devori epiteliydan hosil bo’lgan bo’rtmadan (Ratke cho’ntagi) taraqqiy etadi. Bu ektodermal bo’rtma bo’lajal III qorincha tubiga qarab o’sadi va adenogipofizni hosil qiladi.  Neyrogipofiz ikkinchi miya pufagi o’simtasidan hosil bo’ladi. Bu o’simta Ratke cho’ntagi o’simtasiga qarma-qarshi yo’nalgan bo’lib, undan kulrang tepacha, quyg’ich va neyrogipofiz hosil bo’ladi. Yangi tug’ilgan chaqaloqda gipofiz nofsimon shaklida bo’lib, o’rtacha og’irligi 0,12g. Uning o’lchamlari bo’yiga 5,7- 7,5mm, ko’ndalagiga 7,9-8,5mm va balandligi 4-4,9mm. Gipofiz bola hayotining ikkinchi yilida, 4-5 va 11-12 yoshlarda tez o’sadi. Bola 10 yoshda to’lganida uning og’irligi ikki marta, 15 yoshida esa uch marta oshadi. 20 yoshda u eng katta og’irlikka(530-

EPIFIZ (G’URRASIMON BEZ)

 G'urrasimon bez (glandula pinealis) cho'zinchoq yoki sharsimon shakllarda uchraydi. Uning og'irligi katta odamlarda 0,2 g, uzunligi 8—15 mm, kengligi 6 – 10 mm, qalinligi 6 – 10 mm bo'ladi. Tashqi tomondan biriktiruvchi to'qimali kapsula bilan o'ralgan bo'lib, undan g'urrasimon bez ichiga trabekulalar kirib bezni bo'laklarga bo'ladi. Bez parenximasi tarkibini ko'p sonli ixtisoslashgan bez hujayralar – pinealositlar va kamroq glial hujayralari hosil qiladi. Uning hujayralari balog'at davrigacha gipofiz faoliyatini tormozlovchi va modda almashuvini boshqarishda ishtirok etadigan modda ishlab chiqaradi.

 Hozirgi vaqtda epifizda ikki xil modda — serotonin va melatonin hosil bo'lishi aniqlangan. Serotonin arteriyalarni toraytirib, mediator vazifasini bajaradi. Melatonin esa jinsiy bezlar taraqqiyoti uchun fiziologik tormoz vazifasini bajaradi. Epifizning buzilishi bolalarda erta jinsiy balog'atga yetishga olib keladi.  Yangi tug'ilgan chaqaloq g'urrasimon bezi yumaloq shaklda bo'lib, oyoqchalari bolmaydi va to'rt tepalikka yetmaydi. Uning og'irligi 7 mg, o'lchamlari ko'ngdalangiga 2,5 mm, vertikaliga 2 mm, oldingi-orqa o'lchami 3 mm bo'ladi. Bola hayotining birinchi yilida bez tez o'sib og'irligi 100 mg bo'ladi. Olti yoshda g'urrasimon bez o'zining doimiy kattaligiga: bo'yi 10 mm, kengligi 5 mm, og'irligi esa 157 mg e

JINSIY BEZLARNING ENDOKRIN QISMI Erkaklarda moyak, ayollarda tuxumdon jinsiy hujayralardan tashqari, qonga jinsiy gormonlar ham islab chiqaradi. Bu gormonlar ta’sirida ikkilamchi jinsiy belgilal paydo bo’ladi.

ERKAKLAR JINSIY BEZI Moyakning endokrin qismi buralma urug’naychalarining o’rtasidagi qon va limfa kapillyarlari yonidagi intertitsial to’qima joylashgan o’ziga xos Leydig hujayralaridan iborat. Bu hujayralar erkaklar jinsiy gormoni testosteron ishlab chiqaradi. Bundan tashqari kamroq ta’sir kuchiga ega gormonal moddalar va oz miqdorda ayollar jinsiy gormoni estrogen ishlab chiqariladi. Androgenlar jigar, buyrak va ayniqsa, mushaklarda oqsil moddalar sintezini kuchaytiradi va oliy nerv faoliyatiga ta’sir qiladi. Erkaklarning jinsiy gormoni- androgenlarni homila davria o’sayotgan moyaklar ishlab chiqaradi. Ular erkaklar ichki va tashqi jinsiy a’zolarining takomillashuvini ta’minlab, ayollar jinsiy naylarining o’shishini to’xtatadi.

AYOLLAR JINSIY BEZI Ayollar jinsiy bezlari follikulalarining donador qavati va tuxumdon intertitsial to’qimasi hujayralari estrogen gormonlar va oz miqdorda testosteron ishlab chiqaradi. Sariq tana esa progesteron ishlab chiqaradi. Ayollarning jinsiy gormonlari asosan qiz bla balog’atga yetganidan keyin ishlab chiqarila boshlaydi. Esterogen ayollar organizmi jinsiy a’zolarining taraqqiyoti va o’sishiga, progesteron sut bezlari rivojlanish va homila taraqqiyotiga ta’sir qiladi.

Etiboringiz uchun raxmat !

Купить

Похожие документы
Sog‘liqni saqlash tizimi va uning xususiyatlari
Rentgenologik tekshirishning umumiy, xususiy va maxsus usullari
Jigarda gormonlarning zararsizlantirilishi
Qon ivishi, qon guruhlari va rezus omili
Sust boruvchi neyrovirusli infeksion kasalliklar