Elektr montaj ish o‘rnini tashkil qilish. Montaj ishlarida xavfsizlik texnikasi qoidalari. Kavsharlash ishlari

Elektr montaj ish o‘rnini tashkil q ilish.  Montaj ishlarida xavfsizlik
texnikasi qoidalari. Kavsharlash ishlari
Reja:
1. Elektr montaj ishlarida ish o`rnini tashkil qilish. Elektr o`tkazish 
simlarining turlari.
2. Elektrmontaj asbob -uskunalari turlari
3. Kavsharlash ishlari. Elektr   montaj   ishlarida   ish   o`rnini   tashkil   qilish.   Elektr   o`tkazish
simlarining turlari.
Elektrotexnika   ishlari   izolyatsiya   bilan   qoplangan   gorizontal   qopqoqli
stolda   bajariladi.   Elektr   montaj   asboblari   o`uvchining   o`ng   tomoniga,   materiallar
chap   tomonga   joylashtiriladi,   bunda   ko`proq   ishlatiladigan   asboblar   yaqinroq
qo`yiladi. 
Elektrotexnika   ishlarini   bajarishda   siz   turli   materiallar   (sim,   shnur,
izolyatsiya materiallari, naychalar) va ish asboblari (otvertka, pichoq, o`tkir jag`li
ombur)dan foydalanasiz. 
Elektr montaj simlari mis yoki alyuminiydan yasaladi. Montaj qilish uchun
izolyatsiya bilan qoplangan simlardan foydalaniladi (101-rasm).    
101-rasm. Similar (a) va shnurlar (b)           102-rasm. Izolyatsion lenta (a) va 
                                                                       izolyatsion naycha (b)
Elektr   shnuri   maishiy   elektr   asboblarini   elektr   tarmog`iga   ulashga
mo`ljallangan ingichka, izolyatsiyalangan sim bo`lib, u umumiy qobiqqa o`ralgan
bir yoki ikkita tok o`tkazuvchi simchalardan yasalgan.  
Izolyatsiya   lentasi   va   naycha   o`zaro   ulanadigan   elektr   o`tkazgichlarni
izolyatsiyalash uchun mo`ljallangan (102-rasm).   
O`tkir jag`li  ombur simlarni kesishda  qo`llaniladi. Omburning ishchiqismi
o`tkir   kesuvchiqismga   ega.   Yumaloq   va   yassi   jag`li   omburlar   simlarni   bukish   va
burashda   ishlatiladi.   Ularning   tutqichlari   izolyatsiya   materiali   bilan   qoplangan
(103-rasm). Montaj pichog`i simlardagi izolyatsiyani ochishga mo`ljallangan. Otvertka
birikmalarni   ulashda   ishlatiladi.   Ularning   tutqichlari   plastmassa   yoki   yog`ochdan
yasaladi. 
103-rasm.   Elektrmontaj   asboblari:   a)o‘tkir   jag’li   ombur;   b)   montaj
pichog’ i ; c) yumaloq jag’li omburlar; d) yassi jag’li ombur; e) otyvertka.
Kavsharlash ishlari
Kavsharlash   uchun   asosiy   asbob   kavsharlagich   hisoblanadi.   Elektr
kavsharlagich   ish   paytida   doim   bir   xil   temperaturani   ushlab   turadi.   U   sim,
vilka ,qizdiruvchi element,   termoizolyator   va   elektroizolyator,   po`lat   quvurcha ,
misdan tayyorlangan element va  tutqichd an iborat  (104-rasm) .
Komplektga   odatda   ikkita   misli   element   qo`yiladi:   to`g`ri   va   egrisimon.
Birinchisi   elektrosxemalarni   kavsharlash   uchun   mo`ljallangan,   ikkinchisi   esa   sim
va   tunuka   kavsharlash   uchun.   Bu   konstruksiyalardan   tashqari   sotuvda
to`pponchasimon    va bolg`a ko`rinishidagi kavsharlagichlar ham bor. Bolg`asimon
kavsharlagich   katta   bo`lgani   uchun,   u   bilan   katta   yuzaga   ega   bo`lgan   detallarni
kavsharlash mumkin.                
104-rasm.  Kavsharlagichlar: a) oddiy; b) to`pponchasimon; v)  bolg`asimon .
Quvvatiga   qarab   kavsharlagichlar   10-250   V t   li   bo`lishi   mumkin.Sim   va
tunukani kavsharlash uchun o`rta qu vv atli (60-100 Wt) kavsharlagichlar ishlatiladi.
Ular 220 V yoki 36-42 V kuchlanishga moslangan bo`lishi mumkin.
Kavsharlash uchun ajratilgan joyda albatta o`tga chidamli (asbest, getinaks)
material   asos   sifatida   ishlatilishi   kerak.   Flyuslar   erigan   paytda   nafas   organlariga
ta`sir   etuvchi   gazlar   chiqqanligi   sababli   ish   joyida   mahalliy   ventilatsiya
bo`lishishart.
Kavsharlash   jarayoni   uch   operatsiyadan   iborat:   detalni   tayyorlash,
kavsharlash va kavsharlab bo`lgandan keyin unga ishlov berish.
Sifatli   kavsharlashning   asosiy   talabi   bu   ulanayotgan   yuzlarning   tozaligida
va   ularning   bir-biriga   nisbatan   jips   joylanishida.   Shuning   uchun   kavsharlashdan
oldin   ulanayotgan   joylarni   egov   yoki   qumqog`oz   bilan   tozalab   olish   kerak.
Yog`langan   joylarni   esa   a ts eton   yoki   uayt   spiriti   bilan   tozalash   mumkin.
Kavsharlagichning   uchini   ish   holatiga   keltirish   uchun   uning   uchi dagi   okis
qoplamasini   olish   kerak.   Uni   olib   tashlash   uchun   qumqog`ozga   flyus   va   kavshar joylashtirib   kavsharlagichning   uchi   kavsharga   botiriladi   va   paralel   ishqalanadi.
Shunda qumqog`oz okis qatlamini shilib oladi va birdaniga flyus va kavshar uning
uchiga tegadi va qoplab oladi.
Ulanishning   sifatli   bo`lishi   uchun   ulanadigan   joylarga   avval
flyusyotqiziladi   va   kavsharlagichning   uchidagi   erigan   kavshar   asta   sekin
yotqiziladi.   Agar   detal   katta   bo`lsa,   unda   uni   obdon   qizig u nicha   kutish   kerak .
Ulanadigan joylarga kavshar yotqizilgandan keyin ular bir-biriga jipslab tekkiziladi
va  kavsharlagich   bilan   yana  qizdiriladi.  Ikki   tomondagi   kavshar  eriganidan  keyin
ulanadigan qismlarning orasiga, agar kerak bo`lsa, yana kavshar  yotqiziladi  va to
qotganicha qisib qimirlatmay ushlab turiladi.
Detallarni   bir-biriga   tekkazib   ushlab   turish   uchun   ombur ,   pinset   yoki
boshqa asboblardan foydalani ladi . Kavsharlagichning uchiga kavshar olish uchun,
uning qizigan uchini sovuq kavsharga tekkaziladi va kavshar erib kerakli miqdorda
uning uchiga yopishib osilib qoladi. Asosiy adabiyotlar
1. N.A.Muslimov,   SH.S.SHaripov,   M.Qodirov.   “Texnik   ijodkorlik   va
dizayn”. - T.: “TDPU”, 2010. 
2. A.S.Iskandarov.   «Materiallarni   kesib   ishlash,   kesuvchi   asboblar   va
stanoklar.-T.: “Fan va texnologiya” 2004.
3. R.S.SHermuxamedov,   S.S.YAxyaev,   A.E.Parmonov.   CHilangarlikdan
amaliy ishlar.-T.: «Iqtisod-moliya» 2007.
4. G‘.M.Abduqodirov. Kasb ta’limi praktikumi.-T.: “Sharq” 2012.
Qo‘shimcha  adabiyotlar
1. V .A. Mirboboev.   “ Konstruksion   materiallar   texnologiyasi ” -   T.:
« O‘qituvchi » 2004 
2. K.B.Usmonov “Metall kesish asoslari” T.: «O‘qituvchi» 2004 y
3. Mangal S.K Mangal Uma. Educational technology Dehli-2012.
4. G’.R.Raxmonberdiyev,   M.T.Primqulov,   Yu.T.Toshpo‘latov.   Qog’oz
texnologiyasi asoslari. Toshkent-2009
5. A.Olimov,   A.qosimov   Mashinasozlik   texnologiyasi.   Toshkent
O‘zbekiston-2003
6. M.A.Babajonov   Texnologik   jarayonlarni   loyixalash   Cho‘lpon
nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi Toshkent-2009
7. Z.Sotvoldiyev Dizayn asoslari 2015
8. D.D.zuparova N.N.Karimov “Dizayn tarixi” 2015
9. D.A.Nozilov “O‘rta Osiyo dizayn tarixi” 1998