Elektron ta’lim resurslari yaratish texnologiyalari va dasturiy - Информатика и ИТ - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	651.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Информатика и ИТ

Elektron ta’lim resurslari yaratish texnologiyalari va dasturiy

Купить

ELEKTRON TA’LIM RESURSLARI YARATISH
TEXNOLOGIYALARI VA DASTURIY TA’MINOTI.ELEKTRON VA
MULTIMEDIALI QO’LLANMALAR VA ULARNING
TURLARI.ELEKTRON VA MULTIMEDIALI QO’LLANMALAR
YARATISH TEXNOLOGIYALARI. ELEKTRON O’QUV
QO’LLANMALAR YARATISHNING DASTURIY VOSITALARI

• Ta'lim maqsadlarida elektron
vositalarning tasnifi.
• Elektron ta'lim vositalarini tasniflash tamoyillari.
• Yaratish texnologiyasi.
• Multimedia kursining tuzilishi.
• MM-Resurs yaratish texnologiyasi.
• Kurs uchun materiallarni tayyorlash.
• Matnlarni tayyorlash.
• Statik rasmlarni tayyorlash.
• Multimedia yaratish.
• Materiallarni yagona dasturiy paketga
joylashtirish.
• Multimedia yaratish uchun vositalar.

Elekt ron t a'lim vosit alar ini t asnifl ash
t amoy illar i.
⚫ ta'lim jarayonida EIning ma'nosi va o'rnini
belgilovchi
⚫ tuzilishi bo'yicha ;
⚫ matnni tashkil etish bo'yicha ;
⚫ taqdim etilgan ma'lumotlarning tabiati bo'yicha;
⚫ taqdim etish shakliga ko'ra;
⚫ mo'ljallangan maqsadga muvofiq ;
⚫ bosma ekvivalentning mavjudligi bo'yicha ;
⚫ asosiy ma'lumotlarning tabiati bo'yicha ;
⚫ tarqatish texnologiyasi bo'yicha ;
⚫ foydalanuvchi va elektron nashr

Funktsional jihatdan.
⚫ dastur va uslubiy (o'quv rejalari va o'quv
dasturlari);
⚫ o'quv-uslubiy (uslubiy ko'rsatmalar, o'quv fanini
o'qitish, kursni o'rganish, kurs ishlari va
dissertatsiyalarni bajarish usullari bo'yicha
materiallarni o'z ichiga olgan qo'llanmalar);
⚫ o'quv (darsliklar, o'quv qo'llanmalar, ma'ruza
matnlari, ma'ruza matnlari);
⚫ yordamchi (seminarlar, topshiriqlar va mashqlar
to'plamlari, antologiyalar, o'qish uchun kitoblar).
Axborot texnologiyalari ushbu mezon bo'yicha beshinchi
guruhni ajratishga imkon beradi:
⚫ nazorat qilish (sinov dasturlari, ma'lumotlar
bazalari)

Tuzilishi bo'yicha.
⚫ bir jildli elektron nashr — bitta mashinada
o‘qiladigan tashuvchida chop etiladigan elektron
nashr;
⚫ ko‘p jildli elektron nashr — ikki yoki undan ortiq
raqamlangan qismlardan iborat bo‘lgan, ularning
har biri mustaqil mashinada o‘qiladigan
tashuvchida taqdim etiladigan, mazmuni va dizayni
bo‘yicha bir butunlikni ifodalovchi elektron nashr;
⚫ elektron seriya - bir xil dizaynda nashr etilgan
umumiy tushuncha, mavzu, maqsad bilan
birlashtirilgan jildlar to'plamini o'z ichiga olgan
seriyali elektron nashr.

Matnni tashkil etish haqida.
⚫ Mono nashrlar.
Bitta ish o'z ichiga oladi (Darslik, o'quv
qo'llanma, kurs va ma'ruza matnlari)
⚫ To'plam.
O'quv adabiyotining bir nechta asarlarini
o'z ichiga oladi (Seminar, antologiya,
o'qish kitobi).

Taqdim et ilgan
ma'lumot lar ning t abiat iga
ko'r a.
⚫ reja,
⚫ o'quv dasturi,
⚫ ko'rsatmalar,
⚫ uslubiy qo'llanmalar,
⚫ stajirovka dasturlari,
⚫ amaliy mashg'ulotlar uchun topshiriqlar,
⚫ darslik,
⚫ o'quv qo'llanma,
⚫ ma'ruza matnlari,
⚫ ma'ruzalar kursi,
⚫ ustaxona,
⚫ o'quvchi,
⚫ o'qish uchun kitob
⚫ va hokazo.

Taqdimot shakliga ko'ra.
⚫ o'qitishning axborot funktsiyasini amalga
oshiradigan konveksiya o'quv nashrlari;
⚫ mohiyatan ushbu tasnifdagi elektron nashrlarni
ifodalovchi dasturlashtirilgan o‘quv nashrlari;
⚫ muammoli ta’lim nazariyasiga asoslangan va
mantiqiy fikrlashni rivojlantirishga qaratilgan
muammoli o‘quv nashrlari;
⚫ sanab o'tilgan modellarning alohida
elementlarini o'z ichiga olgan birlashtirilgan yoki
universal ta'lim nashrlari.

Belgilangan maqsad uchun.
⚫ maktab o'quvchilari uchun;
⚫ bakalavrlar uchun;
⚫ sertifikatlangan mutaxassislar uchun;
⚫ magistrlar uchun;
⚫ kattalar uchun.

Chop etilgan ekvivalentning
mavjudligi asosida.
⚫ bosma o'quv nashrining elektron
analogi - asosan tegishli bosma nashrni
(matnning sahifalardagi joylashuvi,
rasmlar, havolalar, eslatmalar va
boshqalar) aks ettiruvchi o'quv
maqsadlaridagi elektron vosita;
⚫ mustaqil elektron ta'lim vositasi - bosma
analoglari bo'lmagan elektron nashr.

Asosiy ma'lumotlarning tabiati
bo'yicha.
⚫ matnli (belgili) elektron nashr — belgilar bo‘yicha qayta ishlash imkonini
beruvchi shaklda taqdim etilgan birinchi navbatda matnli axborotni o‘z ichiga
olgan elektron nashr;
⚫ vizual elektron nashr — integral grafik ob’ektlar sifatida qaraladigan
ob’yektlarning birinchi navbatda elektron namunalarini o‘z ichiga olgan,
ko‘rish va chop etish imkonini beradigan, lekin belgilar bo‘yicha qayta
ishlashga imkon bermaydigan shaklda taqdim etilgan elektron nashr;
⚫ audioelektron nashr — audioaxborotni tinglash imkonini beruvchi, lekin
bosma nusxada ko‘paytirish uchun mo‘ljallanmagan shakldagi raqamli
ko‘rinishini o‘z ichiga olgan elektron nashr;
⚫ dasturiy mahsul - mustaqil, ajratilishi mumkin bo'lgan asar, bu dastur yoki
dasturlarning matnini dasturlash tilida yoki bajariladigan kod shaklida nashr
etish;
⚫ multimedia elektron nashri - ishlab chiquvchi tomonidan belgilangan
muammolarni hal qilish uchun turli xarakterdagi ma'lumotlar teng va o'zaro
bog'liq bo'lgan va bu munosabatlar tegishli dasturiy ta'minot bilan
ta'minlangan elektron nashr.

t omonidan t ar qat ish
t ex nologiyalar i.
⚫ mahalliy elektron o'quv vositasi - mahalliy foydalanish
uchun mo'ljallangan va ma'lum miqdordagi bir xil
nusxalar (tiraj) ko'rinishida ko'chma mashinada
o'qiladigan tashuvchilarda chiqarilgan elektron nashr;
⚫ tarmoq elektron nashri - telekommunikatsiya tarmoqlari
orqali cheklanmagan miqdordagi foydalanuvchilar
foydalanishi mumkin bo'lgan elektron nashr;
⚫ birlashgan tarqatishning elektron nashri - mahalliy va
onlayn foydalanish mumkin bo'lgan elektron nashr.

O'zaro ta'sirning tabiati
bo'yicha.
⚫ deterministik elektron nashr — parametrlari,
mazmuni va o zaro ta sir qilish usuli nashriyot ʻ ʼ
tomonidan belgilanadigan va foydalanuvchi
tomonidan o zgartirilishi mumkin bo lmagan
ʻ ʻ
elektron nashr;
⚫ deterministik bo'lmagan elektron nashr -
parametrlari, mazmuni va o'zaro ta'sir qilish
usuli foydalanuvchi tomonidan uning
manfaatlari, maqsadi, tayyorgarlik darajasi va
boshqalarga muvofiq bevosita yoki bilvosita
o'rnatiladigan elektron nashr. ma'lumotlarga
va nashriyot tomonidan aniqlangan
algoritmlardan foydalanishga asoslangan.

Multimedia kursining
tuzilishi.
O'quv majmuasining (multimedia kursi) asosi
uning faqat kompyuterda amalga oshirilishi
mumkin bo'lgan interfaol qismidir. Bunga
quyidagilar kiradi:
◦
elektron darslik,
◦
elektron katalog,
◦
o'quv majmualari (kompyuter modellari,
konstruksiya majmualari va simulyatorlar),
◦
muammoli kitob,
◦
elektron laboratoriya ustaxonasi,
◦
kompyuter test tizimi.
Ushbu tuzilma gumanitar, tabiiy fanlar va fizika-matematika
fanlarining o'ziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda
tuzatilishi mumkin.

⚫ Elektron darslik kursning nazariy materialini mustaqil
o'rganish uchun mo'ljallangan va gipermatn asosida qurilgan
bo'lib, individual ta'lim yo'li bo'ylab ishlash imkonini beradi.
⚫ Kompyuter darsligi o'quvchiga nafaqat matnni, balki
multimedia ilovalarini ham o'z ichiga olgan interfaol ramkalar
ketma-ketligi shaklida taqdim etilgan puxta tuzilgan o'quv
materialini o'z ichiga oladi. Gipermatn tuzilishi talabaga
nafaqat materialni o'rganishning optimal traektoriyasini, balki
ishning qulay sur'atini va uning idrokining psixofiziologik
xususiyatlariga mos keladigan materialni taqdim etish usulini
aniqlashga imkon beradi. Elektron darslik o'qituvchi
tomonidan keyingi tahlil qilish uchun talabaning harakatlarini
yozib olish imkoniyatini berishi mumkin.
⚫ O'quv materialining chiziqli bo'lmagan tashkil etilishi, har bir
kadrning ko'p qatlamliligi va interaktivligi, shuningdek,
talabaning o'quv yo'lini tanlashi haqidagi ma'lumotlarni yozib
olish qobiliyati elektron darslikning o'ziga xosligini belgilaydi.

⚫ Elektron ma'lumotnoma talabaga istalgan vaqtda kerakli
ma'lumotni ixcham shaklda tezda olish imkonini beradi.
⚫ Elektron ma'lumotnoma darslik materialini takrorlovchi va to'ldiruvchi
ma'lumotlarni o'z ichiga oladi.
⚫ Odatda, elektron ma'lumotnoma - bu o'rganilayotgan chet tili kursida
ishlatiladigan atamalar yoki so'zlarning elektron ro'yxati yoki
keltirilgan mualliflarning ismlari va boshqalar. Ro'yxatning har bir
birligi giperaktivdir - uning faollashuvi sizga atama talqinini, chet
so'zining tarjimasi va grammatik xususiyatlarini, ensiklopedik tavsifni
va boshqalarni o'z ichiga olgan giperhavolaga kirish imkonini beradi.
⚫ Odatda asosiy menyudagi maxsus tugma yordamida kursning
istalgan bo'limidan elektron ma'lumotnomani kiritishingiz mumkin.
Katalogning o'z menyusi, qoida tariqasida, turli dizayn echimlarida
yaratilgan alifbodir. Harf tugmachasini faollashtirish katalogning
tegishli fragmentiga kirishni ta'minlaydi.
⚫ Hozirgi vaqtda har qanday o'quv majmuasi uchun yordam tizimining
mavjudligi majburiydir. Bunday holda, elektron ma'lumotnoma o'quv
materiallarining mustaqil elementi sifatida taqdim etilishi yoki
elektron darslikka o'rnatilishi mumkin.

⚫ Kompyuter modellari, konstruktiv to'plamlar va
simulyatorlar bilimlarni mustahkamlash va ularni real
vaziyatlarda amaliy qo'llash ko'nikmalariga ega bo'lish
imkonini beradi.
⚫ Yuqorida tavsiflangan komponentlardan farqli o'laroq,
kompyuter modellari , qoida tariqasida, universal
emas. Ularning har biri juda tor doiradagi hodisalarni
taqlid qilish uchun mo'ljallangan. Matematik modellar
asosida (ular nazorat parametrlarini o'z ichiga oladi)
kompyuter modellari nafaqat ta'lim sharoitida takrorlash
qiyin bo'lgan hodisalarni namoyish qilish uchun, balki
ma'lum parametrlarning jarayonlarga ta'sirini (interaktiv
rejimda) aniqlash uchun ham qo'llanilishi mumkin.
o‘rganilayotgan hodisalar. Bu ularni laboratoriya
qurilmalarining simulyatorlari sifatida, shuningdek,
simulyatsiya qilingan jarayonlarni boshqarish
ko'nikmalarini rivojlantirish uchun foydalanish imkonini
beradi.
⚫ Kompyuter texnologiyalari nafaqat ob'ektlarning tayyor
modellari bilan ishlashga, balki ularni alohida
elementlardan qurishga ham imkon beradi.

⚫ Kompyuter muammosi kitoblari
ham simulyatorlar sifatida tasniflanishi
mumkin . Kompyuter muammosi kitobi
tipik muammolarni hal qilish usullarini
mashq qilish imkonini beradi, bu sizga
nazariy bilimlarni ular yo'naltirilishi
mumkin bo'lgan aniq muammolar bilan
aniq bog'lash imkonini beradi.

⚫ Elektron laboratoriya ustaxonasi
o'rganilayotgan real ob'ektlarda sodir
bo'ladigan jarayonlarni simulyatsiya qilish
yoki real sharoitda amalga oshirish mumkin
bo'lmagan tajribani simulyatsiya qilish
imkonini beradi. Bunday holda, simulyator
nafaqat haqiqiy o'rnatishni, balki o'rganish
ob'ektlarini va eksperimental sharoitlarni ham
simulyatsiya qiladi. Laboratoriya
simulyatorlari eksperiment o'tkazish uchun
optimal parametrlarni tanlash, tayyorgarlik
bosqichida dastlabki tajriba va ko'nikmalarga
ega bo'lish, haqiqiy eksperimental qurilmalar
va ob'ektlar bilan ishlashni osonlashtirish va
tezlashtirish imkonini beradi.

⚫ Kompyuter test tizimi simulyator sifatida ham
qo'llanilishi mumkin , bu bir tomondan talaba uchun
o'zini o'zi nazorat qilish imkoniyatini beradi, boshqa
tomondan esa joriy yoki yakuniy nazoratning odatiy
qismini oladi.
⚫ Kompyuter test tizimi o'zgartirishga ruxsat bermaydigan
alohida dastur yoki to'ldirish o'qituvchiga yuklangan
universal dasturiy ta'minot qobig'i bo'lishi mumkin.
Ikkinchi holda, u ularni yaratish va o'zgartirish jarayonini
osonlashtiradigan test tayyorlash tizimini o'z ichiga oladi
(eng oddiy holatda, bu matn muharriri bo'lishi mumkin).
Agar test natijalarini to'plash va tahlil qilish imkonini
beradigan bo'lsa, test tizimidan foydalanish
samaradorligi sezilarli darajada yuqori bo'ladi. Test tizimi
elektron darslik qobig'iga o'rnatilishi mumkin, lekin u
o'quv majmuasining mustaqil elementi sifatida ham
mavjud bo'lishi mumkin. Bunday holda, turli fanlar
bo'yicha test dasturlarini yagona ma'lumotlar bazasida
birlashtirish maqsadga muvofiqdir.

Multimedia kursini yaratish
texnologiyasi.
⚫ kurs dizayni;
⚫ dars uchun materiallarni tayyorlash;
⚫ materiallarni yagona dasturiy
paketga joylashtirish.

Kurs dizayni.
⚫ Elektron kursni loyihalash asosiy
qadamdir. Aynan shu bosqichda mavjud
mablag'lar va resurslarning kursni nashr
etish xarajatlari bilan o'zaro bog'liqligi
asosida loyihaning maqsadga muvofiqligi
to'g'risida xulosa chiqariladi.
⚫ Multimedia kursini loyihalashning
dastlabki bosqichi pedagogik
stsenariyni ishlab chiqish
hisoblanadi.

Pedagogik stsenariy.
⚫ Bu pedagogik maqsadlar va
usullarga erishish uchun pedagogik
usullar va texnologiyalarning
maqsadli, shaxsga yo'naltirilgan,
uslubiy jihatdan qurilgan ketma-
ketligidir.

Tex nologik st senar iy
⚫ Bu pedagogik stsenariyni amalga oshirish
uchun foydalaniladigan axborot
texnologiyalarining tavsifi. Pedagogik
stsenariyda bo'lgani kabi, texnologik
stsenariyda ham muallifning kurs mazmuni va
tuzilishi, uning uslubiy tamoyillari va uni
tashkil etish usullari to'g'risidagi qarashlari
amalga oshiriladi. Muallifning kurs haqidagi
g'oyasi foydalanuvchi interfeysida ham o'z
aksini topgan - materialning vizual taqdimoti
va turli darajadagi ma'lumotlarga kirishni
tashkil qilish usullari.

Skriptda materialni darajalar bo'yicha
tartibga solish, shuningdek
quyidagilarni ko'rsatish kerak:
◦
eng samarali o'rganish uchun multimedia
kursining qaysi komponentlari ishlab
chiqiladi;
◦
ularga kirishning tabiati;
◦
muallifning dizayn istaklari;
◦
kalit so'zlar va material bo'ylab
harakatlanish vositalari;
◦
zarur multimedia ilovalari.

Kur s uchun mat er iallar ni
t ayyor lash.
⚫ Kursning turli komponentlari ramziy
(matnlar, raqamlar, jadvallar), grafik
(chizmalar, chizmalar, fotosuratlar),
multimedia (animatsiya, audio va
video yozuvlar) ma'lumotlarini o'z
ichiga oladi. Keyinchalik,
raqamlashtirish jarayoni talab qilinadi.

Matnlarni tayyorlash.
⚫ Ma'lumotlar muallifning g'oyalariga muvofiq interfaol
o'quv ramkalariga joylashtirilishi kerak, shunda o'quvchi,
bir tomondan, o'quv materialini o'rganish tezligini va
ma'lum chegaralar ichida ketma-ketlikni tanlash
imkoniyatiga ega bo'lishi kerak, ikkinchi tomondan:
o'quv jarayoni boshqariladigan bo'lib qoladi (eng
mas'uliyatli bosqich).
⚫ Giperaktivlik va multimedia tamoyillari asosida
multimedia kursining texnologik stsenariysini yaratishni
boshlashda shuni hisobga olish kerakki, multimedia
kursida gipermatnlar tufayli barcha o'quv ma'lumotlari
bir necha kontent darajalarida tarqatiladi.
⚫ Darajalar o'rtasidagi mazmunli munosabatlar turli yo'llar
bilan tuzilishi mumkin .

St at ik illy ust r at siyalar
t ayyor lash.
⚫ Ta'lim jarayonida vizual materiallardan
foydalanish idrok darajasini oshirishga, barqaror
assotsiativ vizual tasvirlarni shakllantirishga va
o'quvchilarning ijodiy qobiliyatlarini
rivojlantirishga yordam beradi.
⚫ Statik illyustratsiyalar - chizmalar, diagrammalar,
xaritalar, reproduktsiyalar, fotosuratlar va
boshqalar, hatto "klassik" ma'noda ham o'quv
ma'lumotlarini idrok etishni sezilarli darajada
osonlashtirishi mumkin.
⚫ Tasviriy materialni tanlashda video ketma-ketlikning
stilistik birligini saqlab qolish va bezovta qiluvchi
xilma-xillikka yo'l qo'ymaslik kerak. .

Multimedia yaratish.
⚫ Multimedia axborotni bir tizimda taqdim
etishning bir nechta vositalarining kombinatsiyasi.
Odatda, multimedia kompyuter tizimida matn,
ovoz, grafik, animatsiya, video tasvirlar va fazoviy
modellashtirish kabi ma'lumotlarni taqdim etish
vositalarining kombinatsiyasini anglatadi.
⚫ Ushbu vositalar kombinatsiyasi axborotni idrok
etishning sifat jihatidan yangi darajasini
ta'minlaydi: inson shunchaki passiv fikr
yuritmaydi, balki sodir bo'layotgan voqealarda
faol ishtirok etadi.
⚫ turdagi multimedia ilovalaridan foydalanish
mumkin .

M at er iallar ni yagona dast ur iy
paket ga joy lasht ir ish
⚫ Kompyuter darsligini murakkab grafik deb hisoblash
mumkin, uning tugunlari o'quv ma'lumotlarining alohida
bloklari bo'lib, bloklar orasidagi bog'lanishlar mumkin
bo'lgan ta'lim traektoriyalarini belgilaydi. Kursning
sxematik grafik tasviri talabaga uni kodlashni va
keyinchalik kursni o'rganishni osonlashtirishi mumkin.
⚫ Muallifning kurs haqidagi g'oyasi foydalanuvchi
interfeysida ham o'z aksini topgan - materialning vizual
taqdimoti va turli darajadagi ma'lumotlarga kirishni
tashkil etish.
⚫ Pedagogik stsenariyni kodlash natijasida, ya'ni. tegishli
dasturlash vositasidan foydalangan holda mavzu
materialini va foydalanuvchi interfeysini birlashtirgan
holda, talaba ishlashi kerak bo'lgan tegishli dasturiy
modullar yaratiladi.

M ult imedia yar at ish uchun
vosit alar.
⚫ Hozirgi vaqtda turli xil faoliyat sohalari ishini qo'llab-
quvvatlash uchun axborot resurslarini
integratsiyalashuvi ko'plab portallar va saytlarda
elektron kutubxonalar (EL) yoki elektron axborot
resurslari to'plamlari (ECIR) shaklida amalga
oshirilmoqda, ular asosida yaratilgan va qo'llab-
quvvatlanadi. maxsus dasturiy vositalar va qobiqlardan
iborat.
⚫ Barcha vositalar o'zlarining tuzilishi va taqdim etilgan
funksionalligi bo'yicha o'xshashdir. Greenstone va
EPrints dasturiy mahsulotlar erkin tarqatiladi. Boshqa
dasturlar pullik litsenziya ostida tarqatiladi. Dasturiy
ta'minot mahsulotlarining narxi taqdim etilayotgan
xizmatlar to'plamiga va ularning konfiguratsiyasiga
bog'liq.
⚫ Batafsil ma'lumot

Xulosa.
⚫ Multimedia kurslari, shubhasiz, istiqbolli didaktik vosita bo'lib,
muayyan sharoitlarda ta'lim jarayonining samaradorligini sezilarli
darajada oshirishi mumkin. Asosiy shartlar talabaning individual
xususiyatlarini, uning malakasi va motivatsiyasi darajasini, ta'lim
ehtiyojlari va o'quv maqsadlariga muvofiqligini hisobga olishdir.
Ushbu shartlar multimedia kurslarini loyihalash va yaratishda,
ushbu didaktik vosita yaratilayotgan maqsadli guruhni aniq
belgilashda hisobga olinishi kerak. O'quv jarayonida multimedia
kurslaridan foydalanish tegishli pedagogik texnologiyalarni
aniqlashni talab qiladi. Shunday qilib, multimedia kursi asosiy
didaktik vosita sifatida uchta komponentni birlashtirishi kerak:
o'quv materialining mazmuni, o'qitish usullari va texnologiyalari.
Bu komponentlar bir-biri bilan uzviy bog'langan bo'lib, shaxsning
o'z-o'zini tarbiyalash jarayonini amalga oshirish imkonini beradigan
o'quv tizimini tashkil qiladi.

Ish Sibir Federal
Universitetining
PP10.02B 1-kurs
talabalari tomonidan
amalga oshirildi:
Kolmakova Daria
Zolina Tamara.

Semantik munosabatlarni
o'rnatish: usullar.
⚫ Chiziqli o'quv matnini gipermatn asosida tarjima qilishda uni
tuzishning eng keng tarqalgan usuli 1-darajada asosiy
ma'lumotlarni, 2-darajada tushuntirishlar va qo'shimchalarni
o'z ichiga olgan qo'shimcha ma'lumotni, 3-darajada illyustrativ
materialni, 1-daraja - ma'lumotnomani joylashtirishni o'z
ichiga oladi. bu holda 4-daraja bo'lmasligi mumkin va
ma'lumotnoma materiali kursning multimedia tuzilishiga
alohida element sifatida tarjima qilinishi mumkin).
⚫ O'quv va kognitiv faoliyatning turli usullariga yo'naltirilgan
chiziqli o'quv matnini tuzishning ushbu usuli samaraliroq
ko'rinadi. Bunda 1-darajani illyustrativ-tavsifiy, 2-darajani
reproduktiv, 3-darajani ijodiy deb belgilash mumkin.
Keyingisi.

⚫ Materialni taqdim etish birligi ramkaga aylanadi, u bir nechta
giperhavolalarni o'z ichiga olishi mumkin va grafik, animatsiya va
boshqa multimedia ilovalari bilan to'ldirilishi mumkin. 1 ta
ramkaga joylashtirilgan ma'lumotlar integral bo'lishi va qandaydir
to'liq ma'noni ifodalashi kerak. Kadrning semantik qiymatidan
kelib chiqib, uning ichki tuzilishini aniqlash va 2 va 3-darajali
giperhavolalar sonini cheklash kerak.
⚫ Kursning 1 modulini (bo'limini) tashkil etuvchi bir nechta ramkalar
maxsus navigatsiya tugmalari yordamida chiziqli matn printsipi
bo'yicha tashkil etilgan. Bunday materialni kitob sahifalari kabi
varaqlash mumkin.
⚫ Eng samarali usul har bir bo'limning materialini alohida ramkaga
joylashtirish imkonini beradigan eng batafsil kurs strukturasini
yaratishdir. Biroq, amalda o'quv materialining bunday tuzilishi
deyarli mumkin emas.
⚫ Chiziqli matnni diagrammalar, jadvallar, grafiklar, giperaktiv
elementlardan tashkil topgan diagrammalarga qayta tashkil etish
orqali ramka-kadr tuzilishini yaratish yordam beradi.
Keyingi Keyingi Orqaga

⚫ Chiziqli o'quv matnini ramkalar bo'yicha tuzishda o'quv
faoliyati samaradorligini oshirish uchun ergonomik
talablarni hisobga olish kerak. Ushbu talablar
ma'lumotlarning butun hajmiga, fazoviy xarakteristikaga
va elektron matnni idrok etish uchun maqbul shartlarga
taalluqlidir.
⚫ Monitor ekranidagi umumiy vizual muhitga qo'yiladigan
talablar qulay vizual muhitni yaratish zarurati bilan
belgilanadi. Uning qulaylik darajasi rang xususiyatlari va
ma'lumotlarning monitor ekranidagi fazoviy joylashuvi
bilan belgilanadi.
⚫ Ergonomik talablar ta'lim samaradorligini oshirishga,
axborotni idrok etish jarayonlarini faollashtirishga
yordam beradi va elektron darsliklar uchun matnlarni
tayyorlashda o'qituvchi tomonidan hisobga olinishi
kerak.
Orqaga

Ilova t ur lar i
⚫ .
⚫ Animatsiya - bu har xil dinamik vizual effektlardan (harakatlanuvchi rasmlar,
ranglar bilan ta'kidlash, diagrammalar/jadvallarning alohida elementlari shrifti va
boshqalar) foydalanishga asoslangan dinamik grafikalar. Animatsiya
eksperimentlarni taqlid qilish, o'rganilayotgan xorijiy til tovushlarini talaffuz qilishda
nutq organlarining ishini ko'rsatish, korxonadagi moliyaviy oqimlarning harakatini
ko'rsatish va turli dinamik jarayonlarni o'rganishda foydalanish uchun qulaydir.
⚫ Audio ilova - bu audio yozuv bo'lib, ko'pincha o'qituvchining ba'zi diagrammalar,
jadvallar, rasmlar va boshqalardagi qisqa monolog sharhlarini ifodalaydi. Bunda
diagrammalar va jadvallar animatsiya effekti bilan jihozlanishi mumkin (matnni
tinglashda o‘qituvchi gapirayotgan diagramma/jadval elementi ajratib ko‘rsatiladi).
Ovozli ilovalardan chet tili kursiga tinglash elementlarini kiritish, talabaga talaffuz
namunalarini taqdim etish, o‘quv dialoglari va matnlarni tinglash imkoniyatini
berish uchun ham foydalanish mumkin. Muallifning audio sharhlari materialga
hissiy rang berish, ba'zan esa (agar u pedagogik jihatdan asosli bo'lsa) va uning
muhimligini ta'kidlab, matnni takrorlash imkonini beradi. Slayd-shou - sinxron
tovush jo'rligidagi video ketma-ketlik ham o'quv ma'lumotlarini taqdim etishning
samarali vositasi bo'lib xizmat qilishi mumkin.
⚫ Videoma'ruza - bu kurs muallifi tomonidan o'qitiladigan ma'ruzaning videoyozuvi.
Uslubiy jihatdan, mavzu talabalarga kurs va uning muallifi (kirish videoma'ruzasi)
va kursning eng murakkab muammolari bilan tanishish imkonini beradigan qisqa
ma'ruzani (20 daqiqadan ko'p bo'lmagan) yozib olish maqsadga muvofiqdir.
tematik video ma'ruza). Videoma'ruza o'qitishning "shaxsiy" omilini faollashtiradi,
o'qituvchi obrazini o'qitish vositalari arsenaliga kiritadi.

Yashil tosh
⚫ Greenstone dasturiy ta'minot to'plami Vaykato
universitetida Yangi Zelandiyaning raqamli
kutubxonasi loyihasining bir qismi sifatida
yaratilgan va YuNESKO va Human Info NNT
ko'magida tarqatiladi. Ushbu asboblar to'plami
GNU General Access License ostida
http://greenstone.org saytida mavjud bepul
dasturiy ta'minot. Greenstone-ning ikkita versiyasi
mavjud - mahalliy va tarmoq. Tizim standart veb-
serverlardan foydalangan holda Unix va Windows
platformalarida ishlaydi.

LibOnline 1.0
⚫ LibOnline 1.0 elektron kolleksiyalarini
yaratish va yuritish tizimi Belarus davlat
universitetida ishlab chiqilgan. LibOnline 1.0
asosida yaratilgan tizimlarning axborot
resurslariga kirish mahalliy tarmoq orqali
amalga oshiriladi. LibOnline 1.0 dasturiy
ta'minoti asosida yaratilgan axborot tizimining
funksionalligini ta'minlash uchun operatsion
tizim (OT) Microsoft Windows NT 4.0, 2000,
XP, Microsoft IIS 5.0 yoki undan yuqori veb-
server va Microsoft SQL Server DBMS
hisoblanadi.

IRBIS
⚫ IRBIS dasturiy ta'minot to'plami Rossiya
Fan va texnologiya davlat jamoat
kutubxonasi tomonidan ishlab chiqilgan
va mijozning iltimosiga binoan
avtomatlashtirilgan joylar to'plami
shaklida taqdim etiladi. IRBISga
asoslangan tizimlar Windows
platformalarida Apache veb-sayti yoki
Microsoft IIS veb-serveri va IR-Explain-1
DBMS nazorati ostida ishlaydi.

EPprints
⚫ EPrints Sautgempton universiteti
(Buyuk Britaniya) elektronika va
kompyuter fanlari maktabida ishlab
chiqilgan va turli xil axborot resurslariga
ega elektron to'plamlarni yaratish uchun
mo'ljallangan. Greenstone singari,
EPrints dasturi ham GNU General
Access litsenziyasi ostida bepul mavjud.

ABIS
⚫ Avtomatlashtirilgan kutubxona-axborot tizimi (ALIS)
Virtua Amerikaning "VTLS" korporatsiyasi
tomonidan kutubxonalarni kompleks
avtomatlashtirish, jumladan, keng qidiruv
imkoniyatlariga ega elektron katalog yaratish,
kutubxonalararo abonent funktsiyalarini bajarish,
to'plamlarni olish va statistik ma'lumotlarni qayta
ishlash uchun ishlab chiqilgan.
⚫ ABIS ning ishlashi Linux OS va Windows OS
tomonidan ta'minlanadi. ABIS VIRTUA tarkibiga
Oracle DBMS kiradi.

ISKHI-M
⚫ ISKHI-M tarmoq dasturiy qobig'i Moskva
Davlat Elektron Texnologiya Institutida (Texnika
Universiteti) ishlab chiqilgan va elektron ko'p
formatli axborot resurslarini yaratish va saqlash
uchun mo'ljallangan. Axborot resurslariga kirish
veb-interfeyslar asosida Internet orqali amalga
oshiriladi. ISKHI-M asosida yaratilgan EKIR
Apache Web server, My SQL DBMS, Windows,
Unix yoki Linux operatsion tizimlari nazorati
ostida ishlaydi.

⚫ Ko'rib chiqilayotgan barcha dasturiy ta'minot tizimlari axborot
tizimlari va axborot resurslari to'plamlarini yaratish va saqlash
imkonini beradi. Barcha dasturiy paketlar tizimni tarmoq orqali
masofadan boshqarish va ishlashini qo'llab-quvvatlaydi.
Greenstone, EPrints, IRBIS va ISKHI-M dasturiy ta'minotlarining
afzalligi shundaki, ular ochiq kodli kod bilan ta'minlangan bo'lib,
ular asosida yaratilgan tizimlarga yangi funksional modullarni oson
va tez ulash imkonini beradi.
⚫ 1- jadvalda axborot tizimlari va resurslar to'plamlarini yaratish va
yuritish uchun ko'rib chiqilayotgan vositalarning umumiy va
texnologik xususiyatlari ko'rsatilgan.

⚫ IR integratsiya axborot tizimining muhim xususiyati oxirgi
foydalanuvchi uchun foydalanuvchi interfeyslarini sozlash
qobiliyatidir. Axborot tizimlarini rivojlantirishda
foydalanuvchi interfeyslarini muayyan faoliyat turi profiliga
moslashtirish va shunga mos ravishda to'plamning axborot
resurslariga kirishni soddalashtirish muammosi juda
muhimdir.
⚫ Deyarli har bir axborot tizimi foydalanuvchi ma'lum
parametrlarni o'rnatishi kerak bo'lgan maxsus qidiruv
interfeysi orqali to'plangan IR uchun qidiruv xizmatini
taqdim etadi. Qoida tariqasida, ko'pgina tizimlarning qidiruv
interfeyslarida parametrlarni belgilashda umumiy atamalar va
tushunchalar (nom, muallif va boshqalar) qo'llaniladi. Biroq,
qidiruv parametrlari nomlarining ushbu to'plami har doim
ham turli faoliyat sohalari vakillarining ehtiyojlarini
qondirmaydi. IS foydalanuvchilarining barcha toifalari uchun
yagona umumiy qidiruv interfeysidan foydalanish IR ga
kirishning murakkablashishiga va faoliyatning turli sohalari
vakillari uchun IR bilan ishlash sifati va samaradorligini
pasayishiga olib keladi.

Xarakterg
a ko'ra. Yashil tosh LibOnline
1.0 IRBIS EPprints ABIS
Virtua ISKHI-M
Litsenziya Bepul To'langan To'langan Bepul To'langan To'langan
Platforma Unix,
Windows. Windows Windows Unix,
Linux Windows
Linux Unix, Linux,
Windows
Veb-
server Har
qanday Microsoft
IIS 5.0
yoki
undan
yuqori Apache
veb-sayti
Microsoft
IIS Apache
Har
qanday Apache
DBMS - Microsoft
SQL
Server IR-
Tushuntirish
-1 MySQL Oracle
MySQL
Tarmoq
versiyasi Ha Ha Ha Ha Ha Ha
Masofaviy
boshqaruv Ha Ha Ha Ha Ha Ha
Ochiq kod Ha Yo'q Ha Ha Yo'q Ha
Narxi Bepul ? 185 000 bepul 720000 100000

⚫ IRBIS va EPrints tizimlari foydalanuvchi interfeyslarida taqdim
etilgan ma'lumotlarni foydalanuvchi interfeysini o'zgartirmasdan faqat
boshqa tillarga tarjima qilish imkonini beradi. Virtua ILS asosida
yaratilgan elektron kutubxonalarni tahlil qilganda, foydalanuvchi
interfeysini o'zgartirish mumkin emas degan xulosaga kelishimiz
mumkin.
⚫ Greenstone dasturiy paketida elektron to'plam foydalanuvchi
interfeysining ko'rinishi istalgan makrotilda yozilgan makroslar
yordamida o'zgartirilishi mumkin. Bir tomondan, interfeysni sozlash
ushbu tizimning afzalligi, boshqa tomondan, makrolardan
foydalanish ushbu muammoni hal qilishni ancha murakkablashtiradi,
chunki axborot tizimi bilan ishlash uchun ishlatiladigan ko'plab
brauzerlar makroslarni qo'llab-quvvatlamaydi. Bundan tashqari, ko'plab
foydalanuvchilar keraksiz kompyuter virusini olishdan qo'rqib, brauzerida
so'l qo'llab-quvvatlashni ataylab o'chirib qo'yishadi. Ikkinchidan,
makroslarni yozish uchun sizga dasturchi kerak bo'ladi, u nafaqat dasturni
qanday yozishni, balki IR-ning oxirgi foydalanuvchisi faoliyatining barcha
nozikliklarini, lekin qaysi interfeysni sozlash kerakligini bilishi kerak.
Ammo, afsuski, bu ikki talab kamdan-kam hollarda bir vaqtning o'zida
mavjud. Bularning barchasi makroslardan foydalangan holda interfeyslarni
sozlashni qiyinlashtiradi va ulardan foydalanish noqulay va samarasiz
qiladi.

⚫ ISKHI-M dasturiy ta'minot qobig'i XML konfiguratsiya fayli
asosida ma'lum bir mavzu sohasi uchun foydalanuvchi
interfeysini sozlash imkonini beradi. XML fayli
foydalanuvchining har bir toifasi uchun mavjud bo'lgan
operatsiyalarni (masalan, ko'rish, o'chirish, IRni o'zgartirish),
funktsiyalarni (qidirish, nashr qilish), shuningdek, IR qidirish
va nashr etish uchun zarur bo'lgan tavsif maydonlarining soni
va nomini ko'rsatadi. turli mavzulardagi foydalanuvchilar
uchun juda muhimdir. Foydalanuvchi interfeysini bunday
sozlashni dasturchi bo'lmagan shaxs amalga oshirishi
mumkin, bu shubhasiz interfeyslarni o'rnatish tizimi bilan
ishlashni osonlashtiradi va ushbu tizimni barcha ko'rib
chiqilganlardan ajratib turadi.

⚫ Elektron to'plamda saqlanadigan axborot resurslariga kirish va
samarali qidiruvni tashkil qilish uchun turli xil usullar va
yondashuvlar qo'llaniladi [3-6]. Masalan, bular turli xil kataloglash
qoidalari, bibliografik formatlar, tasniflash sxemalari, masalan,
Universal o'nlik klassifikator (UDC), Dewey o'nlik tizimi (DDC),
kutubxona va bibliografik tasnif (KBC) va boshqalar. Hujjatlarni
mavzular (bo'limlar) bo'yicha guruhlash uchun tasniflash sxemalari
qo'llaniladi. Axborot tizimlari va IR to'plamlarini yaratish uchun
barcha ko'rib chiqilgan dasturiy paketlar tasniflagichlarni qo'llab-
quvvatlaydi. Bundan tashqari, IRBIS tizimida faqat UDC, BBK va
SRNTI klassifikatorlaridan foydalaniladi [2], ammo bu hujjatlarni
mavzular bo'yicha guruhlash uchun etarli, chunki bu tasniflagichlar
keng tarqalgan va ommaga ochiqdir. Biroq, Greenstone, EPrints,
LibOnline 1.0, ISKHI-M va Virtua ABIS tizimlarida har qanday
tasniflash sxemalarini qo'llab-quvvatlash ushbu tizimlarning
analoglaridan shubhasiz afzalligi hisoblanadi, chunki u yuqori
darajada ixtisoslashgan tasniflagichlardan foydalanishga imkon
beradi, bu esa axborot resurslariga kirishni osonlashtiradi. elektron
kollektsiyada saqlanadi.

⚫ Axborot resurslari orqali qidiruvni tashkil qilish uchun IR
yig'ish uchun axborot tizimlarini yaratishda, qoida tariqasida,
maxsus indekslash algoritmlari qo'llaniladi. Odatda, bunday
tizimlar elektron resurs, masalan, muallif, nom va boshqalar
haqidagi ma'lumotlarga asoslangan holda bir yoki bir nechta
indekslarni yaratadi. Indeks shuningdek, odamlar tomonidan
yaratilgan yoki hujjatlarning sarlavhalari va to'liq matnlari
asosida avtomatik ravishda yaratilgan kalit so'zlarni o'z ichiga
oladi. Bunday tizimlar iste'molchilarga elektron resurs
mazmunidan olingan atamalar va iboralar yordamida
ma'lumot izlash imkonini beradi. Xuddi shunday indekslash
tizimi LibOnline 1.0 dasturiy paketida ham amalga
oshirilgan. Elektron axborot resursi to'g'risidagi ma'lumotlar
tizimga shaxs tomonidan kiritiladi, kiritilgan ma'lumotlarni
tahrirlash mumkin;

⚫ So'nggi paytlarda metama'lumotlardan foydalanishga asoslangan
axborot resurslarini to'plashning yangi tizimlari yaratila boshlandi.
Har qanday mavjud yoki maxsus ishlab chiqilganidan Greenstone
tizimida metama'lumotlar sxemasi (metama'lumotlar elementlari
to'plami) sifatida foydalanish mumkin. Bu ushbu tizimning
o'xshash tizimlardan ustunligi, chunki u bir xil sxemaga ega bo'lgan
metama'lumotlar almashinuvi mumkin bo'lgan axborot tizimlari
sonini oshiradi. IRBIS tizimi, birinchi navbatda, an'anaviy
bibliografik tavsifni yaratish uchun mo'ljallangan MARC oilaviy
sxemalarini qo'llab-quvvatlaydi, masalan, unda Internet manbalari
va boshqalar. US MARC (MARC21) formati Virtua tomonidan
qo'llab-quvvatlanadi.
⚫ ISKHI-M dasturiy ta'minot qobig'i IR Dublin Core
metama'lumotlar elementlarini (Dublin Core) (Z39.85
standarti) tavsiflash uchun faqat metadata sxemasini qo'llab-
quvvatlaydi [10]. Greenstone, EPrints va Virtua ILS dasturiy
paketlari ham ushbu metama'lumotlar sxemasini qo'llab-
quvvatlaydi. 2-jadvalda ko'rib chiqilayotgan dasturiy ta'minot
tizimlarida metama'lumotlar va tasniflagichlarni qo'llab-
quvvatlash haqida umumiy ma'lumotlar keltirilgan.

⚫ Tarqalgan ko'p formatli axborot resurslarini integratsiyalash
uchun ko'rib chiqilayotgan tizimlarni tashkil qilishning quyidagi
tamoyillarini shakllantirish mumkin:
⚫ 1. Dasturiy ta'minot vositalarining asosiy funksionalligi - nashr
qilish, saqlash, tadqiqot ma'lumotlarini izlash va
foydalanuvchi ruxsati.
⚫ 2. Muayyan mavzu sohasi uchun veb-foydalanuvchi
interfeyslarini sozlash qobiliyatini tashkil qilish.
⚫ 3. IR uchun samarali qidiruvni tashkil qilish uchun
metama'lumotlardan foydalaning. Eng ko'p ishlatiladigan
Dublin Core Metadata Elements xalqaro standartidir.
⚫ 4. Elektron kutubxona va elektron raqamli resurslar reestrida
ko‘p formatli resurslarning saqlanishini ta’minlash.
⚫ 5. IRga masofaviy boshqaruv va tarmoqqa kirish
imkoniyatlarini ta'minlash.
⚫ 6. Ko'p platformali dasturiy vositalarni qo'llab-quvvatlash.

Elektron ta’lim resurslari yaratish texnologiyalari va dasturiy

Купить

Похожие документы
3d-max dasturida obektlarni yaratish
Algoritm va ma’lumotlar strukturasi
3D-MAX dasturi haqida
3D Studio MAX dasturiga kirish. 3D Studio MAX dasturi haqida tushuncha
Adobe photoshop dasturida tasvirlarda ishlov berish,taqdimot yaratish