Endokrin tizimi fiziologiyasi - Медицина - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	963.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	09 Июнь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Медицина

Endokrin tizimi fiziologiyasi

Купить

ENDOKRIN TIZIMI FIZIOLOGIYA SI

REJA: 1. Endokrin sistemaning evolyutsiyasi va fiziologik funktsiyasini boshqarish , i chki sekretsiya va gormon tushunchalari, gormonlarning o’ziga xos xossalari. 2. Ichki sekretsiya bezlarining funktsiyalarini o’rganish usullari , e ng muhim ichki sekretsiya bezlari , qalqonsimon bez ichki sekretsiyasi va bez yonidagi bezchalar . 3. Me’da osti bezi , b uyrak usti bezlari , j insiy bezlar, uning ichki sekretsiyasi (erkaklik va urg’ochilik jinsiy gormonlari). 4. Gipofiz bezi , e pifiz bezi , a yrisimon bez . 5. Nerv va endokrin sistemalarning o’zaro bog’liqligi.

Filogenezda nerv sistemasidan keyin maxsus o’zidan fiziologik aktiv ximiyaviy moddalar ishlab chiqaradigan organlar-bezlar rivojlangan. Maxalliy faollari uzatish hujayradan-hujayraga juda sekin tarzda amalga oshib, filogenetik jihatdan uning qon orqali tarqalishiga nisbatan dastlabki formasi hisoblanadi. Ayrim hayvonlarda nerv sistemasi va nervlari qo’zg’algan vaqtlarda huddi shu tartibda ximiyaviy mahsulotlar uzatiladi. Keyingi rivojlanish bosqichida masofadan ta’sir qiluvchi faollar (distant aktivatorlar) o’zining ajralib chiqqan joyiga nisbatan uzoqdan bevosita ta’sir ko’rsatadi, ya’ni qon tomir va limfaga tarqaladi.

Gormonlarni bir necha o’ziga xos xossalari mavjud. 1.Har bir gormon muayyan organ va funktsiyalarga ta’sir etib, ularda o’ziga xos o’zgarishlarni yuzaga chiqaradi. 2.Gormonlar biologik jihatdan aktiv bo’ladi. Masalan: 1 gr adrenalin (buyrak usti bezlari gormoni) 10 mln baqadan ajratib olingan yuragining ishini kuchaytira oladi. 1gr insulin (me’da osti bezining Langergans orolchalaridan chiqadigan gormon) 12000 quyon qonidagi shakarni kamaytira oladi. 3.Gormonlar (distant) uzoqdan turib ta’sir ko’rsata oladi. Gormonlar qaysi organlarda hosil bo’lsa, o’sha organlarga ta’sir qilmay, balki mazkur bezlardan uzoqdagi organlarga ta’sir etadi.

4.Gormonlar molekulasi nisbatan kichik bo’ladi, shuning uchun ular organ va to’qimalarni qondan ajratib turuvchi kapillyarlar endoteleysidan, shuningdek hujayra membranalaridan o’ta oladi. 5 .Gormonlar to’qimalarda birmuncha tez parchalanadi. Shuning uchun gormonlar qonda yetarli miqdorda bo’lishi, ular uzoqroq yoki uzluksiz ta’sir etishi uchun muayyan bezdan doim chiqib turishi zarur. 6.K o’ pchilik gormonlarning turga xos xususiyati yo’q. Shunday bo’lgani uchun qoramol, cho’chqa va boshqa hayvonlardan olingan gormonal preparatlarni meditsinada qo’llash mumkin .

Endokrin bezlar faoliyatini o'rganishda keng foydalaniladigan usullar quyidagilardir: 1. Eksterpatsiya - operatsiya qilib, tegishli endokrin bezini olib tashlash va shundan keyin organizmda ro'y beradigan o'zgarishlarni kuzatish. 2. Transplantatsiya - endokrin bezini ko'chirib o'tkazish (auto, gomo va getero transplantatsiya). 3. Tegishli gormonni yoki endokrin bezdan tayyorlangan ekstraktlarni organizmga yuborib, kuzatiladigan o'zgarishlarni o'rganish. 4. Parabioz - ikki organizm o'rtasida biologik uzviylik hosil qilish .

Gipofiz bezi. Gipofiz bezi tuxumsimon shaklda bo`lib, uning vazni bola tug`ilganida 0,1 g, kattalarda 0,4-1,1 g, Gipofizning oldingi, o`rta va orqa bo`lagi bor. Oldingi va o`rta qismi – adenogipofiz, orqa bo`lagi neyrogipofiz deyiladi. Gipofizning 55-60 % tash k il etadi. Hamma gormonlar oqsil moddalar hisoblanadi. Gipofizdan 22 tadan ortiq gormon ishlanib chiqadi. Oldingi bo`lagidan bir n e cha xil gormon ishlab chiqiladi. Gipofizning oldingi bo`lagida 6 xil gormon ya'ni samototrop, adrenokortikotrop, tireotrop, gonodotrop, lakt o trop va liyutenlovchi gormonlar ajraladi.

Gipofizning oraliq bo`lagidan intermedin gormoni ajraladi. U t e rida pigm e nt hosil bo`lishini boshqaradi. Gipofiz bezining orqa bo`lagi neyrogipofiz deyilib, undan vazopressin va oksitatsin gormonlari ajraladi. Oksitatsin ta'sirida bachadon muskullarining normal qisqarishini boshqarishda ishtirok etadi. Vazopressin gormoni esa asosan organizmda suv miqdorini bir normada ushlab turishda ishtirok etadi. Bola 1 yoshga yetganda n e yrogipofitz to`liq shakllanib ishlaydi.

Epifiz bezi. Bu bez bosh miyaning asosida ya'ni o`rta miya sohasida joylashgan bo`lib, uning vazni 0,2 gr. Undan seratonin,melatonin, adrenoglomerulotropin gormonlari ishlab chiqariladi. Epifizning funktsiyasi bola 7 yoshga kirguncha kuchayib boradi undan keyin susayib, bolag`otga yetish davri oldidan butunlay to`xtab, erta balog`atga yetish jarayonini susaytiradi.

Qalqonsimon bezning hajmi har xil turdagi hayvonlarda turlicha bo'lib, bir turdagi hayvonlarda ham bir muncha farq qiladi. Uning kattaligi hayvonning yoshi, jinsi, organizmning holati, yilning fasli va bir qator omillarga bog'liq. Jumladan, ser sut qoramollarda bu bez og’irligi 23-41, go’shtdor shoxlilarda esa 21-36, cho’chqalarda 12-30, arxarlarda 20-35, qo'ylarda 4-7 grammni tashkil qiladi. Qalqonsimon bez qon bilan benihoya yaxshi ta'minlanib turadi.

Qalqonsimon bez qon va limfa tomirlariga juda boy, odamdagi vazni o’rta xisobda 2 5 -30 gr yoki gavda vazning 0.0 5 % tashkil etadi, shunga qaramay bu bezdan soatiga 5 -6 l i tr qon o’tadi, bu organizmdagi qonning hammasi demakdir. Qalqonsimon bez gormonning k imyoviy asosini-tireoglobulin tashkil etib, undan 2 gormon: tiroksin va triyodtironin shakllanadi. Qalqonsimon bez gormoni tiroksin-kristall modda bo’lib, tarkibida 6 5 % yod bo’ladi. Tabiiy tiroksin sun’iy yo’l bilan olingan tiroksindan aktivligi 3 borabar ortiq bo’ladi. Qalqonsimon bezda yana oraliq mahsulot- diyodtirozin bo’lib, u tiroksinga teskari ta’sir ko’rsatadi. Qalqonsimon bez tarkibida saqlanuvchi yodni tiroksin turi 1 5 -16%, diyodtirozin-33% tashkil etadi.

Qondagi glyukoza kamayganda jigar va muskullardagi glyukogenning parchalanishi hisobiga to’lib boradi. Sog’lom odamda 2 mg tiroksin gormonini yuborish asosiy almashinuvini 20% oshiradi va og’irlikni kamayishiga olib keladi. Agar qonga tiroksinni qo’shilishi yoki kirishi butunlay to’xtaganda, masalan: qalqonsimon bez olib tashlangandan keyin asosiy almashinuvini oshishi yoki kamayishi oqsilli, uglevodli va yog’li almashinuvni ta’siri bilan bog’liq. Qalqonsimon bezdan triodin preparati tayyorlanadi, uning tarkibi tiroksin va kam miqdordagi triyodtiroksindan iborat. hayvonlarga ushbu preparatni qo’llab berish natijasida 70% zapas yog’ni yo’qotish mumkin.

Ayrisimon bez – (timus) bu bez to`sh suyagining orqa qismida joylashagn. Uning vazni yangi tug`ilgan bolada 12 g bo`lib, to balog`atga yetish davrigacha 14-15 yoshgacha kattalashib 30-40 g gacha yetadi. So`ngra bezning hajmi asta sekin kichiklashib yog`` moddasiga aylanadi. 25 yoshda bezning og`irligi 25 g gchach kamayadi. 60 yoshda 15 g, 70 yoshda 6 g bo`ladi. Ayrisimon bez timozin gormonini ishlab chiqaradi.

Buyrak usti bezlari . Buyrak usti bezlari mag’iz qavati bilan po’stloq qavatdan iborat, ular tuzilishi va funktsiyasi jihatidan katta farq qiladi. Buyrak usti bezlari mag’iz qavatining gormoni adrenalin-tiramin hosilasidir, tiramin esa buyraklarda tirozinning dikarboksidlanishidan hosil bo’ladi. Adrenalin buyrak usti bezlarida bevosita noradrinalindan sintezlanadi. Adrenalin organizmning ko’p funktsiyalariga shu jumladan hujayra ichida moddalar almashinuvi jarayoniga ta’sir qiladi. Yurak urishini kuchaytiradi va tezlashtiradi yurakda qo’zg’alish o’tishini yaxshilaydi. Buyrak usti bezlarining po’stloq hujayralari genetik jihatdan epiteliy hujayralarga yaqin turadi. Ular 3 zonani tashkil qiladi, tashqi- koptokchali, o’rta tutamli va ichki to’rli zona. Buyrak usti bezlari po’stlog’idan 40 tad

Buyrak usti bezlari po’stlog’ining gormonlarni 3 guruhga ajratish mumkin. 1. Mineralokortikoidlar-aldostren, korti-kosteron, dizoksikortikosteron- koptokchali zonadan chiqadi va mineral moddalar almashinuvini boshqaradi. 2. Glyukokortikoidlar-kortizon, gidrokortizon va kortikosteren- tutamli zonadan chiqadi, uglevodlar, oqsillar va yog’lar almashinuviga ta’sir etadi. 3. Jinsiy gormonlar - androgenlar, estrogenlar, progesteronlar - turli zonadan chiqadi.

Купить

Похожие документы
Sog‘liqni saqlash tizimi va uning xususiyatlari
Rentgenologik tekshirishning umumiy, xususiy va maxsus usullari
Jigarda gormonlarning zararsizlantirilishi
Qon ivishi, qon guruhlari va rezus omili
Sust boruvchi neyrovirusli infeksion kasalliklar