Информация о документе

Цена 3000UZS
Размер 816.0KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение pptx
Раздел Презентации
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Energetik sathlar orasidagi kvant o‘tishlar . Eynshteyn koeffisiyenti va ular orasidagi bog‘lanish

Купить
Mavzu: Energetik sathlar orasidagi kvant o’tishlar . Eynshteyn koeffisiyenti va ular orasidagi bog’lanish. Reja: 1. Energetik sathar orasidagi o’tishlar 2. Eynshteyn koiffisiyenti orasidagi bog’liqlik 3 Energiya zichligi Faraz qilaylik, modda bir jinsli atomlardan tashkil topgan bo’lsin. Atomlar o’rtasida o’zaro ta’sir bo’lmaganda, Bor postulatiga ko’ra alohida ajratib olingan yakka atomning elektron spektri qator ustma- ust joylashgan energetik sathalardan iborat bo’ladi (1- rasm). Agar energetik sathlarning energiya qiymatlarini E 1 , E 2 , E 3 ,...,E ∞ deb belgilasak, ular o’rtasida munosabat mavjud. Energetik sathlarning bunday ketma – ket to’plamiga atomning energetik spektri deb ataladi. Energiyaning eng kichik qiymatiga mos keluvchi ε 1 energetik sathga – atomning asosiy holati, undan yuqori energetik sathlarga atomning o’yg’ongan holatlari deyiladi. 1-rasm. E 1 , E 2 , E 3 , .. , E ∞ - statsionar energetik sathlarning energiya qiymatlari. N 1 , N 2 , N 3 , ... , N ∞ - nergetik sathlardagi atomlar soni. . Birinchi energetik sathdagi atomlar sonini N 1 va ikkinchi energetik sathdagi atomlar sonini esa N 2 deb belgilaymiz. (2-rasm) Agar modda atomi ε 2 energetik sathda, ya’ni uyg’ongan holatda bo’lsa, ma’lum vaqtdan keyin tashqi yorug’lik maydoni ta’sirisiz o’z-o’zidan (spontan ravishda) ε 1 ga qaytishga intiladi va qaytganda ( ε 2 - ε 1 ) energiya farqiga teng energiya ajralib chiqadi. Uyg’ongan atomning asosiy energetik sathta o’z-o’zidan qaytishi va o’sha vaqtda yorug’lik kvantini chiqarishi hodisasiga spontan nurla nish deyiladi. Spontan nurlanish tufayli ajratib chiqarayotgan kvantlar ixtiyoriy yo’nalishda tartibsiz tarqaladi. Nurlanish chastotasi quyidagicha aniqlanadi: (1) h = 6,62.10 -27 erg s - Plank doimiysi.2-rasm. Маjburiy yutilish ( ), mаjburiy nurlanish ( ) va spontan nurlanishlar ( ) ehtimoliyatlari . Ma’lum bir dt vaqt davomidagi spontan o’tishlar soni quyidagi formula orqali aniqlanadi: (2) Bunda: A 21 - spontan nurlanishning ehtimoliyati yoki spontan nurlanish uchun Eynshteyn koeffisiyenti deyiladi. Bu koeffisiyent ikkinchi energetik sathdagi atomning yashash vaqti bilan quyidagicha bog’langan: (3) A 21 -koeffisiyent vaqt birligidagi spontan kvant o’tishlar soni orqali aniqlanadi.dt N A dN n s 2 21 . . 21  spA  1 21  , Majburiy nurlanishdan hosil bo’lgan yorug’lik kvanti bilan tashqi yorug’lik kvantlari bir-birlaridan mutlaqo farq qilmaydi va ular bir xil tarqalish yo’nalishiga ega bo’ladi. Shuning uchun ham majburiy nurlanish tashqi yorug’lik energiya zichligi – ga va ikkinchi sathdagi atomlar soni N 2 ga bog’liq. Atomlarning dt vaqt davomida majburiy nurlanishlar soni quyidagi formula orqali ifodalanadi: (4)dt N v B dN v n m 2 21 . 21 ) ( 0   , Bunda, B 21 - majburiy nurlanish ehtimoliyati yoki majburiy nurlanish uchun Eynshteyn koeffisiyenti deyiladi,( ). . Shunday qilib, majburiy nurlanish – bu tashqi maydon ta’siridagi nurlanishdir. Shuning uchun ham u kogerentdir. Atomning tushayotgan yorug’lik energiyasini yutishi tashqaridan tushayotgan yorug’likning energiya zichligiga ( ) va birinchi energetik sathdagi atomlar soni N 1 ga bog’liq. Majburiy yutilishning dt vaqt davomida o’tishlari soni quyidagicha aniqlanadi: (5) dt N v B dN v yu m 1 12 . 12 ) ( 0   • B 12 - majburiy yutilishni ifodalovchi Eynshteyn koeffisiyenti, N 1 – asosiy energetik sathda joylash gan atomlar soni. • A.Eynshteyn termodinamika qonunlaridan foydalanib, A 21 , B 12 , B 21 koeffisiyentlarning o’zaro bog’liqligini va har birining qiymatini aniqladi. U termodinamikaning muvozanatlik qonunidan va o’sha uchta koeffisiyentning o’zaro bog’liqligidan foydalanib nazariy ravishda absolyut qora jismning nurlanishini ifodalaydigan Plank formulasini keltirib chiqardi. M.Plank esa absolyut qora jismning nurlanishini ifodalovchi formulani empirik ravishda yaratgan edi. Ikki energetik sathli sistemada ham absolyut qora jismning nurlanishi kabi spontan nurlanish, majburiy nurlanish va majburiy yutilish kabi fizik jarayonlar sodir bo’ladi. Termodinamik muvozanat sharoitida asosiy energetik sathdan ikkinchi uyg’ongan energetik sathga o’tishlar soni, uyg’ongan energetik sathdan asosiy energetik sathga o’tishlar soniga tenglashadi, ya’ni energiyaning saqlanish qonuniga ko’ra. (6) Hammasini o’rniga qo’yadigan bo’lsak yu m n m n s dN dN dN . 12 . 21 . 21   , dt N v B dt N v B dt N A vv 112221221 ) ( ) ( 0 0     . Shu tenglikdan quyidagi formulani hosil qilish mumkin: (7) Normal sharoitda birlik hajmdagi atomlar soni: Termodinamik muvozanat sharoitida energetik sathlarga atomlarning taqsimoti Bolsman qonuniga bo’ysunadi, ya’ni: (8)2 1 N N N    . )()( 0 0 2121 21 1 2 vBA vB NN vv    . kT e g g N N / ) ( 1 2 1 2 1 2      , g 2 , g 1 – energetik sathlarning aynishi. Agar g 2 = g 1 =1 . bo’lsa, (8) formulani quyidagicha yozish mumkin: (9) Termodinamik muvozanat mavjud bo’lganda B 21 = B 12 tenglik bajariladi va (7), (9) formulalardan nurlanishning spektral energiya zichligi aniqlanadi: (10) A 21 / B 21 nisbat absolyut qora jismning hajm birligidagi nurlanuvchi ossillyator (tebranuvchi) larning nurlanish ener giya zichligiga teng, ya’ni :       1 2 kT N N/ 1 2     . ) 1 ( ) ( / 21 21 0    kT v e B A v   . (11) Demak, ikki energetik sathli sistema uchun spontan nurlanish koeffisiyentining majburiy nurlanishi koeffisiyentiga nisbati nurlanish chastotasining ikkinchi darajasiga proporsionaldir. (10) va (11) formulalardan absolyut qora jismning nurlanish qonunini ifodalaydigan Plank formulasi kelib chiqadi: (12)3 2 21 21 8 c hv B A   , koeffisiyent hajm va chastota birligiga mos keladigan barcha tipdagi elektromagnit tebranish turlarining (modalarning) sonini ifodalaydi. Nurlanishning spektral energiya zichligi yorug’likning intensivligi bilan qo’ydagicha bog’langan: ya’ni yorug’likning bo’shliqdagi tezligi, [ erg / sm 3 ], I ( v ), [ erg / sm 2 ∙s] yoki , [ foton / sm 2 × c ], ya’ni bir sm 2 yuz orqali bir sekundda o’tayotgan fotonlar soni. Shunday qilib, Eynshteyn absolyut qora jismning nurla nish qonuni asosida yorug’likning spontan nurlanishi bilan bir qatorda majburiy nurlanishi ham mavjud ekanligini isbotlab berdi. c v v I v   ) ( ) ( 0  s = 3∙10 10 sm /s ) ( 0 v v  , hv c v v I v / ) ( ) ( 0   , Etiboringiz uchun raxmat

Energetik sathlar orasidagi kvant o‘tishlar . Eynshteyn koeffisiyenti va ular orasidagi bog‘lanish

Купить