Eng qadimgi va qadimgi odamlarning vujudga kelishi va mehnat faoliyati - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	37.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Eng qadimgi va qadimgi odamlarning vujudga kelishi va mehnat faoliyati

Купить

Eng qadimgi va qadimgi odamlarning vujudga kelishi va mehnat faoliyati
Reja:
1. Eng qadimgi odamlarning vujudga kelishi.
2. Sharqiy Afrikadan topilgan paleantropologik topilmalar tavsifi
3. Homo Habilisning turmush tarzi va mehnat faoliyati
4. Olduvay madaniyati
5. Ye vropa hududiga eng qadimgi odamlarning tarqalishi.
6. Ye vropadan topilgan paleantropologik topilmalar tavsifi
7. Homo Ergaster va Homo Erektuslarning turmush tarzi va mehnat faoliyati
8. Geydelberg odami va Homo antecessor
9. Osiyo hududiga eng qadimgi va qadimgi odamlarning tarqalishi.

1890-91 yillarda Yava orolidan topilgan topilmalarni (ya’ni pitekantroplarni
koldiklarini) analizi shuni kursatdiki, bu suyaklar boshni tepa kismi bulib, ular shu
jonzotni ikki oyoklab yuriganidan dalolat beradi.
Shuning uchun bu topilmani xam Pitecanthropus deb ataydilar. Bu
pitekantroplarni suyak koldiklari juda katta munozaralarga sabab buldi. Chunki bu
gurux olimlar bu suyaklar “Mikrotsefalga” ya’ni xozirgi amon kichik odamning
uzgargan shakli. (kasallik natijasida) degan fikrga xam keldi. Lekin keyingi yillada
pitekantroplarga tegishli yigirmadan ortik suyak koldiklarini topilishi va ularni
obdon urganilishi yukoridagi fikrni notugri ekanligini isbotlabgina kolmay, balki
bu pitekantroplar inson evolyusiyasini kursatuvchi va xozirgi zamon odamlarini
shakllanish jarayonini ma’lum bir boskichini kursatuvchi daliliy ashyo ekanligini
namoyon kldi.
Lekin shuni aytish kerakki bu pitekantroplar xozirgi zamon odamlaridan uz
miya xajmlari bilan kuprok ajralib tursalar xam tugri yurishlari, kul xarakatlari
bilan xam fark kilar edilar. Demak, tugri yurish va kul xarakatlari pitekantroplar
davrida kamolotga yetgan bulsada, miyaning usishi orkada kolgan. Ba’zi olimlar
bunga sabab qilib mexnat kurollarini juda oddiy bulganligi ni ta’kidlashadi .
Pitekantroplarni miya xajmi 900 sm 3
bulib, cherepi (bosh kismi) kup
xollarda maymunlarnikiga uxshashdir. Koshi burtib chikkan.
Agar avstrolopitekni bosh suyagi bilan pitekantropni solishtirsak,
pitekantroplarniki ancha tarakkiy etganini kuramiz. Anikrogi, pitekantroplarning
boshini xajmi avstrolopiteknikiga nisbatan 1,5 barobar katta. (avstrolopiteklarning
miya xajmi 550-600 sm. 3
) shuni aloxida ta’kidlash keraki, pitekantroplarning
suyak koldiklarini xammasi pereanlotennыe xolatida topilgan. Buning ustiga ular
tosh kurolari bilan birga topilmagan. Chunki madaniy katlam joyidan tabiat
kuchlari ta’sirida siljigan. Shuning uchun xam olimlar urtasida pitekantroplar
kurollar yasashni bilganlarmi? Yoki blimaganlarmi? Deb munozara bulgan. Lekin
shu pitekantroplarning suyak koldiklari topilgan joylardan uzok bulmagan joylarda
tosh kurollar topilgan. Ularni shu pitekantroplarga tegishli. Ular tabiat kuchlarining
ta’sirida xar xil joylarga joylashgan deb fikr yurituvchilar xam bor.

1954 yillarda yana bir ilk pleystotsen davriga oid suyak topilma topilgan.
Ammo juda oz mikdorda. Lekin buni kimmati shundaki, madaniy katlam Yava
orolidan fark kilib shikastlanmagan (nepotrevotennыm). Yana muxim tosh kurollar
bilan birga topilgan bu odam koldiklari pitekantroplarni tosh kurollari deb topilgan
taxminlarni tugri deb topilganligiga guvox bula oladi. Chunki ular bir birlariga
uxshash bulib, davrlari xam deyarli bir xil. Demak, morfologik atlantroplar
pitekantroplar bilan tarakkiy etish jixatidan bir tekislik (uroven) dabulganlar.
Kadimgi odamlarning morfologik turlarini evolyusiyasini tushunishda muxim
axamiyatga ega bulgan topilma 1927 yilda Xitoyning shimolida Pekindan uncha
uzok bulmagan Chjou- Kou goridan topilgan. Bu gor eng kadimgi ov gorlaridan
bulib, bu yerlardan arxeologik materiallardan tashkari 40 ta erkagu ayol va bolalar
suyak koldiklari topilgan. Bu suyak koldiklarining ilmiy analizi shuni kursatadiki,
ularning tashki morfologik kurinishlari pitekantropga nisbatan ancha tarakkiy
etgan bulib, xozirgi odamlar kiyofasiga ancha yakinlashgan. Demak, bular
pitekantroplarga nisbatan ancha keyingi davrga oid bulib, ularni Sinentropus
Pekinenis deb ataganlar. Bu turdagi odam suyaklarining topilishi, ya’ni tula tukis
topilishi sinantroplarni skeletlarini tula tiklashga imkon berib, pitekantroplarni
chala skeletlarini tiklashga va ular xakida tula tasavvur xosil kilishimizga yordam
berdi. Sinantroplar xam pitekantroplar kabi urta buyli bulib, mukammal tana
tuzilishiga ega bulganlar. Ularning miya xajmlari 900 sm 3
ga tugri kelgan.
Lekin shunga karamay, chereplarida xali primitiv belgilar mavjud edi.
Mexnat kurollarini takomillashganligi, ya’ni ikki tomonlama ishlov
(dvuxstoronnaya obrabotka) berishni vujudga kelishi ularni nutklari xam vujudga
kelishidan dalolat beradi. Chunki mexnat kurollarini takomillashuvi shu kurollarni
kupchilik tomonidan, ya’ni bir biridan urganib, kilishligidan kelib chikadi. Demak,
uzaro munosabatlar vujudga kelgan. bu munosabatlar esa uz navbatida tubiiy
ravishda nutkni keltirib chikargan.
Sinantroplar yirik xayvonlarga- bugu, oxu, yovvoyi otlar xatto nasoroglarni
xam ov kilgan. Ularning joylari doimiy tarzda gorlarda bulgan. Olovdan
foydalanishni bilganlar. Chjou-Koudagi kulning kalinligi bir necha metr bulgan.

Olovdan foydalanishni axamiyati shundaki odamlarni imkoniyatlari kengaydi.
Olov odamlarga issiklik berdi. Gushtni pishirib yeyishlari natijasda ovkat yaxshi
xazm bula boshladi. Xayvonlarni kurkitib uzlari xoxlagan joylarga kuvlab olib
borishlari mumkin buldi. Eng muximi yogoch kurollarni uchlarini kuydirib,
utkirladilar.
Sun’iy olov paydo kilish garchi sinantroplarga ayon bulmagan bulsa xam uni
paydo bulishida ikkita narsa muxim rolg‘ uynagan. Birinchisi, toshni toshga
urishda paydo bulgan bulsa, ikkinchisi yogochni yogochga ishkashga vujudga
kelgan kuyish jarayoni bulgan.
(Ulug vatan urishi davrida odamlar shu usuldan foydalan-ganlar).
1965 yilda Yevropaning Vengriya xududida Verteshselleshida kadimgi
gominidlar suyagi topilib, ularning bosh xajmi 1400 sm. 3
edi. Bu topilmani
olimlar eng kadimgi neandertales ki pitekantrop va sinantroplarni utish
davridagi odamni suyagi degan fikrga keldilar. Nixoyat odam ajdodlarining
koldiklari tashki kurinishlari jixatidan pitekantroplar va sinantroplarga uxshagan
ilk plestotsen va urta plestotsen katlamlaidan Afrikada juda kuplab topildi.
Bularning (bosh miya xajmi jixatidan) xammasi Yava maymun odamidan fark
kiladi. Maymunlarga uxshagan , ya’ni miya xajmi xam uncha tarakkiy etmagan
pitekantrop, sinantrop, atlantrp, geydelberg ordami va boshkalar nisbatan ilik joyda
Afrikada, Yevropada va Osiyoning janubiy xududlarida yashagan.
Pitekantroplar geografik jixatdan juda katta to t Katta Zond arxipelagigacha
bulgan xududlarda joylshib usha ibtidoiy sharoitda bir birlari bilan alokada
bulmaganlar. Bundan xulos shuki, ayrim olimlarnin fikricha ular uzaro
munosabatda bulmaganlar.
Pitekantrop uruglari bir necha turlardan iborat bulib, ular bir birlaridan xulki,
tashki kurinishi, madaniyati jbilan fark kilgan. Bu fikrni pitekantroplar davriga
mansub yodgorliklardan topilgan arxeologik materiallarni xar xilligi, xatto bitta
materikdagi yodgorliklarning topilmalarini xar xilligi tasdiklaydi. Pitekantroplar
uchun kuyi va urta plitotsen tugri keladi.

Ye r yuzidagi eng qadimiy odam yava pintekantropi emas, balki, sharqiy
Afrikada 3-2,5 mln yil ilgari yashagan «Gomo xabilis»-«ishbilarmon odam» ekan.
Sharqiy Afrikadagi Tanzaniyaning Olduvay darasidantopilgan arxeologik va
antropologik materiallar bu fikrni aytishga imkon berdi. Keniya va Efiopiyada olib
borilgan qazish ishlari olduvaydan topilgan materiallarga juda muhim aniqlik
kiritdi.
Olduvay darasi tanzaniyaning shimolida bo‘lib, Eyasi ko‘lidan 36 km.
shimoliy-sharqdadir. Daraning uzunligi 40 km, chuqurligi esa 100-130 mertdan
iborat. Olduvay darasidan qazilma hayvonlarning qoldiqlari 1911 yildan boshlab
topila boshlagan.
1931 yili keniyalik ingliz olimi Luis Liki darada qizg‘in arxeologik va
poleontologik qazish ishlari olib borar ekan, har xil davrga mansub tosh asri
madaniy qatlamlarini topishga muyassar bo‘ladi. Bu borada Luis Lekining
xizmatlari juda kattadir. L. Liki vafot etgach (1972) uning ishlarini rafiqasi Meri
Liki va o‘g‘li Richard Liki davom ettiradilar.
Keyingi 15-20 yil ichida Olduvay darasidan olib borilgan arxeologik
qazishlar natijasida odamsimon maymunlar, eng qadimgi maymunsimon
odamlarning kalla va boshqa suyaklari, shuningdek eng qadimgi odamlarning
mehnat faoliyati bilan bog‘liq bo‘lgan buyumlar topilgan.
1959 yili Luis va Meri Likilar Olduvay darasidan avstralopiteklardan farq
qilmaydigan maymunsimon mavjudodning kalla suyagini topishga muvaffaq
bo‘ldilar. Mazkur mavjudod miya qutisining hajmi 530 sm 3
bo‘lib,
avstrolopiteklarnikidan katta bo‘lmagan. Ammo kalla suyak yotgan qatlamda
oddiy tosh qurollarning mavjudligi uni avstorlopitek maymuni emas, balki Yava
pitekantropiga nisbatan ilgariroq yashagan maymunsimon odam deb aytishga
imkon berdi. Tadqiqotchilar bu odamga «zinjantrop»,- deb nom ham berishdi.
Ba’zi olimlar uni odam jesa, ayrimlari avstrolopitek maymuni deb xisoblaydilar.
Lekin bir yil o‘tgach ya’ni 1960 yil «zinjantantrop» topilgan joydan, faqatgina
biroz chuqurroqda «zintrantrop»ga nisbatan ham tarqqiy etgan mavjudodning
suyak qoldiqlari topilgan. Olimlar unga «prezinjantrop» deb nom berishdi

Xozirgacha mazkur joy va qatlamdan prezinjantropning 5 dan ortiq suyak qoldig‘i
va tosh qurollari va bir qator hayvonlarning maydalangan suyaklari topilgan. Bu
mavjudod qurol yasay olgan ekan, unga «Gomo xabilis»-«ish bilarmon odam»
degan nom berildi. U Yava pitekantropigacha yashagan eng qadimgi
maymunsimon odam, deb xisoblanadi. Zinjantrop esa avstrolopitek maymuni
bo‘lib, boshqa havonlar qatori u «Gomo xabilis»ning ov o‘ljasi bo‘lgan.
Kaliy-orgon usuli bo‘yicha va boshqa dalillarga asoslanib ishbilarmon kishi,
1,75-185 mln yil ilgari yashagan.
Gomo xabillis topilgan joyning yuqoriroq qatlamidan olduvay
pitekantropining qodig‘i va tosh qurollari hali topilgan. Prezinjantrop topilgan
joyning o‘zidan avstrolopiteklarning suyaklari ko‘plab chiqdiki,. Bu xol mazkur
mavjudodlar ish bilarmon kishilarning asosiy ov manbalaridan biri ekanligini
bildiradi.
Gomo xabillisning bo‘yi 122-140 sm bo‘lib, ikki oyoqda yurgan,
Tobayesning fikricha miya qutisining hajmi 675-680 sm 3
ni tashkil etib,
avstrolopiteknikidan kattaroq, pitekantroplarnikiga nisbatan kichkroq bo‘lgan.
Yuqori va quyi jag‘lari avstrolopitekoarnikidan kichikroq, pitekantrop va
hozirgi zamon odamnikiga, ancha yaqin bo‘lgan. Uning barmoq va bo‘g‘inlari
odamnikiga juda o‘xshab ketgan va tosh qurollar yasash qobiliyatiga ega
bo‘lganki, buni Olduvayning qatlamlaridan topilgan tosh qurollar tasdiqlaydi.
Shunday qilib, gomo xabillis avtsrolopitek maymunlari bilan pitekantrop
oralig‘idagi mavjudod bo‘lib, eng qadimgi odam edi.
Gomo xabillis faqatgina Olduvay darajsidagina bo‘lib qolmay, ancha keng
tarqalgan edi.
1961 yili Chad Respublikasining Ndjamen degan joyidan 600 km shimoliy-
sharqiy yerdan chadantrop kalla suyagining parchasi topilgan bo‘lib 1 million yil
qadimiylikka ega. Chadantropning jismoniy tuzilishida avstrolopitekning ham
olduvay pitekantropining hali belgilari mavjud. Bu xol uni Gomo xabillisga
qo‘shish imkoniyatini beradi. Chadantrop suyagi bilan birga hech qanday tosh
qurol topilgan bo‘lmasa ham, mazkur joydan qadimgi olduvay davriga oid tosh

qurollar uchraydi. Olduvay darajasida ajoyib kashfiyotlar 60 yillarining oxiri va 70
yillarda Keniyada va Efiopiyada Turkona ko‘li qirg‘oqlarida ham arxeologik
qidiruv va qazish ishlarini keng ko‘lamda olib borish uchun turtki bo‘ldi.
U yerga xalqaro ekspozitsiya tashkil etilib, qazish ishlariga fransuz, amerika
va keniya arxeologlari, antropologlari va poleantropologlari rahbarlik qilishdi.
Xalg‘aro ekspeditsiya tomonidanto‘plangan boy materiallar odamning
tarqalishi, ularning sanasi va madaniyati masalalarini xal etishda juda katta
ahamiyatga ega bo‘ldi.
1970 yili Keniyadagi Koobi-For degan joydan shunday madaniy qatlam
topildaiki, undagi olduvay davriga mansub tosh qurollar kaliy-orgon usuli bilan
hisoblangan. 3-3,5 million yil ilgari yasalganligi ma’lum bo‘ldi. Bu inson yaratgan
eng qadimgi va dastlabki tosh quroli edi.
Koobi-Fordaga mazkur topilmalar insoniyatning bundan 2,6 million yillar
ilgari hayvonot olamidan ajralib chiqqanligi ko‘rsatadi. Shuni ham aytib o‘tish
kerakki, Koobi-Forda avstrolopitek maymunlarining qoldiqlari va boshqa ko‘p
suyaklar topilgankim, ehtimol ularni bir qismi Gomo xabillisga mansub bo‘lishi
ham mumkin.
Efiopiyaning Omo daryosi darasidan qadimgi olduvay davriga mansub
qurollar topilib, sanasi 1,9-2,2 million yilga borib taqaladi.
Mazkur joydan har xil avstrolopitek maymunlarning suyaklari topilib,
ularning sanasi 2-4 million yilni o‘z ichiga oladi. Ularning ba’zilari «ishilarmon
odam»ga mansub bo‘lishi ham mumkin degan fikr olimlar orasida keng yoyilgan.
Demak sharqiy va markaziy Afrikadantopilgan odam suyaklari, mehnat
qurollari insoniyat tarixining ilk bosqichini o‘rganish uchun juda katta imkoniyat
yaratadi.
Shunday qilib Sharqiy Afrikadagi so‘ngi kashfiyotlar yerda odamning paydo
bo‘lish davrini qarib 3-3,5 million yilga cho‘zib yubordi.
Afrikadan topilgan eng dastlabki ilk qazilma odamlar odam
evolyusiyasining birinchi bosqichini tashkil etadi.

Inson evolyusiyasining ikkinchi bosqichi arxantroplar bilan bog‘liq bo‘lib,
ular eng dastlabki ilk odamlarga nisbatan yer yuzida ancha keng tarqalgan.
Pitekantrop (grekcha pithecos -«maymun» «odam» ya’ni maymun odam),
sinatrop (lotincha sina -«Xitoy», ya’ni xitoy odam), atlantrop rabot odami, geydel
berg,. Odamlarini arxantroplarga kiritish mumkin.
1937 yilda nemis poleontologi Ralffon Kyonigsvald Yavadan
pitekantropning bosh miya qopqog‘i suyagini topgan. Keyingi vaqtlargacha
Yavadagi Mojokertidan to‘rta katta yoshdagi va bitta yoshgina pitekantropning
bosh miya qopqog‘i, oltita son suyagi, uchta jag‘ suyagi topildai.
1961-1972 yillarda esa Indoneziya mutahassislari Yavadan yana
pitekantropning to‘rta bosh suyagi va ikkita pastki jag‘ suyagini topiganlar.
Yavadan topilgan pitekantrop suyaklari oraisda Mojolertodan topilgan bola
suyagining sanasi eng qadimiy bo‘lib, uni kaliy-argon usuli bilan aniqlanishiga 1
million 500 ming-1 million 900 ming yil deb hisoblanadi. Qolganlarining sanasi
esa 0,5-1 mln yilga borib taqaladi. Har holda ular Olduvay darasidagi homo
habilis-«ishbilarmon odam»dan ancha keyin yashagan. Lekmn olduvay
pitekantroplari bilan zamondosh bo‘lishlari ham mumkin. Buni ularning jismoniy
tuzilishi, «homo habilis» ga nisbatan rivojlanganligi ham tasdiqlaydi.
Shuni ham aytib o‘tish kerakki, pitekantroplar topilgan joylarning
birontasidan tosh qurollar, ko‘mir, gulxan o‘rni, hayvonlarning sindirilgan
suyaklari topilgan emas.
Pitekantroplarning jismoniy tuzilishiga qarab ular muntazam ravishda
qurollar yasay olganlar, deb faraz qilish mumkin. Shuni aytish kerakki, Kenigsvald
Janubiy Yavaning Patjitan qishlog‘i atrofida qazish ishlari olib borib, to‘rtlamchi
geologik qatlamdan juda qo‘pol ishlangan oddiy tosh qurollar topilgan. Bu
qurollarni pitekantroplar yoki ularning uncha uzoq bo‘lmagan avlodlari
tayyorlagan bo‘lishi mumkin.
Pitekantroplar va ularning uncha uzoq bo‘lmagan ajdod va avlodlari
faqatgina Yava orolida yashabgina qolmay Janubiy, Sharqiy Osiyo, Yevropaning
janubiy va Afrika qit’asida keng tarqalganlar.

Shunday qilib, mitekantrop qazilma odamning eng qadimgi vakillaridan biri
hisoblangan afrikalik ishilarmon odamlardan biroz keyinroq yashagan.
Sinantrop-Xitoy odami ham eng qadimgi qazilma odamlar vakili
hisoblanadi.
1918-1923 yillarda Shved geologi G. Anderson Pekindan 45-50 km janubiy-
g‘arbdagi Chmoukautyan degan joyida kuzatish ishlari olib borayotib, avval tosh
qurol, so‘ngra hayvonlar suyagi bilan birga odam tishini topadi. Qazilma ishlariga
kanada olimi D. Blek ham jalb qilinadi. 1927 yili Blekning assistenti Pen Ven-
chjun mazkur joydagi Kotsetong g‘oridan eng qadimgi xitoy odamining kalla
suyagini topishga muyassar bo‘lidi. Qazish ishlari xitoy olimlari tomonidan davom
ettirilib, natijada mazkur joydan yana 60 yaqin odam suyagi topilib, shundan 15
tasi yosh bolalarniki ekanligi aniqlandi.
Shu narsa muhimki g‘ordan sinantrop qoldiqlari bilan bir qatlamda tosh
qurollar, gulxan qolddiqlari yirik va mayda hayvonlarning sindirilgan hamda
kuygan suyaklari topilgan. Bu hol sinatroplarning pitekantrop va olduvaydagi
«ishbilarmon odamga» nisbatan ancha taraqqiy etganligini ko‘rsaiadi.
Sinatroplarning bo‘yi 144-156 sm bo‘lib, peshonasi past qiya bo‘lgan.
Pitekantrop miya qutisining hajmi 850-950 sm 3
bo‘lsa, sinatropning esa 1050-
1200sm 3
ga teng. Demak sinantrop miyasining hajmi pitekantrop miyasining
hajmidan katta, lekin hozirga zamon odami miya qutisini hajmidan esa
kichikroqdir.
Shunday qilib sipontronlar bundan 400-500 ming yil ilgari yashab o‘tgan
bo‘lib, mindel muzligi davrining ikkinchi yarmiga to‘g‘ri keladi va u eng qadimgi
qazilma odam vakili hisoblanadi. 1963-1964 yillarda xitoy arxeologlari Pekindan
900 km janubi-g‘arbiydagi Lantyan degan joydan lantyan sinantropi, deb atalgan
qazilma odam qoldig‘ini topganlar.
Lantyan sinantropi ko‘p jihatdan chjoukautyandan topilgan sinantroplarga
yaqin bo‘lib, xitoy odamlarining faraziga ko‘ra ular bundan 500-600 ming yil
ilgari yashagan ekanlar. Xitoyning janubiy va Markaziy Vetnamning shimoliy

qismida sinantrop singari ibtidoiy odamning suyaklari topilgan. Shunday qilib
Xitoy Osiyodagi eng qadimgi odamlar paydo bo‘lgan mamlakatlardan biri ekan.
Ye vropa arxantroplari. Qazilma odamlar va ularning ajdodlarining
faqatgina Osiyo va Afrikada yashabgina qolmay Yevrorpaning ba’zi joylarida ham
tarqalganligi aniqlangan.
Yevropa turli tabiiy sharoitga ega bo‘lgan Yevrosiyo quruqligining g‘arbiy qismini
tashkil etadi.
Janubiy va Markaziy Yevropa har turli hayvonat olami va odamzodning
yashashi uchun ancha qulayliklarga egadir. Lekin shunga qaramay Yevropa ilk
odamlar paydo joy emas ekan. Ko‘pchilik olimlarning fikrlariga ko‘ra qit’aga eng
qadimgi odamlar ilk tosh asrida - bundan 1800 ming yillar ilgari Afrikadan kirib
kelgan ekan.
Yevropada qadimgi odamlar yashayboshlaganiga 2 million yil bo‘lgan
bo‘lsa, shuning 3 ming yili yozma manbalar asosida yoritilgan xolos Yozma
tarixgacha bo‘lgan uzoq va murakkab tarixiy davrni g‘arb olimlari tarixgacha
bo‘lgan deb ataydilar. Bu davr yozma manbalr tarixigacha nisbatan 600 marta
uzoqlikka qadimiylikka ega ekan. Yevropa insoniyat paydo bo‘lgan beshlikka
kirmas ekan. Olimlardan ba’zilarining fikricha ilk odamlar paydo bo‘lgan
markazlardan biri Hindiston bo‘lib, ilk odamzod Yevropagacha Hindiston
tomondan kirib kelgan ekan. Ammo olimlarning katta bir guruhi insoniyatning ilk
vatani Afrika deb hisoblaydilar. Ularning ta’kidlashicha ilk odamlar-arxantroplar
Yevropaga Hindistondan emas Afrikadan kirib kelganlar,- degan fikrni ilgari
suradilar.
Keyingi vaqtda Fransiyadagi San Vals degan joydan qadimiyligi 2,3-2,5
million yilliklarga mansub makon va tosh qurollari topilgan.
Fransiyaning Li Rosh Lamber degan joyidan esa 1,5 million yil qadimilik
maydalangan hayvon suyaklari, kvars va chaqmoq tosh parchalari topilgan. Yana
Fransiyaning Shiyyak1 degan joyidan daryoning qarog‘ toshlaridan yasalgan
g‘urol va hayvon suyaklari topilgan. Shiyyak 1 ning sanasi bundan 1 million 800
ming yil qadimiylikka ega ekan.

Yugoslaviyaning Shandalya 1degan g‘or makonidan 1 million 600 ming yil
qadimiylikka mansub qayroq toshdan yasalgan ikkita oddiy qurol, eng qadimgi
odamning tishi, sut emizuvchi hayvonlarning, ko‘proq miqdorda yovvoyi ot-
Stenon, karkidon, to‘ng‘iz va boshqa hayvonlarning suyaklari topilgan bo‘lib,
suyaklar o‘tda kuygan.
G‘ ordan yog‘och ko‘mirlari ham topilgan. Olimlarning fikricha g‘orda olov
bilan tanish va undan foydalangan eng qadimgi odamlar-arxentroplar istiqomot
qilganlar. Hayvon suyaklaresa g‘orda yashagan eng qadimgi odam o‘ljasi ov
mahsulotlarining chiqindisi bo‘lsa kerak.
Yevropada quyi pleystonsentning ikkinchi yarmida 1,5 million bilan 700
ming yil ilgari yashagan eng qadimgi odam yashaganligi haqida ma’lumot
beruvchi ashyolar topilgan. Xususan Fransiyaning Sindel degan joyidan villafrank
darvriga mansub hayvon suyaklari topilgan. Sinzeldan topilgan buyumlar 1 million
yillik qadimiylikka ega ekan. Fransiyaning Le Vallon g‘oridan ham 700 ming
yillik qadimiylikka ega bo‘lgan tosh qurollar va so‘ngi villafrank davriga mansub
hayvon qolidiqlari topilgan. Xuddi shu yoki undan ham qadimiyroq davrga
mansub buyumlar ChexoslavakiyaningPrjezletitsa degan joyidan ham topilgan.
Pallomagnit usuli bilan aniqlanishiga uning sanasi 890-750- ming yilliklar
roasidagi davrga mansub ekan. Prjezletitsa tosh asri yodgorligi qadimgi ko‘l
qatlami bo‘lib, qatlamlardan eng qadimgi odam makoni bo‘lgan ekan. Undan
mehnat qurollari, tosh, qadimgi o‘choqdan ega ko‘mir va hayvonlarning kuygan
suyaklari topilgan. Hayvon suyaklari orasida mamont, ot, eshak, bizon va asl
bug‘ularni ko‘pchiligi tashkil etadi.
Madaniy qatlamlardan chopper, sindirilgan suyakdan qiligan pichoq va boshqa
mehnat qurollari topilgan. Keyingi tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, arxantroplarga
mansub eng qadimgi odamlarning makonlari Italiya, Ispaniya, Germaniya,
Vengriya va boshqa mamlakatlardan ham topilgan bo‘lib, ular 600-150 minglar
bilan belgilanadi.

Yevropada pitekantrop sinantrop va lentyan sinantropiga yaqin bo‘lgan
arxantroplar eng qadimgi odamlar qoldig‘i 1907 yilda GFR ning uchta doyidan
Geydelberg shahri va Mouer qishog‘idan topilgan.
Bular orasida geydelberglik odam jag‘ suyaklari alohida qimmaga egadir.
Bu suyak 24 metr chuqurlikdan topilgan.
Geydelberg odami ko‘p jahatdan pitekantrop va sinantropga yaqin turadi.
Ba’zi olimlar uni gyuns-mindel davrida ya’ni 600-900 ming yil ilgari yashagan deb
faraz qilmoqdalar. Lekin Geydelberg odami topilgan joydan hech qanday madaniy
qatlam boriligi aniqlagan emas. Garchi geydelberg odamining jag‘ suyagi chiqqan
joydan sun’iy tarzda tayyorlangan mehnat qurollari topilmagan bo‘lsa ham, u
shubhasiz eng qadimgi odamning tipik vakili edi, chunki geydelberg odamida
odamga xos xususiyatlar ko‘p bo‘lib,. U qurol yasash qobiliyatiga ega bo‘lgan.
1958 yili Fransiyaning janubiy-sharqiy Vallon g‘oridan 1 million yillik
qadimiylikka mansub bo‘lgan ko‘pgina hayvon qolidiqlari tosh buyumlar,
odamning mehnat faoliyati natijasida vujudga kelgan uchirindi (otidek)lar topib
o‘rganilgan.
Bu jihatdan Vengriyaning poytaxti Budapesht shahridan 50 km g‘arbda
joylashgan Verteshsyollesh manzilgohidan L. Vertesh tomonidan 1963-1965
yillarda arxantrop bosh miyasining bo‘lakchasi qadimgi odamlar tomonidan
yoyilgan hayvon suyaklari, hilma-xil tosh qurollari va gulxan qoldiqlarining
topilishi diqqatga sazovardir.
Verteshsellosh manzilgoxidan topilgan odam bosh miya qopqog‘ining
bo‘lakchasi ko‘p jixatdan sinantropga yaqin turadi, uning sanasi esa 500 ming yil
bilan belgilangan.
Geydelberg va Verteshselleshberg bilan zamondosh bo‘lgan arxantropning
tishi qazilma hayvonlar qolidig‘i va oddiy tosh qurollar Chexoslavakiyaning
poytaxti Praga shahri yaqinidagi Prjezlyatitsadan ham topilgan.
Shuni ham qayd qilib o‘tish kerakki, qadimgi odamlarning suyak qoldiqlari
Shimoliy Sharqiy Afrika territoriyalaridan ham ko‘plab topilgan.

Jazoirdagi Ternifin, Marakash yaqinidagi Kasablankadagi topilgan ashyolar
shular jumlasidandir.

Asosiy adabiyotlar:
1. Roger Lewin and Robert A. Evolution the human story, Principles of Human
Evolution. Great Britain, 2011, oley, 2nd ed., Blackwell, 2004. r 10-46
2. Roger Lewin . Human evolution: an illustrated introduction / 5th ed. Blackwell ,
200 5. R 14-102
3. Vishnyaskiy L.B. Vvedenie v preistoriyu. Problem ы antropogeneza i
stanovleniya kultur ы : - Kishinev: V ы sshaya Antropologicheskaya Shkola, 2005.
10-55 s
Qo‘shimcha adabiyotlar
1. Drob ы shevskiy S.V. Predshestvenniki. Predki? Chast I. Avstralopiteki. Chast II.
"Rannie Homo ". Moskva-Chita: 2002
2. Drob ы shevskiy S.V. Predshestvenniki. Predki? Chast III. Arxantrop ы . Chast IV .
Gominid ы , perexodn ы e ot arxantropov k paleoantropam. M. 2004
3. Drob ы shevskiy, S. V. - Predshestvenniki. Predki. Chast V . Paleoantrop ы . M.,
2006
4. Djoxanson D., Idi M. Lyusi: Istoki roda chelovecheskogo. M., 1984.
Internet ma’lumotlari.
http://bookz.com.ua
http://lib.com.ua
http://www.computerbooks.ru
http://zipsites.ru
http://hronos.km.ru/proekty/mgu/index.html
http:// antropogenez.ru

Eng qadimgi va qadimgi odamlarning vujudga kelishi va mehnat faoliyati

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish