Эпидемияга қарши чора-тадбирлар тизими, унинг сифати ва унинг самарадорлиги тўғрисида тушунча

«Эпидемияга карши чора тадбирлар тизими, унинг сифати ва унинг самарадорлиги тугрисида тушунча. Эпидемияга карши чора – тадбирларни ташкиллаштириш асослари» Саволлар: 1.Эпидемияга карши чора – тадбирлар тугрисида тушунча; 2. Эпидемияга карши чора-тадбирларни утказиш; 3.Касаллик манбаига, юкуш йулларига ва моил организмга нисбатан утказиладиган тадбирлар ; 4. Ахоли уртасида эпидемияга карши кураш чора-тадбирларининг ташкиллаштириш тизими; 5.Эпидемияга карши чора-тадбирларнинг самарадорлик даражаси; 6.Эпидемиологик назорат ва унинг ахамияти; Эпидемияга карши чора- тадбирлар – бу хозирги замон илм- фанининг ривожланиши ва ютукларига асосланиб тузилган юкумли касаликларнинг олдини олишга каратилган чора-тадбирлар йигиндисидир. Эпидемияга карши чора- тадбирлар икки кисмдан иборат булиб : 1.профилактик тадбирлар ва 2.эпидемияга карши каратилган тадбирлардан иборатдир. Юкумли касалликларнинг олдини олишга каратилган чора-тадбирларни профилактик тадбирлар дейилади . Эпидемия учогини йукотишга каратилган чора- тадбирлар эса – эпидемияга карши каратилган тадбирлар дейилади . Эпидемияга карши курашиш хизматининг таркибига баъзида турли эпидемияга карши каратилган чора-тадбирлар тавсия килингани туфайли эпидемиологик диагностика ёки эпидемияга карши курашишни бошкариш хам эпидемияга карши каратилган тадбирлар руйхатига киради. Шундай килиб, эпидемияга карши каратилган диагностик йуналишлар куйидагича: 1. санитария эпидемиологик кузатишлар, 2. эпидемиологик тахлил (ретроспектив ва оператив) , 3. эпидемия учогида олиб бориладиган эпидемиологик текшириш, уларни бошкариш , 4. эпидемияга карши курашишни ташкил килиш, 5. чора-тадбирларини режалаштириш, 6. санитария ва эпидемиология муассасалари ва мутахассисларининг иш сифатини аниклашдан иборатдир . Касаллик қўзғатувчисининг организимга тарқалиши Касаллик қўзғатувчиси нинг организимга тарқалиши Нафас йўли шиллиқ қаватлари Ичак тизими Қон Мулоқот Юқуш механезимин инг типлари Айразол Фекал орал Транссмисив Мулоқот Махсус юқиш омиллари Хаво Сув, овқат махсулотлари , тупроқ ва пашшалар ифлос қўл Қон сўрувчи буғимоёқлил ар Маиший буюмлар ва ифлос қўл Юқуш механезмининг даврлари: 1. Қўзғатувчининг зарарланган организмдан чиқиб кетиши 2. Ташқимухитда бўлиши ва 3. Соғлом организмга кириш даврлари фарқланади. Юқуш механизимига таъсир этувчи омиллар 1. Табиий 2. Ижтимоий 3. Биологик омиллар Нафас йўллари касалликларига хос босқичлари 1. Нафас олиш ва гапирганда 2. Хаво айразоллари орқали 3. Нафас олганда бемор билан яқин мулоқотда бўлганда. ► Аксириш ва йўталганда ► Хаво томчи ва айразоллари орқали ► Нафас олганда бемор билан ва бемор бўлмаган хонада юқтириш. Зарарланган чанг айразоллари орқали нафас олганда. Эпидемияга карши йуналтириладиган чора-тадбирлар эпидемик жараённинг ривожланиши учун шарт булган хар учала омилга каратилган булиши лозим. Маълум бир касалликларга карши курашиш буйича утказиладиган тадбирлар уз мохиятига кура эпид. жараённинг хар кандай омилига каратилиши мумкин ва бу омиллардан биронтасининг бартараф этилиши юкумли касалликнинг бундан кейинги таркалишига йул куймайди. Яъни эпидемия учогининг тугатилишига олиб келади. № Антрапаноз Зооноз Сапронозла р Касаллик манбайиг а Алохидалаш ва махсус шифохонада ётқизиш. Бемор ва ташувчиларни (сўраштрув ва бошқа текширувлар орқали) фаол аниқлаш. Мулоқотдагилар ўртасида ўчоқда карантин ва абсервацион тадбирларни ўтказиш. Алохидалаш, даволвш ва йўқотиш. Дератизация ишларини касаллик ўчоғида ва табиий ўчоқларда ўтказиш. Алохидалаш, даволаш. Ташқи муҳит объекитларида микробиологик текширувлар ўтказиш. Юқуш йўллариг а Умумий санитария ва гигиеник тадбирларни (сув таъминоти, умум овқатланиш, аҳоли яшаш жойларда тозалаш ва дизинфекция ишларини) кучайтириш. Санитария ва Ветеринария тадбирларини ўтказиш. Жорий ва Якуний дизинфекция ишларини кучайтириш билан бирга ҳимоя воситаларидан фойдаланиш. Стерилизация, жорий ва якуний дизинфекцияни стационарларда ва бошқа объектларда Бу уч омилга оид тадбирлар куйидагичадир: ► 1. Юкумли касаллик манбаи булган одам ёки хайвонга нисбатан каратилган тадбирлар. ► 2. Юкумли касаллик кузгатувчиларининг юкуш механизмларига нисбатан кулланиладиган тадбирлар. ► 3. Моил организмга нисбатан (режали ва шошилинч эмлаш) каратилган тадбирлар. Антропоноз касалликларда: касалликларни аниклаш усулари, 1. беморни ажратиб куйиш, 2. даволаш ва 3. атрофдаги кишилар билан буладиган мулокотларни чеклаш каби чора тадбирлардан иборат булса, зооноз касалликларида санитария- ветеринария ва кемирувчиларга карши (дератизация) тадбирдари кулланилади. «Эпидемияга карши кулланиладиган чора тадбирлар руйхати» № Йуналиши Тадбирлар гурухи 1. Касаллик манбаига А)ажратиб куйиш, диагноз куйиш, даволаш ва чеканган тартиб. Б)санитария –ветеринария чора тадбирлари ва кемирувчиларга карши курашиш. 2. Юкуш механизмига Санитария ва гигиена тадбирлари дезинфекция, дезинсекция ва дератизация тадбирлари 3. Организмнинг касалликларга нисбатан моилигига Эмлаш, зудлик билан эмлаш. 4. Умумий Лаборатория текширувлари, санитария маориф ишлари «Эпидемияга карши кулланиладиган тадбирларнинг сифати ва самарадорлигини бахоловчи белгилар, касалик манбаига каратилган тадбирлар. № Тадбирлар Белгилар 1. Диагноз куйиш Дастлабки ва асосий диагноз уртасидаги фарк 2. Ажратиб куйиш ва касалхонага ёткизиш Ажратиб куйилган (касалхонага ёткизилган) касалларнинг умумий касалларга нисбатан улуши, Касалларни ажратиб куйиш (касалхонага ёткизиб куйиш) мухлатлари буйича таксимлаш 3. Даволаш Карантин ва обсервация килинадиган жойлар ва кишиларнинг туликлиги. Карантин ва обсервация коидаларининг бузулиши ёки буилмаслиги 4. Дератизация Дератизация утказиладиган жойларда кемирувчилар сонининг камайиши 5. Ветеринария ва санитария чора тадбирлари Ветеринврия ва санитария холатидан келиб чикадиган расмий чора-тадбирлар бажарилишининг туликлиги «Касалликнинг юкиш механизмига нисбатан кулланиладиган чора- тадбирлар » № Тадбир Бажарилиши 1. Эпидемияга карши йуналтирилган санитария – гигиена чора-тадбирлари. Санитария ва эпидемиологик холатидан келиб чикадиган расмий хужатларда келтирилган чора-тадбирлар бажарилишининг туликлиги 2. Дезинфекция Дезинфекция утказиладиган жойларнинг дезинфекция утказилиши лозим булмаган жойларга нисбатан улуши.Дезинфекция утказиш муддати (Юкумли касаллик учогида) 3. Дезинсекция Дезинсекция утказиладиган жойнинг уни утказиш жойларга нисбатан улуши. Дезинсекция утказилмасдан ва утказилгандан кейин шу жойлардаги хашоротларнинг сони. 4. Организмнинг касалликларга нисбатан моилигига каратилган тадбирлар.(эмлаш ва зудлик билан эмлаш) Ахоли уртасида эмланганлар нисбати. Эмланганлар орасида эпидемиологик текш Эпидемияга карши курашиш чора тадбирларига куйдагилар киради: 1. Юкумли касалликларни уз вактида аниклаш ва уларни даволаш; 2. Кузгатувчиларга карши курашиш; 3. Юкумли касалликни таркатувчиларни йукатиш; 4. Ваксина ва анотаксинлар, иммун зардоблар, иммуна глобулинлар, бактериофаг, антибиотиклар ва бошка дори дармонлар билан юкумли касалликларнинг олдини олиш; Барча гурух касалликларининг юқуш механизими ўзига хос равишда бўлиб, Хаво томчи оркали таркалувчи юкумли касалликлар гурухига: 1. касалликларнинг манбаини куплиги билан. 2. Касалликнинг белгиларсиз кечиши; 3. Юкуш механизми юкори даражадалиги; 4. Касалликнинг фаслликка эга эканлиги билан характерланади. «Танланган белгиларга караб эпидемияга карши чора тадбирларни гурухлашнинг кушимча варианти» № Тадбирлар гурухи Тадбирлар 1. Эпидемияга карши воситалар: (дори дармонлар талаб килувчи ) Даволаш, дератизация, дезинсекция, эммлаш, зудлик билан эмлаш, лаборатория текширувлари 2. Эпидемияга карши воситалар (дори-дармон) талаб килинмайдиган Алохидалаб куйиш, коидали чекловлар ва санитария – гигиена тадбирлари 3. Умумий Санитария-маориф ишлари 4. Профилактик Лаборатория текширувлари 5. Айнан эпидемияга карши тадбирлар (Эпидемия учогида) Маълум шарт шароитдан келиб чикади Замонавий эпидемияга карши курашиш системасининг максади: 1 . ахоли орасидаги юкумли касалликларни кескин камайтириш ва 2. баъзиларини эса бутунлай йукотишдан иборатдир. Ахолини эпидемиядан саклашнинг асоий максади: 1. Ахоли орасида юкумли касалликларнинг пайдо булишининг олдини олиш, 2. агарда юкумли касалликк пайдо булган булса унда эпидемик учогни тезликда йукотиш, 3. юкумли касалликларни камайтириш 4. Юкумли касалликларнинг ахоли орасида таркалишини олдини олишдан иборатдир. Узбекистон Республикаси согликни саклаш тизимида 225 та ДСЭНМ марказлари булиб, булардан жумхурият-2, вилоят-12, нохияларга булинган шахар-18, кишлок нохияларида эса 149 та ДСЭНМ фаолият курсатмокда. ► Барча сохалардаги ДСЭНМлар бир хил тузулишга эга булиб, улар таркибида санитария-гигиена, эпидемология ва бошка булимлар мавжуд.