Erkin Vohidov asarlarida nutq madaniyati masalalari - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	5.8MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Erkin Vohidov asarlarida nutq madaniyati masalalari

Купить

Mavzu: Erkin Vohidov
asarlarida nutq madaniyati
masalalari

XX asr o ‘ zbek adabiyotining yirik vakillaridan biri
Erkin V ohidov ijodi o'ziga xosligi va ko ‘ p qirraligi
bilan alohida ahamiyat kasb etadi. Uning ijodiyotini
qamrab olgan milliylik, odamiylik, falsafiylik,
tarixiylik kabi ezgu g ‘ oyalar tamoyili beixtiyor
kitobxonni poetik mushohadaga chorlaydi. Hayot
haqiqatini murakkabligi va to ‘ lig ‘ icha, ziddiyatlari
bilan boricha namoyon etish, o ‘ tkir ijtimoiy
masalalarni dadil ko ‘ tarib chiqish, ma 'naviy va
jismoniy ruh erkinligini badiiy tasvirlash shoir
ijodiyotining asosiy xususiyatlaridan biridir.
E .Vohidov ijodi ham tadqiqotchilarni o ‘ ziga
chorlashda davom etganligi ushbu to ‘ plamdagi
maqolalar zalvoridan ayonlashadi. E.Vohidov ijodini
o ‘ rganish yillar o ‘ tgan sayin yangicha qirralari kashf
etilishi orqali diqqat markazidan tushmay kelyapti .

Shoir she ’ riyati XX asr oxiri va XXI asr boshlari
lirikasida o ‘ z o ‘ rniga egaligi bilan o ‘ ziga xoslik kasb etsa,
adibning “ Nido ” . “ Ruhlar isyoni ” kabi poemalari. “ Oltin
devor ” komediyasi badiiy saviyasi yuqoriligi,
xalqimizning sevib mutolaa qiladigan asarlariga aylanib
qolganligi bilan ajralib turadi. E.Vohidovning publitsistik
asarlari orqali uning ko ‘ p sohalar bilimdoni ekanligi.
mumtoz adabiyotni, xususan, Navoiy ijodiyotini chuqur
o ‘ rganganligi , jahon adabiyoti bilimdoni ekanligi
anglashiladi.

Ta ’ kidlash kerakki, Erkin Vohidov, umuman, aruz vazni, xususan, g ‘ azal
janrini tiklash uchun emas, balki o z o yʻ ʻ - u tuyg ‘ ulari aynan g ‘ azalda
moddiylashishga moyil bo ‘ lgani uchun bu janrga qo ‘ l uradi. G ‘ oyat
nazokatli va zarif shoi r i bezovta qilgan fikru tuyg ‘ ular ham uning
shaxsiyati singari nazokat - u zarofatli yo ‘ sinda ifodalanishni taqozo
etardi. Shoir o ‘ z davri uchun shakkoklik sanalgan isyonkor fikrlarni ham
g ‘ azalning go ‘ zal, mayin va jozibali libosiga o ‘ rab bera bildi. E.Vohidov
poetik fikrining zalvori g ‘ oyat og ‘ ir bo ‘ lgani holda uning ifoda yo ‘ sini
o ‘ ta mayin bo ‘ lardi. Uning she ’ rlarida o ‘ tli chaqiriq bor edi. Lekin bu
da ’ vat o ‘ qirmanni olamni ag ‘ dar-tortar qilishga emas, balki dunyo va
undagi tartibot haqida jiddiy o ‘ yga toldiradigan yo ‘ sinda latif she ’ riy
shaklda taqdim ctilardi.

E.Vohidov g ‘ azallarida oshigning dil rozlari, ma ’ shuqaning
ta ’ rif-tavsifi mumtoz adabiyotdagi yanglig ‘ har qancha
mubolag ‘ ador, serbo ‘ yoq bo'lmasin, undagi timsollar bugunning
odami ekani anglashilib turadi. Ular “ zamon zayli ” ni hisobga
oladigan. Ma ’ lumki, mumtoz she ’ riyatda vaqt tushunchasi
ancha nisbiy bo ‘ lgan. Chunki mumtoz shoirlar o ‘ tkinchi,
bugunning tashvishlari aks etgan mavzularga qo ‘ l urmaganlar.
Shuning uchun ham ula rn ing ijodida o ‘ z davrining belgilari
ko ‘ zga tashlanib turmaydi. E.Vohidovning g ‘ azallarida esa
bugunning nuqsoni aks etadi.

E.Vohidovning ” Arslon o ‘ ynatuvchi ” she ’ ri -
XX asr o ‘ zbek milliy poeziyasining jiddiy
yutuqlaridan biri. Bu she ’ r qaramlik, mutelik
va erksizlikka qarshi o ‘ tkir poetik
aybnomadir. She ‘ rda erksizlik dunyosining
shafqatsizligi, kun ko ‘ rish tashvishi nafaqat
odamzod, balki umuman, tirik mavjudotni
har ko ‘ yga solishi mumkinligi butun
keskinligi bilan ko ‘ r satiladi. She ’ rda
kishilarni bir-biriga ko ‘ rinmas kishanlar
bilan bog ‘ lab tashlagan ehtiyojning qudrati
ochib beriladi.

Sherda hayvonlar podshosi b o‘lm ish
qudratli arslonini charsillab yonib turgan
olov halqa ichidan sakrab o ‘ tishga majbur
qilgan, shunday qudratli jonliqni jisman
ojizgina odamga qaram, befarq olomonga
esa e r mak qilib qo ‘ ygan bilgisiz kuch nima
ekani haqida mushohada yuritiladi. Muallif
hodisaning sirtiga emas. mohiyatiga nazar
tashlaydi. Chuqur poetik tahlil va nozik
tasvir orqali haqiqiy aybdor sirk
maydonidagi arslon ham, hayvon
o ‘ ynatuvchi ham, tomoshabin ham emas,
balki sahna ortidagi ayovsiz hayot ekani
ko ‘ rsatiladi.

Dramalari :
Oltin
devor Istambul
fojiasi

D D
O
S
T
O
N
L
A
R
I Nido
Orzu chashmasi
Ruhlar Isyoni
Quyosh maskani
Palatkada yozilgan doston

Erkin Vohidov ijodining avvalgi bosqichlanda uchramagan murojaat
usuli “ Og'riqli savollar ” . “ Davlat ishi ” . “ Shaharmi bu, qishloqmi
bu... ” , “ Sen menga tegma ” , “ Bizdan keyin hech bir avlod qayta
qurmasin ” singari she ’ rlarida aniq ko ‘ zga tashlanadi. Ammo dilini
qoniqtiradigan javob ololmay faryod chekadi. Binobarin,
E.Vohidovning bu she ’ rlari inson qalbiga bevosita yo ‘ naltirilgan, inson
sha ’ ni uchun kurashadigan, inson shaxsiga nisbatan mehr bilan
sug ‘ orilgan she ’ riyat ekanligini isbotlaydi . Erkin Vohidov bundan ko ‘ p
yillar muqaddam ;
Shoirlik - bu shirin jondan kechmakdir.
Limmo-lim fidolik jomin ichmakdir.
Shoirlik - jigarni ming pora etmak,
Bag ‘ ir qoni bilan satrlar bitmak.
O ‘ zni tomchi-tomchi, zarra va zarra
Elga qurbon qilib, eng so ‘ nggi karra - Armon bilan demak: “ Ey, ona
yurtim,
Kechir-xizmatingni silolmay o'tdim ” .

Bugun shoirning ulkan adabiy merosidan bahramand bo ‘ lish
asnosida to ‘ la h uquq bilan aytishimiz mumkinki, Erkin Vohidov
xalqiga xizmat qila olgani uchun haqli ravishda “ O'zbekiston
xalq shoiri” unvonini oldi. “ Limmolim fidoyilik jomini ” ichgani
va bu yo ‘ lda namuna ko ‘ rsatgani uchun muhtar Prezidentimiz
o ‘ z qo ‘ llari bilan ko ‘ ksiga “ Oltin yulduz ” ni qadab “ O ‘ zbekiston
qahramoni ” deb e ’ lon qildilar. Xalqimiz va Vatanimiz oldidagi
buyuk xizmatlari munosib taqdirlanib kelmoqda. Hozir Erkin
Vohidov ijodi aynan shiraga to ‘ lgan payti. Bu fikrimizni
shoirning keyingi paytda e ’ lon qilgan she ’ rlari, publitsistik
maqolalari, suhbatlari to ‘ la isbotlab turibdi.

E.Vohidov istedodi yorqin namoyon bo ‘ lgan asarlar orasida 1979 - yilda
yaratilgan “ Ruhlar isyoni ” dostoni yuksak badiiyati bilan ajralib turadi.
Nazrul Islom XX asr boshlarida sheriyatga chaqindek yaraqlab,
momaqaldiroqdek gulduros bilan kirib kelgan va Kunchiqish poeziyasi
taraqqiyotida o ‘ chmas iz qoldirgan isyonkor shoir edi. U da ’ vatkor she ’ rlari
bilan butun Hindistonni larzaga solgan, iste ’ dodi va hayotini vatani ozodligi,
xalqlar birdamligi, erki va baxti yo ‘ lida fido etgan dovyurak shoirdir.
Bosqinchilar va ularning mahalliy yaloqxo ‘ rlari qilgan adoqsiz tazyiq va
qiynoqlar hali o ‘ ttiz beshga ham kirmagan isyonkor va bo ‘ ysunmas shoirni
ayni ijodi qaynagan paytda aqldan ozdiradi. Oradan yillar o ‘ t di,
mustamlakachilar shoirning vatanidan quvildi. Mamlakat mustaqillikka
erishgach, bir vaqtlar tahqirlangan , jabrlangan shoir qadr topadi, el
ardog ‘ iga sazovor bo ‘ ladi. Ammo endi u bularni bilmas, chunki uni aqlidan
ayirgan edilar. Nazrul Islom yurtidagi o ‘ zgarishlarni sezmay, shu ahvolda
yana qirq yil yashaydi.

Iste ’ dodli bo ‘ lish yoki bo ‘ lmaslik odamning ixtiyorida
emas. U kishiga Yaratgan tomonidan qilingan inoyat,
ulkan mas ’ uliyat va tayin etilgan qismatdir. Shu bois
iste ’ dodli shaxsning Haqni qaror topdirish uchun
kurashishi tabiiy holdir. Iste ’ dodning istibdodga chiday
olmasligiga sabab istibdod zamirida adolatsizlik va zulm
borligidir. Shuning uchun ham dostonda alohida
ta ’ kidlanadiki:
Kuy, g ‘ azali odamzodnin
Darddir, ezgu armondir.
Yaralishdan iste ’ dodning.
Tabiati isyondir.
Shoir yurak-pok tilagi.
Imonidir basharning.
Armon to ‘ la yurakdagi
Isyonidir basharning.

ERKIN VOHIDOV. ARUZ HAQIDA
Bir vaqtlar, taxminan 15 yilcha ilgari bizning studentlik vaqtimizda
“ O‘zbekiston madaniyati ” gazetasi o‘z sahifalarida aruz vazni haqida bahs
ochgan edi.
Shunda katta-katta olimlar, shoirlar ikki guruhga bo‘linib, bir qismlari
aruzning raqiblari, bir qismlari uning tarafdori bo‘lgan edilar. Aruz kerak,
bizning zamonamizga xizmat qilishi mumkin deganlar klassik va
zamonaviy g‘azallarning eng yaxshi namunalariga suyanganlar. Aksincha,
aruzning raqiblari esa arzon va jo‘n g‘azallarni, aksari, qo‘shiq qilib
aytilayotgan zamonaviy aruzning turfahol namunalarini misol qilib
ko‘rsatganlar. Bunday “ g‘azal ” larning o‘sha vaqtda ham haddan ziyod
ko‘payib ketgani natijasida hatto adabiyotimizning bir necha ulkan
namoyandalari aruz raqiblari qarorgohidan joy olgan edilar. Ular o‘sha
vaqtda balki haqli ham edilar. Chunki:
Yaxshilikni odat et, qilma yomonlik hech qachon:
Yaxshilik yaxshi erur, lekin yomonlikdir yomon.
singari o‘ta jo‘n nasihatlar, “ aylading — ketding ” kabi radiflarda yuksak
his-tuyg‘udan yiroq oshiqonalar matbuot sahifalarini seldek to‘ldirgan edi.
Bugun she’riyatimiz bosib o‘tgan ulkan yo‘lga nazar solib, aruzning yutuq
va kamchiliklari haqida ma’lum darajada ob’ektiv xulosalar chiqarish
mumkin .

Hamza Hakimzoda boshlagan, G‘afur G‘ulom, Hamid Olimjon, Uyg‘un,
Sobir Abdulla, Zokir Habibiylar davom ettirgan o‘zbek g‘azali o‘zining
an’analariga ega.
Dastavval shuni aytish kerakki, yangi zamon aruzi tor, cheklangan
mavzulardan — may va mahbuba, yor va ag‘yor, garduni dun kabi
tushunchalar doirasidan chiqib hozirgi zamon kishisining ichki dunyosini,
uning qalbidagi yor muhabbati bilan el mehri, vatan sevgisini, olam
haqidagi o‘ylarini ifoda qilmoqda.
G‘azal — murakkab va ancha qiyin janr. G‘azalnavisdan oz so‘zda ko‘p
ma’no berish, fikr durdonalarini badiiy tashbeh sadaflari ichida taqdim
etishni talab etuvchi janr.
Yana shuni aytish kerakki, xalqimiz Navoiy va Fuzuliylar, Hofiz va
Bedillarning go‘zal va teran g‘azallarini biladi. Uning aruz vazniga didi
ana o‘shalarni o‘qib tarbiya topgan. Shu sababdan jo‘n va sayoz
misralarning xalqimiz orasida e’tibor topmasligi tabiiy.
Aruz adabiyotning, umuman san’atning hamma turlari kabi talant va
mahorat, teran xayol va ehtiros talab qiladi.

“ KO‘NGIL NIDOSI’’
‘‘ SHE’R DUNYOSI’’
‘‘ UMR DARYOSI’’SHE’R IY TO‘PLAMLARI :
“ ISH SAVDOSI’’

Foydalanilgan adabiyotlar:
1. S. Karimov
Nutq madaniyati va mutolaa san’ati fanidan o ‘ quv
qo ‘ llanma. Samarqand- 2020.
2. www.arxiv.uz

E ’ tiboringiz uchun t ashakkur!!!

Erkin Vohidov asarlarida nutq madaniyati masalalari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish