Ernest Hemingueyning Chol va dengiz asari haqida - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	27.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Ernest Hemingueyning Chol va dengiz asari haqida

Купить

Ernest Hemingueyning "Chol va dengiz" asari haqida
Reja:
1. Ernest Xemingueyning "Chol va dengiz" asari haqida.
2. "Chol va dengiz" asarining syujeti.
3. Asardan keltirilgan ba'zi iqtiboslar.
4. Xulosa.

Nafaqat Amerika adabiyoti, balki dunyo adabiyotida o'z so'zini ayta olgan
Ernest Heminguey badiiy so'z san'atida o'z o'rniga ega va o'z «Chol va dengiz»
asarini yozganida 51 yoshda edi. Gipertoniya va ateroskleroz kasalligi adib
sog'lig'iga xavf solsa-da, u oddiy obrazlar va oddiy jarayon tasviri orqali kelajakka
umid tuyg'ularini aks ettira oldi. Quyma so'z oqimi, hech qanday g'alizliklarsiz,
tahrir talab qilmas asar ikki oy ichida yakuniga yetdi. Obrazlar sodda, shu bilan
birga, o'z zimmasiga hayotiy haqiqat va tuyg'ularni yuklab olgan.
Hayot shunday jarayonki, baxt o'rnini baxtsizlik, omad o'rnini mag'lubiyat
sanoqli soniyalarda egallashi mumkin. Ammo insonni hayotda ishonch ushlab
turadi. Inson o'zligini anglabdiki, o'z oldiga maqsad qo'yadi va o'z kuchiga ishonib
ish ko'radi. G'ayrati so'nmas, charchoq nima ekanligini bilmas vaqtlarda hammasi
oson tuyuladi. Ammo keksalik chog'larida kishi o'zi va o'zgalar bosib o'tgan yo'l
tajribasiga ko'proq suyanadi. Shuning bo'lgan ishonchi boshlaydi. barobarida o'ziga
bo'lgan ishonchi bir qadar sustlasha boshlaydi.
«Chol va dengiz» asarida aynan o'sha inson o'z hayotida yo'qotib qo'yishdan
qo'rqadigan tuyg'ular - UMID va ISHONCH haqida so'z boradi. Qissani atoqli
olim va tarjimon Ibrohim G'afurov o'zbekchalashtirgan. Ernest Heminguey
mashhur “Chol va dengiz” asarini 1952-yilda Bagama orollarida 51 yoshida
yozgan edi. Kasallik yozuvchi hayotiga xavf solib turganda ham ushbu asari orqali
betakror obrazlarni yaratdi. Asar ikki oy ichida davomida tugallangan edi.
Qahramonlar oddiy obrazlar orqali tasvirlangan bo‘lsa ham, zamirida hayot
haqiqatining chizgilar bor.
Demak, asar Xemingueyning umri oxirda yozilgan mashhur asari. Unda
kubalik baliqchi, keksa Santyagoning hayoti haqida hikoya qilinadi. Shuni aytish
kerakki, “Chol va dengiz” asarida, avvalo, inson hamisha suyanadigan ishonch
tuyg‘usi va albatta, umid haqida so‘z boradi. Asar bosh qahramonida ham
tajribasiga suyanib yashayotgan, ishonchini yo‘qotib qo‘ymaslikka harakat

qilayotgan obrazni ko‘rishimiz mumkin. Asar kitob ko‘rinishida 1952-yil sentabrda
50 ming nusxada nashrdan chiqdi. 1953-yil may oyida Xeminguey Pulitser
mukofotiga, 1954-yilda esa adabiyot bo‘yicha Nobel mukofotiga sazovor bo‘ldi.
Shunday qilib roman yozuvchini dunyoga tanitdi.
Santyago ismli chol Kubadagi kichik baliqchi qishlog‘ida yashaydi. Va
baliqchilik bilan shug‘ullanardi. U 84 kundan buyon dengizda qolib ketgan, ammo
biror o‘ljaga ega bo‘lmagandi. Manolin – chol bilan birga baliq ovlagan bola. Ota-
onasi cholni omadsiz sanagani uchun unga boshqa qayiqqa chiqishni buyurgan edi.
Ammo bola Santyagoni juda yaxshi ko‘rardi.
Xullas, bu gal chol omadiga ishonib dengizga yo‘l oladi. Dastlab,
qahramonimiz kichkina tunets balig‘ini ushlaydi. So‘ng esa juda katta baliq
qarmoqqa ilinadi. Ulkan baliq qayiqni uzoqqa tortib keta boshlaydi. Chol uning
yonida Manolin yo‘qligidan xafa bo‘ladi, bunday paytlarda bolaning yordami juda
asqotardi. Shunday qilib, chol baliq bilan uzoq “jang” qiladi. Umid va ishonch uni
bir zumga bo‘lsa-da tark etmaydi. Santyagoga tashqi muvaffaqiyat yetishmasa
ham, uning ishonch va umidi uni oldinga boshlayveradi.
Asarda adib inson va tabiat o‘rtasidagi bog‘liqlikni, insoniyatning hamisha
kurashuvchanligini ham tasvirlaydi. Qissa uning ana shu jihatlari yorqin ko‘zga
tashlanadigan asarlaridan. Shunday kurash oldida borayotgan o‘quvchi beixtiyor
asardagi muvaffaqiyatsizlikdan og‘rinmaydi, balki insonning oldinga bo‘lgan
ishonchi uni ruhlantirib boraveradi. Chol Manolinga baliq ovlashni o'rgatgan va
bola Santyagoni yaxshi ko'radi, unga yordam berishni xohlaydi. U xo'rak uchun
sardina sotib oladi, cholning kulbasiga ovqat olib keladi. Chol azaldan
qashshoqlikka ko'nikkan. Ular bola bilan baliq ovi hamda taniqli o'yinchilari
haqida suhbatlashishadi. Kechasi chol yoshligidagi Afrikani va "qirg'oqqa chiqqan
sherlarni" tushlarida ko'radi.

Ertasi kuni ertalab chol baliq oviga boradi. Bola unga yelkanni ko'tarishda,
qayiqni tayyorlashda yordam beradi. Cholning aytishicha, bu safar u omadga
ishonadi. Baliq ovlovchi kemalar birin-ketin qirg'oqdan suzib, dengiz tomon yo'l
oladi. Chol dengizni yaxshi ko'radi, uni ayol kishini eslagan kabi entikib o'ylaydi.
Ilmoqqa xo'rakni ilgandan so'ng Santyago qushlar va baliqlar bilan xayolan
muloqot qilib, asta- sekin suzadi. Yolg'izlikka o'rganib qolgan chol o'zi bilan o'zi
gaplashadi. Oldin o'zi yolg'iz qolganida u kuylardi, u ba'zan hatto tunda, katta
yelkanli qayiqlarda suzganda yoki toshbaqalarni ov qilganda ham qo'shiq aytgan.
Chol okeanning turli jonzotlarini biladi va ularga juda yumshoq munosabatda
bo'ladi.
Avvaliga Santyago kichkina tunets balig'ini ushlaydi. U tunetslar suruvi
atrofida uning xo'raklarini yaxshi ko'ruvchi katta baliq bor deb umid qiladi. Ko'p
o'tmay chol qarmoq o'rnini bosadigan yashil novdaning yengil silkinishini sezadi.
Qarmoq ipi pastga tortila boshlaydi va chol qo'lga tushgan juda katta baliqning
vaznini his qiladi. Chol qalin baliq ovlash ipini tortib olishga harakat qiladi, ammo
u muvaffaqiyatga erishmaydi katta va kuchli baliq u bilan birga yengil qayiqni
tortib ketadi. Chol uning yonida bola yo'qligidan afsuslanadi Santyago baliq bilan
olishayotganida Manolin boshqa qarmoqlardan o'lja olib turishi mumkin edi.
Oradan taxminan to'rt soat o'tadi. Oqshom yaqinlashmoqda. Cholning qo'llari
tilinib ketgan, baliq ovlash ipini orqasiga tashlaydi va uning ostiga qop qo'yadi.
Endi Santyago qayiq tomon suyanib, biroz dam olishi mumkin. Qarilikda odam
yolg'iz qolishi mumkin emas... Ammo, bu muqarrar.
Tun. Baliq qayiqni qirg'oqdan uzoqroqqa tortadi. Chol charchagan, lekin baliq
haqidagi o'ylar uni bir lahza tark etmaydi. Ba'zan u unga achinadi - katta, kuchli va
keksa baliq, chol yashashi uchun o'lishi kerak. Santyago baliq bilan gaplashmoqda:
"Men o'lgunimcha sendan ajralmayman".

Cholning kuchi tugayapti, baliq esa charchamaydi. Santyago tongda tunets
yeydi - uning boshqa ovqati yo'q. Chol baliq suv yuzasida paydo bo'lishiga umid
qiladi va keyin uni nayza bilan o'ldirishi mumkin. Nihoyat, suv yuzasida baliq
paydo bo'ladi. U Quyoshda tovlanadi, boshi va orqasi to'q binafsha rang, burnining
o'rniga esa - qilich, xuddi beysbol bitasi kabi uzun. U qayiqdan ikki fut uzunroq.
Sirtda paydo bo'lgan baliq yana chuqurlikka kirib, qayiqni tortib ketadi va chol uni
ushlab turish uchun kuch to'playdi. Xudoga ishonmasa-da, duo o'qiydi.
Yana bir kun o'tadi. O'zini chalg'itish uchun, chol beysbol o'yinlarini eslaydi.
U Kasablankadagi qovoqxonada bir vaqtlar portning eng kuchli odami bo lganʻ
qora tanli odam bilan qanday qilib kuch sinashganini, ular kun bo'yi stolda qanday
qilib qo'llarini tushirmasdan o'tirganlarini va oxir-oqibat qanday qilib g'alaba
qozonganini eslaydi. U bunday janglarda bir necha marotaba qatnashgan, g'alaba
qozongan, ammo keyin baliq ovlash uchun o'ng qo'l kerak deb qaror qilib, bu ishni
tashlab yuborgan.
Baliq bilan jang davom etmoqda. Santyago o'ng qo'li bilan qarmoq ipini
ushlab turadi. Kichik qarmoqqa makrel balig'i ilinadi. Chol u bilan kuchini
mustahkamlaydi, garchi bu baliq mutlaqo mazasiz bo'lsa ham. U ovqatlanadigan
hech narsaga ega bo'lmagan katta baliq uchun achinadi, ammo uni o'ldirishga
bo'lgan qat'iylik pasaymaydi.
Tunda baliq suv yuzasiga chiqadi va aylana suza boshlaydi. Bu baliq
charchaganining belgisidir. Chol baliq ovini tugatish uchun nayza tayyorlamoqda.
Keksa Santyagoning charchoqdan fikrlari chalkashib ketadi va uning ko'zlarida
qora dog'lar raqsga tusha boyshlaydi.
Chol qolgan bor kuchini to'playdi va baliqning biqiniga nayza sanchadi.
Keyin baliq hayotga qaytadi, garchi allaqachon o'limni bo'yniga olgan bo'lsa- da,
go'zalligi bilan maqtangandek suv sathidan ko'tariladi. Ko'ngil aynish va
kuchsizlikni yengib, chol baliqni qayiqning yon tomoniga bog'lab, qirg'oqqa tomon

buriladi. Qon hidiga suzib kelgan birinchi akula paydo bo'lgunicha oradan bir soat
o'tadi. U qayiqqa yaqinlashadi va baliqni tishlari bilan yirtishni boshladi. Chol uni
bosh suyagidagi eng himoyasiz joyiga nayza bilan uradi. U nayza, arqon va ulkan
baliq parchalarini sudrab, suv tubiga sho'ng'ib ketadi.
Santyago yana ikkita akulani eshkakka bog'lab qo'yilgan pichoq bilan
o'ldiradi. Akulalar baliqning kamida chorak qismini olib ketadi. To'rtinchi akulada
pichoq sinadi va chol kuchli to'qmoqni qo'liga oladi. U qayiqqa akulaning har bir
hujumi bir parcha uzib olingan go'shtni anglatishini va endi baliq qoni dengizda
magistral kabi keng iz qoldirganligi dunyodagi barcha akulalarni chorlashini biladi.
Keyingi akulalar guruhi quyosh botishidan oldin kemaga hujum qiladi. Chol
ularning boshlariga to'qmoq bilan urib, haydab yuboradi, lekin tunda ular qaytib
keladi. Santyago avval yirtqichlarga qarshi to'qmoq bilan, keyin esa rumpelning
o'tkir parchasi bilan kurashadi. Nihoyat, akulalar suzib ketadi: ular uchun
ovqatlanishga boshqa hech narsa qolmagan edi. Chol kechqurun ko'rfazdagi
kulbasiga kiradi. Tutqichni yechib, yelkanni bog'lab, uyi tomon yuradi. Chol bir
zum orqasiga o'girilib, katta baliq dumini va oq suzgichini ko'radi.
Bola cholning kulbasiga keladi. Santyago uxlamoqda. Bola cholning yarador
kaftlarini ko'rib yig'laydi. U cholga qahva olib kelib, uni tinchlantiradi va bundan
buyon ular birga baliq ovlashiga ishontiradi, chunki u hali ko'p narsalarni
o'rganishi kerak. U cholga omad olib kelishiga ishonadi.
Ertalab baliqchilar bahaybat baliq qoldiqlaridan hayratda qoladi. Boy
sayyohlar qirg'oqqa keladi. Ular baliqning ulkan dumi bilan uzun oq umurtqasini
ko'rib hayron qoladi. Ofitsiant ularga nima bo lganini aytib berishga harakat qiladi,ʻ
lekin ular hech narsani tushunmaydi - ular bunday hayotdan juda uzoqda edi. Bu
paytda chol uxlamoqda edi va tushida qirg'oqqa chiqayotgan sherlarni ko'rardi...
Asardan ba'zi iqtiboslar:

 Itoatkorlik ruhi qachondan boshlab o‘z qalbida qo‘nim topgani ustida
bosh qotirib o‘tirmoqlik uchun chol benihoya soddadil edi. Ammo u
o‘zining itoatgo‘y bo‘lib qolganini va bu itoatdan u o‘z nomusi, insonlik
qadr-qimmatini yo‘qotmaganligini bilar edi…
 Bir narsa ikki marta hech qachon qaytarilmaydi…
 — Men uchun qarilikning o‘zi qo‘ng‘iroq soat. Chollar nega juda
barvaqt turisharkan-a? Nahotki, buni qolgan umrlaridan bir kunini
bo‘lsa ham cho‘zish niyatida qilishsa?— Bilmadim. Faqat shuni
bilamanki, yoshlar qattiq va ko‘p uxlashadi…
 Endi faqat bir narsa ustida bosh qotirish kerak. Gap mening nima
uchun tug‘ilganim ustida boradi…
 Garchi adolatdan bo‘lmasa-da, — fikran davom etdi u, — men odam
bolasining nimalarga qodir ekanligi va nimalarga dosh berib, chidashi
mumkinligini ko‘rsatib qo‘yaman…
 Ammo inson bolasi yengilib, yengilganiga rozi bo‘lib ketaverish uchun
yaratilmagan, — dedi u. — Odamzodni yanchib tashlash mumkin, lekin
uni yengib bo‘lmaydi…
 Umidsizlik — halokat, — deb o‘ylardi u. — Buning ustiga, fahmimcha,
umidsizlik hatto — gunoh. Nima gunoh-u, nima gunoh emas, deb bosh
qotirib o‘tirishning hojati yo‘q. Busiz ham dunyoda boshni qotiradigan
narsalar to‘lib-toshib yotibdi. To‘g‘risini aytganda, men gunoh bo‘lgan
narsalarni yaxshi tushunmayman…
Asarni o qiy o tirib, inson bolasi o z maqsadlariga erishish yo lida ko pʻ ʻ ʻ ʻ ʻ
qiyinchiliklarga duch kelishi mumkinligini, biroq kitob qahramoni Santyago
singari bunday qiyinchiliklarni kerak yerida qaysarlik bilan yengib, o z maqsadiga
ʻ
erishish mumkinligini tushunib yetish mumkun.

Demak, Ernest Xeminguey bu asarida insonning ulug vorligini,undagi erk vaʻ
matonat, o z azim-u qaroridan qaytmasligini o zgacha uslubda tasvirlab bera olgan.
ʻ ʻ
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. "Chol va dengiz". Qissa. Toshkent. "Yosh gvardiya" nashriyoti. 1986-yil.
2. Internet materiallari.

Ernest Hemingueyning Chol va dengiz asari haqida

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish