Evolyutsion nazariya - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	812.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Evolyutsion nazariya

Купить

Evolyutsion nazariya


Evolyutsion g‗oyani turli mamlakatlar
antropologlari: Gerbert

Spenser, Eduard Taylor, Teodor Vays, Genrix
Shurs (Germaniyadan);

sharl Leturno (Fransiya); Lyuis Genri Mofgan
(AQSh) yuksaltirdilar.

Ularning tadqiqotlari tufayli madaniyat avvalgi
ma‘lum mazmunga ega

bo‗lmagan alohida tur va xususiyatlar
yig‗indisidan, insoniyat uchun

umumiy tarixiy qonunlarga ega bo‗lgan
mujassam, tizimi va tartibli

ko‗rinish ni olad


Tarixiy antropologiyada evolyutsion nazariya asoschisi deb haqli

ravishda ingliz olimi Eduard Taylor (1833-1917) tan olinadi. U
1865 yili

nashr qilingan ―Insoniyatning qadimgi tarixiga oid tadqiqotlar‖
asarida

o‗z qarashlarini bayon etadi. Olim asarida insoniyat
madaniyatining

ibtidoiy darajasidan hozirgi qadar yuksalib borishi, xalqlar

madaniyatlaridagi farqlar esa haqiqiy xususiyatlarga emas
madaniy

taraqqiyotning notekis rivojlanishi natijasi ekanligini ta‘kidlayd


Taraqqiyotning evolyutsion nazariyasini Taylor 1875-yilda nashr

qilingan ―Ibtidoiy madaniyat‖ kitobida yanada batafsilroq
yoritadi. Unda

J. de Mestraning yerda yarim sivilizasiyalashgan odamlarning
paydo

bo‗lgani hamda ularning bir qisimi yovvoyilikka boshqalarini esa

oldingi sivilizasiyaga qarab taraqqiy etishi g‗oyasiga qarshi
insoniyat

madaniyatining uzluksiz rivojlanishi g‗oyasi yotadi. Shu bilan
birgalikda

Taylor ma‘lum tarixiy va tabiiy fojialar madaniyatida rekrisiv, ya‘ni

salbiy (orqaga qaytish) rivojlanish bo‗lishi mumkinligini ham inkor

etmaydi


Evolyutsion nazariya klassiklaridan biri ingliz
faylasufi, biologi,

psixologi va sosiologi Gerbert Spenser (1820-
1903) bo‗ladi. Uning

birxillik (gomogen) dan madaniyatning
ko‗pxillik (geterogen), ya‘ni

bosqichma-bosqich differensasiya va
integrasiya orqali o‗zgarib

murakkablashib borishi g‗oyasi ―Sotsiologiya
asoslari‖ (1876-1896)

asarida to‗la aksini topadi.

S


Spenser g‗oyasining asosi jamiyat
va inson organizmining

(tanasining) qiyoslanishida edi.
Jamiyat va madaniyatlarning turli

tiplarini u ma‘lum ―ilohiy tana‖
tarzidagi, doimiy taraqqiyotdagi
borliq

sifatida izohlaydi. Olimning
fikricha jamiyat yoki madaniyatlar
tashqi

(gegrafik muhit, qo‗shni
madaniyatlar); va ichki (insonning
jismoniy

tabiati, irqiy differensasiya, ruhiy
sifatlarining xilma-xilligi) omillari

orqali taraqqiyot etadi.


Tarixiy antropologiyada evolyutsionizmning shakllanishida

amerikalik olim Lyuis Genri Morgan alohida o‗rin tutadi. Morgan

(1818-1881) antropologiyaga zamondoshi

bo‗lgan

barcha

hamkasiblarning umumiy xizmatidan ko‗proq hissa qo‗shgan desak

mubolag‗a bo‗lmaydi.

Urug‗ning taraqqiy etgan tuzimini u irokezlarda kuzatish

mumkinligini yozadi.nihoyat urug‗ning so‗ngi turi (ota urug‗)

Morganning fikricha qadimgi yunon va rimliklarda arxaik davrida
hukm

surgan


Morgan insonning tarixida oila

taraqqiyotining 3 bosqichini: 1) qon-
qarindoshlik oilasi (ota –ona

farzandlari orasidagi nikohni taqiqlanishi; 2)
punalual oila – bir necha

opa – singillarning umumiy erlari bilan yoki
bir necha aka-ukalarning

umumiy xotinlari bilan guruhiy nikohi; 3) juft
sindiastlik oila; 4)

patriarxal yoki pompam oila; 5) monogam –
zamonaviy ko‗rinish dagi

oilalar bo‗lganini ta‘kidlaydi. Olimning
fikricha oila formalari orasida

r

Evolyutsion nazariya

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish