Fe’lning mayl kategoriyasi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	817.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Fe’lning mayl kategoriyasi

Купить

Mavzu:
Fe’lning mayl
kategoriyasi

Harakatning voqelikka munosabatini
ko'rsatuvchi grammatik kategoriya may l
kategoriyasi deyiladi. May l kategoriyasi
zamon va shaxs-son kategoriyasi bilan uzviy
bog'liq bo‘ li b, hammasi
birgalikda fe l ning tuslanish tizimini tashkil
qiladi. Shunga ko‘ra may l kategoriyasi
harakatning voqelikka munosabatinigina
emas,
balki bajaruvchi bilan harakat orasidagi
a l oqaning voqelikka munosabatini ham
ifodalaydi. Masalan, kel, о ’ qi, ishla yoki kelsa,
о ’ q i sa, ishlasa kabi .

O ‘zbek tilida fe’ l ning mayl
shakllari quyidagi ko ’ri nishlarga
ega bo‘ l ib, bular ma'no va
morfologik ifodalanishi jihatidan bir-
biridan farq qiladi. Shunga ко‘ r а
hozirgi o'zbek tilida may l
kategoriyasi quyidagi turlarga
bo li nadi:
1) buyruq-istak mayli;
2) shart mayli:
3) maqsad mayli;
4) ijro mayli.

Buyruq-istak mayli
Fe’lning buyruq-istak mayli so‘zlovchining
harakatni bajarishga buyurishini, qistashini,
undashini anglatadi va har bir ma’no bo‘yog‘i
o'ziga xos ohang bilan xarakterlanadi. Masalan:
Qadingizni uring. Yashang. Kuling. Davrimizning
shod nasllari.
Buyruq-istak maylidagi feining tuslanishi
shunday:
Birlik Ko‘plik
I sh. kel-ay(in),ishla-y(in) kel-aylik, ishla-ylik
II sh. Kel-(gin),ishla-(gin) kel-ing, ishla-ng(iz)
III sh. kel-sin. ishla-sin kel-sin ishla-
sin(lar)

Shart mayli
Fe ’l ning shart mayli boshqa biror
harakat, voqea-hodisaning bajarilishi
uchun shart, vosita bo ’l adigan, istalgan,
faraz, mo‘ljal
qilingan harakatni bildiradi. Shart mayli
shakli fe’l o‘zagiga -sa mayl yasovchisini
qo‘shish va tuslash bilan hosil qilinadi:
Birlik Ko’plik
I sh. kel-sa-m kel-sa-k
II sh. kel-sa-ng kel-sa-ngiz
III sh. kel-sa kel-sa-lar

Maqsad mayli
Maqsad mayli shakli — moqchi affiksi yordamida yasaladi va
subektning harakat i ni bajarish maqsadini, niyatini, mo‘ljalini
bildiradi: bormoqchiman, bormoqchisan, bor moqchi;
yozmoqchiman, yozmoqchisan, yozmoqchi.
Shuni ta’kidlash kerakki, fe’lning bu shakli faqat maqsad, mo‘ljal
ma’nosini bildirib, zamon ma’nosiga daxldor emas.
-moqchi affiksi bilan yasalgan fe’l shakli zamon ma’nosiga ega
bo‘Igan biror vosita bilan qo‘llansa zamonni bildiradi, aks holda
hozirgi zamonga oid maqsadni ifodalaydi.

Xabar mayli
Xabar (ijro) mayli fe'l anglatgan harakat va
holatning ma’ l u m zamonda bajarilishi, ijro
etilishi haqida xabar beradi, Bu mayl shakli
ish-harakat uc h zamonning birida ijro
etilganligini, uning
mavjudligini yoki harakat shu
zamonla rn ing birida bajarilmaganligini,
inkor etilganligini anglatadi. Masalan: U
Onaxonning yoniga hech ki m ni yaqin
yo l atmadi.

Bu mayl shaklidagi fe’l ish-harakatning
ma ’ lum zamonda biror shaxs
tomonidan ijro etilganligi yoki ijro
etilmaganligi haqida xabar beradi.
Masalan: Mana tez orada paxta terimiga
jo‘naymiz . Qarab turdim: Siz yurgan
chog'da, t urfa gullar egdi boshini.
Xabar (ijro) maylining maxsus affiksi yo‘q.
F e’ln inin g zamon va shaxs-son affikslari
orqali ifodalanadi.

Foydalanilgan adabiyotlar.
* Tursunov U.,Muxtorov J., Rahmatullayev
Sh. Hozirgi o'zbek adabiy tili.Toshkent,1992.
* Q.Sapayev. Hozirgi oʻzbek tili. T-2019.
* U.Tursunov. Hozirgi oʻzbek adabiy
tili.T-1992

E’t iboringiz uchun
raxmat !

Fe’lning mayl kategoriyasi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish