Fonetika - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	755.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Fonetika

Купить

Mavzu: Fonetika bo‘limini
takrorlash

DARS REJASI:
1. Fonetika haqida ma’lumot
2. Tovush va fonema
3. Bo‘g‘in va uning turlari
4. Urg‘u va uning nutqdagi ahamiyati
5. Fonetik hodisalar
6. Fonetika bo‘limini zamonaviy pedagogik texnologiyalar asosida o‘tish
metodikasi
7. Yangi mavzu yuzasidan test topshiriqlari

F
O
N
E
T
IK
A
H
A
Q
ID
A
U
M
U
M
IY

M
A
’L
U
M
O
TFonetika so‘zi yunoncha phone –
«tovush» so‘zidan olingan.
Til fonologik (fonetik) sathining birligi -
fonema
fonemaning real talaffuz qilingan, quloq
bilan eshitilgan ko‘rinishi fon (allofon)
yoki tovush hisoblanadi

FONEMALAR
TASNIFI
Fonema turlari
Unli fonemalar
Faqat un
(ovoz)dan iborat
bo‘lgan va
bo‘g‘in hosil
qiladigan
fonemalarga unli
fonemalar
deyiladi. Hozirgi o‘zbek
adabiy tilida
oltita unli
fonema
mavjud: i, u, e,
o‘, o, a. Undosh
fonemalar
Talaffuz
qilinayotganda
o‘pkadan chiqayotgan
havo oqimi ma’lum
to‘siqqa uchraydigan,
shovqin ishtirok
etadigan fonemalarga
undosh fonemalar
deyiladi Hozirgi o‘zbek
adabiy tilida 23 ta
undosh fonema
mavjud: , v, g, d, z,
j, y, k, 1, m, n, p, r,
s, t, f, x, ch, sh, q,
g‘, h, ng.

UNLILAR TASNIFI
1) tilning gorizontal harakatiga ko‘ra;
tilning vertikal harakatiga ko‘ra;
lablarning ishtirokiga ko‘ra.

UNDOSHLAR TASNIFI
1) h osil bo‘lish o‘rniga ko‘ra ;
h osil bo‘lish usuliga ko‘ra ;
o voz va shovqinning ishtirokiga ko‘ra .

Bo‘
g‘in
Unli tovushlar
bo‘g‘in hosil
qiladi
So‘zda nechta unli bo‘lsa,
bo‘g‘in miqdori ham
shuncha bo‘ladi.
Bir havo zarb bilan aytiladigan tovush
yoki tovushlar yig ‘indisi

Bo‘g‘in unli yoki
undosh fonema bilan
tugashiga ko‘ra 2 xil
bo‘ladi
Unli bilan tugasa ochiq
bo ‘ g ‘ in: bo-la, lo-la. Undosh bilan tugasa yopiq
bo ‘ g ‘ in: maktab, dehqon.

Tilda
bo‘g‘inning
amaliy
ahamiyati Satrga sig ‘may qolgan so‘zni ikkinchi satrga
ko‘chirish bo‘g‘in asosida amalga oshiriladi.
She’riyatning barmoq vazni bo ‘g‘inlar
sonining teng bo‘lishiga asoslanadi .
Bog ‘cha bolalari va boshlang‘ich sinf
o‘quvchilarini o‘qish, yozishga o‘rgatishda ham
bo‘g‘in asosida ish olib boriladi.

Urg‘u haqida ma’lumot
So‘z bo‘g‘inlaridan biri yoki gap tarkibidagi
bo‘laklardan birining boshqalariga qaraganda
cho‘ziq (kuchliroq) ovoz yoki ohang bilan talaffuz
qilinishi urg ‘ u deyiladi.

Urg‘u o‘z
sifatiga ko‘ra
ikki turga
bo‘linadi;
1) so‘z
urg‘usi (yoki
leksik
urg‘u);
2) gap
urg‘usi (yoki
logik urg‘u). Urg‘u

Tilda
urg‘uning
amaliy
ahamiyati O‘zb е k tilid а urg‘u g а p t а rkibid а gi so‘zl а rni
bir-birid а n а jr а tishg а xizmat qiladi.
So‘zni yoki so‘z sh а kll а rini bir-birid а n
f а rql а shg а h а m yord а m b е r а di.
Gap mazmunini kuchaytirishga yordam
beradi. Urg‘u

FONETIK HODISALAR
FONETIK
HODISALAR
1. Tovush
tushishi
3. Tovush
almashishi 2. Tovush
ortishi

Fonetik o‘zgarish turlari (so‘z yasovchi qo‘shimchalar ta’sirida)
Tovush
almashishi Tovush
tushishi Tovush
ortishi
bo‘y a
o‘y i n i s i
sov i
pas t a ch ibo‘y o q+q→
+q→ sov u q +a→
o‘yna
+ay→ pasay +q→ i ss iq
+q→ a chch iq

E’TIBORINGIZ UCHUN
RAHMAT!

Fonetika

Купить